Đặc điểm tâm lý người phạm tội tham nhũng và liên hệ thực tế.

Bài tập kỳ 9 điểm. Phân tích đặc điểm tâm lý người phạm tội tham nhũng và liên hệ thực tế vụ việc Đinh Ngọc Hệ cấu kết với Đinh La Thăng tham nhũng hơn 700 tỷ đồng trong dự án cao tốc TP.HCM Trung Lương

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

Tham nhũng và đấu tranh phòng, chống tham nhũng luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các quốc gia trên thế giới Ở Việt Nam, tham nhũng được nhận diện là một quốc nạn, một trong bốn nguy cơ làm suy giảm niềm tin của nhân dân vào Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa do vậy mà công tác phòng, chống tham nhũng được xác định là cuộc đấu tranh lâu dài và phức tạp Đi từ cái gốc, để công tác đấu tranh PCTN đạt được hiệu quả thì cần

có cái hiểu đúng đắn về tâm lý người phạm tội tham nhũng Từ đó mới có thể đưa ra được những phương pháp đấu tranh, phòng chống phù hợp Nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu về tâm lý người phạm tội về tham

nhũng, em xin được chọn Đề 11 “Đặc điểm tâm lí của người phạm các tội về tham nhũng Liên hệ thực tế.” làm đề tài nghiên cứu của mình Do còn nhiều

hạn chế trong quá trình nhận thức nên bài làm không tránh khỏi sai sót, em rất mong nhận được đánh giá từ phía Thầy, Cô để ngày càng hoàn thiện hơn kiến thức của mình Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

1 Khái quát chung về người phạm tội tham nhũng.

1.1 Khái niệm người phạm tội về tham nhũng

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật PCTN 2018, tham nhũng là hành

vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi

Còn theo quy định tại Bộ luật Hình sự năm 1999 thì tội phạm về tham nhũng được hiểu là tội phạm về chức vụ, trong đó người phạm tội vì tư lợi (hoặc động cơ cá nhân) có hành vi lợi dụng hoặc lạm dụng chức vụ, quyền hạn gây thiệt hại cho lợi ích Nhà nước, của xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân

Theo quy định tại Điều 2 Luật PCTN 2018 thì hành vi tham nhũng được chia làm 2 loại: hành vi tham nhũng trong khu vực Nhà nước do những người

có chức vụ, quyền hạn thực hiện và hành vi tham nhũng ngoài khu vực nhà nước do những người có chức vụ quyền trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài nhà nước thực hiện

Như vậy, người phạm tội về tham nhũng có thể hiểu khái quát là những người có chức vụ, quyền hạn đã có hành vi lợi dụng, lạm dụng chức vụ, quyền hạn đó của mình để vụ lợi và gây thiệt hại, ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước, của xã hội và của công dân

1.2 Đặc điểm của người phạm tội về tham nhũng.

Người phạm tội về tham nhũng có hai nhóm đặc điểm chính như sau:

Thứ nhất, là người có chức vụ, quyền hạn.

Đây là đặc điểm quan trọng của nhóm tội phạm này, có thể coi là điều kiện cần để người phạm tội về tham nhũng thực hiện hành vi phạm tội của mình Theo quy định tại Khoản 2 Điều 3 Luật PCTN năm 2018, người có chức vụ, quyền hạn được hiểu là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do tuyển dụng, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó Nhóm người này bao gồm: cán bộ, công chức, viên chức, những người làm việc trong cơ quan của lực lượng Quân đội Nhân dân và Công an Nhân dân, người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp, người giữ chức danh, chức vụ quản lý trong doanh nghiệp,

tổ chức những người khác được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ và có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó

Thứ hai, có hành vi tham nhũng

Các hành vi tham nhũng theo quy định của Luật PCTN năm 2018 bao gồm những hành vi sau: Tham ô tài sản; Nhận hối lộ; Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm

vụ, công vụ vì vụ lợi; Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi; Giả mạo trong công tác vì vụ lợi; Đưa hối lộ, môi giới hối lộ để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản công vì vụ lợi; Nhũng nhiễu vì

vụ lợi; Không thực hiện, thực hiện không đúng hoặc không đầy đủ nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi; Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành

vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc giám sát, kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi

1.3 Khái quát tình hình tham nhũng ở nước ta những năm gần đây

Theo số liệu do Tổ chức Minh bạch thế giới (TI) công bố, Chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI) của Việt Nam trong những năm gần đây đã tăng lên, thể hiện một chỉ báo tích cực đối với các nỗ lực của Đảng và Nhà nước ta trong công tác phòng, chống tham nhũng Dù vậy, nhìn chung chỉ số CPI của Việt Nam vẫn ở mức thấp so với thế giới Cụ thể, năm 2018, Việt Nam đạt 33/100 điểm, xếp hạng 117/180 toàn cầu

Sự tăng lên về chỉ số CPI thể hiện quyết tâm chính trị cùng với những hành động quyết liệt, thực hiện những giải pháp hiệu quả của Đảng và Nhà nước, của cả hệ thống chính trị từ Trung ương tới địa phương trong công tác PCTN Trong năm 2019, công tác PCTN đã có bước tiến mạnh mẽ với nhiều chủ trương, giải pháp đột phá, đi vào chiều sâu, do đó tham nhũng được kiềm chế, từng bước ngăn chặn Tính từ đầu nhiệm kỳ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII đến nay, đã thi hành kỷ luật hơn 90 cán bộ thuộc diện Trung ương quản lý, trong đó có 21 đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng (2 Ủy viên Bộ Chính trị), 22 sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang Những tháng đầu năm 2020, Ban Chỉ đạo Trung ương về PCTN yêu cầu tập trung đưa ra xét xử sơ thẩm 10 vụ án nghiêm trọng, phức tạp được dư luận xã hội quan tâm

Có thể thấy tội phạm về tham nhũng và công tác PCTN đang là vấn đề nóng bỏng, được quan tâm rất lớn ở Việt Nam trong những năm gần đây

2 Đặc điểm tâm lý của người phạm tội về tham nhũng.

2.1 Khái niệm đặc điểm tâm lý của người phạm tội về tham nhũng.

Đặc điểm tâm lý của người phạm tội về tham nhũng là những nét tâm lý nổi bật của người phạm các tội về tham nhũng, giúp ta phân biệt được với những tội phạm khác

2.2 Đặc điểm nhân cách người phạm tội về tham nhũng

Theo giáo trình Tâm lý học đại cương của trường Đại học Luật Hà Nội, nhân cách được hiểu là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy Cấu trúc của nhân cách bao gồm bốn thuộc tính: xu hướng, năng lực, tính cách, khí chất

Thứ nhất, về xu hướng

Người phạm tội về tham nhũng có nhu cầu về vật chất rất lớn Những ham muốn về lợi ích vật chất bản chất không xấu nhưng nếu để đạt được ham

muốn vật chất của mình mà không từ thủ đoạn, thậm chí làm ảnh hưởng đến lợi ích chính đáng của tập thể, cá nhân khác thì đó là ham muốn tiêu cực Người phạm tội về tham nhũng có nhu cầu vật chất quá lớn nhưng không đủ tỉnh táo để tránh khỏi cám dỗ, ma lực của vật chất nên đã dùng quyền lực trong tay để đạt được những vật chất đó một cách không chính đáng Bên cạnh đó với tâm thế chủ quan, coi thường pháp luật, cho rằng với quyền lực trong tay thì có thể che dấu được hành vi phạm tội nên những người phạm tội

về tham nhũng càng dễ vi phạm thậm chí là lặp đi lặp lại hành vi phạm tội của mình

