Vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học ở tỉnh bà rịa vũng tàu hiện nay

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CHUNG THỊ VÂN ANH VẤN ĐỀ GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC Ở TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU HIỆN

CHUNG THỊ VÂN ANH

VẤN ĐỀ GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG

CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC Ở TỈNH

BÀ RỊA - VŨNG TÀU HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2011

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

CHUNG THỊ VÂN ANH

VẤN ĐỀ GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG

CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC Ở TỈNH

BÀ RỊA - VŨNG TÀU HIỆN NAY

Chuyên ngành: TRIẾT HỌC

Mã số: 60.22.80

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THẾ NGHĨA

Tp Hồ Chí Minh, năm 2010

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi

dưới sự hướng dẫn của PGS.TS NGUYỄN THẾ NGHĨA

Các số liệu trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khoa học, khách quan và có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng 10 năm 2011

Tác giả

Chung Thị Vân Anh

MỞ ĐẦU

Chương 1.THẾ GIỚI QUAN VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC HIỆN NAY 6

1.1 Lí luận chung về thế giới quan 6 1.2 Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng và vai trò của giáo dục

thế giới quan duy vật biện chứng đối với sinhviên hiện nay 13 1.3 Những nhân tố tác động đến việc giáo dục thế giới quan duy vật

biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu 28 Kết luận chương 1 43

Chương 2 GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN BÀ RỊA - VŨNG TÀU HIỆN NAY, THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 45

2.1 Đặc điểm của sinh viên các trường cao đẳng, đại học tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu 45 2.2 Thực trạng của hoạt động giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học tại tỉnh Bà Rịa -Vũng Tàu 48 2.3 Những vấn đề đặt ra trong việc giáo dục thế thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học tại Bà Rịa - Vũng Tàu 69 2.4 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thế thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học tại Bà Rịa - Vũng Tàu 79 Kết luận chương 2 93

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thế giới quan duy vật biện chứng là cơ sở cho việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng ta và định hướng đúng đắn cho hoạt động thực tiễn Nói cách khác, thế giới quan khoa học có vai trò quan trọng trong nhận thức

và cải tạo hiện thực Do đó, việc giáo dục, bồi dưỡng thế giới quan duy vật biện chứng không chỉ là việc làm thường xuyên, lâu dài, mà còn là vấn đề cấp thiết trong công cuộc đổi mới hiện nay của nước ta

Sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta đang bước sang giai đoạn mới đó là thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Trong bối cảnh lịch sử mới, hơn lúc nào hết Đảng ta nhận thức sâu sắc rằng: Sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta đòi hỏi phải phát huy hơn nữa sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, trong đó phải kể đến một bộ phận quan trọng là thế hệ trẻ Đại hội IX của Đảng đã xác định: "Đối với thế hệ trẻ chăm lo giáo dục, bồi dưỡng, đào tạo phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp, giải quyết việc làm, phát triển tài năng, sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" [16, tr.126] Khi khẳng định vai trò to lớn của thế hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng hiện nay, chúng ta thấy được vai trò quan trọng của sinh viên Việt Nam Bởi vì, sau khi ra trường họ sẽ trở thành những người lao động có trình

độ cao, là nguồn nhân lực chủ yếu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Một lực lượng khá đông đảo và quan trọng tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu là sinh viên ở các trường Đại học, Cao đẳng Sự phát triển bền vững của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải trang bị cho họ nhận thức chính trị, những kiến thức về Chủ nghĩa Mác - Lênin, về con đường đi lên Chủ nghĩa

xã hội của dân tộc ta Chính vì thế, giáo dục thế giới duy vật biện chứng cho

sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay là một vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết

Mặt khác, trong bối cảnh hiện nay, trước sự biến đổi phức tạp của tình hình kinh tế, chính trị trong nước cũng như trên thế giới thì việc trang bị thế giới quan duy vật biện chứng cho thế hệ trẻ - sinh viên càng quan trọng hơn Làm sao để trước chiến lược “diễn biến hòa bình” của Chủ nghĩa đế quốc, đặc biệt là “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng thì thế hệ trẻ vẫn giữ vững lập trường, không bị tiêm nhiễm hệ tư tưởng tư sản Hơn nữa, do ảnh hưởng của mặt trái cơ chế thị trường trong nước đang hình thành lối sống thực dụng trong một bộ phận sinh viên Trong cơ chế thị trường xuất hiện sự may rủi làm nảy sinh tư tưởng cầu may dễ dẫn đến thế giới quan tôn giáo, duy tâm Đặc biệt là sinh viên tỉnh Bà Rịa

