những bài học lịch sử có ý nghĩa vô cùng quan trọng và môn Lịch sử ở trường phổ thông đã góp phần quan trọng trong chiến lược chung của quốc gia về giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo Tổ
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
"Biển trời của chúng ta/ Đảo gọi ngàn tiếng ca/ Từng ngày con sóng vỗ/ Một màu xanh bao la/ Biển trời biết mấy yêu thương/ Đảo là gấm vóc quê hương/ Ngàn năm cha ông mở cõi/ Giờ đây ta quyết giữ gìn…" Mỗi khi nghe những ca từ bài
hát "Biển đảo quê hương" của nhạc sĩ Phạm Đăng Khương, lòng tôi lại thấy bồi hồi xúc động, lòng lại dấy lên cảm xúc yêu thương, tự hào mãnh liệt về biển, đảo quê hương
Việt Nam là quốc gia ven biển, nằm bên bờ Tây của Biển Đông, có địa chính trị và địa kinh tế rất quan trọng mà không phải bất kỳ quốc gia nào cũng có Với bờ biển dài trên 3.260 km trải dài từ Bắc xuống Nam, đứng thứ 27 trong số 157 quốc gia ven biển, các quốc đảo và lãnh thổ trên thế giới Biển, đảo Việt Nam là một bộ phận lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc Biển, đảo có vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước Lúc sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: "Ngày trước ta chỉ có đêm và rừng, ngày nay ta có ngày, có trời, có biển Bờ biển ta dài, tươi đẹp, ta phải biết giữ gìn lấy nó" [7] Khẳng định của Người không chỉ thôi thúc cả dân tộc quyết tâm đánh bại đế quốc và tay sai, giải phóng dân tộc mà còn đặt trách nhiệm cho các thế hệ người Việt Nam phải biết chăm lo, phát huy lợi thế và bảo vệ vững chắc vùng trời, biển, đảo thiêng liêng của
Tổ quốc
Không chỉ có ý nghĩa về các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa tinh thần mà biển, đảo còn có ý nghĩa vô cùng to lớn trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Vươn ra biển, phấn đấu trở thành một quốc gia mạnh về biển là định hướng phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam trong thế kỉ XXI Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, các thế lực thù địch, phản động chưa từ bỏ âm mưu, thủ đoạn diễn biến hòa bình, can thiệp vào công việc nội bộ, gây mất ổn định chính trị - xã hội, xâm phạm chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới biển, đảo của nước ta thì bảo vệ chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền biên giới quốc gia trên biển là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới
Môn Lịch sử với chức năng giáo dục của mình đã “ góp phần hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cách mạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống xã hội” Đặc biệt trong xu thế quốc tế hóa ngày càng mở rộng, việc giáo dục cho thế hệ trẻ những giá trị truyền thống, những phẩm chất cao quý và
Trang 2những bài học lịch sử có ý nghĩa vô cùng quan trọng và môn Lịch sử ở trường phổ thông đã góp phần quan trọng trong chiến lược chung của quốc gia về giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo Tổ quốc cho học sinh – những người chủ tương lai của đất nước
Với mong muốn góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần dân tộc
và khơi dậy trong các em ý thức đóng góp sức mình vào nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền dân tộc trong đó có chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc, tôi mạnh dạn chọn
vấn đề: "Một số biện pháp nhằm tuyên truyền, giáo dục tình yêu biển, đảo cho học sinh thông qua việc giảng dạy môn Lịch sử ở trường THPT" làm đề tài
