-GV: Treo bảng phụ-gọi học sinh đọc bài tập 1 (Đọc đến hết đoạn văn) và xác định yêu cầu của bài tập -GV: Gọi học sinh lên bảng tìm điệp ngữ trong đoạn văn. -HS: Tìm điệp ngữ trên bảng [r]
Trang 1Bài 13 Tiết :55
I- Mục tiêu cần đạt :
1-Kiến thức:Hiểu được thế nào là điệp ngữ và giá trị biểu cảm của điệp ngữ
2-Tích hợp với phần văn ở bài thơ “Tiếng gà trưa” và các văn bản khác.Tích hợp cả phần tập làm văn và về văn biểu cảm
3-Kĩ năng:
- Có ý thức vận dụng điệp ngữ trong nói và viết
- Có kĩ năng phân tích giá trị biểu cảm của điệp ngữ trong các văn cảnh, ngữ cảnh cụ thể
II- Chuẩn bị của giáo viên-học sinh :
-GV: Giáo án –tham khảo tài liệu -bảng phụ
-HS: Xem trước nội dung bài,trả lời các câu hỏi (SGK )
III- Tiến trình lên lớp :
1- Ổn định tổ chức :
GV kiểm tra sĩ số lớp và sự chuẩn bị bài ở nhà của học sinh
2- Kiểm tra bài cũ:
Giáo viên đặt câu hỏi
- Em hãy cho biết đặc điểm ,cấu tạo và nghĩa
của thành ngữ ? Cho ví dụ về thành ngữ
- Thành ngữ được sử dụng như thế nào ? Em
hãy điền thêm yếu tố để thành ngữ được trọn
vẹn trong bài tập sau (Giáo viên treo bảng
phụ)
Học sinh trả lời
- Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị 1 ý nghĩa hoàn chỉnh Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thường thông qua 1 phép chuyển nghĩa như
ẩn dụ, so sánh … Ví dụ: Lên thác xuống ghềnh
- Thành ngữ có thể làm chủ ngữ,vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ … Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình tượng, tính biểu cảm cao (Học sinh điền yếu tố: ăn , sương, tốt, áo)
3- Giới thiệu bài mớ i :
Trong chương trình Ngữ văn 6 , các em đã được học 1 số biện pháp tu từ Em hãy nhớ
và kể lại những phép tu từ đó (Học sinh kể những phép tu từ đã học) Những phép tu từ này khi được sử dụng trong văn thơ, nó biểu hiện được những ý nghĩ,tư tưởng, tình cảm sâu sắc và làm tăng sức gợi hình, gợi cảm Ngoài ra cũng có 1 số phép tu từ khác có giá trị nghệ thuật cao Hôm nay, cô sẽ hướng dẫn các em tìm hiểu 1 phép tu từ mới đó chính là điệp ngữ Vậy điệp ngữ có giá trị nghệ thuật như thế nào, cô trò ta cùng tìm hiểu
-GV: Ghi tựa bài lên bảng và giải thích “Điệp ngữ ”
-GV giải thích : “Điệp” là từ Hán Việt có nghĩa là lặp lại ; “Ngữ”là ngôn ngữ Điệp ngữ
là lặp lại ngôn ngữ
ĐIỆP NGỮ
Trang 2Hoạt động của thầy và trò Nội dung
* Hoạt động 1 :
-GV: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu thế nào là điệp
ngữ và tác dụng của điệp ngữ
-GV: Hướng dẫn học sinh phân tích ví dụ trên bảng
phụ ( treo bảng phụ )
-GV: Gọi học sinh đọc khổ thơ đầu
-GV hỏi : Ở khổ thơ đầu có từ ngữ nào được lặp đi
lặp lại ? Lặp lại mấy lần ?
- HS: Tìm từ ngữ lặp lại “ nghe ”
-GV: Nhận xét
- GV hỏi : Lặp lại như vậy có tác dụng gì ?