- Vũng Tàu hàng ngày, hàng giờ đang chịu sự tác động trực tiếp của lối sống thực dụng, của nền văn hóa phương Tây và cả niềm tin tôn giáo Thực tế là một bộ phận không nhỏ sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã suy thoái về đạo đức, lối sống, mơ hồ về chính trị, phai nhạt về lý tưởng xã hội chủ nghĩa Vì vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay

là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu

Với tất cả lý do trên tôi chọn đề tài: "Vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật

biện chứng cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay" đề làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Về vấn đề thế thế giới quan duy vật biện chứng đã được nhiều tác giả nước ngoài nghiên cứu, trong đó có các tác giả và các công trình nghiên cứu tiêu biểu sau:

Bun-nhông-khin-sa-mom: "Xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng cho

đảng viên Đảng Nhân dân cách mạng Lào trong giai đoạn hiện nay", Luận án

PTS triết học, Học viện Nguyễn Ái Quốc; Ch.L.Xiếc-nốp: "Những vấn đề cấp

bách của việc hình thành thế giới quan Mác - Lênin", Tạp chí Giáo dục Mác -

Lênin, số 3-1985; V.L.Li Xốp Ski và A.V Mitri EP, "Nhân cách của sinh viên"

chương VI sự hình thành thế giới quan, Nxb Đại học Tổng hợp Lêningrat, 1974;

Ch.L.Xmiếc Cốp, "Những vấn đề cấp bách của việc hình thành thế giới quan Mác

Lênin", Tạp chí Giáo dục lý luận, số 3 - 1985; V.I.Vaxilenco, "Thế giới quan khoa học và những vấn đề lý luận của việc xây dựng thế giới quan khoa học trong xã hội xã hội chủ nghĩa", bản tự lược thuật, Luận án tiến sĩ triết học, 1975

Trong các công trình trên, các tác giả đã bàn khá kỹ về khái niệm thế giới quan, về các hình thức lịch sử của thế giới quan và ảnh hưởng của chúng đối với hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn; đặc biệt là vai trò của thế giới quan duy vật biện chứng đối với sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội

Ở Việt Nam, vấn đề thế giới quan và xây dựng thế giới quan khoa học biện chứng đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu :

Bùi Ngọc, "Thế giới quan khoa học một tất yếu lịch sử", Tạp chí Thông tin khoa học xã hội, số 8 - 1981; Lê Xuân Vũ, "Thế giới quan Mác - Lênin trong đời

sống tinh thần của nhân dân ta", Tạp chí Cộng sản, số 6 - 1986; Nguyễn Trọng

Chuẩn, "Một số khía cạnh về vai trò của sinh học hiện đại đối với sự hình thành

và củng cố thế giới quan khoa học", Tạp chí Triết học, số 3 - 1988; Bùi Ỉnh, "Vấn

đề xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng đối với cán bộ đảng viên là người dân tộc thiểu số trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội ở nước ta", Luận án

PTS Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 1988; Trần Thước, "Sự hình thành

thế giới quan xã hội chủ nghĩa ở tầng lớp trí thức Việt Nam", Luận án PTS Triết học,

Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 1993; Trần Thanh Hà, "Vấn đề giáo dục thế giới

quan khoa học cho cán bộ đảng viên người dân tộc Khơme ở Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn hiện nay", Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính

trị quốc gia Hồ Chí Minh, 1993; Trần Viết Quân, "Bồi dưỡng thế giới quan duy

vật biện chứng cho đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp huyện ở Tây Nguyên hiện nay",

Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 2002

Trong các công trình trên, các nhà khoa học đã đi sâu phân tích: Tầm quan trọng và tính tất yếu của việc xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng trong quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội và nhất là trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; Những điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan để hình thành thế giới quan duy vật biện chứng; những nguyên tắc phương pháp luận chung trong việc xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng cho nhân dân Đồng thời, đề xuất một số giải pháp nhằm bồi dưỡng và phát triển thế giới quan duy vật biện chứng Có thể nói, những kết quả trong các công trình khoa học nói trên là khá phong phú Đó là những tư liệu có ích giúp tác giả nghiên cứu và hoàn thiện luận văn này

