Xu hướng hình thành tập đoàn báo chí ở việt nam khảo sát bước đầu và học hỏi kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí trên thế giới công trình dự thi giải thưởng khoa học sinh viên euréka lần 8 năm

Đề tài nghiên cứu khoa học “Xu hướng hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam: Khảo sát bước đầu và học hỏi kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí trên thế giới” tiếp cận vấn đề này từ 2

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH BAN CHẤP HÀNH TP HỒ CHÍ MINH

-

CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG “KHOA HỌC SINH VIÊN – EURÉKA”

LẦN 8 NĂM 2006

TÊN CÔNG TRÌNH:

XU HƯỚNG HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM:

KHẢO SÁT BƯỚC ĐẦU VÀ HỌC HỎI KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ TẬP

ĐOÀN BÁO CHÍ TRÊN THẾ GIỚI

THUỘC NHÓM NGÀNH: KHOA HỌC XÃ HỘI

Mã số công trình: ………

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

CÔNG TRÌNH DỰ THI GIẢI THƯỞNG “KHOA HỌC SINH VIÊN -

EURÉKA” LẦN 8 NĂM 2006

TÊN CÔNG TRÌNH:

XU HƯỚNG HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM: KHẢO SÁT BƯỚC ĐẦU VÀ HỌC HỎI KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ TẬP

ĐOÀN BÁO CHÍ TRÊN THẾ GIỚI

THUỘC NHÓM NGÀNH: KHOA HỌC XÃ HỘI

Tác giả: NGUYỄN THỊ NGỌC HUYỀN Nữ Lớp: Báo chí 2002 Năm thứ: 4/4

Khoa: Ngữ văn & Báo chí Người hướng dẫn: GV Triệu Thanh Lê

MỤC LỤC

TÓM TẮT ĐỀ TÀI 1

CHƯƠNG 1 : XU HƯỚNG BÁO CHÍ KINH DOANH Ở VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XXI 7

1 Sự phát triển mạnh mẽ của xu hướng báo chí kinh doanh 8

2 Chủ trương hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam 17

CHƯƠNG 2 : BƯỚC ĐẦU KHẢO SÁT XU HƯỚNG HÌNH THÀNH TẬP ĐOÀN BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM 23

1 Một số ý kiến bàn luận xung quanh vấn đề tập đoàn báo chí 23

2 Triển vọng và bước chuẩn bị của các cơ quan báo chí 32

3 Nhận xét về xu hướng hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam 48

CHƯƠNG 3 : KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ TẬP ĐOÀN TRÊN THẾ GIỚI 52

1 Giới thiệu chung về các tập đoàn báo chí trên thế giới 52

2 Kinh nghiệm từ một số tập đoàn báo chí trên thế giới 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

PHỤ LỤC 86

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Ngày 30/9/2005, Bộ Văn hoá – Thông tin họp báo công bố QĐ 219, phê duyệt Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010, trong đó có việc đồng ý thí điểm mô hình tập đoàn báo chí tại VN Đây là một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm hàng đầu của giới báo chí

Đề tài nghiên cứu khoa học “Xu hướng hình thành tập đoàn báo chí ở Việt

Nam: Khảo sát bước đầu và học hỏi kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí trên thế giới” tiếp cận vấn đề này từ 2 hướng: hướng nội (khảo sát thực trạng truyền

thông Việt Nam) và hướng ngoại (tìm hiểu kinh nghiệm của các tập đoàn báo chí trên thế giới)

1 Ở hướng đi thứ nhất, chúng tôi chứng minh sự phát triển mạnh mẽ của xu

hướng báo chí kinh doanh đã góp phần dẫn đến chủ trương hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam

Từ tháng 10/2005 đến tháng 8/2006, chúng tôi thường xuyên theo dõi các diễn biến xung quanh chủ trương hình thành tập đoàn báo chí ở VN, thực hiện các cuộc phỏng vấn lấy ý kiến của các nhà báo, nhà nghiên cứu, nhà quản lý, đại diện của các cơ quan báo chí

Chính từ những cuộc phỏng vấn này, chúng tôi khái quát được một số cơ sở

để nhận định về triển vọng thành lập tập đoàn báo chí của các cơ quan báo chí Việt Nam (tầm ảnh hưởng, thực lực, ý muốn), đồng thời, cho thấy từng bước chuẩn bị của các cơ quan này

2 Ở hướng đi thứ hai, thông qua nghiên cứu hơn 10 tập đoàn báo chí trên thế

giới, chúng tôi tìm hiểu được buổi đầu của các tập đoàn báo chí trên thế giới, rút ra được khái niệm, dạng thức, quy mô, tác động, kinh nghiệm, Bước đầu, chúng tôi cũng khái quát được một số mô hình tập đoàn báo chí trên thế giới và nhận xét về

ưu, nhược điểm của các mô hình này

***

Hai hướng tiếp cận trên đã giúp chúng tôi, trong tầm nhìn hạn chế của mình, đưa ra một số nhận định về xu hướng hình thành các tập đoàn báo chí ở Việt Nam,

về vai trò của nhà nước, về việc lựa chọn mô hình tập đoàn, về việc ứng xử ra sao đối với các tác động mới do tập đoàn đem lại, …

Ngoài ra, với đề tài này, chúng tôi cũng góp phần thể hiện tiếng nói chung của các cơ quan báo chí: mong muốn nhà nước sớm ban hành một cơ chế quản lý mới, cụ thể, rõ ràng, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan báo chí kinh doanh theo mô hình tập đoàn

Xây dựng thành công tập đoàn báo chí ở Việt Nam không phải là vấn đề đơn giản Do đó, việc nghiên cứu sâu sắc hơn nữa mô hình của các tập đoàn báo chí nước ngoài rất cần được xúc tiến Xét từ góc độ nghiên cứu, muốn thực hiện được điều đó, trước tiên, cần phải triển khai những nghiên cứu cơ bản về thực trạng truyền thông thế giới

1 Lí do chọn đề tài

Hơn 100 năm nay, hiện tượng tập trung báo chí đã dẫn đến sự ra đời của nhiều tập đoàn báo chí trên thế giới Về bản chất, đây là các tập đoàn kinh tế hoạt động đa dạng trong lĩnh vực truyền thông Sự ra đời của các tập đoàn này đã biến truyền thông trở thành một trong những ngành kinh doanh đem lại nhiều lợi nhuận nhất, có sức chi phối mạnh mẽ đời sống xã hội

Ở Việt Nam, sau 20 năm đổi mới, nền báo chí từng bước lớn mạnh về mọi mặt Phát triển kinh tế báo chí là xu hướng tất yếu Tuy cơ chế hiện tại mặc định cơ quan báo chí là “cơ quan hành chính sự nghiệp có thu”, nhiều tờ báo vẫn mạnh dạn

tổ chức hoạt động gần giống như những “công ty báo chí” (newspaper companies), với nhiều bộ phận kinh doanh trực thuộc Điều đó cho thấy nền báo chí Việt Nam đang tiến triển theo xu hướng báo chí kinh doanh

Mặt khác, khi Việt Nam gia nhập WTO, việc mau chóng hội nhập vào nền kinh tế báo chí thế giới, cụ thể là việc hình thành những tập đoàn đủ sức nắm giữ thế chủ động, làm đối tác và cạnh tranh với các tập đoàn truyền thông khác, là một

yêu cầu cấp thiết Bởi vì, xu hướng hiện nay của các tập đoàn truyền thông trên thế giới là vươn ra ngoài lãnh thổ, hướng đến những thị trường giàu tiềm năng mới bước đầu khai phá

Trên cơ sở nhận định tình hình trong và ngoài nước, cuối tháng 9/2005,Chính phủ đã ban hành Quyết định 219, phê duyệt Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010, trong đó có việc đồng ý thí điểm mô hình tập đoàn báo chí tại Việt Nam, khuyến khích báo chí gia tăng tiềm lực kinh tế

Về mặt ý nghĩa, chủ trương nói trên có thể xem là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của báo chí Việt Nam Tuy vậy, cho đến nay, công tác triển khai thực hiện chủ trương vẫn còn gặp nhiều lúng túng, do chưa có sự hiểu biết toàn diện về mô hình tập đoàn báo chí và do chưa định ra được chế quản lý phù hợp

Đề tài nghiên cứu khoa học (NCKH) “Xu hướng hình thành tập đoàn báo

chí ở Việt Nam: khảo sát bước đầu và học hỏi kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí trên thế giới” hướng đến công việc mà Thứ trưởng Bộ Văn hóa – Thông tin

Đỗ Quý Doãn đã chỉ ra: “Trên thế giới có nhiều tập đoàn báo chí Mỗi mô hình có những ưu điểm, đặc trưng riêng của từng nước Chúng ta nên lựa chọn, học tập để xây dựng một mô hình cho phù hợp Đây là một vấn đề rất mới Chúng ta phải vừa làm, vừa rút kinh nghiệm”[54, 58]

2 Tình hình nghiên cứu

Các nhà nghiên cứu truyền thông trên thế giới thường tiếp cận vấn đề tập đoàn báo chí dưới hai góc độ: lịch sử báo chí và xã hội học truyền thông Các nghiên cứu phương Tây không nghiên cứu mô hình kinh tế, mà chủ yếu nghiên cứu

về vai trò của các tập đoàn truyền thông trong đời sống xã hội và đặc biệt là về tác động của chúng đối với chất lượng báo chí

Riêng đối với các quốc gia phát triển sau, công tác nghiên cứu lại chú trọng đến mô hình kinh tế, bởi thị trường truyền thông ở các quốc gia này hoặc là chưa hình thành hoặc đang trên đà phát triển Ở Trung Quốc, quốc gia có nhiều điểm

tương đồng với Việt Nam, công tác nghiên cứu lý thuyết và triển khai ứng dụng mô hình tập đoàn báo chí đã được triển khai từ trước năm 1996 – năm ra đời của tập đoàn báo chí đầu tiên (tập đoàn báo chí Quảng Châu)

Ở Việt Nam, nhu cầu nghiên cứu về mô hình tổ chức và hoạt động của các tập đoàn báo chí mới chỉ trở nên bức thiết trong thời gian gần đây Có thể nói, Quyết định 219 chính thức khởi động cho các công trình nghiên cứu về mảng đề tài này

Kể từ sau khi có chủ trương thành lập tập đoàn, giới làm báo đã xôn xao bàn luận về vấn đề “tập đoàn báo chí”: làm thế nào, triển vọng ra sao, tác động thế nào,

… Có thể thấy, những bàn luận này mang tính chất rời rạc Bên cạnh đó, một số cơ quan báo chí có ý định thành lập tập đoàn, như Tiền Phong, Viet Nam Net, Tuổi Trẻ, Sài Gòn Giải Phóng, …, cũng tự mày mò tìm hiểu các mô hình tập đoàn báo chí trên thế giới Việc làm này chủ yếu mang tính nội bộ

Do vậy, chúng tôi cho rằng đề tài NCKH này là một trong những nghiên cứu đầu tiên, tiếp cận và lí giải một vấn đề mới mẻ và mang tính thời sự ở Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

Vì đây mới chỉ là nghiên cứu mang tính chất khởi đầu, mục đích của chúng tôi là thăm dò mức độ phức tạp, phạm vi sâu rộng, bản chất của việc nảy sinh xu hướng hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam những năm đầu thế kỉ 21, cũng như thăm dò khả năng ứng dụng kinh nghiệm của các tập đoàn báo chí nước ngoài

Đề tài có hai nhiệm vụ chính

Thứ nhất, nhìn nhận lại thực trạng truyền thông Việt Nam trong bối cảnh

chuyển hướng sang hoạt động kinh tế báo chí, nhất là từ khi có chủ trương hình thành tập đoàn báo chí

Thứ hai, tiếp cận các tập đoàn báo chí tiêu biểu trên thế giới, thông qua việc

nghiên cứu định nghĩa, mô hình kinh tế, vai trò xã hội, tác động đối với đời sống

truyền thông, nhằm rút tỉa một số kinh nghiệm trong tiến trình hình thành các tập đoàn báo chí ở Việt Nam1

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng chủ yếu là phương pháp tổng hợp, mô tả, phỏng vấn sâu, phân tích, so sánh, …

