=> Cô tóm lại: Nắng là 1 hiện tượng tự nhiên có nhiều lợi ích như: Đem lại cho con người sự thoải mái,dễ chịu,nắng làm khô quần áo,chăn màn...Nhưng nếu trời nắng kéo dài sẽ gây cho[r]
Trang 1Tuần thứ 31 CHỦ ĐỀ LỚN:
Thời gian thực hiện: ( 3 tuần)
Tên chủ đề nhánh 3 : Hiện tượng tự nhiên
Thời gian thực hiện:
trẻ rửa tay sát khuẩn
trước khi vào lớp, trẻ tự
- Trẻ thoải mái khi tới lớp
- Trẻ thích tới lớp,có thói quen chào hỏi mọi người lễ phép
- Trẻ biết tên chủ đề đang học và biết trò chuyện về các hiện tượng
tự nhiên
- Trẻ chơi vui vẻ đoàn kết với bạn
- Phòng lớp sạch sẽthoángmát Nước sátkhuẩn, giấy lau tay, lấy nướcuống,sắpxếp giá cốc,
- Tủ đựng đồcủa trẻ
-Đồ chơi cácgóc
Tranh ảnh vềhiện tượng tựnhiêm
- Rèn phát triển các cơ vận động cho trẻ
- Phát hiện trẻ nghỉ học để báo ăn
- Trẻ bết sự vắng mặt có mặt
- Sân tập sạch sẽ
- Kiểm tra sức khỏe của trẻ
- Bút,sổ điểm danh
Trang 2NƯỚC - HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN.
- Giáo viên vui vẻ đón trẻ vào lớp Cô trao đổi tình hình sức
khỏe của trẻ với phụ huynh Khoanh tay chào cô, chào bố
mẹ rồi vào lớp HD trẻ rửa tay sát khuẩn trước khi vào lớp
Nhắc nhở trẻ cất đồ dùng cá nhân của trẻ đúng nơi quy
định.Giới thiệu tên chủ đề mới, trò chuyện với trẻ
+ Cho trẻ quan sát một số bức tranh về hiện tượng tự nhiên
+ Trong bức tranh có những hiện tượng tự nhiên nào?
+ Con đã nhìn thấy những hiện tượng đó chưa ?
+ Con nhìn thấy ở đâu?
+ Khi nào những hiện tượng tự nhiên đó xuất hiện?
+ Cho trẻ chơi theo ý thích ở các góc ?
+ Giáo dục trẻ : Chăm ngoan,học giỏi,nghe lời ông bà,bố mẹ
và biết giữ gìn sức khỏe khi thời tiết thay đổi
- Trẻ vào lớp Trẻ sát khuẩn tay trước khi vào lớp.Trẻ vào lớp cất đồ dùng đúng nơi quy định-Trẻ nghe và tham gia hào hứng tích cục-Trẻ trò chuyện cùng cô-Trẻ nghe
-Trẻ nghe và trả lời theo
sự hiểu biết của trẻ -Trẻ nghe
- Giáo viên gọi tên trẻ theo sổ theo dõi trẻ
- Cô chấm cơm và báo ăn
- Trẻ thực hiện
- Trẻ thực hiện (2x8) nhịp
- Trẻ thực hiện
- Trẻ dạ cô
A.TỔ CHỨC
Trang 3- Chơi gia đình, Bác sĩ khámbệnh
2.Góc xây dựng:
- Xây bể bơi của trường
- Xây khu công viên giải trí
3.Góc nghệ thuật:
- Tô màu ông mặt trời, mây,
vẽ mưa, vẽ cầu vồng
- Hát các bài hát về chủ đề, chủ điểm đang học
4.Góc học tập – sách:
- Xem tranh ảnh về thời tiết mùa hè, 1 số hiện tượng tự nhiên
- Làm sách, albm có tranh ảnh về 1 số hiện tượng tự nhiên
5.Góc KP-TN:
- Tưới rau ở vườn trường
- Chơi với cát và nước
- Trẻ tập thể hiện vai chơi, hành động chơi
- Trẻ biết phân công phốihợp với nhau để hoàn thành nhiệm vụ của mình
- Trẻ biết lắp ráp xây ao
cá , xây bể bơi, xây tháp nước, xây đài phun nước
- Trẻ biết chăm sóc và bảo vệ cây xanh
- Trang phục ,
đồ dùng, đồ chơi phù hợp
- Đồ chơi, đồ chơi lắp ghép hàng rào, cây xanh
- Bút màu, giấy màu, hồ dán, đất nặn
- Sách, truyện, báo
- Bình tưới nước
- Cát và nước
CÁC HOẠT ĐỘNG
Trang 41.Trò truyện : Cho trẻ hát bài: Trời nắng,trời mưa
+ Các con vừa hát bài hát nói về gì?