-HS: Suy nghĩ - trả lời
-GV: Nhận xét - khẳng định
-GV giảng: Người chiến sĩ trên đường hành quân ,đi
ngang qua xóm nhỏ trong 1 buổi trưa nắng yên
tĩnh .Nghe tiếng gà, người chiến sĩ có cảm giác:
Nắng trưa dịu lại,thấy đỡ mỏi mệt và tuổi thơ hiện về
-GV: Gọi học sinh đọc khổ thơ cuối
-GV hỏi: Em hãy xác định từ ngữ lặp lại ở khổ thơ
cuối Từ ngữ đó lặp lại mấy lần ?
-HS: Xác định từ ngữ lặp lại “vì ”
-GV: Nhận xét
-GV hỏi : Từ “vì”lặp lại nhấn mạnh điều gì ?
-HS: Suy nghĩ – Nêu tác dụng
-GV: Gọi học sinh nhận xét và khẳng định
-GV hỏi : Người chiến sĩ chiến đấu vì cái gì ?
-HS: Suy nghĩ – Nêu nguyên nhân
-GV: Gọi học sinh nhận xét và khẳng định : Người
chiến sĩ chiến đấu vì tổ quốc, vì xóm làng và vì
người bà thân yêu
-GV hỏi : Ngoài từ ngữ “nghe, vì” ra ,trong bài thơ
“Tiếng gà trưa” còn có từ ngữ nào được lặp lại ?
-HS: Nêu những từ ngữ được lặp lại “tiếng gà trưa,
bà, này, hàng năm ”
-GV: Nhận xét -khẳng định: Những từ ngữ lặp lại
này nhấn mạnh cảm xúc của người chiến sĩ khi nhớ
về những kỉ niệm thuở ấu thơ
-GV tích hợp : Đặc biệt từ ngữ “Tiếng gà trưa”lặp lại
ở đầu mỗi khổ thơ làm thành 1 mạch cảm xúc, dẫn
đề tài “Tiếng gà trưa” xuyên suốt trong văn bản,làm
cho văn bản có tính mạch lạc
-GV khẳng định : Từ ngữ “nghe, vì”là 1 từ, cách lặp
này là lặp từ
-GV chuyển ý : Ngoài cách lặp từ này ra, trong văn
thơ còn có những cách lặp khác (treo bảng phụ)
I-Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ :
1- Ví dụ :Bài thơ “ Tiếng gà trưa ”
- Khổ đầu :
→ Từ “ nghe” (lặp 3 lần) → Nhấn mạnh cảm giác khi nghe tiếng gà
- Khổ cuối :
→ Từ “vì” (lặp 4 lần) → Nhấn mạnh nguyên nhân chiến đấu
Trang 3-GV mở rộng :Đoạn thơ này trích trong bài thơ
“Kiều ở lầu Ngưng Bích” trích “Truyện Kiều”của Nguyễn Du Các em sẽ được học trong chương trình Ngữ văn 9 ( Giáo viên đọc đoạn thơ )
-GV hỏi: Từ ngữ lặp lại trong đoạn thơ này là từ ngữ nào ?
-HS: Trả lời
-GV gợi mở : Từ ngữ “Buồn trông”là 1 cụm từ so với “nghe, vì ”là 1 từ ( lặp từ ).Vậy đây là lặp gì ?
-HS: Tự phát hiện
-GV: Nhận xét -giảng :Lặp ngữ “Buồn trông” nhấn mạnh tâm trạng của Thúy Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích
-GV : Gọi học sinh quan sát tiếp ví dụ :Đây là đoạn thơ trích trong bài “Hãy nhớ lấy lời tôi ”của Tố Hữu -GV: Gọi học sinh đọc đoạn thơ
-GV hỏi :Em hãy tìm từ ngữ lặp lại trong đoạn thơ
-HS: Tự phát hiện
-GV gợi mở : “Hồ Chí Minh muôn năm!”là 1 câu cảm So với cách lặp trên (lặp từ, lặp ngữ) thì đây là cách lặp gì ?