Thứ hai, về năng lực

Vì đều là những người được giao nhiệm vụ, công vụ và có chức vụ, quyền hạn nhất định trong phạm vi nhiệm vụ đó nên hầu hết người phạm tội về tham nhũng đều có năng lực về hoạt động chính trị- xã hội hoặc năng lực về hoạt động khoa học- kỹ thuật rất tốt Họ được đạo tạo chuyên môn và có những hiểu biết về pháp luật, đời sống xã hội và là những người từng trải, dày dạn kinh nghiệm Do đó khi thực hiện hành vi phạm tội, những người này có kĩ năng rất tốt Kết hợp với kinh nghiệm và hiểu biết pháp luật, họ có thể thực hiện hành vi phạm tội một cách dứt khoát, mau lẹ, kín kẽ Đồng thời với quyền lực trong tay họ có năng lực rất lớn trong việc che giấu hành vi phạm tội của mình.Ví dụ như người phạm tội về tham nhũng có thể đe dọa, mua chuộc, bắt ép những người cấp dưới của mình, khiến cho họ dù biết hành vi tham nhũng cũng không dám tố giác

Thứ ba, về tính cách.

Người phạm tội về tham nhũng thường có thái độ coi thường pháp luật, coi thường lợi ích chung của nhân dân và Nhà nước, không có lòng yêu nước Bên cạnh đó, họ thường là người có tính mục đích, tính quyết đoán cao, có sự kiên trì và ý chí nỗ lực lớn Do vậy khi thực hiện tội phạm họ thường rất

quyết đoán và thực hiện tới cùng Khi bị phát hiện thì thường có thái độ lì lợm, ngoan cố, không chịu hợp tác điều tra và dùng các thủ đoạn tinh vi để trốn tránh trách nhiệm như dùng tiền và quyền lực để trốn ra nước ngoài, giả điên, giả bệnh,…

Thứ tư, về khí chất

Khí chất là một thuộc tính tâm lý gắn liền với kiểu hoạt động thần kinh tương đối bền vững của cá nhân, đặc trưng cho hoạt động tâm lý về cường độ, tốc độ, nhịp độ, thể hiện sắc thái riêng về hành vi và cử chỉ của người đó Người phạm tội về tham nhũng có thể thuộc một trong bốn kiểu khí chất: Hăng hái, bình thản, nóng nảy, ưu tư Với đặc điểm là người có trình độ kiến thức cao, được giao những nhiệm vụ, công vụ nhất định nên tùy thuộc vào chức vụ, ngành nghề mà người phạm tội về tham nhũng nắm giữ mà ta có thể suy đoán được kiểu khí chất của họ Ví dụ với những người nắm giữ chức vụ cao như thủ trưởng cơ quan, trưởng phòng hay chủ tịch mà có hành vi tham nhũng thì thường sẽ có kiểu khí chất nóng và ưu tư Những người này có khí chất nóng bởi họ sẽ thường phản ứng rất nhanh trong công việc, quả quyết, dứt khoát khi thực hiện hành vi tham nhũng và thường chủ động, sáng tạo trong việc che giấu hành vi này của mình Bên cạnh đó, họ cũng có khí chất

ưu tư vì họ cũng rất kín đáo, sâu sắc và thận trọng khi thực hiện hành vi tham nhũng, họ nhẫn nại, kiềm chế và chịu được căng thẳng kéo dài

2.3 Đặc điểm cấu trúc tâm lý của hành vi phạm tội về tham nhũng.

Về nhu cầu, người phạm tội về tham nhũng thường có nhu cầu vật chất rất cao Bản thân họ là những người hoạt động trong lĩnh vực chính trị- kinh tế thì có thể suy đoán của cải trong nhà cũng khá dư giả Tuy nhiên vì lòng tham

vô đáy, vì cái lợi của bản thân mà họ bất chấp tất cả để thỏa mãn nhu cầu vật chất của mình

Về động cơ, động cơ phạm tội của người phạm tội về tham nhũng rất đa dạng Có thể là để có địa vị cao hơn trong xã hội, để gia đình có cuộc sống xa hoa hơn, để có tiền chạy chọt, tiếp tục thăng tiến, để ra oai với bạn bè, để trả

nợ, để che giấu hành vi xấu xa khác của mình,…

Về mục đích, mục đích phạm tội là kết quả mà người phạm tội mong muốn đạt được bằng việc thực hiện hành vi phạm tội Mục đích phạm tội của người phạm tội về tham nhũng là nhằm vụ lợi Mục đích của nhóm tội phạm này khá

rõ ràng, thường xuất hiện từ trước mà không xuất hiện bất ngờ như một số loại tội phạm khác và là một trong những yếu tố thúc đẩy hành vi phạm tội