+ Mưa cho chúng ta gì?
+ Các con còn thấy nước ở những đâu nữa?
+ Nước có quan trọng với chúng ta không?
+ Các con cần làm gì để bảo vệ nguồn nước?
+ Giáo dục trẻ : Tiết kiệm và bảo vệ các nguồn nước
2 Nội dung chơi:
- Cô hỏi trẻ trong lớp có những góc chơi nào?
- Cô giới thiệu các góc chơi và nội dung chơi ở các góc
a.Hoạt động 1:Thỏa thuận trước khi chơi.
- Hỏi trẻ ý định chơi như thế nào?
- Cô dặn dò trước khi trẻ về góc
- Cho trẻ lấy ký hiệu về góc chơi
b Hoạt động 2: Quá trình chơi.
- Cô cho trẻ thỏa thuận vai chơi
- Cô khuyến khích trẻ tham gia hào hứng tích cực
- Giáo viên quan sát, hướng dẫn trẻ chơi
- Cô cần quan sát để cân đối số lượng trẻ
- Cô đóng vai cùng chơi với trẻ, giúp trẻ thể hiện vai
chơi
- Theo dõi trẻ chơi, nắm bắt khả năng trẻ chơi của trẻ
- Giải quyết mâu thuẫn, đưa ra tình huống để trẻ chơi,
giúp trẻ sử dụng đồ chơi thay thế
- Giúp trẻ liên kết giữa các nhóm chơi, chơi sáng tạo
c Hoạt động 3: Nhận xét góc chơi:
- Trẻ cùng cô thăm quan các góc
- Trẻ tự giới thiệu nhận xét góc chơi của mình
- Cô nhận xét từng nhóm chơi, cách chơi, thái độ chơi
Trang 5- Trẻ biết quan sát thời tiết
và biết thời tiết ngày đó như thế nào
- Địa điểm quan sát
- Trang phục phù hợp
*Trò chơi vận động:
- TCVĐ: Trời nắng, trời mưa; Mưa to, mưa nhỏ…
- TCDG: Rồng rắn lên mây, Lộn cầu vồng, Trồng
nụ trồng hoa…
- Trẻ chơi thành thạo các trò chơi Chơi vui vẻ đoàn kết với bạn
- Rèn kỹ năng quan sát, kỹnăng diễn đạt mạch lạc, phát triển ngôn ngữ, làm giàu biểu tưởng và vốn từ cho trẻ
- Sân chơi,trò chơi
*Chơi tự do:
- Chơi với cát và nước
- Chơi thổi bong bóng xà phòng
- Chơi thả thuyền
- Trẻ chơi vui vẻ,đoàn kết với bạn
- Đồ chơi ngoài trời
HOẠT ĐỘNG
Trang 61.Ổn định tổ chức:
- Cho trẻ xếp hàng, kiểm tra sức khỏe của trẻ Nhắc trẻ
mang mũ đội, quần áo gọn gàng
- Cho trẻ hát bài: Đi dạo và xếp hàng ra sân trường
2 Nội dung.
a Quan sát bầu trời các hiện tượng nắng, gió, mây.
- Cô cho trẻ quan sát bầu trời các hiện tượng
nắng,gió,mưa…
+ Các con thấy hôm nay bầu trời như thế nào?
+ Trời nắng con thấy mây có màu gì?
+ Cho trẻ lắng nghe tiếng gió thổi?
+ Bầu trời nắng nóng con cảm thấy ra sao?
+ Với thời tiết như vậy con phải làm gì khi ra ngoài?
+ Các con phải ăn mặc quần áo thế nào cho phù hợp
với mùa hè nào?