5 Giới hạn của đề tài

Trong quá trình khảo sát xu hướng hình thành tập đoàn báo chí, chúng tôi chỉ tìm hiểu và tiếp cận được với 7 cơ quan báo chí là Tiền Phong, VietNamNet, Thanh Niên, Sài Gòn Giải Phóng, Saigon Times Group, Tuổi Trẻ, và Đài Truyền hình Việt Nam

Trong quá trình tiếp cận với nhiều tập đoàn báo chí trên thế giới (Anh, Mĩ, Nga, Nhật, Trung Quốc, Singapore, Thái Lan, …), chúng tôi chỉ tìm hiểu và giới thiệu 2 tập đoàn báo chí tiêu biểu của Mĩ (News Corporation và Gannett), 6 tập đoàn báo chí của Trung Quốc, tập đoàn Singapore Press Holdings của Singapore, và tập đoàn British Broadcasting Corporation (BBC) của Anh

Khi tìm hiểu lịch sử hình thành các tập đoàn truyền thông trên thế giới, chúng tôi chỉ dừng lại ở giai đoạn đầu mà chưa có điều kiện theo dõi suốt tiến trình lịch sử 100 năm Khi tìm hiểu khái niệm, chúng tôi cũng chỉ dừng lại ở việc đưa ra một định nghĩa thiên về phạm vi hoạt động kinh doanh của các tập đoàn truyền thông

6 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn

Khái niệm “tập đoàn báo chí” vẫn chưa có định nghĩa chính thức ở Việt

Nam Ở mức độ nghiên cứu còn hạn chế, đề tài NCKH “Xu hướng hình thành tập

đoàn báo chí ở Việt Nam: khảo sát bước đầu và học hỏi kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí trên thế giới” tạm thời đưa ra một định nghĩa Trong quá trình đó,

1

Nhiệm vụ nghiên cứu mô hình quản lý kinh tế và mô hình quản lý nhà nước, do giới hạn về tầm nhìn, bản lĩnh chính trị và tri thức khoa học, chỉ được giải quyết ở một chừng mực nhất định

chúng tôi còn dẫn ra được một số thuật ngữ liên quan đến “tập đoàn báo chí” Đề tài cũng góp phần tổng kết, lý giải thực trạng truyền thông Việt Nam, đặc biệt là trong

xu hướng chuyển mạnh sang kinh doanh theo mô hình tập đoàn Đây chính là ý nghĩa lý luận của đề tài

Về ý nghĩa thực tiễn, có thể thấy đề tài NCKH này là một tài liệu tham khảo

có tính ứng dụng từng phần cho các các cơ quan báo chí trong quá trình chuẩn bị thành lập tập đoàn, theo đúng chiến lược của Bộ Văn hoá – Thông tin Ngoài ra, đề tài cũng có giá trị tham khảo đối với sinh viên chuyên ngành báo chí, đặc biệt là các sinh viên muốn có một cái nhìn phổ quát về thực trạng truyền thông ở Việt Nam những năm đầu đầu thế kỉ 21 và về một góc thực trạng truyền thông thế giới

7 Kết cấu

Đề tài gồm có 3 chương

Chương 1: Xu hướng báo chí kinh doanh ở Việt Nam đầu thế kỉ XXI

Khái quát thực trạng báo chí – truyền thông ở Việt Nam những năm gần đây, chỉ ra những biểu hiện của xu hướng báo chí kinh doanh Đây chính là tiền đề bảo đảm sự hình thành của các tập đoàn báo chí ở Việt Nam trong tương lai Chủ trương hình thành tập đoàn báo chí đã ra đời trong bối cảnh đó

Chương 2: Bước đầu khảo sát xu hướng hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam Tham khảo ý kiến đánh giá của giới chuyên môn, đồng thời khảo sát

bước chuẩn bị của các cơ quan báo chí được đánh giá là có triển vọng thành lập tập đoàn, đưa ra cái nhìn có tính dự báo về sự xuất hiện của các tập đoàn báo chí trong tương lai

Chương 3: Kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí trên thế giới Tìm

hiểu sơ lược quá trình hình thành các tập đoàn báo chí trên thế giới, thử tiếp cận với khái niệm “tập đoàn báo chí” trên thế giới, giới thiệu kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí Mĩ, Trung Quốc, Singapore và Anh

CHƯƠNG 1 : XU HƯỚNG BÁO CHÍ KINH DOANH Ở VIỆT NAM

ĐẦU THẾ KỶ XXI Trong 5 năm đầu thế kỉ XXI, tình hình kinh tế - xã hội của Việt Nam có

những chuyển biến mạnh mẽ Nhiều năm liền, tỉ lệ tăng trưởng GDP ở mức cao trung bình 7%, đến năm 2005, đạt mức 8,4% [53] Không khí sôi động là đặc điểm chung trên cả nước, đặc biệt là ở những đô thị trung tâm phát triển năng động như TPHCM Đây chính là điều kiện vô cùng thích hợp cho những trào lưu đổi mới, cải cách để hội nhập

Kinh tế phát triển, đời sống của người dân được nâng cao, trình độ dân trí phát triển (hiện nay, tỉ lệ mù chữ ở Việt Nam chưa đầy 7%, “rất thấp so với thế giới” [53]) Người dân sẵn sàng đầu tư tiền của, thời gian cho việc tiếp nhận thông tin, học tập, vui chơi giải trí, đó là cơ hội dẫn đến sự phát triển tất yếu của báo chí – truyền thông, theo đúng tinh thần: báo chí đồng hành với sự phát triển kinh tế đất nước

Trong tình hình đó, xu hướng báo chí kinh doanh bắt đầu từ những năm sau Đổi Mới có cơ hội bộc lộ rõ rệt2 Điều đó dẫn đến sự ra đời của một số chủ trương mới của nhà nước Việt Nam, trong đó có chủ trương hình thành tập đoàn báo chí Tác giả Trần Hữu Quang, trong tác phẩm “Xã hội học báo chí”, cũng nhận định:

“Ngoài ra, mấy năm gần đây, tốc độ khuếch trương hoạt động của một số tờ báo lớn và một số đài truyền hình mạnh, cũng như xu hướng sát nhập giữa các phương tiện truyền thông với nhau, đã làm cho các cơ quan quản lý nhà nước cũng như một số ban biên tập bắt đầu nghĩ tới việc xây dựng dạng “tập đoàn báo chí” hoặc “tập đoàn truyền thông”, vì mô hình này tỏ ra thích hợp và thuận lợi hơn cho các dự án lớn trong lĩnh vực truyền thông trong tương lai.” [41,263]

2

Theo tác giả Trần Hữu Quang, biểu hiện của xu hướng báo chí kinh doanh thời kỳ đầu là: “Nhưng kể từ khi chuyển sang thời kỳ đổi mới, phần lớn các tờ báo ở TPHCM và một số tờ báo cấp trung ương ở Hà Nội và một số tỉnh thành khác đã từng bước nỗ lực tự mình tiến hành việc hạch toán kinh tế để tiến tới tự trang trải

và cân đối được thu chi, tạo nguồn thu, tự mình bỏ tiền ra để mua giấy, in báo, bán báo … và trả lương cho phóng viên Phần lớn nguồn thu có được trong thời gian này chủ yếu là nhờ vào quảng cáo – một trong những điểm tựa kinh tế quan trọng góp phần vào sự tồn tại và phát triển của nhiều tờ báo.” [41, 250]

1 Sự phát triển mạnh mẽ của xu hướng báo chí kinh doanh3

1.1 Báo, tạp chí tích cực cải tiến hướng đến lợi nhuận

Theo thống kê của Bộ Văn hoá – Thông tin, nước ta hiện có 553 cơ quan báo chí, trong đó có 157 tờ báo và 396 tạp chí với hơn 713 ấn phẩm báo chí và khoảng hơn 1000 bản tin [32]

Theo nhận định của tác giả Nguyễn Lê Hoàn,“kể từ khi mở cửa kinh tế, số lượng báo viết Việt Nam tăng lên nhanh chóng, đến 2004 có hơn 500 cơ quan báo chí với khoảng trên 650 ấn phẩm thay vì 268 ấn phẩm vào năm 1992.” [19] Như

vậy, chỉ trong vòng 12 năm, số lượng ấn phẩm ở nước ta đã tăng gần gấp ba

Về tổng số lượng phát hành, theo giáo trình “Công tác tổ chức và quản lý cơ quan báo chí” của Giảng viên Bùi Huy Lan (ĐH KHXH & NV TP.HCM)4, con số phát hành bình quân của gần 700 ấn phẩm báo, tạp chí, bản tin, xuất bản là gần 2 triệu bản/ngày, trong đó tổng số phát hành của khoảng 160 tờ báo là 1,7 triệu bản/ngày và của 400 tờ tạp chí là 300.000 bản/ngày Cả nước có gần 20 tờ báo xuất bản hàng ngày (được gọi và không được gọi là nhật báo), với con số phát hành khoảng 1,2 triệu bản/ngày; có gần 20 bản tin thời sự, tin chuyên ngành, tin Thông Tấn Xã xuất bản hàng ngày với số lượng phát hành hàng trăm ngàn bản/ngày Tính bình quân số phát hành các ấn phẩm là 600 triệu bản/năm Có những tờ báo đạt tới con số phát hành 380.000 bản/ngày như tờ Tuổi Trẻ (số liệu mới nhất theo chúng tôi trực tiếp ghi nhận vào tháng 04/ 2006), song cũng có những tờ báo chỉ đạt ở mức 1.500 – 2.000 bản/ngày như hầu hết các tờ báo Đảng ở địa phương [13]

Số lượng ấn phẩm báo chí và số phát hành gia tăng chứng tỏ tính hiệu quả trong kinh doanh của các cơ quan báo chí Nói cách khác, thị trường báo chí có dấu hiệu “ăn nên làm ra”

Thị trường báo chí sôi động nhất vẫn là TP.HCM Trang web của Sở Văn hoá – Thông tin TPHCM, ở đoạn “Giới thiệu chung về báo chí TPHCM”, cho biết cả TP

có 38 đơn vị báo chí và 113 văn phòng đại diện của báo chí Trung ương và các tỉnh, cung cấp một lượng thông tin lớn cho nhân dân thành phố thông qua hàng chục đầu báo mỗi ngày [47]

Hình 1.1 Sự đa dạng, phong phú của các tạp chí trên sạp báo

Tình hình đầu năm 2006 càng cho thấy rõ sự phát triển sôi nổi ở mảng báo in: TPHCM từ chỉ có 1 tờ nhật báo đúng nghĩa (tờ Sài Gòn Giải Phóng) nay đã có đến 3 tờ (thêm Tuổi Trẻ và Thanh Niên) Các tờ báo cũng đồng loạt ra những ấn phẩm mới, nhất là ấn phẩm ngày chủ nhật (“cuộc chiến” của báo Tuổi Trẻ với báo Thanh Niên, báo Pháp Luật), tạo nên sự đa dạng các ấn phẩm báo chí ngay trong cùng một cơ quan Các báo có sự cải tiến về mặt nội dung và hình thức,thêm nhiều chuyên mục mới, đặc biệt có sự đổi mới ở các trang quảng cáo (những tờ báo lớn thường tặng kèm trang thông tin tiêu dùng) Từng bước, các tờ báo lớn mạnh trong kinh doanh, mạnh dạn thu hút quảng cáo và chấp nhận sự tồn tại của giới PR

Đặc biệt, biểu hiện rõ nét nhất của xu hướng báo chí kinh doanh trên lĩnh vực báo in là sự ra đời của hàng loạt tạp chí mang tính giải trí Các tạp chí này đang chiếm thị phần lớn trên thị trường báo và tạp chí, với số phát hành xấp xỉ hàng vạn bản mỗi tuần Đó là các tạp chí Thời Trang Trẻ, Tiếp Thị & Gia Đình, Cẩm nang mua sắm, Sành Điệu, Mốt, Tiếp Thị Việt Nam, … Đây chính là “sản phẩm” của cạnh tranh kinh tế, tạo đà phát triển cho làng báo Dẫn chứng, một số tờ báo đang gặp “khó khăn” liền xin ra số phụ cuối tháng ở dạng tạp chí – như một lối ra Đó là

các tờ Sành điệu của báo Du lịch Việt Nam, Thị trường Tiêu dùng của báo Quốc tế,

Người Đẹp của Tiền Phong, Đẹp của Thông tấn xã, … 5

Qua đó, có thể thấy làng báo Việt Nam “bắt” rất nhạy những xu hướng phát triển mới của làng báo thế giới: kiếm lời bằng việc kinh doanh tạp chí giải trí, khi báo in đang “thất thế” trên thị trường báo chí thế giới và trong cuộc đua cạnh tranh với các loại hình truyền thông khác6