nghiên cứu của mình
1.2 Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu hướng vào mục đích tìm ra một số biện pháp hữu hiệu nhằm tuyên truyền, giáo dục tình yêu biển đảo, khơi dậy cho các em lòng tự hào dân tộc, ý thức muốn đóng góp sức mình vào nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền dân tộc, chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc thiêng liêng Từ đó, người dạy có điều kiện triển khai hướng dạy tích cực nhằm phát huy hơn nữa tính chủ động, sáng tạo của người học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT Tống Duy Tân
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Ở đề tài này, tôi tập trung vào việc nghiên cứu một số biện pháp nhằm tuyên truyền, giáo dục tình yêu biển, đảo cho học sinh Trường THPT Tống Duy Tân ở cả
ba khối lớp 10, 11 và 12
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này, người viết đã sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương quan sát
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp thực nghiệm…
Trang 32 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn
2.1.1 Cơ sở lý luận
Biển, đảo Việt Nam là một phần lãnh thổ đất nước Việt Nam, qua nghìn đời
nó luôn gắn chặt với đời sống của cư dân nước Việt cả về vật chất và tinh thần Bởi vậy, biển, đảo trong tâm thức người Việt là đất nước, là cuộc sống; và thực tế hàng ngàn năm lịch sử của người Việt đã ra sức khai phá, dựng xây, sẵn sàng đổ cả xương máu cho chủ quyền biển, đảo Thế nhưng tình hình biển, đảo hiện nay đang
có những diễn biến phức tạp, đe dọa trực tiếp đến chủ quyền lãnh thổ của dân tộc Chủ quyền quốc gia là thiêng liêng, bảo vệ chủ quyền là nghĩa vụ của mọi công dân, đặc biệt là thế hệ trẻ
Vùng biển của các quốc gia ven biển được quy định bởi công ước của Liên Hợp quốc về Luật biển được các nước ký kết vào năm 1982, đi vào hiệu lực từ ngày 16-11-1994 Theo Công ước này, một nước ven biển có 5 vùng biển: nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và vùng thềm lục địa Với Công ước 1982, phạm vi lãnh thổ nước ta được mở rộng, không chỉ đơn thuần là lãnh thổ hình chữ "S" mà mở rộng ra hướng biển, có đường biên giới chung với nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á
Từ thời phong kiến, các triều đại Việt Nam đã nhận thức rất rõ về những nguồn lợi mà biển, đảo mang lại, không chỉ đối với sự phát triển kinh tế mà còn đối với an ninh - quốc phòng Bởi vậy, các triều đại đã có những hành động để khai thác, đồng thời đấu tranh để bảo vệ giữ gìn biển, đảo.Trong các văn tự, bản đồ cổ trong và ngoài nước, vùng biển phía Đông của nước ta đều được ghi là vùng biển Giao Chỉ (nghĩa là vùng biển của Việt Nam) Các tài liệu cổ trong và ngoài nước đều khẳng định Trường Sa và Hoàng Sa là của Việt Nam, được người Việt Nam chinh phục và khai thác từ lâu đời Đặc biệt, đến thời Nguyễn, cùng với việc hoàn thiện bản đồ hành chính, chủ quyền Việt Nam trên hai quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa đã được thiết lập và thực thi một cách đầy đủ, trọn vẹn
Trong văn bản hướng dẫn công tác tuyên truyền biển, đảo năm 2007 của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã nêu rõ: "Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục sâu rộng, có hệ thống trong cán bộ đảng viên và nhân dân nhằm nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí chiến lược của biển, đảo Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Cổ vũ, động viên các tầng lớp nhân dân phát