+ Giáo dục trẻ: Các con cần phải biết cách giữ gìn bảo
vệ sức khỏe khi thời tiết giao mùa,tiết kiệm và bảo vệ
- Đội mũ,che ô…
- Mặc quần áo ngắn tay ạ
- Trẻ nghe
b Trò chơi vận động
- Cô giới thiệu tên các trò chơi:
+ TCVĐ: Trời nắng, trời mưa; Mưa to, mưa nhỏ…
+ TCDG: Rồng rắn lên mây, Lộn cầu vồng, Trồng nụ
trồng hoa…
- Cô phổ biến cách chơi, luật chơi
- Tổ chức cho trẻ chơi
(Cô quan sát, động viên khích lệ trẻ chơi)
- Nghe và đọc tên trò chơi
- Trẻ nghe
- Trẻ chơi
c Chơi tự do
- Cô giới thiệu với trẻ một số đồ chơi ngoài trời như:
xích đu, cầu trượt, đu quay
- Cho trẻ chơi.( Bao quát trẻ)
- Giáo dục trẻ chơi vui đoàn kết
- Cho trẻ chơi: Thổi bong bóng xà phòng
Trang 7- Trẻ có thói quen rửa tay.
- Trẻ biết mời cô mời các bạn trước khi ăn
- Trẻ ăn gọn gàng không nói chuyện
- Hình thành thói quen cho trẻ trong giờ ăn
- Nhằm cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng cần thiết như chất đạm, béo, tinh bột, vitamin,muối khoáng
- Xà phòng, khăn mặt, nước ấm, khănlau tay
- Bàn ghế, khăn lau, bát, thìa, đĩa đựng cơm rơi vãi, đĩa dựng khăn lau tay
- Các món ăn theo thực đơn nhà bếp
HOẠT
ĐỘNG
NGỦ
- Cho trẻ ngủ trên sạp, đảm bảo vệ sinh và sức khỏe cho trẻ
- Cô xếp trẻ nằm ngay ngắn thẳng hàng, chú ý quan sát trẻ trong giờ ngủ
- Trẻ có thói quen ngủ
đúng giờ, ngủ ngon ngủ sâu
- Rèn kỹ năng ngủ đúng tư thế
- Chỗ ngủ sạch sẽ,yên tĩnh ,thoáng mát ,sạp,chiếu,gối
CÁC HOẠT ĐỘNG.
Trang 81.Trước khi ăn.
- Cô cho trẻ rửa tay trước khi ăn
+ Cô hỏi trẻ các thao tác rửa tay,thao tác rửa mặt
- Hướng dẫn trẻ kê, xếp bàn ghế, cho 4 trẻ ngồi một
bàn, có nối đi quanh bàn dễ dàng
- Cô đặt khăn ăn, đĩa nhặt cơm rơi vãi đủ cho số lượng
trẻ
- Cô chia thức ăn và cơm vào từng bát Chia đến từng
trẻ
- Giới thiệu món ăn, các chất dinh dưỡng
( Trẻ ăn thức ăn nóng, không để trẻ đợi lâu)
- Cô mời trẻ ăn Cho trẻ ăn
2.Trong khi ăn.
- Cần tạo không khí vui vẻ,thoải mái cho trẻ trong khi
ăn,nói năng dịu dàng ,động viên trẻ ăn hết suất
- Đối với trẻ ăn chậm hoặc biếng ăn cô có thể xúc và
động viên trẻ ăn nhanh hơn
- Trong khi ăn cần chú ý đề phòng trẻ bị hóc, hoặc sặc
3.Sau khi ăn.
- Cô hướng dẫn trẻ xếp bát,thìa,ghế vào nơi qui
định ,uống nước nau miệng,lau tay sau khi ăn,đi vệ
sinh(nếu trẻ có nhu cầu)
- Trẻ nêu 6 bước rửa tay
- Trẻ chọn khăn đúng kí hiệu Thực hiện thao tác rửa mặt
- Trẻ nhận cơm
- Trẻ nghe
- Trẻ mời cô cùng các bạnăn
- Trẻ xếp bát thìa, ghế vào nơi quy định, uống nước lau miệng lau tay
1.Trước khi trẻ ngủ :
- Cô cho trẻ đi vệ sinh sau đó hướng dẫn trẻ lấy
gối ,cho trẻ về chỗ ngủ,chỗ ngủ của trẻ ,sạch sẽ,yên
tĩnh,thoáng mát ,kéo dèm để giảm ánh sáng cho trẻ
ngủ,cho trẻ nghe những bài hát ru,dân ca dịu để trẻ dễ
đi vào giấc ngủ
- Với trẻ khó ngủ cô vỗ về hát ru giúp trẻ ngủ dễ hơn.