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích của luận văn

Trên cơ sở nội dung khoa học của thế giới quan và thực trạng giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, luận văn đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

- Làm rõ vấn đề thế giới quan, phân tích vai trò của việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng đối với sinh viên Xác định những nhân tố tác động đến việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay

- Làm rõ thực trạng của việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng trong các trường Đại học, Cao đẳng ở tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay

3.3 Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, đề tài tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên thông qua việc giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

4.1 Cơ sở lý luận

Luận văn được thực hiện dựa trên những nguyên tắc thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về chiến lược phát triển con người toàn diện, về “nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” và về giáo dục đào tạo thế hệ trẻ thành thế hệ vừa

“hồng” vừa “chuyên”, có ích cho xã hội

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử và một số phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể: phương pháp phân tích và tổng hợp, lôgic và lịch sử, khái quát hóa, điều tra xã hội học, phương pháp thống kê…

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn đã góp phần làm rõ nội dung khoa học của thế giới quan duy vật biện chứng, những cơ sở khoa học và thực tiễn của quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Đồng thời chỉ rõ những nhân tố tác động đến quá trình hình thành thế giới quan duy vật biện chứng của sinh viên ở

Bà Rịa - Vũng Tàu

- Nội dung và kết quả của luận văn có thể dùng làm tài liệu phục vụ cho nghiên cứu và giảng dạy triết học ở các trường Cao đẳng và Đại học

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được kết cấu làm 2 chương, 7 tiết

Chương 1 THẾ GIỚI QUAN VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG

CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC HIỆN NAY

1.1 LÍ LUẬN CHUNG VỀ THẾ GIỚI QUAN

1.1.1 Khái niệm thế giới quan

Trong cuộc sống hàng ngày, con người luôn có mối quan hệ hữu cơ với thế giới, con người luôn có nhu cầu tìm hiểu thế giới, những vấn đề đầu tiên mà họ quan tâm là "nguồn gốc và bản chất của thế giới" là gì, "vị trí và vai trò của con người trong thế giới ấy" ra sao? Giải đáp những vấn đề đó sẽ hình thành ở con người hệ thống quan điểm, quan niệm về thế giới, về vị trí và vai trò của con người trong thế giới Đó là cơ sở để hình thành thế giới quan của con người

Thế giới quan xuất hiện từ thời nguyên thủy, nhưng phạm trù thế giới quan được xuất hiện vào khoảng thế kỷ XVIII do nhà triết học Cantơ người Đức nêu ra Vào thế kỷ XX, phạm trù thế giới quan được các nhà triết học Liên

Xô và các nhà triết học các nước nghiên cứu và định nghĩa dưới nhiều cấp độ khác nhau Ví dụ như: "Thế giới quan được hiểu là toàn bộ những nguyên tắc, quan điểm và niềm tin quy định hướng hoạt động và quan hệ của từng người, của một tập đoàn xã hội, của một giai cấp hay xã hội nói chung đối với thực tại" [55, tr.539] Hay: Thế giới quan là hệ thống những quan điểm của một chủ thể về thế giới, về những hiện tượng tự nhiên, xã hội và các quy luật phát triển của chúng, về bản thân con người, về vị trí, vai trò của con người trước thế

giới Nói một cách khác, thế giới quan phản ánh tồn tại vật chất và xã hội của con người [22, tr.10]

Akitốp lại cho rằng: "Tổng hợp tất cả những quan niệm, chính kiến về thế giới,

về cấu trúc và nguồn gốc của nó, ý nghĩa và giá trị của đời sống con người, lòng tin của con người trong hiện thực được gọi là thế giới quan" [1, tr.167]