1.2 “Vết dầu loang” truyền hình trả tiền (pay – TV)

Tổng hợp thông tin từ Bộ Văn hoá – Thông tin, giáo trình “Công tác tổ chức

và quản lý báo chí” của Giảng viên Bùi Huy Lan, và thông tin trên một số báo, có thể thấy sự phát triển về số lượng của các đài phát thanh gần như ở mức bão hoà7, trong khi đó, mảng báo hình lại có sự khởi sắc bởi sự xuất hiện đa dạng của các loại truyền hình trả tiền (pay – TV) Đây là một miếng “bánh” lớn mà nhiều đơn vị đang muốn đầu tư vào [56]

Thực tế, truyền hình trả tiền đã có ở Việt Nam từ lâu, bắt đầu từ sự ra đời của Trung tâm Truyền hình cáp Việt Nam vào năm 1995 Sự phát triển về mặt công

nghệ đã đưa truyền hình cáp nhanh chóng soán ngôi truyền hình analog (truyền hình truyền thống) Trong vòng vài năm trở lại đây, truyền hình cáp không còn là đặc quyền hưởng thụ của những người giàu có Hiện tại, phổ biến là truyền hình kĩ thuật số mặt đất (do Tổng Công ty truyền thông đa phương tiện VTC cung cấp), truyền hình số vệ tinh DTH (do Đài truyền hình Việt Nam cung cấp), truyền hình cáp (do Công ty Truyền hình

FM, và có gần 9000 đài truyền thanh, trạm phát lại, chuyển tiếp phát thanh – truyền hình ở cơ sở phường, xã, tức gần một nửa số xã trong cả nước có trạm truyền thanh

TỔNG GIÁM ĐỐC

Hình 1.2 S ự n ở r ộ củ a t r u yền h ì nh cá p

cáp Saigontourist SCTV, Trung tâm truyền hình cáp của Đài Truyền hình TP.HCM HTVC, Truyền hình cáp Việt Nam VCTV, Truyền hình cáp Hà Nội HaCTV và một

số đài địa phương cung cấp), mới nhất là truyền hình Internet (truyền hình băng thông rộng IPTV do Công ty Phát triển Đầu tư Công nghệ FPT cung cấp)

Tính đến năm 2006, cả nước có 20 đơn vị cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền, phục vụ 460.700 thuê bao; riêng truyền hình kỹ thuật số mặt đất VTC phục vụ khoảng 2 triệu hộ dân Mỗi mạng truyền hình cáp hiện nay trung bình cung cấp khoảng 25 kênh (trong đó 7-10 kênh là truyền hình quảng bá của trung ương và địa phương), còn lại là các kênh truyền hình phổ biến như: Cartoon Network,

Discovery, Star Sport, MTV, HBO, Star Movies [56]

Nếu tạp chí mang tính giải trí thổi một luồng gió mới vào đời sống của làng báo in thì sự xuất hiện của truyền hình trả tiền, với những bước chuyển đổi ngoạn mục, làm thay đổi diện mạo của ngành truyền hình ở Việt Nam, đẩy nhanh tốc độ sinh lợi của ngành truyền hình, với lợi nhuận chia đều cho cả nhà đài, các dịch vụ

ăn theo, và chủ sở hữu các kênh truyền hình quốc tế Đương nhiên, công chúng cũng hưởng lợi từ sự đa dạng các kênh truyền hình Sự phát triển của truyền hình trả tiền là bước tập dượt chuẩn bị cho việc hội nhập quốc tế trên lĩnh vực truyền thông, tiến tới nắm giữ một trong những thế mạnh của nền kinh tế báo chí

1.3 Báo trực tuyến đón đầu xu hướng kinh doanh mới

Theo Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), từ 3/12/1997, Việt Nam đã có tờ báo điện tử đầu tiên là tạp chí Quê Hương (đến ngày 26/12/2000 tờ này mới chính thức được Bộ Văn hoá – Thông tin cấp phép)8

“Thống trị” mạng Internet trong buổi ban đầu là các trang web dịch vụ thông tin dưới hình thức dịch vụ giá trị gia tăng của các công ty khai thác Internet như Công ty phần mềm và truyền thông VASC (tờ Viet Nam Net chính thức ra đời vào năm 2003, trước đó là trang web vnn.vn), Công ty FPT (Tờ VnExpress ra đời vào 26/2/2001), … Xu hướng này tiếp tục phát triển với sự “nâng cấp” các trang web dịch vụ giá trị gia tăng lên thành báo điện tử của các công ty quảng cáo Sự kiện trang web 24h.com.vn (Công ty Cổ phần Quảng cáo trực tuyến Hà Nội) bị đóng cửa

Hình 1.3 Một buổi giao lưu trực tuyến ở toà soạn Tuổi Trẻ Online

“tạm” vào quãng đầu năm 2006 vì hoạt động như một tờ báo trực tuyến là sự minh chứng cho xu hướng này Tờ này sẽ chính thức ra mắt sau khi có giấy phép

Cuối năm 2003 đến đầu năm 2004, nhận thức được tầm quan trọng và vị trí trong lòng độc giả của báo trực tuyến, hàng loạt các trang báo điện tử như Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, Hà Nội Mới Online, Thể thao Việt Nam Online, … xuất hiện [5] Bước đầu, đây chỉ là bản sao của tờ báo giấy, lấy lại thông tin từ các báo khác, nhưng càng về sau, “cuộc đua” báo trực tuyến càng gay cấn Đặc biệt, từ nửa cuối năm 2005, các toà soạn online đã chủ động làm tin độc lập với báo giấy, phát huy ưu điểm tương tác – giao lưu, tích hợp đa phương tiện của loại hình báo trực tuyến Gần đây, các toà soạn online như Nhân Dân, Viet Nam Net, Thanh Niên, Sài Gòn Giải Phóng, … cũng cố gắng cho ra đời các ấn bản tiếng Anh, tiếng Trung để phục vụ nhu cầu hội nhập

Tính đến đầu năm 2006, bộ trưởng Phạm Quang Nghị cho biết cả nước có 82

tờ báo điện tử đang hoạt động Trong khi đó, con số thống kê chính thức vào năm

2004 của Bộ Văn hoá – Thông tin cho thấy, kể từ khi luật định vào năm 1999, Việt Nam có trên 50 đơn vị báo điện tử và nhà cung cấp thông tin, với khoảng 2.500 trang web đang hoạt động

“Thị trường” báo trực tuyến Việt Nam,

mặc dù vẫn chủ yếu sống dựa vào báo giấy hoặc

các hoạt động kinh doanh khác của đơn vị đầu

tư, song hiện đang có xu hướng phát triển rầm rộ

vì tính chất thời đại và tiện ích của loại hình báo

chí này Luồng quảng cáo cũng đang đổ về loại hình báo chí này Bên cạnh nỗ lực tìm đầu vào cho báo trực tuyến là xu hướng thí điểm tích hợp các loại hình truyền thông khác, phát huy thế mạnh của báo trực tuyến, đi đầu là các tờ VnExpress, VietNamNet, TTO,

Thứ trưởng Bộ VH – TT Đỗ Quý Doãn nhận định: “Báo điện tử là một “trận địa” rất được coi trọng” [33] Cũng theo nhận định của các nhà chuyên môn, báo trực tuyến trong tương lai sẽ lấn lướt thị phần quảng cáo của báo in

1.4 Hiện tượng “nhượng” manchette

Xu hướng “xã hội hoá” tạo ra nhiều hiện tượng mới trong đời sống báo chí – truyền thông Việt Nam, tiêu biểu là ở TP.HCM, trong đó có một vài hiện tượng phức tạp mà theo đánh giá của một số nhà quan sát là nhà nước chưa quản lý được Đặc biệt nhất hiện nay, việc các công ty quảng cáo liên kết với một số cơ quan chủ quản để kinh doanh báo chí dưới hình thức các hợp đồng sản xuất và bán quảng cáo trọn gói (hợp pháp) Việc làm này khiến nhiều người lo ngại quảng cáo sẽ chi phối nội dung truyền thông, song thực chất, đây là một hình thức báo chí “tiền tư nhân”, như đã nói ở trên, một lối ra cho các đơn vị cần “cải thiện” đời sống hoặc cần cải tổ lại phương thức quản lý, điều hành và tổ chức làm báo cho hiệu quả hơn, gia tăng tiềm lực kinh tế của các báo Hiện tượng tạp chí mang tính thương mại – giải trí cũng từ đây mà ra, như các tờ Tiếp Thị & Gia Đình, Thế Giới Văn Hoá (tờ Văn hoá – Thông tin trước đây), Thể Thao Ngày Nay của công ty quảng cáo Hoa Mặt Trời (Sunflower), các tờ Doanh Nhân Sài Gòn Cuối Tuần, VTM, Nội Thất, … của công

ty quảng cáo NVV Cũng sẽ đến lúc ngoài khu vực báo chí thời sự tổng quát (báo chính trị xã hội), nhà nước nên để cho tư nhân khai thác các mảng báo chí thiên về thông tin tiêu dùng – giải trí – nâng cao chất lượng cuộc sống

Ngoài hiện tượng “nhượng’ manchette cho các công ty quảng cáo, còn có hiện tượng “nhượng” manchette cho một cơ quan báo chí mạnh, để cơ quan này đứng ra “tổ chức sản xuất và kinh doanh” Dẫn đầu khuynh hướng này là báo Sài Gòn Tiếp Thị, trực tiếp sản xuất và kinh doanh các tờ Khám Phá (Sở Khoa học & Cơng nghệ TP.HCM), Kiến trúc & Đời sống (Hội Kiến trúc sư TP.HCM)

1.5 Hiện tượng hợp tác với truyền thông nước ngoài:

Một hiện tượng khác cũng được xem là mới mẻ trong một năm trở lại đây,

đó là sự tham gia bước đầu của các tập đoàn truyền thông nước ngoài vào đời sống truyền thông của Việt Nam nhân đàm phán thương mại WTO Những diễn tiến được đăng tải trên báo chí trong thời gian gần đây cho thấy rõ điều đó

Trong chuyến tham quan của 21 tập đoàn kinh tế Mĩ hồi đầu tháng 3/2006, Phó chủ tịch cấp cao Tập đoàn truyền thông Time Warner Hugh Stephens khẳng định mong muốn “hợp tác với phía Việt Nam để tận dụng truyền thống văn hóa lâu đời và đa dạng của Việt Nam”[50] Tập đoàn này có kế hoạch đầu tư chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất phim, xây dựng rạp chiếu bóng và hạ tầng điện ảnh Ngay sau đó, hãng Warner Bros, sở hữu hơn 170 rạp chiếu phim với hơn 1600 phòng chiếu ở 11

Hình 1.4 Những mẩu

quảng cáo như thế này xuất

hiện dày đặc trên các

phương tiện truyền thông

quốc gia trên thế giới, trực thuộc Time Warner, quyết định hợp tác với Hãng phim Thiên Ngân, đơn vị đầu tiên xây dựng cụm rạp Galaxy 3 phòng chiếu ở Việt Nam,

để đầu tư xây dựng và vận hành cụm rạp chiếu phim đạt tiêu chuẩn quốc tế tại Việt Nam

Vào khoảng giữa tháng 3/2006, tập đoàn in ấn và truyền thông Ringier AG (Thuỵ Sĩ) nổi tiếng khắp châu Âu, sau 3 năm hoạt động trong các dự án nhân đạo ở Việt Nam đã có bước đi mới Trong chuyến thăm Việt Nam vào 16 và 17/3, ông Michael Ringier, chủ tịch hội đồng quản trị của tập đoàn, không ngần ngại cho biết

sẽ tìm hiểu các hoạt động kinh doanh của tập đoàn trong lĩnh vực báo chí Việt Nam Ông nói: “Tại Việt Nam, chúng tôi đang có tham vọng đầu tư thêm vào các báo viết

và tạp chí” [14]