2.Trong khi trẻ ngủ.
- Trẻ ngủ say cô luôn quan sát phát hiện sử lý kịp thời
các tình huông sảy ra trong khi trẻ ngủ
3.Sau khi trẻ ngủ dậy:
- Cô hướng dẫn trẻ cất gối,chiếu ,nhắc trẻ đi vệ
sinh ,cho trẻ hát một bài để trẻ tỉnh táo ,cho trẻ ăn bữa
Trang 9- Ôn các bài thơ, câu chuyện,bài hát có trong chủ đề:
+ Ôn bài thơ: Ông mặt trời bật lửa
+ Ôn bài hát và vận động:
Trời nắng, trời mưa
- Hoạt động góc: Chơi tự dotheo ý thích của bé
- Sắp xếp đồ chơi ở các gócngăn nắp, gọn gàng
- Biểu diễn văn nghệ
- Trẻ biết tên quà chiều
và giá trị dinh dưỡng
- Trẻ nhớ lại kiến thức đóhọc, giúp trẻ nhớ lâu
- Trẻ nhớ lại bài thơ
- Trẻ nhớ, thuộc bài hát
- Trẻ thoải mái sau giờ học căng thẳng
- Trẻ có nề nếp ngăn nắp gọn gàng
- Trẻ chơi vui vẻ, thoải mái
- Trẻ biểu diễn tự tin
- Quà chiều
- Bài thơ
- Bài hát
- Đồ chơi ở góc
- Nêu gương cuối ngày, cuối tuần
- Cho trẻ lên cắm cờ vào ô
có kí hiệu của mình
- Trẻ biết tiêu chuẩn cắm cờ
- Phát huy tính tự giác, tích cực của trẻ
- Bảng bé ngoan, cờ
*Vệ sinh – trả trẻ:
- Dọn dẹp đồ chơi
- Nhắc nhở, hỗ trợ trẻ chuẩn
bị đồ dùng cá nhân, sổ đo thân nhiệt, khẩu trang của trẻ và ra về
- Nhắc trẻ sử dụng các từ như: Chào cô, chào các bạn
- Phụ huynh biết về tình hình đến lớp của trẻ
- Trẻ có thói quen, nề nếp Trẻ có thói quen vệ sinh sát khuẩn phòng chống dịch Covid 19 chào hỏi lễ phép
- Đồ dùng cá nhân, sổ đo thân nhiệt của trẻ
CÁC HOẠT ĐỘNG
Trang 10- Cho trẻ dạy vào bàn ăn Cô giới thiệu quà chiều,
giá trị dinh dưỡng Cho trẻ ăn
- Cho trẻ ôn lại bài thơ: Ông mặt trời bật lửa
+ Cả lớp đọc thơ
+ Tổ, nhóm, các nhân đọc thơ
(Bao quát giúp đỡ trẻ đọc thơ)
- Cho trẻ ôn bài hát: Trời nắng, trời mưa
+ Cả lớp hát 2 lần
+ Tổ, nhóm, cá nhân hát.( Tuyên dương để trẻ tự
tin)
- Cho trẻ chơi đồ chơi ở góc chơi
- Trẻ cùng cô lau dọn đồ chơi Xếp đồ chơi gọn
gàng
- Biểu diễn văn nghệ
- Trẻ ăn quà chiều
- Trẻ đọc lại bài thơ
- Cho trẻ hát cả tuần đều ngoan
- Cho trẻ nêu ba tiêu chuẩn bé ngoan
+ Các con tự nhận xét xem bản thân mình đã đạt
được tiêu chuẩn nào?
+ Hỏi trẻ hướng phấn đấu đạt tiêu chuẩn bé ngoan
- Cho từng tổ trưởng nhận xét và các thành viên của
- Trẻ nghe
*Trả trẻ:
- Cô trả trẻ tận tay phụ huynh Trao sổ đo thân nhiệt
tận tay phụ huynh Nhắc trẻ chào hỏi cô, chào ông
Trang 11Hoạt động bổ trợ: Bài hát: “Cho tôi đi làm mưa với.