-HS: Nêu cách lặp
-GV: Nhận xét- giảng : Lặp câu nhấn mạnh cảm xúc của anh Trỗi trước lúc hi sinh
-GV giảng : Lặp từ ngữ còn có trường hợp đặc biệt nữa là lặp đoạn (GV dẫn chứng) Trong bài thơ
“Lượm”của Tố Hữu, tác giả nhắc lại nguyên vẹn 2 lần ở đầu và cuối bài thơ (GV đọc đoạn thơ) Lặp đoạn đó nhấn mạnh được cảm xúc của tác giả giành cho chú bé Lượm đã hi sinh
-GV chuyển ý: Đây là lặp từ ngữ trong thơ, còn trong văn xuôi thì sao? Có lặp lại như vậy hay không
? Chúng ta tìm hiểu tiếp ví dụ
- GV giới thiệu: Đây là đoạn văn trích trong bài
“Cây tre Việt Nam”của Thép Mới, các em đã học ở chương trình 6
-GV: Gọi học sinh đọc đoạn văn trên bảng phụ
-GV hỏi : Em hãy xác định từ ngữ lặp lại trong đoạn văn
- HS: Xác định từ ngữ lặp lại
-GV: Nhận xét
-GV hỏi :Tại sao tác giả lặp lại từ “tre, giữ” nhiều như vậy?
-HS: Suy nghĩ –nêu tác dụng
-GV: Gọi học sinh nhận xét và khẳng định: Nhấn mạnh vai trò của cây tre trong cuộc sống lao động ,chiến đấu của nhân dân ta
-GV gợi mở: Cây tre có những hành động,phẩm chất
Trang 4như con người Vậy ở đây tác giả vận dụng biện
pháp tu từ gì ?
-HS: Nhớ lại kiến thức cũ - trả lời
-GV: Nhận xét - giảng: Nhân hóa là làm cho thế giới
loài vật, đồ vật,cây cối trở nên gần gũi với con
người.Ở đây, ta thấy cây tre rất gần gũi với cuộc
sống của người dân.Và nó đã trở thành biểu tượng
của con người Việt Nam
-GV khẳng định :Những cách lặp trên đây là điệp
ngữ
-GV hỏi :Vậy thế nào là điệp ngữ ?
-HS: Trả lời
-GV: Nhận xét -khẳng định: Biện pháp lặp từ là điệp
từ ,lặp ngữ -điệp ngữ,lặp câu- điệp câu,lặp
đoạn-điệp khúc
-GV hỏi :Biện pháp lặp từ ngữ có tác dụng gì ?
-HS: Trả lời
-GV: Nhận xét - khẳng định: Tất cả những điệp ngữ
trên đây đều làm nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh
-GV: Gọi học sinh đọc to phần Ghi nhớ và yêu cầu
các em về nhà học thuộc
-GV hỏi: Em hãy cho ví dụ về điệp ngữ trong tác
phẩm văn- thơ mà em đã học
-HS: Tìm ví dụ - trả lời
-GV: Nhận xét - khẳng định: Điệp ngữ có nhiều
trong các thể loại thơ đã học như ca dao, thơ trung
đại, thơ Đường, thơ hiện đại
-GV gợi dẫn: Các em đã hiểu được khái niệm và tác
dụng điệp ngữ Bây giờ cô có ví dụ này, các em quan
sát lên bảng phụ (treo bảng phụ gọi học sinh đọc)
-GV hỏi: Lặp từ ngữ trong đoạn văn này có phải là
phép tu từ điệp ngữ không? Vì sao?