Cũng vào cuối tháng 3/2006, công ty cung cấp nội dung Internet Yahoo!Inc hàng đầu thế giới đã chọn đối tác cung cấp dịch vụ tin tức Yahoo!News là Tuổi Trẻ Online, trong một nỗ lực bản địa hoá tối đa nội dung của trang web này tại mỗi quốc gia

1.6 Hiệu ứng hỗ trợ từ quảng cáo và điện ảnh

Báo chí và quảng cáo có mối quan hệ mật thiết Tương tự, báo chí, nhất là báo hình, và điện ảnh cũng có quan hệ gắn bó Sự nở rộ của các công ty quảng cáo, các hãng phim tư nhân, … làm cho đời sống báo chí – truyền thông9 của Việt Nam trong vòng 5 năm trở lại đây thêm sôi động Ở một chừng mực nào đó, đã có sự liên kết phát triển giữa các loại hình truyền thông

Theo Hiệp hội Quảng cáo TP.HCM, cả nước hiện

có khoảng 3000 công ty quảng cáo, 70% hoạt động ở TP.HCM, trong đó, đáng kể có 10 công ty quảng cáo đúng nghĩa chuyên nghiệp và trên dưới 30 công ty quảng cáo nước ngoài hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau

Những con số dự báo về tiềm năng của thị trường quảng cáo rất khả quan Kết quả khảo sát từ Ad age

9 media – truyền thông: hiểu một cách đầy đủ bao gồm cả lĩnh vực sách, quảng cáo, điện ảnh, …

report 2004 cho thấy giá trị thị trường quảng cáo truyền thông trong nước mỗi năm khoảng 200 triệu USD, và mỗi năm thị trường này tăng trưởng từ 30% - 40%

Năm 2005, ước tính thị trường quảng cáo trên các phương tiện truyền thông đạt mức xấp xỉ 300 triệu USD [31]

Cũng trong 5 năm gần đây, một số đơn vị làm phim của nhà nước cũng đã tự

bỏ vốn đầu tư sản xuất phim ảnh, không sống nhờ vào bao cấp của nhà nước Tiên phong trong xu hướng này là một số đài truyền hình lớn trong nước (nổi bật ở phía Nam là Hãng phim TFS của Đài Truyền hình TP.HCM và ở phía Bắc là Trung tâm sản xuất Truyền hình Việt Nam VFC) Bên cạnh đó là sự nở rộ của các hãng phim

tư nhân, theo chủ trương xã hội hoá lĩnh vực điện ảnh Tính đến năm 2006, có khoảng 20 hãng phim tư nhân đang hoạt động ở Việt Nam Nổi bật trong số những hãng phim “trẻ” này là Hãng phim Thiên Ngân, Phước Sang, HK Film, Phim Việt,

M & T Pictures, …

Giữa các công ty quảng cáo và hãng phim tư nhân lại có sự gắn kết chặt chẽ với nhau Có những công ty quảng cáo tiến sang lĩnh vực làm phim và ngược lại, có những hãng phim nhận làm phim quảng cáo Nguồn nhân lực của hai bộ phận này

“chi viện” cho nhau, đôi khi có cùng chủ quản Cả đôi bên, các hãng phim tư nhân

và công ty quảng cáo như Đất Việt, Cát Tiên Sa, Việt Image, HK Film, Fanatic, Á

Mỹ, … hiện đang tập trung khai thác thị phần trên dưới 100 kênh truyền hình của

70 đài PT-TH trong cả nước, mỗi kênh phát sóng trung bình 18h/ngày, một số phát sóng 24/24 (chưa kể các kênh tiềm năng của truyền hình cáp)

Sự phát triển của quảng cáo và điện ảnh là những tín hiệu rất khả quan cho

sự phát triển của xu hướng báo chí kinh doanh

1.7 Một số nhận định về xu hướng báo chí kinh doanh ở Việt Nam hiện nay

Báo chí nước ta trong 5 năm trở lại đây phát triển năng động về số lượng và chất lượng trên tất cả lĩnh vực báo chí – truyền thông Mặc dù, theo nhận định của thứ trưởng Bộ Văn hoá – Thông tin Đỗ Quý Doãn, “trong số 500 cơ quan báo chí thì thực chất chỉ có khoảng 50 tờ báo là có thể tự chủ được về mặt tài chính, còn lại

là ngân sách cấp, và mỗi năm con số này lên đến hơn 40 tỷ đồng!”[33], nhưng tình hình sẽ chuyển đổi theo hướng sắp xếp lại “những trường hợp chồng chéo về tôn chỉ mục đích, đối tượng phục vụ và kiên quyết xử lý những tờ báo sai có nhiều sai phạm và sai phạm liên tục, chất lượng kém, cơ quan chủ quản buông lỏng hoàn toàn cho cơ quan báo chí muốn làm gì thì làm”, “giảm bớt số đầu mối cơ quan báo chí và

tăng mô hình một cơ quan báo chí trong đó có một vài ấn phẩm theo kiểu phát triển

quy tụ” Nỗ lực của cơ quan chức năng cho thấy tình hình sáng sủa của xu hướng báo chí kinh doanh

Mặt khác, nhu cầu của công chúng ngày một tăng về chiều rộng cũng như về chiều sâu cho thấy tiềm năng phát triển mạnh của thị trường truyền thông

Với mức xuất bản hiện nay, bình quân 40 người dân chỉ có một tờ báo các loại để đọc trong ngày, 8 bản báo/người/năm Đặc biệt, “nhu cầu đọc của dân cư ở tuyệt đại đa số các tỉnh cách biệt rất xa với hai thành phố lớn, Hà Nội và TP.HCM Một nghiên cứu cách đây 10 năm đã cho thấy tỉ lệ mua báo ở TP.HCM cao gấp 6 lần Cần Thơ và gấp 2,4 lần Hà Nội” [19]

Nhu cầu trong khu vực báo trực tuyến càng tăng lên rõ rệt trong 5 năm qua Tính đến thời điểm tháng 5/2004 đã có gần 4 triệu lượt người truy cập các tờ báo điện tử như VietNamNet, VnExpress, Tuổi Trẻ Online, Lao động điện tử, chiếm 5,42% dân số cả nước [49] Sự gia tăng nhu cầu đọc báo trực tuyến tương ứng với

sự gia tăng nhu cầu truy cập Internet Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) thống kê được: trong 6 tháng cuối năm 2004, Việt Nam có 6.139.424 người truy cập Internet, chiếm tỉ lệ 7,44% dân số; trong 4 tháng đầu năm 2005 có 7.174.028 người, chiếm tỷ lệ 8,7% dân số (mức bình quân trong ASEAN, châu Á và thế giới là 7,54%; 8,36%; 14,11%.) [29]

TP.HCM có 6 triệu dân, tương đương với 1 triệu hộ gia đình Trong khi truyền hình miễn phí đã phát triển ở mức nhất định, thị trường của truyền hình trả tiền tìm thấy nhu cầu cao ở công chúng Hoạt động từ năm 2003, song đến năm

2005, ngay cả SCTV chỉ có khả năng đáp ứng 10.000 thuê bao/tháng Nếu có đến

20 SCTV thì cũng mới chỉ cung ứng được nhu cầu của 1/5 hộ gia đình ở TPHCM

Do đó, đây là một lĩnh vực đầy hứa hẹn

Bên cạnh đó là sự trưởng thành của đội ngũ làm truyền thông, sự tiến bộ của máy móc, công nghệ, trang thiết bị kĩ thuật Đến nay, cả nước có 12.000 (số liệu mới nhất là 14.000) nhà báo chuyên nghiệp, 78% có trình độ đại học báo chí, đại học các chuyên ngành khác và trình độ trên đại học, 4.118 người có trình độ lý luận chính trị trung cấp, 1.699 người có trình độ lý luận chính trị cao cấp [49] 1/10 đội ngũ truyền thông của cả nước sống và làm việc tại TP.HCM Hội Nhà báo Việt Nam hiện là thành viên Hiệp hội báo chí các nước ASEAN (CAJ) và Tổ chức quốc

tế các nhà báo (OIJ) Hội nhà báo vừa tổ chức Đại hội VIII Hội nhà báo TP.HCM (13/8/2005) … Nếu công tác đào tạo được thực hiện tốt hơn, đây sẽ là nguồn nhân lực “vàng” của thời kì báo chí kinh doanh

2 Chủ trương hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam

Chính thực tiễn phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của đời sống báo chí – truyền thông ở Việt Nam, đặc biệt là xu hướng báo chí kinh doanh đã dẫn đến những đổi mới trong tư duy quản lý báo chí của nhà nước Chủ trương hình thành các tập đoàn báo chí ra đời trong bối cảnh đó

2.1 Quá trình hình thành

Cách đây 6 – 8 năm, vấn đề kinh tế báo chí là một vấn đề khá nhạy cảm, người ta rất ngại nói đến vấn đề này [11] Đến nay, những e ngại khi đề cập đến các vấn đề mới mẻ như kinh tế báo chí và tập đoàn báo chí vẫn còn tồn tại ở một số nơi chậm đổi mới tư duy, mặc dù Thông báo số 162-TB/TW ra ngày 1-12-2004 của Bộ Chính trị Trung ương Đảng đã phê bình về việc chậm tổng kết, rút ra những kết luận cần thiết về kinh tế báo chí

Thực tế, vấn đề tập đoàn báo chí được đưa ra bàn luận công khai trên báo chí Việt Nam từ khoảng giữa năm 200410

Nhân ngày nhà báo Việt Nam 21/6/2004, khi trả lời phỏng vấn báo Tuổi Trẻ, Thứ trưởng Bộ Văn hoá – Thông tin Đỗ Quý Doãn cho biết đã tồn tại mô hình “tổ hợp truyền thông đa lĩnh vực hoạt động như một tập đoàn kinh tế” trên thực tế, mặc

10 Phần nghiên cứu này được thực hiện dựa trên công cụ tìm kiếm Google

dù Luật báo chí qui định “Cơ quan báo chí là cơ quan thực hiện một loại hình báo chí” Thứ trưởng chỉ ra một số trường hợp: báo Nhân Dân hiện có báo ngày, báo tuần, báo tháng và báo điện tử; Đài truyền hình Việt Nam không chỉ có tạp chí mà còn có hãng phim, công ty nghe nhìn, các đơn vị hoạt động dịch vụ … Cũng trong buổi phỏng vấn này, ông Đỗ Quý Doãn đã đề cập đến “vấn đề kinh tế báo chí cần được xem xét đầy đủ và hoàn thiện về mặt luật pháp”[51] Ông Đỗ Quý Doãn dự báo khi đã có những tổ hợp báo chí hùng mạnh thì những tờ báo èo uột, không tự sống được sẽ tự đào thải

Tại cuộc Hội thảo về Tình hình phát triển, quản lý thông tin đại chúng và xuất bản trên địa bàn TPHCM vào ngày 24/6/2004, ông Phan Xuân Biên, Trưởng ban Tư tưởng – Văn hoá Thành Uỷ, đã gợi ý định hướng phát triển sự nghiệp báo chí: cần có những tập đoàn báo chí mạnh; một số việc có thể thuê kênh tư nhân làm, Nhà nước quản lý nội dung Ông Trần Thế Tuyển, cục phó Cục Quản lý báo chí, đề nghị TP.HCM nên có chuyên đề về quy hoạch, sắp xếp để hình thành các tập đoàn báo chí, vì ông cho rằng: “Nước ta chưa có nhưng trên thực tế đã có cơ quan báo chí thấp thoáng hình thành mô hình này.”[9]

Nửa năm sau đó, báo chí chú ý khai thác những thông tin liên quan đến mô hình tập đoàn báo chí ở Trung Quốc và các nước phương Tây Đáng chú ý là những tin, bài được đăng tải trong tháng 8/2004 trên báo Tuổi Trẻ về những động thái “cởi mở” của báo chí Trung Quốc11

