Phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học trong dạy học môn đạo đức lớp 5

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Tên đề tài: PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI CHO HỌC SINH TI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM – ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Tên đề tài:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG DẠY HỌC

MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 5

Giáo viên hướng dẫn : ThS Nguyễn Phan Lâm Quyên

Sinh viên thực hiện : Phạm Thị Tường Vy Lớp : 16STH

Đà Nẵng, tháng 1/2020

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, lời đầu tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn

chân thành và sâu sắc nhất đến giáo viên hướng dẫn - cô Thạc sĩ Nguyễn Phan Lâm

Quyên đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện

đề tài

Tôi xin gởi lời cảm ơn đến tất cả thầy cô trong khoa Giáo dục Tiểu học, các thầy cô giáo trong trường Đại học Sư phạm đã trang bị cho tôi những kiến thức, truyền đạt cho tôi những kinh nghiệm quý giá trong quá trình tôi học tập tại trường và tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo và các giáo viên trong 2 trường: Tiểu học Ngô Sĩ Liên và Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Đà nẵng, tháng 01 năm 2020

Sinh viên

Phạm Thị Tường Vy

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thế kỉ 21 mở đầu một thiên niên kỉ mới với nền kinh tế tri thức, sự phát triển nhảy vọt của công nghệ thông tin, xu hướng toàn cầu hóa Trước điều kiện thuận lợi đó, đất nước ta cũng bước vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đổi mới mọi mặt Trong đó phải kể tới những thay đổi to lớn trong tư duy phát triển giáo dục và đào tạo Cuộc sống hiện nay đòi hỏi giáo dục phải đào tạo được những con người có nhân cách toàn diện, không những có năng lực mà phải có đạo đức phẩm chất tốt Chủ tịch Hồ

Chí Minh, vị lãnh tụ thiên tài chúng ta từng dạy: “Có tài mà không có đức là người vô dụng - Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” Trong công cuộc đổi mới hiện

nay khi yếu tố con người được đặc biệt coi trọng thì tiềm năng trí tuệ cùng vơi sức mạnh tinh thần và đạo đức của con người cũng được đề cao và phát huy sức mạnh trong mọi lĩnh vực xã hội

Trong Điều 28 của luật Giáo dục qui đinh: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng môn học, lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức và thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [5]

Mục tiêu của môn Đạo đức ở Tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng là giúp học sinh có những hiểu biết cơ bản, hình thành chuẩn mực hành vi đạo đức phù hợp với lứa tuổi và pháp luật Đồng thời nắm bắt được ý nghĩa của việc thực hiện những chuẩn mực hành vi đạo đức đó Qua đó, từng bước hình thành cho học sinh kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vi của bản thân và những người xung quanh, lựa chọn và thực hiện các chuẩn mực hành vi đạo đức trong những tình huống cụ thể của cuộc sống

Năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh tiểu học – loại năng lực mà hiện nay chưa thực sự được chú trọng vào việc phát triển qua giảng dạy Thế nhưng đây là loại năng lực

vô cùng quan trọng đối với các học sinh tiểu học Vì vậy, việc kết hợp giữa học môn Đạo đức phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học là điều hết sức cần thiết hiện nay đối với các giáo viên đang và sẽ giảng dạy Đạo đức tại các trường tiểu học

Từ những lí do trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài “Phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Đạo đức lớp 5” làm đề tài khóa

luận

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài được tiến hành nghiên cứu với mục đích nghiên cứu lý luận và thực tiễn dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong môn Đạo đức Từ đó, đề xuất biện pháp phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Đạo đức lớp 5

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu tổng quan về hướng nghiên cứu của đề tài

- Tìm hiểu hệ thống các kiến thức về cơ sở lý luận của đề tài

- Điều tra thực trạng về việc dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh trong dạy học môn Đạo đức lớp 5 ở trường tiểu học

- Đề xuất các biện pháp để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất

4 Giả thuyết nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề, nếu đề xuất được các biện pháp sư phạm hợp lý không những giúp học sinh nâng cao được năng lực điều chỉnh hành vi trong cuộc sống nói chung và trong học môn Đạo đức lớp 5 nói riêng mà còn giúp các em tự điều chỉnh và phát triển các năng lực khác