Từ những quan niệm khác nhau về thế giới quan ở trên, ta có thể hiểu: thế

giới quan là hệ thống những quan điểm, quan niệm của con người (có thể là một người hoặc một tập đoàn người, một giai cấp hay toàn xã hội) về thế giới

và về vị trí, vai trò của con người trong thế giới đó

1.1.2 Các hình thức lịch sử của thế giới quan

Thế giới quan ra đời, hình thành, phát triển luôn luôn gắn với sự phát triển của thực tiễn xã hội và sự hiểu biết thế giới của con người Cùng với sự phát triển của lịch sử xã hội loài người, thế giới quan được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, song có ba hình thức cơ bản đó là: Thế giới quan huyền thoại, thế giới quan tôn giáo và thế giới quan triết học

Thế giới quan huyền thoại là phương thức cảm nhận thế giới của người

nguyên thủy Ở thời kỳ này, các yếu tố tri thức và cảm xúc, lý trí và tín ngưỡng, hiện thực và tưởng tượng, cõi thật và cõi ảo, cõi thần và cõi người, v.v của con người hoà quyện vào nhau thể hiện quan niệm về thế giới

Trong thế giới quan tôn giáo, niềm tin tôn giáo đóng vai trò chủ yếu, tín

ngưỡng cao hơn lý trí, cõi ảo lấn át cõi thực, cái thần vượt trội cái người Thế giới quan tôn giáo có các đặc điểm căn bản sau:

Phản ánh hiện thực một cách hư ảo, họ tin vào một đấng sáng tạo hay một vị thánh bao trùm chỉ đạo toàn bộ vũ trụ

Do dựa vào lòng tin cho nên thế giới quan tôn giáo trở thành ý thức thường trực trong mỗi con người Trong khi phản ánh hiện thực một cách hư ảo, thế giới quan tôn giáo thể hiện khát vọng giải phóng con người tiến tới một xã hội tốt đẹp,

ở đây bộc lộ tính nhân văn của tôn giáo

Trong ba hình thức cơ bản của thế giới quan nói ở trên thì thế giới quan triết học là hình thức thế giới quan có trình độ phát triển cao nhất, sâu sắc nhất

so với thế giới quan huyền thoại và tôn giáo Ngay từ khi mới ra đời, triết học

đã tồn tại như là một hệ thống những quan điểm lý luận chung nhất về thế giới

và về vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy Thực tiễn đã chứng minh rằng, chỉ có triết học mới có thể giải quyết được những vấn đề chung nhất của thế giới mà không một ngành khoa học cụ thể nào có thể làm được Vì vậy, triết học bao giờ cũng đóng vai trò hạt nhân lý luận của thế giới quan Triết học

là sự thể hiện cô đọng nhất, tập trung nhất thế giới quan của mỗi giai cấp, mỗi thời đại lịch sử nhất định Nó thể hiện chiều sâu của tư tưởng, thể hiện trình độ cao của trí tuệ con người Thế giới quan triết học luôn giữ vai trò chủ đạo định hướng các hành vi chính trị, đạo đức, lối sống của con người, giúp cho con người biết nhận thức và hành động theo mục tiêu lý tưởng của mình

Lịch sử triết học là lịch sử đấu tranh giữa hai đường lối triết học cơ bản,

đó là triết học duy vật và triết học duy tâm và đó cũng là cuộc đấu tranh giữa hai loại hình thế giới quan: duy vật và duy tâm Trong quá trình đấu tranh đó, thế giới quan duy vật đã từng bước phát triển tương ứng với trình độ phát triển

tư duy của con người ở mỗi giai đoạn lịch sử Từ thế giới quan duy vật "thô sơ, chất phác” thời cổ đại, thế giới quan duy vật siêu hình thời cận đại đã phát triển đến một trình độ mới đó là thế giới quan duy vật biện chứng Nhờ kế thừa những giá trị tinh hoa của triết học trong lịch sử, đặc biệt là kế thừa có phê phán và phát triển sáng tạo hạt nhân hợp lý của triết học cổ điển Đức, Mác và Ăngghen đã sáng lập ra một hệ thống triết học mới khác về chất so với các triết học trước đó Các triết học trước Mác chỉ nhằm mục đích là giải thích thế giới, còn triết học Mác là công cụ hữu hiệu để không chỉ giải thích mà còn cải tạo thế giới hiện thực "Các nhà triết học trước kia chỉ giải thích thế giới bằng nhiều cách khác nhau, song vấn đề là cải tạo thế giới" [31, tr.12]