11

Đề án “Thí điểm cải cách thể chế ngành văn hoá” (7-2003) của Trung Quốc đánh dấu mốc mới trong cải cách công nghiệp truyền thông của Trung Quốc Đề án này có những điểm nổi trội như sau: ngành truyền thông được chia thành hai khu vực: công ích phi lợi nhuận và thương mại; các cơ quan báo chí của Trung Quốc tăng cường tính độc lập về tài chính, cắt bỏ bao cấp; một số tập đoàn báo chí cổ phần hoá và niêm yết trên thị trường chứng khoán; khối tư nhân được phép đầu tư vào một số kênh truyền hình hoặc phụ trương các tờ báo; nhà đầu tư nước ngoài được phép tham gia đầu tư trong khâu phát hành hoặc bán báo ra nước ngoài Mặt khác, để thực hiện mục tiêu tạo ra “những thương hiệu báo chí đạt tầm cỡ thế giới”, chính phủ trung ương Trung Quốc đã chọn ra tám tờ báo toàn quốc và chuyển đổi những tờ này thành các công ty cổ phần với đa số cổ phần do nhà nước nắm giữ, đồng thời Trung Quốc cho phép các tập đoàn báo chí nước ngoài giới thiệu nguồn vốn, kĩ năng quản lí, kinh nghiệm hoạt động nghề nghiệp và điều hành cho Trung Quốc Đây là một bước đi khôn ngoan, ở việc Trung Quốc không dựa hoàn toàn vào nguồn đầu tư nước ngoài mà biết huy động sức dân (cổ phần hoá), ở lập luận “Trung Quốc cần vốn để mở rộng, còn các đối tác nước ngoài muốn khai thác “mỏ vàng” trong khu vực báo chí của Trung Quốc”, và cả ở thái độ từng bước tự

do hoá thị trường báo chí và xuất bản Trung Quốc nhằm “mài sắc” sức cạnh tranh của mình [46]

Bước sang đầu năm 2005, Bộ Văn hoá – Thông tin đệ trình chính phủ Chiến

lược phát triển thông tin đến năm 2010, trong đó có đoạn: “Thử nghiệm xây dựng tổ hợp xuất bản, tập đoàn báo chí, kết hợp với các hoạt động kinh doanh, dịch vụ theo quy định của pháp luật để tạo nguồn thu đầu tư cho hoạt động báo chí.” [7]

Khoảng thời gian chuẩn bị cho Đại hội Hội nhà báo Việt Nam (08/2005), báo chí liên tục đăng tải những suy nghĩ nghiêm túc của báo giới và các cơ quan quản lý

về vấn đề tập đoàn báo chí

Khi trả lời phỏng vấn tờ Viet Nam Net vào ngày 11/08/2005, tiến sĩ Đào Duy Quát, tổng biên tập website Đảng Cộng sản Việt Nam, Phó Ban tư tưởng văn hoá trung ương đã đưa ra quan điểm “gắn kinh tế với báo chí để báo chí phát triển” và

“Phải hình thành những tập đoàn báo chí tự sống, tự phát triển chứ không chờ bao cấp”[35]

Bài viết đáng tham khảo thứ hai là bài phỏng vấn nhan đề “Bộ trưởng Bộ Văn hoá – Thông tin Phạm Quang Nghị12: Độc giả cần, mới thành nhật báo” của báo Tuổi trẻ [52] Khi ấy, mô hình tập đoàn báo chí đã được Nhà nước “bật đèn xanh”, song ông Phạm Quang Nghị cho biết vẫn chưa có tờ báo nào trình đề án “tập đoàn báo chí”, Bộ Văn hoá – Thông tin vẫn cần có người đi đầu Ông Phạm Quang Nghị tiếp tục phát triển nhận định của Bộ Văn hoá – Thông tin hồi năm 2004: thực

tế đã có một số cơ quan báo chí hoạt động như là tập đoàn, chỉ có điều chưa tổ chức lại, chưa xưng danh “tập đoàn báo chí” Ông Phạm Quang Nghị dẫn chứng: Đài truyền hình Việt Nam đã có các “công ty con” như hãng phim, trung tâm dịch vụ quảng cáo, tạp chí truyền hình …; các báo Tuổi Trẻ, Tiền Phong đã có nhiều ấn phẩm, có cả hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực quảng cáo, phát hành sách báo, cho thuê văn phòng như các “tổng công ty” Ông Phạm Quang Nghị cho rằng Bộ Văn hoá – Thông tin đã tổng kết từ thực tiễn và đề xuất Chính phủ mở ra cơ chế tập đoàn báo chí và “phần việc còn lại là của các cơ quan báo chí” Về vấn đề tập đoàn báo chí có được phép hoạt động như một doanh nghiệp hay không, ông Phạm Quang Nghị thừa nhận cơ quan quản lý vẫn còn lúng túng trong việc định hình các

12 Hiện đã chuyển sang công tác khác

tờ báo tự chủ về tài chính và có những bộ phận hoạt động theo mô hình doanh nghiệp Tuy nhiên, theo ông, do đặc thù của hoạt động báo chí, ngành này không nên chỉ tuân theo Luật Doanh nghiệp, mà trước hết phải tuân thủ Luật Báo chí, tốt nhất là nên tách bạch các bộ phận hoạt động như doanh nghiệp

Cũng trong một cuộc làm việc với Hội Nhà báo Việt Nam, Trưởng ban Tư tưởng – Văn hoá Trung ương Nguyễn Khoa Điềm13 nêu rõ: “Việc xây dựng các tập

đoàn báo chí là cần thiết, bởi đó là yêu cầu khách quan của một nền báo chí phát triển dựa trên nền tảng của một nền kinh tế thị trường phát triển, công nghiệp và hiện đại Tuy nhiên báo chí nước ta là báo chí của Đảng, là công cụ chính trị - tư tưởng của Đảng và Nhà nước xã hội chủ nghĩa, là món ăn tinh thần của nhân dân,

do vậy tập đoàn báo chí cũng phải hướng theo mục tiêu phấn đấu đó.” [11]

Đến tháng 9/2005, câu hỏi “Bao giờ có tập đoàn báo chí?” được đặt ra, kèm theo đó là hàng loạt vấn đề như mô hình, quy mô, cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý nội dung báo chí, cơ chế quản lý tài chính báo chí … của các tập đoàn báo chí Vào thời điểm này, có thông tin cho rằng báo Hà Nội Mới, cơ quan ngôn luận của Thành

ủy Hà Nội và báo Sài Gòn Giải Phóng, cơ quan ngôn luận của Thành ủy TP.HCM đang được lãnh đạo 2 thành phố cho phép lập dự án xây dựng tập đoàn báo chí [11] Thậm chí, ngày 22/9/2005, tại cuộc họp mặt với Tổng Biên tập một số báo Đảng

khu vực phía Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập

báo Hà Nội Mới Nguyễn Xuân Trình đã phác họa đôi nét chân dung về một tập

đoàn báo chí của nhật báo Hà Nội Mới trong tương lai không xa

2.2 Quyết định 219 và chủ trương thí điểm mô hình tập đoàn báo chí

Tất cả những động thái “cởi mở” nói trên được xem là sự chuẩn bị cho sự kiện ngày 30/9/2005, Bộ Văn hoá – Thông tin họp báo về việc Chính phủ đã ban hành Quyết định 219, phê duyệt Chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010, trong đó có việc đồng ý thí điểm mô hình tập đoàn báo chí tại Việt Nam

13 Hiện đã chuyển sang công tác khác

Vào thời điểm đó, tuy một số tờ báo ở TP.HCM đã manh nha hoạt động theo

mô hình này, như Saigon Times Group, song việc xây dựng đề án và định ra tiêu chí

cụ thể cho mô hình tập đoàn báo chí hầu như chưa có

Những thắc mắc xoay xung quanh vấn đề thành lập các tập đoàn báo chí được thứ trưởng Bộ Văn hoá – Thông tin Đỗ Quý Doãn trả lời chi tiết trên tờ VnExpress vào ngày 4/10/2005 [2]

Về mặt thời điểm, ông Doãn khẳng định mô hình tập đoàn báo chí đang là xu

hướng phát triển ở nhiều nước trên thế giới, ngay cả ở châu Á, mặt khác, vào thời điểm hiện nay, báo chí Việt Nam đã có sự phát triển vượt bậc và thực tế cũng đang manh nha hình thành các tập đoàn báo chí

Về mô hình, trước mắt, theo chiến lược phát triển thông tin đến năm 2010, sẽ

thử nghiệm xây dựng các tổ hợp xuất bản, tập đoàn báo chí có các hoạt động kinh doanh, dịch vụ theo quy định pháp luật tạo nguồn thu cho hoạt động báo chí Theo phác thảo của ông Doãn, tập đoàn phải có hạt nhân là một cơ quan báo chí (báo in, truyền hình, phát thanh, Internet), làm ra nhiều ấn phẩm báo chí, bên cạnh đó là những hoạt động bổ trợ phục vụ phát triển báo chí, nhưng không phải là phép cộng

cơ học các toà báo Phác thảo này được đưa ra sau khi Bộ Văn hoá – Thông tin đã

có tham khảo một số mô hình tập đoàn báo chí trên thế giới như Thuỵ Điển, Nhật Bản, Trung Quốc… Đưa ra phác thảo này, ông Doãn cho thấy “chưa có cơ quan báo chí nào ở Việt Nam có đầy đủ thực lực và cơ cấu thích hợp để hình thành tập đoàn thực sự” Tuy nhiên, ngay cả hai điều cơ bản nhất là định nghĩa và tiêu chí thành lập tập đoàn báo chí ở Việt Nam Bộ Văn hoá – Thông tin vẫn chưa thể đưa ra được Ông Doãn chỉ có thể đưa ra một nguyên tắc “không áp dụng rập khuôn” mô hình của bất kì nước nào do các khác biệt về thể chế chính trị, điều kiện kinh tế xã hội, dân trí; và gợi mở thêm một số vấn đề: ở Việt Nam, chủ tịch tập đoàn có quyền bổ nhiệm Tổng Biên Tập hay không, các tổ chức trong tập đoàn sẽ hoạt động như thế nào, làm sao giải được các “bài toán” về tính chuyên nghiệp trong quản lý của các toà soạn và trong tác nghiệp của các nhà báo, về điều kiện cơ sở vật chất của các tờ báo, …

Về hoạt động tài chính, ông Doãn giới thiệu mô hình của các tập đoàn báo

chí nước ngoài: tự chủ về mặt tài chính, tự trang trải kinh phí hoạt động, đóng góp rất lớn cho ngân sách nhà nước (chỉ sau ngành viễn thông), và khẳng định chỉ các tờ báo mạnh mới nên thành lập tập đoàn

Về giải pháp thúc đẩy sự phát triển xu hướng hình thành tập đoàn báo chí, điều đơn giản nhất và cũng hiện thực nhất mà Chính phủ nghĩ tới là thành lập

một trường báo chí quốc gia nhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ hoạt động báo chí Tuy nhiên, điều cần trao đổi lại ở đây là: không nên chỉ đào tạo đội ngũ viết báo (điều này các trường báo chí đã làm nhưng hiệu quả chưa cao), mà

để phù hợp với tình hình mới, quan trọng nhất là phải đào tạo đội ngũ người làm báo và đội ngũ quản lý báo chí (quản lý phải theo kịp thực tiễn chứ không phải quản

lý không được thì cấm)

Với tất cả sự thận trọng, các câu hỏi xoay xung quanh “tập đoàn báo chí” lần lượt được Bộ Văn hoá – Thông tin và những người có quan tâm đặt ra và chờ lời giải đáp cụ thể từ phía các cơ quan báo chí có ảnh hưởng lớn trong xã hội, có đủ thực lực (kinh tế, nhân sự, cơ sở vật chất, …) trong nước

Hình 1.5 Trong xu hướng báo chí kinh

doanh, các toà soạn có điều kiện gửi phóng viên đi tác nghiệp ở nước ngoài Trong ảnh,

2 PV Hiếu Trung – Uyên Ly của Tuổi Trẻ đang tác nghiệp ở Beirut (Lebanon)

CHƯƠNG 2 : BƯỚC ĐẦU KHẢO SÁT XU HƯỚNG HÌNH THÀNH TẬP

ĐOÀN BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM

1 Một số ý kiến bàn luận xung quanh vấn đề tập đoàn báo chí

Trong khoảng thời gian hơn nửa năm, dựa vào việc quan sát diễn biến trên báo chí14 và trực tiếp phỏng vấn một số nhà báo15, chúng tôi khái quát được một số khía cạnh chủ yếu xung quanh vấn đề tập đoàn báo chí, nêu trong Bảng 2.1