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu: Việc phát triển năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh

tiểu học trong môn Đạo đức lớp 5

5.2 Phạm vi nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Đạo đức lớp 5

5.3 Đối tượng khảo sát: Học sinh, giáo viên lớp 5 trường TH Ngô Sĩ Liên và TH

Huỳnh Ngọc Huệ

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

6.2 Phương pháp điều tra

6.3 Phương pháp quan sát

6.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

6.5 Phương pháp thực nghiệm

7 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, nội dung chính của đề tài bao gồm:

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Chương 2: Năng lực điều chỉnh hành vi qua việc học môn Đạo đức lớp 5

Chương 3: Khảo sát thực trạng dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh lớp 5

Chương 4: Một số biện pháp phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học trong dạy học môn Đạo đức lớp 5

Chương 5: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ngoài ra, một số nhà nghiên cứu là tác giả của luận án tiến sĩ, thạc sĩ nghiên cứu về vấn

đề giáo dục hành vi đạo đức và hành vi giao tiếp có văn hóa cho HS tiểu học như luận án tiến sĩ của tác giả Lưu Thu Thủy với đề tài: “ Giáo dục hành vi đạo đức cho HS tiểu học qua trò chơi” luận án của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy với đề tài “ Giáo dục đạo đức cho HS tiểu học thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp” Nhìn chung, các tác giả và nhà giáo dục nói trên đều tập trung nghiên cứu vào đối tượng là HS tiểu học

Như vậy, vấn đề giáo dục đạo đức cho các đối tượng, cho HS đã được nhiều công trình nghiên cứu, nhiều tài liệu trình bày Nhưng vấn đề về phát triển năng lực điều chỉnh hành vi còn ít tài liệu, công trình đề cập Do đó, nghiên cứu về vấn đề phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong dạy học môn Đạo đức là một vấn đề mới mẻ và cần thiết Vì

vậy, tôi hy vọng đề tài “Phát triển năng lực điều chỉnh hành vi học sinh tiểu học trong dạy học môn Đạo đức lớp 5” sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học theo hướng phát

triển năng lực điều chỉnh hành vi trong dạy học môn đạo đức cho HS

1.2 Đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học

1.3 Mục tiêu chương trình môn Đạo đức lớp 5

1.4 Cấu trúc chương trình môn Đạo đức lớp 5

1 Tiết/ tuần x 35 tuần = 35 tiết Chủ đề:

Quan hệ với bản thân

Quan hệ với người khác

Quan hệ với công việc

Quan hệ với cộng đồng, đất nước, nhân loại

Quan hệ với môi trường tự nhiên

CHƯƠNG 2: NĂNG LỰC ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC 2.1 Năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh tiểu học

2.1.1 Khái niệm năng lực

2.1.2 Các năng lực chung và năng lực đặc thù

Năng lực điều chỉnh hành vi là khả năng của con người trong việc nhìn nhận và đánh

giá bản thân mình từ đó vận động thay đổi một cách tích cực để phù hợp với các mối quan hệ xã hội xung quanh

2.1.3.2 Cấu trúc và biểu hiện của năng lực điều chỉnh hành vi

2.1.4 Vai trò của phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học

Ở môn Đạo đức, học sinh có cơ hội hình thành và phát triển năng lực điều chỉnh hành vi, nhận biết được các chuẩn mực hành vi của xã hội, đánh giá được hành vi của bản thân mình và của người khác, có thể tự điều chỉnh hành vi của mình cho hợp lí

Điều 24, khoản 2 của Luật Giáo dục đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác dụng đến tình cảm, đe lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS” Năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học đáp ứng được những định hướng đổi mới phương pháp dạy học do ngành Giáo dục và Đào tạo đề ra

2.1.5 Một số phương pháp dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học

2.1.5.1 Phương pháp thảo luận nhóm

2.1.5.2 Phương pháp động não

2.1.5.3 Phương pháp đóng vai

2.1.5.4 Phương pháp đề án

2.1.5.5 Phương pháp rèn luyện

2.2 Đánh giá năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh tiểu học

2.2.1 Một số vấn đề chung khi đánh giá năng lực điều chỉnh hành vi

- Cần chú ý đến các thành tố khác nhau của năng lực

- Phải tạo điều kiện cho HS tự trải nghiệm và tiến hành thường xuyên trong thời gian dài

- Đánh giá kết quả học tập môn Đạo đức của học sinh phải toàn diện về tất cả các mặt