Vụ lợi ở đây có thể là những lợi ích về vật chất, cũng có thể là lợi ích về tinh thần Thực tế, lợi ích mà những người phạm tội về tham nhũng có được không thể chỉ đánh giá trên tài sản mà người đó tham nhũng mà còn trên rất nhiều phương diện khác Ví dụ như dùng tài sản đó để tạo dựng uy tín hoặc gia tăng quyền uy của bản thân, mua chuộc lòng người Như vậy thì mục đích của hành vi tham nhũng có thể vừa là vì nhu cầu vật chất, vừa là vì nhu cầu tinh thần

3 Liên hệ thực tiễn vụ Ông Đinh Ngọc Hệ trong vụ án tiêu cực gây thất thoát hơn 725 tỉ đồng xảy ra tại cao tốc TPHCM – Trung Lương

3.1 Tóm tắt vụ án.

Theo HĐXX, tháng 2/2012, ông Đinh La Thăng với cương vị Bộ trưởng GTVT đã giới thiệu ông Đinh Ngọc Hệ với Dương Tuấn Minh (Tổng giám đốc Tổng Công ty Cửu Long, quản lý cao tốc Trung Lương) tham gia đấu giá, trúng đấu giá quyền thu phí cao tốc Trung Lương Do Công ty Yên Khánh của mình không có năng lực tài chính, đang kinh doanh thua lỗ, không đủ điều kiện tham gia đấu giá, Đinh Ngọc Hệ chỉ đạo cấp dưới làm hồ sơ giả

Các bị cáo tại Bộ GTVT và Công ty Cửu Long khi được giao nhiệm vụ đã không kiểm tra năng lực của Công ty Yên Khánh, dẫn tới chấp thuận cho công ty này tham gia và trúng đấu giá quyền thu phí cao tốc Trung Lương là

2.004 tỷ đồng Quá trình thu phí, Hệ và đồng phạm dùng phần mềm vi tính che giấu doanh thu, chiếm đoạt tài sản Nhà nước gây thiệt hại 725 tỷ đồng Tòa xác định bị cáo đã lợi dụng mối quan hệ với ông Thăng, nảy sinh ý định chiếm đoạt tài sản Nhà nước Hệ dùng thủ đoạn đăng ký hai công ty của mình là Yên Khánh và Khánh An tham gia đấu giá, làm giả hồ sơ năng lực Đến khi diễn ra đấu giá, bị cáo chỉ cho một công ty tham gia để chắc chắn mua được quyền thu phí cao tốc HĐXX nhận định đây là "hành vi xảo quyệt, tinh vi để qua mặt cơ quan chức năng" Khi vào thu phí, Hệ đã chỉ đạo nhân viên sử dụng phần mềm, sử dụng công nghệ cao nhằm chiếm đoạt tài sản Nhà nước

Bước đầu Ông Đinh Ngọc Hệ khai không quen biết Bộ trưởng Đinh La Thăng trước khi tham gia đấu giá và không nhờ vả ông này Bị cáo cũng cho rằng Nhà nước không bị thiệt hại, bởi số tiền thu phí 725 tỷ đồng, nếu có, thuộc về Công ty Yên Khánh Tuy nhiên VKS khẳng định truy tố các bị cáo đúng pháp luật Hồ sơ vụ án có rất nhiều tài liệu chứng minh ông Thăng biết rõ quá trình thực hiện đề án mua bán quyền thu phí; có mối quan hệ giữa hành vi cố ý làm trái của các bị cáo thuộc Bộ GTVT với hành vi chiếm đoạt tài sản của Hệ