Bảng 2.1 Các ý kiến xung quanh vấn đề tập đoàn báo chí

1 Luật sư Đặng Đình Thịnh, Chánh văn phòng

thông tin – tư vấn pháp luật, Hội Luật gia Việt

Nam

- Pháp luật

nghiệp ngoài quốc doanh Việt Nam

- Hỗ trợ tài chính từ phía ngân hàng

3 Ông Hồ Lê Nguyên Khôi, giám đốc, đại diện

Salcon Group tại Việt Nam

Đầu năm 2006, báo giới chỉ ghi nhận thêm ý kiến của nhà báo Lương Bích Ngọc, báo điện tử VietNamNet, trong buổi tư vấn tuyển sinh của tờ báo này [4]

15

Chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn nhà báo Phạm Hy Hưng (Thư ký toà soạn báo Sài Gòn Tiếp Thị), bà Nguyễn Thị Hằng Nga (Chủ tịch Hội Nhà báo TP.HCM), nhà báo Trần Trọng Thức (Thư ký toà soạn báo Doanh Nhân Sài Gòn cuối tuần), Giảng viên Bùi Huy Lan (ĐH KHXH & NV, nguyên Vụ phó Vụ Báo chí),

…

động nghề nghiệp

6 Nhà văn, phóng viên báo Công an nhân dân

Nguyễn Hồng Lam

- Khái niệm

- Tiêu chuẩn: lượng độc giả, tài chính, đội ngũ nhân viên

7 Nhà báo Lương Bích Ngọc, báo điện tử

VietNamNet

- Khái niệm

- Tác động kinh tế và tác động nghề nghiệp

Sài Gòn Tiếp Thị

- Tác động tích cực của tập đoàn về mọi mặt

10 Nhà báo Trần Trọng Thức, thư ký toà soạn báo

Doanh Nhân Sài Gòn cuối tuần

- Cơ chế

- Khái niệm

- Bước đi

- Dự báo – mô hình

Tổng hợp ý kiến của 11 nhân vật nêu trên, chúng tôi nhận thấy có 7 ý kiến đề cập đến khái niệm tập đoàn báo chí, 4 ý kiến đề cập đến tác động kinh tế - xã hội và tác động nghề nghiệp, 3 ý kiến đề cập đến những vướng mắc về cơ chế, 2 ý kiến đề cập đến khía cạnh pháp luật, 2 ý kiến đề cập đến bước đi phù hợp, 1 ý kiến liên quan đến tiêu chuẩn tập đoàn, 1 ý kiến đề cập đến vấn đề hỗ trợ tài chính từ phía ngân hàng, và 1 ý kiến dự báo và đề cập đến mô hình16

1.1 Về khái niệm tập đoàn báo chí

Ý kiến của ông Hồ Lê Nguyên Khôi, giám đốc, đại diện Salcon Group tại Việt Nam còn quá e dè, thiếu cởi mở: “Với kinh nghiệm của người làm việc cho một tập đoàn, tôi chỉ có thể chia sẻ chút ít kiến thức thiên về khái niệm hơn là những vấn đề cụ thể, thiết thực Bởi, có những vấn đề khá lý thú, nhưng do những ràng buộc khách quan mà hiện tôi chưa thể nói ra được.” [3]

Ý kiến của nhà văn, phóng viên báo Công an nhân dân Nguyễn Hồng Lam khá mơ hồ:

Nếu quan niệm “tập đoàn báo chí” là tập hợp nhiều tờ báo thuộc một nhóm ngành nghề nào đó thì thực tế chúng ta đã có khá nhiều “tập đoàn” rồi Nhóm Saigon Times Group, nhóm ấn phẩm thuộc báo Công an nhân dân, Công an TPHCM, báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên … đều có khá nhiều ấn phẩm thuộc cùng một đơn vị chủ quản, cùng một ban điều hành, và thậm chí

là một bộ máy thực hiện Tuy nhiên, nếu hiểu chữ tập đoàn theo đúng nghĩa, tôi cho rằng rất khó, nhất là theo ý nghĩa “quốc tế hoá” của nó [3]

Tuy nhiên, ông Nguyễn Hồng Lam đã chạm tới một số tiêu chuẩn để nhìn nhận tập đoàn báo chí như: đối tượng độc giả, khả năng tài chính của cơ quan báo chí, đội ngũ truyền thông

16 Xem thêm phụ lục số 8 và tài liệu tham khảo để rõ hơn về các ý kiến này

Trong buổi phỏng vấn vào đầu tháng 3, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Chủ tịch Hội Nhà báo TP.HCM, cho rằng: “Nói về khái niệm, ở VN chưa có, vẫn là một con

số 0 tròn trĩnh.” Bà Hằng Nga đưa ra một cách hiểu: “Các tập đoàn phải có một tờ báo chính, theo sau nó là hàng loạt các hoạt động khác, hoặc nhiều tờ báo có thể sáp nhập lại thành một tập đoàn Mỗi tờ báo trong tập đoàn đều có một trách nhiệm riêng trong một sự nghiệp chung” Cách hiểu này, về thực chất, không khác gì cách hiểu về tập đoàn báo chí mà ông Trần Thế Tuyển, Cục phó Cục Báo chí, đã đưa ra17

Nhà báo Phạm Hy Hưng đưa ra cách hiểu: “Tập đoàn báo chí là một tổ hợp thông tin, bao gồm nhiều tờ báo hoạt động riêng rẽ nhưng cùng hướng về một mục đích của tập đoàn, có thể là phục vụ các nhu cầu đa dạng của một đối tượng độc giả nào đó, trong trường hợp của Saigon Times Group là giới doanh nhân.” Ý kiến này khác biệt ở chỗ “khoanh vùng” đối tượng phục vụ của tập đoàn

Không bó hẹp trong việc đề cao vai trò của các tờ báo trong tập đoàn báo chí, trong buổi trò chuyện vào ngày 6/4/2006, nhà báo Trần Trọng Thức, Thư ký toà soạn tờ Doanh nhân Sài Gòn cuối tuần, nói: “Saigon Times Group là tên giao dịch chứ không phải tập đoàn bởi vì tập đoàn phải hình thành trên cơ cấu khác Tập đoàn phải đa dạng lắm, tập đoàn truyền thông, như tập đoàn media của Ý, có đủ thứ báo đài, nhà in, kinh doanh hãng thông tấn, quảng cáo … tất cả hệ thống phục vụ tập đoàn.”

Giảng viên Bùi Huy Lan cũng khẳng định: “Tập đoàn báo chí thực ra là một

tổ hợp báo chí, lấy báo chí là hoạt động trung tâm và mở rộng kinh doanh sang các lĩnh vực khác, thường là trong cùng lĩnh vực truyền thông như quảng cáo, in ấn, điện tử, …”

17

Ông Trần Thế Tuyển, Phó Cục trưởng Cục Báo chí – Bộ Văn hoá Thông tin, phụ trách phía Nam: “Tập đoàn báo chí hay tổ hợp truyền thông báo chí là cách gọi khác nhau của các đơn vị báo chí được tập hợp lại theo tôn chỉ mục đích chung, với phương thức hoạt động đa chức năng, phục vụ mục tiêu hoạt động báo chí

và phát triển kinh tế …”[54]

Về khái niệm tập đoàn báo chí, cách hiểu của nhà báo Lương Bích Ngọc, báo điện tử VietNamNet, trong buổi tư vấn tuyển sinh của tờ báo này18, là rộng nhất: Theo như tôi hiểu, thì tập đoàn báo chí là một mô hình kinh doanh truyền thông, trong đó có nhiều loại hình truyền thông cùng tồn tại và các bộ phận khai thác hiệu ứng mà các sản phẩm truyền thông đem lại.[4]

Như vậy, 7 ý kiến đề cập đến khái niệm tập đoàn báo chí, dù có một số khác biệt và còn chưa đầy đủ, nhưng thống nhất với nhau: tập đoàn báo chí ở Việt Nam trong tương lai là một tổ hợp truyền thông, hoạt động trên mọi lĩnh vực có liên quan đến truyền thông, đặc biệt là báo chí Đây có thể xem là cách hiểu phổ biến nhất ở

VN hiện nay

1.2 Về tác động của việc hình thành các tập đoàn báo chí trong tương lai

4 ý kiến bàn về tác động kinh tế - xã hội và tác động nghề nghiệp của việc hình thành các tập đoàn báo chí trong tương lai tương đối đầy đủ

Dưới góc nhìn từ bên ngoài, phóng viên Phạm Hồng Nga của tập đoàn BBC quan tâm đến tác động của sự hình thành tập đoàn báo chí trên hai phương diện: tác động xã hội và chất lượng nghề báo Phạm Hồng Nga cho rằng “những tiến triển mới trong ngành báo chí sẽ giúp cho quá trình này (tức quá trình hội nhập – NV)”

và “Với tư cách nhân viên của BBC, tôi cảm thấy chúng tôi sẽ phải đối phó với các cạnh tranh mới, hy vọng lành mạnh, từ các đồng nghiệp ở trong nước.”

Ý kiến của nhà báo Lương Bích Ngọc tập trung vào tác động kinh tế và tác động nghề nghiệp của việc hình thành tập đoàn báo chí Thứ nhất, khi báo chí trở thành một lĩnh vực kinh doanh, lợi ích kinh tế của tập đoàn sẽ rất lớn vì các bộ phận khác (ngoài báo chí) của tập đoàn có thể khai thác “thương hiệu” báo chí và sử dụng báo chí như một kênh quảng bá Thứ hai, đội ngũ làm báo không chỉ am tường nghề báo mà còn cần đến những kĩ năng khác, nhằm phục vụ rộng rãi hơn lợi ích của tập đoàn

18

Trong buổi tư vấn trực tuyến ngày 18/3/2006, độc giả Lê Công Bền - Nam 24 tuổi - Cầu Giấy, Hà Nội đã hỏi: “… Tôi nghe nói nuớc ta đang thành lập các tập đoàn báo chí, cụ thể vấn đề này là thế nào? Nó đặt ra cho các cử nhân báo chí tương lai cơ hội và thách thức gì?”

Trong cuộc nói chuyện vào ngày 17/2/2006, ông Phạm Hy Hưng, thư ký toà soạn báo Sài Gòn Tiếp Thị, phân tích cặn kẽ lợi ích của tập đoàn báo chí dưới các góc độ kinh tế (kinh doanh hiệu quả, hoạt động báo chí hiệu quả nhờ phân bổ tài chính hợp lí), thông tin (trao đổi thông tin), tổ chức (cơ cấu hợp lí, tinh gọn), nghiệp

vụ (trao đổi, bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ), …

Ông Bùi Huy Lan nhận định tác động của việc hình thành các tập đoàn báo chí đến sự phát triển của báo chí Việt Nam Theo ông, sẽ có sự hỗ trợ giữa các ấn phẩm trong cùng một cơ quan báo chí cả về thông tin lẫn tài chính: “Nếu cơ quan báo chí được làm nhiều tờ báo, thì các tờ báo sẽ hỗ trợ cho nhau Ở nước ta, phụ trương thường có thu nhập doanh số cao hơn báo thời sự tổng quát Những tờ như Tuổi Trẻ, Sài Gòn Giải Phóng có thể ra những ấn phẩm phụ hỗ trợ cho những tờ báo ít thu Tờ báo này hỗ trợ tờ kia, từ chuyển tải thông tin đến chia sẻ quảng cáo.” Ngoài ra, việc hình thành tập đoàn báo chí sẽ giúp “tăng cường, phát huy được hiệu quả quản lý thống nhất các ấn phẩm bên trong tập đoàn” Ông Bùi Huy Lan lí giải:

“Hiện nay, năng lực quản lý ở các tờ báo không giống nhau Một số tờ có tổng biên tập rất giỏi, năng động, sáng tạo, giúp phát huy hiệu quả công tác quản lý Bên cạnh

đó, có nhiều tờ bán giấy phép cho tư nhân, khiến cho nhà nước thất thu Thay vì để anh em nhà báo đi làm thêm cho tư nhân, nên giao những tờ không đủ sức cho những tờ giỏi, nhằm phát huy hiệu quả quản lý, chống các hiện tượng tiêu cực trong báo chí như bán giấy phép, thương mại hoá, giật gân câu khách Vấn đề là phải định ra cơ chế để giao Còn nếu như các tờ báo có khả năng ra thêm ấn phẩm mới thì không nên cấm cản, hạn chế.” Sự xuất hiện của các tập đoàn báo chí cũng sẽ

là “đối tác mạnh với báo chí nước ngoài, khu vực” Chất lượng nghề báo cũng sẽ tăng lên vì các tập đoàn có điều kiện tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, giúp đội ngũ nhà báo trưởng thành nhanh, mở rộng giao lưu quốc tế Một cái lợi khác là bộ máy sẽ được rút gọn, theo hướng “bớt cơ quan chủ quản để tập trung năng lực trí tuệ của những người biết làm báo”, mỗi tập đoàn sẽ có tổng biên tập cho từng ấn phẩm19, còn các bộ phận khác (phát hành, …) sẽ có giám đốc Như vậy, cần thiết