Nhờ sự thống nhất giữa Chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng khoa học, Chủ nghĩa duy vật của Mác là Chủ nghĩa duy vật triệt để, duy vật không chỉ trong tự nhiên mà cả trong xã hội Nội dung của thế giới quan duy vật biện chứng bao gồm việc giải quyết vấn đề về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và xã hội Thế giới quan duy vật biện chứng là thế giới quan của giai cấp công nhân, giai cấp tiến bộ và cách mạng trong thời đại chúng ta Thế giới quan duy vật biện chứng vừa có tính cách mạng, vừa có tính khoa học Bởi lẽ,

sự ra đời của thế giới quan duy vật biện chứng được xây dựng trên những điều kiện kinh tế - xã hội và những tiền đề tư tưởng khoa học và văn hóa tiên tiến của nhân loại, mà trực tiếp nhất là dựa trên sự phản ánh khái quát đúng đắn, đầy đủ và sâu sắc những thành tựu của khoa học và thực tiễn mang lại

Thế giới quan duy vật biện chứng phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan và những lợi ích căn bản của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đem đến một cách nhìn hoàn toàn mới mẻ về con người, khẳng định con người

là chủ thể sáng tạo ra lịch sử Thế giới quan duy vật biện chứng đặc biệt đã khẳng định khả năng tự ý thức về vai trò và vị trí của con người trong hiện thực, khẳng định khả năng cải tạo tự nhiên và xã hội của con người Do đó, thế giới quan duy vật biện chứng chính là vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong cuộc cách mạng xây dựng Chủ nghĩa xã hội Trên cơ sở phân tích sự hình thành và bản chất của thế giới quan duy vật biện chứng, có thể hiểu thế giới quan duy vật biện chứng như sau: "Thế giới quan duy vật biện chứng là một hệ thống quan điểm hoàn chỉnh về thế giới trên

cơ sở những tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy, cùng những định hướng giá trị của con người trong quan hệ với hiện thực dựa trên việc giải quyết một cách duy vật biện chứng vấn đề cơ bản của triết học" [59, tr.16]

Thế giới quan duy vật biện chứng là thế giới quan khoa học: "Đó là một thế giới quan hoàn chỉnh, không thỏa hiệp với bất cứ một sự mê tín nào, một thế lực phản động nào, một hành vi nào bảo vệ sự áp bức của tư sản" [27, tr.50]

Vì vậy, từ khi thế giới quan duy vật biện chứng ra đời, đã được hàng triệu triệu người trên thế giới đón nhận, trong đó phải kể đến thế hệ thanh niên

1.1.3 Cấu trúc và đặc điểm của thế giới quan duy vật biện chứng

Nhận thức khoa học không thể tự bằng lòng và chỉ dừng lại ở việc nêu ra định nghĩa khái quát về đối tượng, mà còn cần phải làm sáng tỏ những nhân tố trong cấu trúc của nó Cấu trúc của thế giới quan duy vật biện chứng gồm ba yếu tố cơ bản đó là tri thức khoa học, niềm tin khoa học và lý tưởng sống

Tri thức khoa học: là sự hiểu biết sâu sắc của con người về thế giới, là kết

quả của quá trình hoạt động nhận thức và thực tiễn đúng đắn của con người Tri thức khoa học có nhiều loại khác nhau, nhưng trong nội dung tri thức khoa học của thế giới quan duy vật biện chứng, tri thức triết học Mác - Lênin đóng vai trò nền tảng Bởi lẽ, triết học Mác - Lênin là hệ thống tri thức khái quát nhất về thế giới hiện thực, là bức tranh khái quát về tự nhiên, xã hội và tư duy xác định một cách khoa học và chân thực vai trò, vị trí của con người đối với thế giới đó Tuy vậy, không phải là khi có tri thức khoa học là đã có thế giới quan duy vật biện chứng Tri thức chỉ ra nhập vào thế giới quan duy vật biện chứng khi nó chuyển thành niềm tin khoa học của con người Chỉ khi đó, tri thức mới trở nên bền vững và sâu sắc, mới có giá trị định hướng cho hoạt động của con người

Niềm tin khoa học là một trạng thái tâm lý, tinh thần đặc biệt được phát triển trên cơ sở của tri thức Nó là động lực thúc đẩy khát vọng nhận thức và cải tạo hiện thực của con người