- Hình thức đánh giá là nhận xét Nhận xét được dựa trên các chứng cứ

- Cần kết hợp giữa đánh giá của giáo viên và các lực lượng giáo dục với tự đánh giá của học sinh

2.2.2 Phương pháp đánh giá năng lực điều chỉnh hành vi

2.2.2.1 Kiểm tra đánh giá qua lời nói

2.2.2.2 Kiểm tra đánh giá qua bài viết

CHƯƠNG 3: KHẢO SÁT THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI CHO HỌC SINH LỚP 5 3.1 Mục đích khảo sát

- Tìm hiểu về nhận thức của giáo viên trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên và Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ về năng lực điều chỉnh hành vi và thực trạng dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành vi cho học sinh

- Tìm hiểu về sự phát triển năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh ở trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên và Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ

- Đánh giá trình độ các lớp được chọn làm lớp TN và ĐC

3.2 Đối tượng khảo sát

Đề tài khảo sát tại trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên và Huỳnh Ngọc Huệ với với 130

HS khối 5 và 50 GV đang công tác ở 2 trường

3.3 Nội dung khảo sát

3.3.1 Nội dung khảo sát của giáo viên

- Sự quan tâm của nhà trường đến việc dạy học phát triển năng lực điều chỉnh hành

vi cho HSTH trong môn Đạo đức

- Mức độ nhận thức của giáo viên về việc phát triển năng lực điều chỉnh hành vi của HSTH

- Sự hiểu biết của giáo viên về năng lực điều chỉnh hành vi

- Những khó khăn giáo viên gặp phải khi dạy học phát triển năng lực điều chỉnh

hành vi cho HSTH

3.3.2 Nội dung khảo sát của học sinh

- Khảo sát năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh

+ Mức độ hứng thú khi học môn Đạo đức của HSTH

+ Khả năng nhận thức các chuẩn mực hành vi của HSTH

3.4 Phương pháp khảo sát

- Phương pháp điều tra anket với GV và HS ở các trường bằng phiếu khảo sát

- Phương pháp đàm thoại trao đổi với GV về các vấn đề liên quan đến đề tài

- Phương pháp xử lý số liệu: tính tỉ lệ phần trăm

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: phân tích, đánh giá kết quả học tập của các lớp

3.5 Kết quả khảo sát

3.5.1 Kết quả khảo sát của giáo viên

3.5.1.1 Nhận thức của giáo viên về năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh tiểu học trong dạy học môn Đạo đức lớp 5

Câu 1: Thầy (cô) có biết năng lực điều chỉnh hành vi là gì không?

Câu 2: Thầy (cô) biết đến việc phát triển năng lực điều chỉnh hành vi qua hình thức

nào?

3.5.1.2 Quan điểm của giáo viên về phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong dạy học môn Đạo đức cho học sinh tiểu học

Câu 3: Theo thầy (cô), việc phát triển năng lực điều chỉnh hành vi ở trường tiểu học có

tầm quan trọng như thế nào?

3.5.1.3 Việc áp dụng các biện pháp để phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong dạy học môn Đạo đức cho học sinh tiểu học

Câu 4: Trong giảng dạy, thầy (cô) có thường xuyên áp dụng các biện pháp phát

triển năng lực điều chỉnh hành vi cho HSTH hay không?

Câu 5: Theo thầy (cô) biện pháp nào dưới đây giúp người giáo viên nâng cao năng

lực điều chỉnh hành vi cho HS tiểu học?

3.5.2 Kết quả khảo sát học sinh

3.5.2.1 Kết quả khảo sát năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh tiểu học

a Đánh giá mức độ hứng thú khi học môn Đạo đức của học sinh tiểu học

Câu 1: Em thường dành khoảng bao nhiêu thời gian trong 1 tuần để học/ tìm hiểu

môn Đạo đức ở nhà?

b Khả năng vận dụng các kiến thức môn Đạo đức vào thực tiễn của học sinh tiểu học

Câu 2: Em đã áp dụng các kiến thức đạo đức trong môn Đạo đức vào cuộc sống

của mình để điều chỉnh hành vi như thế nào?