Trang 4huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc, ý thức tự lực, tự cường, tích cực tham gia hưởng ứng các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước do Mặt trận phát động, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế biển đảo và bảo
vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc"
2.1.2 Cơ sở thực tiễn
Trong suốt chiều dài lịch sử phát triển của dân tộc Việt Nam, Biển Đông đã thấm đậm và có ảnh hưởng sâu sắc đến mọi hoạt động sản xuất, đời sống và ngày càng có vai trò quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước Biển đã và đang cung cấp cho nhân loại một khối lượng rất lớn thực phẩm, dược phẩm, nguyên nhiên vật liệu, năng lượng, tài nguyên thiên nhiên Bên cạnh
đó, biển đảo cũng là nơi có nhiều nguy cơ gây mất ổn định, uy hiếp chủ quyền và lợi ích quốc gia Để có thể làm chủ và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ biển, đảo đòi hỏi sự quan tâm sâu sắc cũng như tham gia rộng rãi của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân
ta Có thể thấy, góp phần không nhỏ vào công cuộc ấy là các tầng lớp thanh, thiếu niên – các chủ nhân tương lai của đất nước
Tuy nhiên, thực tế ở các trường phổ thông cho thấy, đa số các học sinh đều thiếu hiểu biết về biển, đảo và chủ quyền biển, đảo Với thời lượng và kiến thức còn hạn chế về biển, đảo trong chương trình học chưa thể giúp các em có được cái nhìn tổng thể, chính xác về các vấn đề biển, đảo của đất nước Đặc biệt, đối với các
em học sinh ở Trường THPT Tống Duy Tân – một ngôi trường nằm trên địa bàn trung du miền núi, đa số các em thuộc gia đình thuần nông, kinh tế khó khăn, hiểu biết của các em về biển, đảo còn rất hạn chế, thậm chí nhiều em còn không có kiến thức gì
Trước thực trạng đó, bản thân là một giáo viên giảng dạy môn Lịch sử, tôi rất trăn trở Với mong muốn nâng cao hiểu biết cho các em về biển, đảo Việt Nam, về chủ quyền quốc gia, từ đó khơi dậy trong các em lòng tự hào dân tộc, tình yêu biển, đảo, ý thức đóng góp sức mình vào việc bảo vệ chủ quyền dân tộc, trong quá trình giảng dạy, tôi đã cố gắng lồng ghép vào bài học Lịch sử các kiến thức về biển, đảo một cách phù hợp Đây là một vấn đề không quá mới mẻ song theo tôi rất quan trọng, cần thiết và phải được giáo dục hằng ngày
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Việt Nam là một quốc gia ven biển có hơn 3260 km bờ biển và 4000 hòn đảo, trong đó có 2 quần đảo Hoàng sa, Trường Sa nằm giữa Biển Đông – một giao lộ
Trang 5hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới Tài nguyên biển đa dạng: thuỷ - hải sản; dầu khí, đất hiếm,…tiềm năng du lịch rất lớn với 125 thắng cảnh Biển, đảo Việt Nam
là một bộ phận của lãnh thổ Tổ quốc, có vai trò to lớn đối với sự nghiệp bảo vệ và xây dựng đất nước hiện nay Đặc biệt, trong những năm gần đây dư luận xã hội cũng như các phương tiện thông tin đại chúng đã dành sự quan tâm rất lớn đến chủ quyền biển đảo, nhất là khi Trung Quốc ngang nhiên hạ đặt giàn khoan trái phép
HD 981 trong vùng thềm lục địa nước ta Bởi vậy, việc giáo dục về biển, đảo Việt Nam là một nhiệm vụ quan trọng trong nhà trường phổ thông hiện nay
Bên cạnh đó, toàn ngành giáo dục đang ra sức thực hiện công tác đổi mới phương pháp dạy học để mang lại hiệu quả cao Riêng bộ môn Lịch sử là môn học