-HS: Suy nghĩ - trả lời
-GV: Nhận xét (lỗi lặp ,các em đã học ở lớp 6)
-GV hỏi : Vậy em hãy phân biệt giữa điệp ngữ và lỗi
lặp? (Câu hỏi thảo luận 2 phút )
-GV: Tổ chức cho học sinh thảo luận
-HS: Thảo luận -đại diện nhóm trình bày
-GV:Gọi nhóm khác nhận xét và khẳng định :
+ Điệp ngữ: Lặp lại 1 cách có ý thức, có mục đích,
mang tính biểu cảm cao
+ Lỗi lặp: Lặp tùy tiện, vô ý thức, không có mục
đích gì cả
-GV: Gọi học sinh chữa lại đoạn văn
-HS: Chữa lại trên bảng phụ
-GV: Nhận xét
-GV: Tích hợp (Lưu ý các em khi viết Tập làm văn):
Khi viết cần tránh lỗi lặp Nó sẽ làm cho câu văn
2- Ghi nhớ : ( SGK )
Trang 5trùng lặp, rườm rà,khó tiếp nhận.
* Hoạt động 2 :
-GV: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu các dạng điệp
ngữ
-GV: Hướng dẫn học sinh phân tích dạng điệp ngữ
trong đoạn thơ của Xuân Quỳnh (treo bảng phụ)
-GV: Đọc khổ thơ đầu bài thơ “Tiếng gà trưa”
-GV hỏi :Em có nhận xét gì về vị trí của từ “nghe” ?
-HS: Nhận xét vị trí của từ “nghe ”
-GV: Nhận xét
-GV gợi mở :Từ ngữ “nghe” đứng ở đầu câu, sau nó
còn 1 số từ ngữ khác rồi lại đến “nghe” Lặp lại như
vậy là dạng gì ?
-HS :Trả lời
-GV: Nhận xét - khẳng định
-GV: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu dạng điệp ngữ
trong đoạn thơ của Phạm Tiến Duật
-GV: Gọi học sinh đọc đoạn thơ
-GV hỏi: Em hãy so sánh dạng lặp từ ngữ này với
dạng trên
-HS: So sánh
-GV: Nhận xét - khẳng định
-GV: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu dạng điệp ngữ
trong đoạn thơ của Đoàn Thị Điểm
-GV hỏi : Em có nhận xét gì về từ ngữ lặp ở dạng
này ?
-HS: Nhận xét
-GV: Nhận xét - giảng: Từ “thấy” nằm ở cuối câu
đầu, xuống dòng nằm ở đầu câu sau và tiếp tục vòng
lại như vậy
-GV hỏi : Em hãy cho biết dạng lặp này là dạng gì ?
-HS: Trả lời
-GV: Nhận xét - khẳng định
-GV hỏi : Vậy điệp ngữ có những dạng nào ?
-HS : Nêu các dạng điệp ngữ
-GV: Gọi học sinh đọc to phần Ghi nhớ và yêu cầu
các em về nhà học thuộc
-GV hỏi: (Chỉ bảng phụ): Những điệp ngữ này nếu
tách khỏi từ ngữ đi chung với nó thì nó có giá trị
biểu cảm không? Vì sao?