CHƯƠNG 4: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐIỀU CHỈNH

HÀNH VI CHO HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG DẠY HỌC

MÔN ĐẠO ĐỨC LỚP 5

4.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp

4.1.1 Dựa vào mục tiêu môn Đạo đức

4.1.2 Dựa vào đặc điểm tâm sinh lí của học sinh

4.1.3 Dựa vào kết quả điều tra thực trạng

4.2 Một số biện pháp phát triển năng lực điều chỉnh hành vi trong dạy học môn Đạo đức lớp 5

4.2.1 Biện pháp 1: Tăng cường sử dụng phương pháp rèn luyện để thực hiện hành vi, công việc trong cuộc sống hằng ngày theo bài học đạo đức

4.2.1.1 Ý nghĩa của biện pháp

4.2.1.2 Cách thực hiện

Bước 1: Thiết kế nội dung rèn luyện

Bước 2: Giao nhiệm vụ rèn luyện

Bước 3: Tiến hành rèn luyện

Bước 4: Báo cáo kết quả rèn luyện trên lớp

Bước 5: Giáo viên nhận xét, đánh giá

4.2.1.3 Những lưu ý khi thực hiện biện pháp

4.2.1.4 Ví dụ minh họa: Bài Kính già - yêu trẻ

PHIẾU RÈN LUYỆN Bài: Kính già - Yêu trẻ Hằng ngày, em hãy ghi lại những thái độ và hành vi thể hiện sự kính trọng, lễ phép

với người già, nhường nhịn em nhỏ, rồi sau đó hãy ghi đúng công việc, kết quả vào

phiếu này

trọng, lễ phép với người gi , nhường nhịn em nhỏ

Kết quả

Nhận xét của thầy(cô ) giáo Xác nhận của gia đình

4.2.2 Biện pháp 2: Tăng cường giáo dục điều chỉnh hành vi cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm

4.2.2.1 Ý nghĩa của biện pháp

4.2.2.2 Cách thực hiện

Hoạt động 1: Khởi động - Kết nối chủ đề (5 phút)

Hoạt động 2: Khám phá: Môi trường xung quanh ta ( 20 phút)

Hoạt động 3: Tôi giống bạn (15 phút)

Hoạt động 4: Tôi tự tin (25 phút)

Hoạt động 5: Ý thức đối với môi trường(10 phút)

Hoạt động 6: Rèn luyện nâng cao ý thức bảo vệ môi trường( 25 phút)

Bước 1: Giáo viên đưa ra nội dung

Bước 2: Giáo viên xây dựng nội dung

* GV xây dựng hoạt động dạy học phù hợp với nội dung bài học:

* GV nâng cao năng lực điều chỉnh hành vi của HS về vấn đề an toàn khi tham gia giao thông bằng những phương pháp khác

- Bước 3: Gia đình và xã hội tiếp tục củng cố và duy trì thái độ và hành vi của học sinh theo xu hướng tích cực phù hợp với nội dung giáo dục

* Gia đình và xã hội phải nghiêm túc chấp hành luật lệ giao thông và an toàn khi tham gia giao thông để là gương cho HS noi theo

* Cần có sự phối hợp nội dung giáo dục giữa nhà trường và gia đình va xã hội bằng cách

CHƯƠNG 5: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

5.1 Mục đích thực nghiệm

Nhằm đánh giá tính khả thi của đề tài và hiệu quả của các biện pháp phát triển năng lực điều chỉnh hành vi của học sinh trong môn Đạo đức lớp 5, chúng tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm tại 2 trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ và Ngô Sĩ Liên

5.2 Đối tượng thực nghiệm

Chúng tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường Tiểu học Huỳnh Ngọc Huệ và trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên tại thành phố Đà Nẵng Với sự tham gia của 4 GV và 2 lớp

TN, 2 lớp ĐC có số HS chênh lệch không đáng kể, tương quan về trình độ và đều học cùng tiến độ chương trình ở SGK Đạo đức lớp 5

5.3 Nội dung thực nghiệm

Chúng tôi tiến hành thực nghiệm trên 2 bài liên tiếp của chương trình môn Đạo đức lớp 5

Bài 6: ‘Kính già - yêu trẻ’( tiết 1)

Bài 7: “Kính già - yêu trẻ” (tiết 2)

Sau mỗi bài dạy, chúng tôi đều cho HS làm bài kiểm tra 10 phút kết hợp với phiếu quan sát biểu hiện của GV để đánh giá năng lực của HS, nhận xét qua từng bài và sử dụng phiếu rèn luyện để thu thập được thông tin của học sinh

5.4 Phương pháp thực nghiệm

5.4.1 Phương pháp định tính