mà nhiều em học sinh tỏ ra rất "thờ ơ", ngại học hoặc chỉ học với tâm lý đối phó trong thi cử nên kết quả thường rất thấp Nhiều em học sinh hiện nay khi nhắc đến vấn đề chủ quyền biển, đảo Tổ quốc thì rất “mơ hồ” Bởi vậy, nhiệm vụ của GV môn Lịch sử phải giáo dục HS nhận thức được quá trình xác lập chủ quyền biển đảo, tầm quan trọng của việc khai thác chủ quyền biển đảo, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về chủ quyền biển đảo, cũng như thấy được vai trò, trách nhiệm của bản thân trong việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo hiện nay
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Những yêu cầu cơ bản khi xác định biện pháp giáo dục cho HS về chủ quyền biển, đảo trong dạy học LSVN ở trường THPT
2.3.1.1 Phải xác định đúng kiến thức cơ bản cần giáo dục
Đây là yêu cầu quan trọng để dạy học bộ môn Lịch sử nói chung và dạy học lồng ghép vấn đề chủ quyền biển, đảo nói riêng Vì có xác định đúng kiến thức cơ bản mới có biện pháp giáo dục phù hợp Hơn nữa, phải xác định đúng kiến thức cơ bản để tránh tình trạng nặng nề, quá tải, ôm đồm trong giờ học và bài học Lịch sử Khi tiến hành lồng ghép kiến thức về chủ quyền biển, đảo phải phù hợp, khéo léo
để mang lại kết quả giáo dục cao nhất
2.3.1.2 Đảm bảo tính khoa học, chính xác về nội dung và tính tư tưởng
Tính khoa học được thể hiện qua việc lựa chọn những kiến thức cơ bản nhất, chính xác nhất để hình thành những kiến thức lịch sử cho học sinh, từ đó giáo dục cho các em về thế giới quan khoa học, đúng đắn, xây dựng cho các em niềm tin, ý thức trách nhiệm đối với những vấn đề của quá khứ, hiện tại và tương lai Khi dạy học lịch sử nói chung, dạy về chủ quyền biển, đảo Tổ quốc nói riêng, phải cung
Trang 6cấp cho học sinh những tư liệu lịch sử khoa học, chính xác làm bằng chứng về việc xác lập chủ quyền biển, đảo Tổ quốc qua các giai đoạn lịch sử, của bao thế hệ người Việt Nam, tôn trọng chủ trương của Đảng và Nhà nước, tránh những từ ngữ kích động, sai sự thực, không có bằng chứng khoa học Từ đó, hình thành cho thế
hệ trẻ ý thức, trách nhiệm để bảo vệ những thành quả mà cha ông ta đã dựng xây, bảo vệ lãnh thổ Tổ quốc nói chung, biển đảo nói riêng
2.3.1.3 Đảm bảo tính cụ thể, trực quan sinh động, giàu biểu tượng lịch sử
Hiện nay, thực trạng HS ngại học, thờ ơ với môn học lịch sử một phần là do các bài giảng khô cứng, thiếu tính thực tế, thiếu sự liên hệ thực tiễn của GV Do vậy, trong dạy học môn Lịch sử, đặc biệt là việc giáo dục vấn đề chủ quyền biển, đảo, lời nói của GV cần phải sinh động, hấp dẫn, giàu tính hình ảnh và cần sử dụng các tư liệu, đồ dùng trực quan sinh động như: bản đồ, sơ đồ, phim tư liệu, tranh, ảnh, hiện vật lịch sử,… Từ đó, giúp học sinh có được nhãn quan lịch sử đúng đắn, hình thành tình cảm, lòng tự hào và ý thức bảo vệ chủ quyền quốc gia, biển đảo một cách hoàn toàn tự nhiên
Mặt khác, GV cần phải phát huy tối đa tính tích cực, độc lập và sáng tạo trong quá trình nhận thức của HS, cần đa dạng hóa các hình thức tiến hành (bài học nội khóa, bài học ngoại khóa, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu về vấn đề chủ quyền biển, đảo Tổ quốc…) để vấn đề biển, đảo trở nên hấp dẫn, hứng thú, dễ hiểu, dễ tiếp thu
và lĩnh hội sâu sắc vấn đề đối với nhiều đối tượng HS
2.3.1.4 Cần đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với tâm lí, lứa tuổi HS
Có thể nói, đây là nguyên tắc cơ bản, quan trọng hàng đầu cần phải tuân thủ khi tiến hành các biện pháp giáo dục cho HS về chủ quyền biển, đảo trong dạy học
bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông Để thực hiện được nguyên tắc này, bên cạnh việc lựa chọn kiến thức cơ bản, phù hợp, khi lồng ghép vào nội dung bài học giáo viên phải khéo léo, nắm bắt được tâm lý lứa tuổi của từng khối lớp, từng lớp Tuyệt đối giáo viên không được áp đặt ý kiến chủ quan, không được ôm đồm quá nhiều kiến thức Lịch sử, trong một bài không nên đưa quá nhiều kiến thức lồng ghép vào
sẽ làm cho bài học trở nên nặng nề, rườm rà
2.3.1.5 Cần định hướng thường xuyên và cập nhật thông tin mới và chính xác
Chủ quyền biển, đảo trong tiến trình lịch sử của dân tộc không phải là vấn đề mới nhưng lại là mới đối với thực trạng dạy và học bộ môn Lịch sử ở trường phổ
Trang 7thông hiện nay đặc biệt là đối với trường THPT Tống Duy Tân nơi tôi đang công tác Việc giáo dục như thế nào cho có hiệu quả về vấn đề Biển Đông, đặc biệt là vấn đề tranh chấp chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là vấn đề rất “nhạy cảm”, diễn tiến rất phức tạp với những thay đổi không ngừng do nhiều yếu tố khách quan khác nhau GV cũng phải thường xuyên tự cập nhật những thông tin mới, chính xác qua nhiều kênh thông tin khác nhau để định hướng cho
HS kịp thời, qua đó giúp HS nhận thức được vấn đề đúng đắn về tình hình hiện tại, nhất là trong bối cảnh Biển Đông thường xuyên “dậy sóng” như hiện nay
2.3.2 Những nội dung cần khai thác trong chương trình Lịch sử Việt Nam nhằm tuyên truyền, giáo dục tình yêu biển, đảo cho HS THPT
2.3.2.1 Ý thức về chủ quyền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia trên biển
Nhiều chứng cứ lịch sử cho thấy, từ thời các chúa Nguyễn (thế kỉ XVII) cho đến nay, ý thức về chủ quyền lãnh thổ quốc gia trên biển luôn được các chính quyền nhà nước đề cao Điều đó được thể hiện bằng nhiều hoạt động, trong đó có ý thức tiến hành việc đo đạc vẽ bản đồ, cắm cột mốc, dựng bia chủ quyền…
2.3.2.2 Quá trình xác lập và thực thi chủ quyền biển, đảo Tổ quốc một cách hòa bình và liên tục qua các triều đại phong kiến Việt Nam
Trải qua các triều đại phong kiến Việt Nam, cùng với con đường mở mang bờ cõi xuống phía Nam của người Việt cũng đồng thời là con đường tiến ra chiếm lĩnh biển, đảo Các triều đại phong kiến Việt Nam kể từ khi giành quyền tự chủ lâu dài
đã xác định hải giới và chú trọng bảo vệ chủ quyền trên biển được thể hiện qua các nội dung: quá trình mở rộng lãnh thổ, tổ chức quân đội, chính sách đối nội và đối ngoại của các triều đại phong kiến…
2.3.2.3 Vai trò của biển, đảo góp phần tạo nên những thắng lợi hiển hách trong công cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc
Từ thế kỉ X-XVIII, lịch sử dân tộc đã ghi nhận nhiều chiến công vang dội, oanh liệt: chiến thắng Bạch Đằng các năm (938, 981, 1288); thắng lợi ở Rạch Gầm – Xoài Mút của nghĩa quân Tây Sơn, thắng lợi trước hạm đội của thực dân Anh năm 1702 tại đảo Côn Lôn (nay là Côn Đảo)… Bước sang thế kỉ XIX và XX, phát huy truyền thống đánh giặc của cha ông trong lịch sử, nhân dân Việt Nam tiếp tục chiến đấu và giành thắng lợi trước hai thế lực lớn mạnh đến từ phương Tây là Pháp
và Mỹ Nhiều trận thắng đã đi vào lịch sử như: thắng lợi trước liên quân Pháp và
Trang 8Tây Ban Nha tại cửa biển Đà Nẵng (9 - 1858) làm thất bại bước đầu kế hoạch
“đánh nhanh thắng nhanh” của quân Pháp; thắng lợi trong cuộc tiến công và giải phóng Trường Sa (từ 9 - 4 đến 29 - 4 - 1975)
2.3.2.4 Những giá trị, tiềm năng kinh tế biển, đảo Việt Nam trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay và vấn đề bảo vệ tài nguyên, môi trường biển, đảo