-HS: Suy nghĩ - trả lời
-GV: Nhận xét - khẳng định :Điệp ngữ có giá trị biểu
cảm khi nó nằm trong văn cảnh, ngữ cảnh
-GV: Em hãy cho ví dụ về 1 dạng điệp ngữ mà em
đã học trong văn – thơ
-HS: Cho ví dụ
-GV: Nhận xét
* Hoạt động 3 :
II- Các dạng điệp ngữ : 1- Ví dụ :
- Đoạn thơ của Xuân Quỳnh :
→ Điệp ngữ cách quãng
- Đoạn thơ của Phạm Tiến Duật :
→ Điệp ngữ nối tiếp
- Đoạn thơ của Đoàn Thị Điểm
→ Điệp ngữ chuyển tiếp (vòng)
2- Ghi nhớ : ( SGK )
Trang 6-GV: Hướng dẫn học sinh luyện tập
-GV: Treo bảng phụ-gọi học sinh đọc bài tập 1 (Đọc
đến hết đoạn văn) và xác định yêu cầu của bài tập
-GV: Gọi học sinh lên bảng tìm điệp ngữ trong đoạn
văn
-HS: Tìm điệp ngữ trên bảng phụ
-GV: Nhận xét - kết luận
-GV: Nêu bối cảnh lịch sử :Dân tộc ta trải qua quá
trình đấu tranh gian khổ, dũng cảm,gan góc phải
chịu nhiều đau thương, mất mát và hi sinh mới giành
được độc lập tự do (8/1945).Tình hình lúc bấy giờ
phát xít Nhật thua trận ở cuộc chiến tranh Thế giới
thứ 2 thì Pháp tuyên bố : Đông Dương là đất “bảo
hộ”của người Pháp bị Nhật xâm chiếm Ý đồ của
Pháp muốn quay trở lại cai trị Việt Nam Bản
“Tuyên ngôn độc lập” của Bác đã bác bỏ dứt khoát
những luận điệu đó (nhấn mạnh lại những điệp ngữ
học sinh vừa tìm được) Đây là áng văn chính luận
hùng hồn tuyên bố quyền độc lập của dân tộc Việt
Nam trước nhân dân trong nước và thế giới
-GV hỏi : Vậy điệp ngữ này khẳng định điều gì ?
-HS: Suy nghĩ – nêu tác dụng
-GV: Nhận xét - kết luận
-GV: Dặn dò học sinh về tìm điệp ngữ và nêu tác
dụng trong ca dao (Bài tập về nhà)
-GV: Gọi học sinh đọc bài tập 2 và xác định yêu cầu
-GV: Cho học sinh lên bảng tìm điệp ngữ và xác
định dạng trên bảng phụ
-HS: Tìm điệp ngữ - trình bày
-GV: Nhận xét - kết luận
-GV:Gọi học sinh đọc bài tập 3 và nêu yêu cầu
-GV: Gọi học sinh nhận xét cách lặp từ ngữ trong
đoạn văn
-HS: Nhận xét cách lặp (trên bảng phụ)
-GV: Phát phiếu học tập cho học sinh chữa lại
-GV gợi ý: Có thể bỏ bớt các từ ngữ trùng lặp không
cần thiết
-GV: Cho 2 em ngồi cùng bàn trao đổi phiếu cho
nhau
-GV: Gọi học sinh nhận xét - sửa phần chữa của bạn
-GV: Nhận xét - khẳng định
-GV: Mở đáp án trên bảng phụ và học sinh chữa vào
vở bài tập
III - Luyện tập
Bài tập 1 : Tìm điệp ngữ và nêu tác dụng
-Đoạn văn : + Điệp ngữ: Một dân tộc đã gan góc
+ Điệp ngữ: Dân tộc đó phải được
→ Khẳng định hùng hồn cái quyền rất xứng đáng của dân tộc ta
- Ca dao : (Bài tập về nhà) Bài tập 2 : Tìm điệp ngữ và xác định dạng
-Điệp ngữ “xa nhau”: Cách quãng
- Điệp ngữ “một giấc mơ”: Nối tiếp Bài tập 3:Nhận xét cách lặp và chữa lại
- Nhận xét: Lặp không có tác dụng biểu cảm mà mắc phải lỗi lặp
- Chữa lại: Phía sau nhà em có một mảnh vườn Em trồng rất nhiều loài hoa ở đấy: hoa cúc, hoa thược dược, hoa đồng tiền, hoa hồng,hoa lay ơn Hàng năm, đến ngày Phụ nữ quốc tế (8/3) em thường hái hoa tặng mẹ em và chị em
Trang 74 - Củng cố - dặn dò :
- Củng cố : Qua bài học này ,em rút ra được nội dung gì ?
-Dặn dò : + Về nhà học bài,làm bài tập 1 (phần ca dao) và bài tập 4 (SGK)
+ Chuẩn bị bài “ Chơi chữ ” IV- Rút kinh nghiệm :
Kí duyệt ( 6 / 12/ 2005 ) Tổ trưởng Phó hiệu trưởng