19

Hiện nay, một số toà soạn chỉ có một tổng biên tập và nhiều phó tổng biên tập Tuy nhiên, theo ông Bùi Huy Lan, cơ chế này khó phân định trách nhiệm cụ thể, tổng biên tập phải lo quá nhiều việc

phải có một cơ chế mở, để các tập đoàn vừa hoạt động theo luật doanh nghiệp, vừa hoạt động theo luật báo chí

Như vậy, về mặt xã hội, tập đoàn báo chí sẽ giúp cho quá trình hội nhập thông tin Về mặt kinh tế, tập đoàn báo chí sẽ đem lại lợi nhuận lớn cho bản thân tập đoàn và đất nước Về mặt nghề nghiệp, tập đoàn báo chí giúp hiện đại hoá cơ cấu tổ chức cơ quan báo chí, tạo nguồn tài chính hỗ trợ nâng cao chất lượng nghề nghiệp (bồi dưỡng đội ngũ làm nghề, đầu tư kinh phí vào việc nâng cao giá trị tin tức, …), tiết kiệm chi phí làm báo nhờ chia sẻ nhân lực và thông tin giữa các ấn phẩm trong tập đoàn, …

Ở thời điểm này, các tác động tiêu cực dường như chưa được nghĩ đến nhiều Mối quan ngại duy nhất được nêu ra là việc các tập đoàn báo chí đặt lợi ích kinh tế lên trên lợi ích xã hội

1.3 Về vướng mắc trong cơ chế quản lý báo chí hiện nay

3 ý kiến đề cập đến những vướng mắc về cơ chế cho việc hình thành các tập đoàn báo chí ở Việt Nam đều xác đáng nhưng gần như chưa nêu ra những đề xuất thúc đẩy việc chuyển đổi cơ chế cho phù hợp với tình hình mới

Bà Hằng Nga dễ dàng chỉ ra những vướng mắc hiện tại của các tờ báo trên con đường hình thành tập đoàn báo chí: “Cái vướng theo tôi biết hiện nay là về mặt nhân sự và về mặt cơ chế Do vậy mà dù Đảng và Nhà nước đã cho phép, nhưng vẫn chưa tờ báo nào đăng ký làm.” Nói đến cái vướng về mặt nhân sự, bà Hằng Nga dẫn chứng kinh nghiệm của tờ Người Lao Động thời bà còn làm tổng biên tập: “Sau

4 năm, tờ Người Lao Động đã tăng lên đến 6,7 kì, đủ khả năng tài chính để hình thành những công ty hỗ trợ cho hoạt động làm báo Khi ấy, chúng tôi đã nuôi khát vọng thành lập hàng loạt công ty Chúng tôi đã xin ra Công ty Dịch vụ Việc làm (có quyền thu phí) vì hồi đó, hoạt động giới thiệu việc làm qua báo Người Lao Động (của tổ chức Công đoàn) được người dân ưa thích Tuy nhiên, chúng tôi đã không làm được điều ấy vì gặp khó khăn trong khâu tổ chức nhân sự (người đứng đầu, người cố vấn, người quản lý, …).” Nói đến vướng về mặt cơ chế, bà Hằng Nga bàn

về sự lúng túng xung quanh chức danh tổng biên tập của các tờ báo muốn trở thành

tập đoàn hiện nay Tổng biên tập hiện nay quyết định tất cả mọi việc lớn nhỏ của tờ báo, trong khi đó, trong tập đoàn báo chí có rất nhiều công ty mẹ, công ty con, tổng biên tập không thể coi sóc toàn bộ Do đó, cần phải có một hội đồng quản trị, trong

đó, các tổng biên tập của từng tờ báo chỉ là người làm thuê cho chủ tập đoàn Điều này hiện chưa có cơ chế

Nhà báo Trần Trọng Thức giải thích chỗ lúng túng trong việc định ra một cơ chế cho tập đoàn báo chí: “Tập đoàn là một khái niệm thuộc về phạm trù kinh doanh, còn báo chí thuộc về phạm trù công cụ, là công cụ của Đảng Nhà nước e ngại khi hình thành các tập đoàn tự nuôi sống được, sẽ có những tác động của thế lực khác khiến nhà nước không kiểm soát được như khi định ra cơ chế “cơ quan sự nghiệp có thu” hiện nay.” Dựa trên trường hợp của Saigon Times Group, ông Thức cho rằng việc các cơ quan báo chí chưa trình đề án lên tập đoàn là vì họ không muốn cơ quan báo chí của mình trở thành một “tổng công ty truyền thông do nhà nước đầu tư” Sau nhiều năm tự hạch toán thu chi, họ muốn hướng tới một “media group đúng nghĩa”

Đáng chú ý là đề xuất của Giảng viên Bùi Huy Lan về việc định ra cơ chế cho việc sáp nhập các tờ báo “yếu” vào các tờ báo “mạnh”, bớt cơ quan chủ quản, định ra cơ chế mở để các tập đoàn vừa hoạt động theo Luật Doanh nghiệp vừa hoạt động theo luật Báo chí

cụ thể để có được điều luật cho các tập đoàn báo chí hoạt động thì phải cần cả một ban soạn thảo gồm những chuyên gia trong các lĩnh vực: luật, báo chí, văn hoá - tư

tưởng am hiểu về thực tiễn hoạt động báo chí cũng như có sâu kiến thức về kinh tế, văn hoá Có như thế thì luật mới mang tính khả thi cao.” [3]

Tương tự, khi đặt vấn đề thiếu hụt tài chính, ông Lê Bá Trực, Ngân hàng TMCP các doanh nghiệp ngoài quốc doanh Việt Nam, đưa ra hai giải pháp: để ngân hàng đầu tư trực tiếp dài hạn với một số vốn lớn cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng, hoặc ngân hàng sẽ cho tập đoàn vay bổ sung để thuê nhân công, trả lương, làm vốn lưu động

Đây là hai gợi ý hợp lý, nhằm thúc đẩy việc hình thành tập đoàn báo chí ở Việt Nam

Để thuận lợi cho sự ra đời của các tập đoàn báo chí, cần phải có những bước

đi phù hợp

Giảng viên Bùi Huy Lan đưa ra dự báo đến trước năm 2010, VN có thể hình thành đến 5 tập đoàn báo chí (2 tập đoàn ở cấp độ Trung Ương, 2 tập đoàn của TP.HCM, 1 tập đoàn của Hà Nội) Ông Bùi Huy Lan nhận định về các bước đi trong những năm sắp tới:

“Đầu tiên, mở rộng hoạt động trong khuôn khổ các hoạt động truyền thông đại chúng như: xuất bản, quảng cáo, Internet, … Sau đó, mới từng bước mở rộng sang các lĩnh vực kinh doanh khác, chứ không thể thấy người ta lao vào kinh doanh bất động sản, du lịch thì mình cũng làm theo Tất cả đều phải có quá trình tập dượt Nhân tố bên trong là quyết định, nếu chưa đủ điều kiện thì không nên áp đặt, đủ điều kiện và có nguyện vọng thì nên làm Về sự chuẩn bị, tuy coi trọng nhân tố bên trong, nhưng cũng nên thúc đẩy để các tập đoàn báo chí ra đời.”

Đặc biệt, Giảng viên Bùi Huy Lan đề cập đến trường hợp của Công ty Phát triển Đầu tư Công nghệ FPT và hai đài truyền hình lớn trong nước

FPT hiện đã có báo điện tử VnExpress, và theo ông Bùi Huy Lan: “Thực ra, FPT có khả năng hướng tới thành lập tập đoàn báo chí, dù hiện nay nó vẫn thuộc tập đoàn bưu chính viễn thông Nếu hoạt động đến mức độ nào đó, FPT có thể xin ra

báo giấy Báo điện tử bây giờ rất mạnh, xu hướng quảng cáo đi vào loại hình này sẽ nhiều hơn.” Ông Bùi Huy Lan đánh giá cao tiềm lực tài chính của FPT, nhất là sau khi FPT qua mặt 2 Đài Truyền hình lớn trong việc mua bản quyền truyền hình World Cup 2006

Về xu hướng từ các đài truyền hình phát triển thành tập đoàn, ông Bùi Huy Lan cho rằng: “Đài làm là tốt nhất Vì truyền hình không nên để tình trạng chia cắt như hiện nay Hiện nay, truyền hình làm kinh tế nhanh hơn, có ưu thế hơn là báo in Báo in chưa quen làm kinh tế Nguồn thu của báo in lại không thấm tháp gì so với nguồn thu của đài truyền hình Doanh số của đài truyền hình TP.HCM năm 2004 đã đạt mức 600 tỉ đồng Truyền hình cũng có điều kiện để mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực liên quan đến truyền thông hơn là báo in Truyền hình có thể hỗ trợ tài chính cho báo in yên tâm vừa làm nhiệm vụ chính trị vừa làm nhiệm vụ kinh tế Mặt khác, các đài truyền hình sẽ thuận lợi hơn báo in trong việc phối hợp với các đài truyền hình nước ngoài Trong điều kiện nước ta hiện nay, nên có tập đoàn truyền hình hơn là phát triển những tập đoàn báo in chưa đủ điều kiện, ra đời là chết non ngay!” Ông Bùi Huy Lan chỉ đưa ra một quan ngại về trường hợp các đài truyền hình phát triển thành tập đoàn: “Có lẽ Thành phố chưa tin tưởng để đài truyền hình phát triển thành tập đoàn, vì sợ đài đi quá xa, quá chú trọng đến các kênh giải trí, không coi trọng hiệu quả chính trị - xã hội như trước.”

Tóm lại, vấn đề tập đoàn báo chí đã thu hút sự quan tâm sâu rộng trên nhiều khía cạnh của các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là của báo giới Đa số người được hỏi đã nhận định khả quan về xu hướng hình thành các tập đoàn báo chí, đồng thời đưa ra được những đóng góp mang giá trị tham khảo cao

2 Triển vọng và bước chuẩn bị của các cơ quan báo chí

Như đã trình bày ở Chương 1.2.1, vào thời điểm tháng 8/2005, nguyên Bộ trưởng Bộ Văn hoá – Thông tin Phạm Quang Nghị phát biểu: “… Bộ VH-TT đã tổng kết và đề xuất Chính phủ mở ra cơ chế tập đoàn báo chí Phần việc còn lại là của các cơ quan báo chí.” [52] Nhân ngày báo chí Việt Nam 21/6/2006, trả lời phỏng vấn báo Tiền Phong, ông Phạm Quang Nghị tiếp tục khẳng định: “Việc này

chủ trương đã có Vấn đề còn lại phụ thuộc vào các cơ quan báo chí Nếu có cơ quan báo chí nào đã xây dựng đề án hình thành tập đoàn báo chí gửi lên thì cơ quan chức năng xem xét, quyết định và phê chuẩn thôi.”