Biển, đảo nước ta có giá trị, tiềm năng kinh tế hết sức to lớn như: du lịch biển, đảo; nguồn thủy hải sản phong phú; giao thông đường biển thuận lợi; nguồn khoáng sản biển đa dạng… Chính vì vậy, ngay sau ngày đất nước được thống nhất, Nhà nước ta rất chú trọng đến việc phát triển nền kinh tế biển
2.3.2.5 Giáo dục cho HS về vấn đề bảo vệ chủ quyền biển, đảo - Hoàng
Sa và Trường Sa của Việt Nam hiện nay
Ở nội dung này, GV cần cho HS khai thác nội dung của các văn bản mang tính pháp lí quốc tế như: Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982; Tuyên
bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002 để giáo dục cho HS thấy, Việt Nam là một thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, luôn tôn trọng và tuân thủ luật pháp quốc tế Bên cạnh đó, Việt Nam cũng kiên quyết đấu tranh để bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của mình theo đúng pháp luật Việt Nam, luật pháp và thông lệ quốc tế, củng cố hòa bình, an ninh trên biển, trên cơ sở đó khai thác có hiệu quả các nguồn tài nguyên biển, đảo phục vụ công cuộc dựng xây và bảo vệ đất nước
2.3.3 Một số biện pháp nhằm tuyên truyền, giáo dục tình yêu biển đảo cho học sinh thông qua việc giảng dạy môn Lịch sử ở trường THPT
Trong chương trình môn Lịch sử ở trường THPT hiện hành khối 10, 11, 12 không có bài học nào trực tiếp đề cập đến chủ quyền biển, đảo nói chung và Trường Sa, Hoàng Sa nói riêng Vì vậy, khi dạy học GV có thể sử dụng tài liệu, lồng ghép, nhằm cụ thể hóa một số sự kiện trong các bài học lịch sử nội khóa có liên quan để liên hệ giáo dục ý thức về chủ quyền biển đảo cho học sinh Tùy vào từng đối tượng, từng khối lớp, thời lượng của từng bài mà giáo viên lựa chọn lồng ghép kiến thức biển, đảo một cách phù hợp
2.3.3.1 Khai thác triệt để những nội dung lịch sử có khả năng giáo dục cho HS về vấn đề chủ quyền biển, đảo
Trang 9Mặc dù trong chương trình THPT ở ba khối không có bài học về chủ quyền biển, đảo Việt Nam nhưng giáo viên có thể khai thác những sự kiện trực tiếp hoặc liên quan đến nội dung này để khéo léo tuyên truyền, giáo dục tình yêu biển, đảo
và khơi dậy ý thức bảo vệ chủ quyền quốc gia ở các em học sinh Muốn làm tốt điều này, đòi hỏi giáo viên phải nắm vững kiến thức chương trình sách giáo khoa, linh hoạt trong việc vận dụng các phương pháp phù hợp để mang lại hiệu quả giác dục tốt nhất
Trước khi thực hiện việc lồng ghép, giáo viên phải xác định cụ thể những kiến thức lịch sử liên quan đến chủ quyền biển đảo, xác định tài liệu khai thác là tài liệu nào, sử dụng vào thời điểm nào, cách thức sử dụng để khai thác, việc khai thác các tài liệu liên quan đó có ý nghĩa gì? Hơn nữa, khi sử dụng các tài liệu giáo viên phải lựa chọn kỹ càng, đảm bảo tính khoa học, vừa sức và có sức hấp dẫn, chú ý đối với học sinh Tuy nhiên, không nên quá sa đà vào những tư liệu đó làm loãng kiến thức bài học
Ví dụ: Bài 20, lớp 11: “Chiến sự lan rộng ra cả nước Cuộc kháng chiến của nhân dân ta từ năm 1873 đến năm 1884 Nhà Nguyễn đầu hàng”, mục III 2 - Hai
bản Hiệp ước 1883 và 1884 Nhà nước phong kiến Nguyễn đầu hàng, phần nội dung Hiệp ước Hác măng GV lồng vào cung cấp nhanh cho học sinh một số tài liệu gốc như: Nghị định số 4702-CP ngày 21-12-1933 của Thống đốc Nam Kì ra sắc lệnh sáp nhập đảo Trường Sa vào tỉnh Bà Rịa; Dụ số 10 ban hành ngày