I.Mục đích yêu cầu.
1.Kiến thức:
-Trẻ nhớ tên vận động “ đi có bê vật trên tay”
- Trẻ biết bê vật trên tay và mang về đích
- Biết phối hợp chân tay nhịp nhàng trong khi tập
2.Kỹ năng:
- Rèn cho trẻ kĩ năng khéo léo của đôi bàn tay để vật không bị rơi.
- Phát triển cơ tay, cơ chân Phát triển tố chất vận động,sức mạnh khéo léo
*Cho hát cùng cô bài hát “ Cho tôi đi làm mưa với”
- Hỏi trẻ bài hỏt nói về gì?
- Mưa có ích gì cho chúng ta?
- Chúng ta có được lãng phí nước không?
=> Giáo dục trẻ : Nước rất quan trọng với cuộc sông
chúng ta vì vậy chúng ta phải biết sử dụng nước tiết
kiệm
2.Giới thiệu bài
- Hôm nay cô sẽ dạy cho các con vận động mới : Đi có
bê vật trên tay
3 Hướng dẫn: Kiểm tra sức khỏe
a.Hoạt động 1: Khởi động:
- Cho trẻ đi vòng tròn kết hợp đi các kiểu: đi kiểng
chân đi thường đi gót chân đi thường đi khom lưng
đi dậm chân chạy chậm chạy nhanh nhanh hơn
-chạy chậm - Về đội hình dọc – về 3 hàng ngang
b.Hoạt động 2:Trọng động:
*
Bài tập phát triển chung
+ Đtác tay: Hai tay đưa ra trước lên cao
+ Đtác chân: Hai tay đưa sang ngang khuỵu gối
+ Đtác bụng: Hai tay đưa lên cao gập người
Trang 12* Vận động cơ bản: Đi có bê vật trên tay
- Cô làm mẫu lần 1: Không phân tích động tác
- Cô làm mẫu lần 2: Phân tích động tác
+ TTCB: Cô đứng dưới vạch xuất phát ,2 tay cô bê quả
bóng, mắt nhìn thẳng
+ TH: Khi có hiệu lệnh cô bước qua vạch và đi chậm
mắt nhìn thẳng, đi theo hướng thẳng Khéo léo không
làm rơi bóng trên tay Khi đi đến đích để quả bóng vào
rổ, sau đấy về cuối hàng đứng và bạn tiếp theo lại tiếp
tục thực hiện các động tác như bạn đầu tiên
- Cô vừa thực hiện vận động gì?
- Cô làm mẫu lần 3: cho 2-3 trẻ thực hiện bài tập mẫu
* Trẻ thực hiện
- Cho lần lượt 2 trẻ lên thực hiện Mỗi trẻ thực hiện 2-3
lần
- Cô cho trẻ tập theo hình thức thi đua giữa các trẻ với
nhau.Cô bao quát động viên trẻ thực hiện vận động
*Trò chơi vận động: Về đúng nhà
- Giới thiệu tên trò chơi: Về đúng nhà
- Cách chơi: Một trẻ đội mũ đóng giả làm cáo Những
trẻ khác giả làm các chú thỏ đi kiếm ăn Khi gặp cáo và
cáo gừ lên vài tiếng các chú thỏ phải nhanh chân chạy
về nhà của mình
- Luật chơi: Chú thỏ nào chạy không nhanh về nhà của
mình mà bị cáo bắt thì phải nhảy lò cò
- Cho trẻ nhắc lại tên vận động, cô nhắc lại
- Giáo dục trẻ: Thể dục rất tốt cho sức khỏe
*Đánh giá trẻ hàng ngày( Đánh giá những vấn đề nổi bật về: Tình trạng sức
khỏe, trạng thái cảm xúc, thái độ và hành vi của trẻ, kiến thức, kỹ năng của trẻ):
Thứ 3 ngày 20 tháng 4 năm 2021
TÊN HOẠT ĐỘNG: LQVTPVH: Thơ : Ông mặt trời bật lửa.
Hoạt động bổ trợ: Hát bài: Cháu vẽ ông mặt trời.
I.Mục đích –Yêu cầu.