Trong khả năng của mình, chúng tôi đã tiến hành khảo sát bước chuẩn bị của một số cơ quan báo chí có triển vọng thành lập tập đoàn báo chí

Tham khảo ý kiến của Tổng biên tập báo Tiền Phong Dương Xuân Nam20 và Tổng biên tập báo VietNamNet Nguyễn Anh Tuấn21 đăng trên tạp chí Nghề Báo, chúng tôi tập trung khảo sát triển vọng thành lập tập đoàn báo chí của các cơ quan báo chí trên 3 phương diện: vị thế chính trị, thực lực, ý muốn

Bước chuẩn bị của các cơ quan báo chí là mối quan tâm tiếp theo của chúng tôi

Cuối cùng, chúng tôi thu thập một số kiến nghị của các cơ quan báo chí đối với Nhà Nước

2.1 Tiền Phong 22

2.1.1 Triển vọng thành lập tập đoàn báo chí

Cơ quan chủ quản của báo Tiền Phong là Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, có thể thấy tờ báo có một vị thế chính trị ổn định

Mặt khác, Tiền Phong là một trong những cơ quan báo chí có nhiều ấn phẩm nhất với 6 đầu báo (Tiền Phong ngày, Tiền Phong chủ nhật, Tiền Phong cuối tháng, Tiền Phong giữa tháng, Người đẹp Việt Nam, Mỹ phẩm, Tri thức trẻ) và có website

có lượng phát hành khá cao, tuy chưa phổ biến ở khu vực phía Nam Năng lực tự

20

Khi có quyết định 219, Tiền Phong đã dành cho Tạp chí Nghề Báo một cuộc đàm luận về “danh phận” tập đoàn báo chí Tổng biên tập Dương Xuân Nam cho rằng “Để nên danh phận, phải hội đủ thế và lực!” Về vị thế của tờ báo: để trở thành tập đoàn, tờ báo phải có uy tín chính trị, đặt ra được những vấn đề lớn của xã hội

và thời đại Về thực lực của tờ báo: tờ báo phải có số phát hành lớn, có nhiều ấn phẩm (6 – 7 ấn phẩm trở lên), đội ngũ làm báo chuyên nghiệp, có công ty, xí nghiệp riêng, có trụ sở … [16]

21

Gop ý quan trọng của VietNamNet trong vấn đề xây dựng tập đoàn báo chí ở Việt Nam chính là: ngoài ảnh hưởng và thực lực (điều kiện cần), tập thể cơ quan báo chí còn phải có ý muốn, khát vọng thành lập tập đoàn (điều kiện đủ) Ứng dụng vào tâm lí của giới truyền thông hiện nay, có thể thấy yêu cầu này rất có giá trị [37]

22

Dựa trên hai bài viết đăng trên tạp chí Nghề Báo của PV Nhị Hà: “Điều quan trọng nhất của Nghề Báo là phải tôn trọng sự thật!” [17], “Để nên danh phận phải hội đủ thế và lực!” [16]

Hình 2.1 Báo Tiền Phong có số lượng ấn phẩm đa dạng

hạch toán kinh tế của Tiền Phong rất tốt Song song với việc gia tăng ấn phẩm, báo Tiền Phong thành lập công ty cổ phần Tiền Phong chuyên lo công tác quảng cáo – phát hành, dẫn đến tổng doanh thu của cả hai hoạt động kinh tế và báo chí hàng năm đạt không dưới 150 tỷ đồng Công ty Tiền

Phong không những là chỗ dựa kinh tế tài

chính cho Tiền Phong, mà còn giúp cho

việc phân tách rạch ròi giữa khâu nội dung

và khâu “chạy quảng cáo” của phóng viên,

hạn chế khuynh hướng “lá cải”, “bán báo”

Tờ báo cũng có đủ điều kiện để mời những

cây bút có nghề trong làng báo, đào tạo tại

chỗ và gửi phóng viên đi học nước ngoài để nâng cao trình độ làm báo, thực hiện cơ chế thu nhập và thưởng phạt nghiêm minh …

Bên cạnh đó, Tiền Phong còn tổ chức được những hoạt động xã hội mang tầm quốc gia như các cuộc thi Hoa hậu, Siêu cúp bóng đá quốc gia … nhằm quảng

bá thương hiệu tờ báo rộng rãi trong cả nước

Phát biểu của người đứng đầu báo Tiền Phong và những động thái của tờ báo này tỏ rõ quyết tâm và sự tự tin trong ý định vươn lên thành lập tập đoàn báo chí

Tính đến cuối năm 2005, công tác chuẩn bị về thế và lực của Tiền Phong đã tiến thêm một bước Để nâng cao ảnh hưởng trong xã hội, tờ báo chú trọng đầu tư cải tiến hình thức và nội dung nhằm mở rộng đối tượng độc giả; mở mang các hoạt động xã hội bằng cách thành lập thêm các quỹ từ thiện Về thực lực, ngoài Công ty

Tiền Phong, Tiền Phong tăng cường hội nhập thương trường, chủ động phát triển kinh tế báo chí bằng cách mở thêm một số văn phòng giới thiệu việc làm, du học, các nhà sách … Dự định trong năm 2006 của báo Tiền Phong là đầu tư xây dựng trụ

sở tờ báo, đào tạo phóng viên, mở rộng các điểm in mới, xây dựng nhà sách quy mô lớn nhất miền Bắc, … Gần đây nhất, cuối tháng 5/2006, Tổng biên tập Dương Xuân Nam cho biết từ ngày 1/7/2006, Tiền Phong sẽ trở thành nhật báo, và chuyên san Tri thức trẻ cũng sẽ tăng từ 2 kì lên 3 kì/tháng [40]

2.1.3 Kiến nghị

Đối với Tiền Phong, nhà nước không nên chỉ đề ra chủ trương, mà còn cần định ra các cơ chế, chính sách phù hợp, cần có sự hỗ trợ cụ thể trong điều kiện cụ thể của Việt Nam [16]

Cụ thể hơn, cần có cơ chế để các tờ báo mạnh thâu nạp các tờ báo không làm

ăn được, “nuôi họ và làm hay lên” [16] Điều đó có nghĩa là Nhà nước phải tiến tới không bao cấp báo chí, cho ra đời quy chế sáp nhập các tờ báo Bên cạnh việc sáng lập, việc sáp nhập và thậm chí mua lại các tờ báo là những bước đi tất yếu để hình thành các tập đoàn báo chí trên thế giới Mặt khác, cũng cần có cơ chế quản lý thông thoáng tương đối, nên giao quyền chủ động và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật cho những người đứng đầu cơ quan báo chí23

Đối với vấn đề hỗ trợ, cần hỗ trợ thông qua việc trợ giá giấy in báo, và việc miễn, giảm thuế, bởi hiện thời, các tờ báo có quy mô hoạt động rộng như Tiền Phong phải gánh 4- 5 loại thuế, từ thuế doanh nghiệp, thuế vốn, thuế đầu tư cho đến thuế thu nhập … Theo Tổng biên tập báo Tiền Phong, đặt vấn đề hỗ trợ không mâu thuẫn với yêu cầu “tự thân vận động”, bởi đó là hỗ trợ cần thiết trong 10 – 20 năm đầu hình thành tập đoàn

Qua nghiên cứu một số tập đoàn báo chí trên thế giới, đặc biệt là các tập đoàn báo chí Trung Quốc, có thể thấy báo Tiền Phong gần như đã thực hiện đúng các bước đi để trở thành tập đoàn báo chí

23

Tổng biên tập Dương Xuân Nam vẫn cho rằng tổng biên tập nên đồng thời là chủ báo Nếu như vậy, người làm tổng biên tập của các tập đoàn báo chí sau này cần phải là người thực sự có năng lực, kinh nghiệm, điều kiện, dám nghĩ dám làm, bảo đảm hoạt động hiệu quả của cơ quan báo chí

Hình 2.2 Một số ấn phẩm điện tử của VietNamNet

2.2 VietNamNet 24

Xuất thân là một website dịch vụ cung cấp tin tức tiếng Việt (12.1997 –

xem là “hiện tượng báo chí” trong vài năm gần đây

2.2.1 Triển vọng thành lập tập đoàn báo chí

Tuy không có ảnh hưởng lớn về chính trị, song VietNamNet lại “sinh ra” từ một công ty thuộc Tổng

công ty Bưu chính Viễn

thông Việt Nam – Bộ

Bưu chính Viễn thông,

đơn vị thành viên tập

đoàn Bưu chính Viễn Thông (Công ty Phần mềm và Truyền thông VASC), nghĩa là

có khả năng gắn kết các hoạt động truyền thông và viễn thông Đây cũng là một hướng phát triển lên tập đoàn từng có tiền lệ trên thế giới (tập đoàn Shin Corporation của Thái Lan cũng phát triển từ ngành viễn thông sang [35])

Chính vì ý thức được vị thế của mình, thay vì đề cập trực tiếp đến việc trở thành một tập đoàn báo chí (truyền thông), ông Nguyễn Anh Tuấn – Tổng Biên Tập Báo điện tử VietNamNet chỉ đưa ra định hướng: “Xây dựng VietnamNet thành công ty truyền thông đa phương tiện, đa loại hình báo chí.” Thực chất, nếu làm được điều này, tức là mặc nhiên đã trở thành một tập đoàn truyền thông Là một người hiểu rõ thế nào là một tập đoàn truyền thông, ông Nguyễn Anh Tuấn nói:

“Hai từ “tập đoàn” nghe có vẻ to tát, nhưng nếu hiểu là “doanh nghiệp truyền thông,

có nhiều loại hình báo chí, hoạt động trên cơ sở tự hạch toán, không sống dựa vào bao cấp của nhà nước” thì sẽ hợp lí hơn.”

Về thực lực, VietNamNet có báo điện tử VietNamNet tiếng Việt, VietNamNet tiếng Anh, VietNamNet T.V, Người Viễn Xứ, Netmode, Giai Điệu Xanh, E-Chip và một công ty mạnh về tài chính là VASC (Cách đây vài năm,

24

Phần viết này được xây dựng dựa trên các bài phỏng vấn “Ông Nguyễn Anh Tuấn – Tổng Biên Tập Báo điện tử VIETNAMNET: “Xây dựng VietnamNet thành công ty truyền thông đa phương tiện, đa loại hình báo chí” [37]; “Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Cách nói, cách nhìn của chúng ta cũng cần phải khác” [39]

VietNamNet có ý định ra tờ nhật báo VietNamNet nhưng chưa đủ nguồn lực, không hẳn là vì thiếu hụt tài chính) Hiện nay, tuy hệ thống báo điện tử của VietNamNet vẫn chưa sinh lợi trực tiếp và mỗi năm VASC vẫn phải bù lỗ vài tỷ, nhưng tương lai hứa hẹn của báo điện tử đang đến rất gần Ngoài ra, VietNamNet cũng có một số hoạt động xã hội gây tiếng vang trong và ngoài nước, nổi bật là hoạt động “Vinh danh đất Việt” và website liên kết báo chí khu vực ASEAN

Như vậy, đứng trước Quyết định 219, về lý thuyết, tờ báo điện tử này được xem là có khả năng chuyển mình thành một tập đoàn truyền thông

2.2.2 Bước chuẩn bị

Theo Tổng biên tập Báo điện tử VietNamNet, hiện tại, tờ báo này đang

“chuẩn bị con người, cập nhật thông tin về thị trường truyền thông, nghiên cứu, tìm hiểu mô hình của các tập đoàn truyền thông lớn trên thế giới, đặc biệt là chuẩn bị chiến lược cho doanh nghiệp của mình để không bỏ lỡ cơ hội phát triển.” [37] Mục tiêu mà VietNamNet hướng đến trước mắt là trở thành một công ty truyền thông đa phương tiện, trên cơ sở ứng dụng những công nghệ thông tin, viễn thông, truyền thông thế hệ mới nhằm đa dạng hoá các sản phẩm, cung cấp cho bạn đọc ngày càng nhiều thông tin, kiến thức bổ ích Hướng đi của VietNamNet là một hướng đi thận trọng, khôn ngoan trong bối cảnh báo chí – truyền thông Việt Nam đang có nhiều biến động, cũng là một hướng đi bài bản học tập từ các tập đoàn truyền thông nước ngoài Điều đó thể hiện ngay từ trong cách phát ngôn của Tổng biên tập Nguyễn Anh Tuấn trước báo chí: “Tôi có 2 khát vọng lớn: xây dựng VietNamNet thành công ty truyền thông đa phương tiện, đa loại hình báo chí có uy tín trong nước và quốc tế, được bạn bè đồng nghiệp trong và ngoài nước trân trọng Khát vọng thứ hai

là thấy mọi cán bộ, nhân viên VietNamNet hạnh phúc, thành đạt.” Toà soạn VietNamNet cũng tự đặt cho mình nhiều khẩu hiệu thể hiện khát vọng vươn lên mạnh mẽ

Ngoài ra, Tổng biên tập Nguyễn Anh Tuấn cũng nhấn mạnh đến vai trò của người lãnh đạo cơ quan báo chí: phải có tầm nhìn, sự hiểu biết về thị trường truyền thông quốc tế, có mối quan hệ với các tập đoàn báo chí trên thế giới, có chiến lược