29-2-1938 tách quần đảo Hoàng Sa khỏi địa hạt tỉnh Nam Ngãi, đặt vào tỉnh Thừa Thiên; hình ảnh về bia chủ quyền, trạm khí tượng, ngọn hải đăng được dựng ở Hoàng Sa (26-10-1937)…(Phụ lục 3,4,5,8,9)
GV hướng dẫn HS tìm hiểu những tài liệu, quan sát những hình ảnh nói trên
và đặt câu hỏi: Những hành động nói trên của chính quyền thực dân Pháp có ý nghĩa gì đối với cuộc đấu tranh giữ vững chủ quyền biển, đảo hiện nay của Việt Nam? Những hành động nói trên của chính quyền Pháp cho thấy, trong thời kì này,
chính quyền thực dân đã rất quan tâm đến chủ quyền biển, đảo - Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam, tích cực có những hành động nhằm thực thi chủ quyền ở hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam Điều đó có ý nghĩa quan trọng, tạo thêm những cơ sở lịch sử và cơ sở pháp lí vững chắc trong cuộc đấu tranh giữ vững chủ quyền biển, đảo của Việt Nam hiện nay
Trang 10Như vậy, việc sử dụng những tài liệu lịch sử gốc trực tiếp thể hiện chủ quyền biển, đảo - Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam nói trên không chỉ giúp học sinh nắm vững, hiểu sâu kiến thức cơ bản của bài học; rèn luyện cho học sinh các kĩ năng về bộ môn như phân tích, khai thác và sử dụng tài liệu gốc, khả năng tư duy, giải quyết vấn đề độc lập mà còn giúp học sinh hiểu được cơ sở lịch sử, cơ sở pháp
lý đối với chủ quyền biển, đảo Việt Nam Qua đó, tuyên truyền giáo dục cho các
em lòng yêu nước, dũng cảm, ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền lãnh thổ Tổ quốc, đặc biệt là bảo vệ chủ quyền biển, đảo trong bối cảnh hiện nay
2.3.3.2 Sử dụng tài liệu lịch sử để liên hệ kiến thức cần giáo dục cho HS
về vấn đề chủ quyền biển, đảo Việt Nam
Hiện nay, việc dạy học và giáo dục cho HS ở trường THPT được tiến hành trong giờ học nội khóa là chủ yếu Do đặc trưng của việc học tập bộ môn Lịch sử, các loại tài liệu tham khảo ngoài SGK (được lựa chọn một cách cẩn thận với những nguồn tham khảo tin cậy) có ý nghĩa quan trọng trong việc khôi phục, tái hiện lại hình ảnh quá khứ và đặc biệt là làm rõ những nội dung, vấn đề mới như vấn đề biển, đảo Việc GV sử dụng tài liệu lịch sử trong bài học nội khóa khi tiến hành dạy lồng ghép vấn đề chủ quyền biển, đảo vào nội dung chương trình LSVN khối THPT là rất phù hợp Vì đây loại tài liệu có thể dùng để làm dẫn chứng, minh họa cho các sự kiện đang trình bày trong nội dung bài học Khai thác nguồn tài liệu này không chỉ cung cấp thêm tư liệu lịch sử phong phú, bổ sung thêm phần nội dung chưa có trong SGK mà còn làm sáng rõ hơn những kiến thức cơ bản của bài học Chẳng hạn, sử dụng tài liệu lịch sử để giáo dục cho HS về những giá trị, tiềm năng kinh tế biển, đảo Việt Nam Cụ thể:
Bài 18, lớp 10: “Công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế trong các thế kỉ X-XV”, mục 3 – Mở rộng thương nghiệp, GV dạy lồng ghép nội dung sau: Trong thời
phong kiến, ngay từ thời Lí - Trần đã nhận thấy được vai trò, giá trị to lớn về kinh
tế của biển, đảo Điều đó được thể hiện bằng việc cho xây dựng cảng Vân Đồn (Quảng Ninh) làm bến cảng để thuyền buôn nước ngoài vào trao đổi hàng hóa, GV trích dẫn tư liệu: “Kỷ Tỵ, năm thứ 10 (1149)…thuyền buôn ba nước Trảo Oa, Lộc Hạc, Xiêm la vào Hải Đông xin ở lại buôn bán, bèn cho lập trang ở nơi hải đảo gọi
là Vân Đồn để mua bán hàng hóa quý, dâng tiến sản vật địa phương”[8] Vùng biển Vân Đồn có nhiều sản vật quý: “Chân châu do giống trai sinh ra ở bể Vân Đồn”,
“vùng biển này không chỉ là huyết mạch giao thông trong quân sự, thương mại mà