Bị cáo Đinh Ngọc Hệ bị kết án chung thân về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và 13 năm tù về tội “Lợi dụng chức vụ quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi” Tổng hợp hình phạt chung bị cáo này phải chấp hành

là chung thân Đồng thời, HĐXX buộc bị cáo Đinh Ngọc Hệ phải giao nộp toàn bộ số tiền đã chiếm đoạt

3.2 Phân tích đặc điểm tâm lý của Đinh Ngọc Hệ.

Về xu hướng, có thể thấy Đinh Ngọc Hệ là người có nhu cầu về vật chất rất

cao Điều này thể hiện nổi bật ở hành vi chiếm đoạt 725 tỷ đồng của Nhà nước Nhu cầu về vật chất này của Hệ bị biến chất, suy thoái, thể hiện ở chỗ thích giàu sang, phú quý, hưởng thụ nhưng không muốn lao động chính đáng

mà lại chọn con đường đi ngược lại với pháp luật và đạo đức, xâm hại lợi ích

tập thể, lợi ích xã hội Số tiền 725 tỷ đồng đáng ra sẽ được sử dụng để phục

vụ người dân cả nước, có thể là đầu tư vào giáo dục, y tế, sử dụng vào chính sách an sinh xã hội, giúp đỡ trẻ em nghèo, người dân vùng lũ,…nhưng lại bị

Hệ chiếm đoạt làm của riêng chỉ vì tham vọng vật chất biến chất của mình

Về năng lực, Hệ là người đứng đầu hai công ty Yên Khánh và Khánh An

nên có quyền lực rất lớn trong việc chỉ đạo, thao túng các nhân viên trong công ty Điều này thể hiện ở chỗ, Hệ đã chỉ đạo nhân viên hai công ty làm giả

hồ sơ năng lực, đăng ký đấu thầu với cả hai công ty của mình nhưng sau đó thì ra lệnh cho công ty Khánh Án rút hồ sơ dự thầu để chỉ còn công ty Yên Khánh là công ty duy nhất tham gia đấu thầu nên sẽ chắc chắn trúng thầu Sau khi trúng thầu thì Hệ lại chỉ đạo nhân viên sử dụng phầm mềm vi tính để che giấu doanh thu Bên cạnh đó, toàn bộ hành vi phạm tội của Hệ trót lọt còn nhờ vào quan hệ với ông Đinh La Thăng Do đó, có thể thấy để thực hiện được hành vi tham nhũng của mình, Đinh Ngọc Hệ có năng lực rất lớn, móc xích cả trong lẫn ngoài, mua chuộc, lôi kéo rất nhiều cá nhân tham gia Bởi thế mà vụ

án này có tới hơn 11 bị cáo bị tuyên án phạt tù và 4 bị cáo được cho hưởng án treo

Về tính cách, có thể thấy rõ Định Ngọc Hệ là người quyết đoán, liều lĩnh,

có tính mục đích cao, kiên trì, cứng đầu và ngoan cố 725 tỷ là con số rất lớn, nếu bị phát hiện chắc chắn sẽ phải chịu hình phạt cực kì nặng Với địa vị là người đứng đầu hai công ty, hiển nhiên Hệ biết điều này Nhưng ông vẫn lựa chọn con đường vụ lợi bất chính này cho thấy tính liều lĩnh, quyết đoán rất lớn Bên cạnh đó hành vi tham nhũng được ông thực hiện liên tục 8 năm từ năm 2012 cho đến tháng 12/2020 mới bị đưa ra Tòa, điều này cho thấy sự kiên trì và ngoan cố của Đinh Ngọc Hệ Cho tới khi bị bắt và điều tra, Hệ vẫn còn ngoan cố không khai báo sự thật, ông nói rằng mình không có quan hệ với ông Thăng và số tiền 725 tỷ nếu có cũng là của ông chứ không thuộc về nhà nước nên không thể tính là thất thoát của Nhà nước Chỉ cho đến khi đại diện VKS công bố hết bằng chứng xác thực thì ông mới nhận tội