1.Kiến thức:
Trang 13- Trẻ chú ý nghe đọc thơ Nhớ tên bài thơ Hiểu nội dung bài thơ.
- Trẻ biết đọc diễn cảm bài thơ
2 Kỹ năng:
- Rèn kỹ năng đọc diễn cảm cho trẻ
- Phát triển óc quan sát , trí tưởng tượng
- Trẻ biết diễn đạt ý nghĩ của mình rõ ràng, mạch lạc
3 Giáo dục:
- Giáo dục trẻ biết quý trọng nguồn nước, sử dụng tiết kiệm nước
II.Chuẩn bị:
1.Đồ dùng cho giáo viên và trẻ:
- Tranh minh họa bài thơ
- Cho trẻ hát bài: Cháu vẽ ông mặt trời
- Con vừa hát bài hát nói về ai?
=> À! Ông mặt trời ở rất cao nhưng ông thường tỏa
những tia nắng ấm áp xuống giúp cho cây tươi tốt,các
con được đi chơi,đi dạo
2 Giới thiệu bài:
- Có 1 bài thơ rất hay nói về ông mặt trời đấy Các con
hãy chú ý lắng nghe bài thơ sau đây nhé
3.Hướng dẫn
a.Hoạt động 1: Đọc cho trẻ nghe.
- Cô đọc lần 1 Cô đọc bằng lời kết hợp cử chỉ điệu bộ
+ Giới thiệu tên bài thơ : Ông mặt trời bật lửa
+ Tác giả: Đỗ Xuân Thanh
- Cô kể lần 2: Tranh minh họa bài thơ
+ Giảng nội dung: Bài thơ nói về ông mặt trời đã làm
mưa xuống đất cho đất đai,cây cối tươi mát Khi trời
đổ mưa con kèm theo sấm chớp soi sáng khắp ruộng
vườn Giông như ông mặt trời vừa bật lửa,xem lửa vừa
Trang 14- Của tác giả nào?
- Khi chuẩn bị mưa bầu trời như thế nào?
- Ai nóng lòng chờ mưa xuống nào?
- Khi mưa xuống đất đã làm gì?
- Khi trời đang mưa ai xuất hiện thêm nữa?
- Sau khi ông sấm xuất hiện còn ai nữa?
- Ông mặt trời được miêu tả như thế nào?
=> Giáo dục trẻ: Biết giữ gìn sức khỏe khi thời tiết
thay đổi
c.Hoạt động 3: Dạy trẻ đọc thơ.
- Cho trẻ đọc thơ theo tranh
- Cả lớp đọc 2 lần
- Tổ, nhóm, cá nhân đọc
( Bao quát ,sửa sai cho trẻ)
4 Củng cố:
- Trẻ nhắc lại tên bài thơ?
=> Giáo dục: Trẻ biết sự dụng nước tiết kiệm, đề
phòng tai nạn nước
5.Kết thúc:
- Nhận xét – Tuyên dương:
- Tác giả: Đỗ Xuân Thanh
- Mây kéo xuống,trăng sao chốn cả ạ
- Đất ạ
- Đất hả hê uống nước
- Ông sấm vỗ tay cười
- Chớp lòa chói mắt
- Ví ông trời bật lửa,xem lửa trổ bông ạ
- Trẻ nghe
- Trẻ đọc
- Trẻ đọc
- Trẻ đọc
- Bài thơ: Ông mặt trời bật lửa Tác giả: Đỗ Xuân Thanh
- Trẻ nghe
- Trẻ nghe
*Đánh giá trẻ hàng ngày( Đánh giá những vấn đề nổi bật về: Tình trạng sức
khỏe, trạng thái cảm xúc, thái độ và hành vi của trẻ, kiến thức, kỹ năng của trẻ):
Thứ 4 ngày 21 tháng 04 năm 2021 TÊN HOẠT ĐỘNG : KPKH: Tìm hiểu về 1 số hiện tượng tự nhiên Hoạt động bổ trợ: Bài hát: Mưa rơi Trò chơi: Mưa to mưa nhỏ, Trời nắng,trời mưa I.Mục đích yêu cầu 1 Kiến thức: - Trẻ biết 1 số đặc điểm hiện tượng tự nhiên: Mưa,nắng,gió,bão
- Trẻ biết ích lợi và tác hại của hiện tượng tự nhiên đối với cuộc sống con người