Niềm tin khoa học là một nhân tố cơ bản, không thể thiếu trong cấu trúc của thế giới quan duy vật biện chứng Đó là sự hòa quyện một cách hữu cơ giữa tri thức, tình cảm và ý chí cá nhân trong mỗi con người Niềm tin khoa học được hình thành trên cơ sở tri thức khoa học Niềm tin khoa học có vai trò như một động lực, thúc đẩy con người vươn tới khát vọng nhận thức và cải tạo thế giới hiện thực Nếu con người làm một việc gì đó mà không có niềm tin

vào sự đúng đắn của tri thức, của tư tưởng, thì họ sẽ mất đi những rung động của ý chí, nghị lực, lòng nhiệt tình và sự cổ vũ cần thiết đối với hiệu quả công việc Không có một niềm tin mãnh liệt vào tri thức thì tri thức khoa học cũng

sẽ không sản sinh ra cái gì vĩ đại Hồ Chủ Tịch, vị lãnh tụ của dân tộc Việt Nam, Người là một điển hình cho niềm tin khoa học, chính nhờ có niềm tin ở chính nghĩa, ở lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã cầm lái con thuyền cách mạng đưa dân tộc ta đến bến bờ độc lập, đánh Pháp, đuổi Mỹ làm nên chiến thắng như những huyền thoại của dân tộc Việt Nam

Niềm tin chính là động lực mạnh mẽ, giúp cho mỗi con người có nghị lực phi thường, có thể vượt qua những phút giây hiểm nguy, giám hy sinh vì mục tiêu lý tưởng cao cả

Niềm tin khoa học chi phối mạnh mẽ nhận thức, tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống và hành động cách mạng của mỗi con người Nó đòi hỏi hành động của mỗi người cách mạng phải dựa trên cơ sở tri thức khoa học và tuân theo những giá trị và chuẩn mực đúng đắn của xã hội Nếu người ta sống mà không có niềm tin khoa học, hoặc thiếu niềm tin khoa học thì dễ bị mất phương hướng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn, có thể bị đẩy vào tình trạng bế tắc không có đường ra

Lý tưởng cách mạng, là một trong những nhân tố cơ bản trong cấu trúc của

thế giới quan duy vật biện chứng Lý tưởng là sự phản ánh hiện thực khách

quan một cách đặc biệt trong ý thức của con người dưới dạng hình tượng, kiểu mẫu hay chuẩn mực, mà con người cần phải phấn đấu đạt tới Lý tưởng cách

mạng đóng vai trò định hướng đối với hoạt động nhận thức và thực tiễn của con người Nó là nhân tố kích thích sự phấn đấu vươn lên làm chủ của con người trong tự nhiên, xã hội và cả bản thân Lý tưởng đúng đắn, cao cả sẽ làm cho mỗi người hình thành niềm hy vọng lớn, góp phần làm cho họ có thái độ, lập trường sống đúng đắn, lao động, học tập và công tác tích cực, giúp cho họ vươn tới những giá trị cao đẹp như: lòng nhân ái, lòng vị tha và những phẩm

chất chân, thiện, mỹ Giúp cho họ đấu tranh với cái ác, cái xấu, cái tiêu cực, lạc hậu trong xã hội, có thể sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình cho lý tưởng cao đẹp đó

Ba nhân tố cơ bản trong cấu trúc của thế giới quan duy vật biện chứng có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động qua lại lẫn nhau, đan xen và thâm nhập vào nhau trong một chỉnh thể thống nhất Từ khi ra đời cho đến nay, thế giới quan duy vật biện chứng luôn có vai trò hết sức to lớn đối với hoạt động cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên toàn thế giới Thế giới quan duy vật biện chứng là vũ khí lý luận sắc bén của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Nó góp phần rất quan trọng giúp cho con người nhận thức và hành động đúng đắn trong cuộc đấu tranh chống Chủ nghĩa đế quốc, chống áp

bức bóc lột và bất công vì hòa bình độc lập, dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội

Thế giới quan duy vật biện chứng có các đặc điểm cơ bản sau:

+ Triết học trước Mác đã tách rời Chủ nghĩa duy vật với phép biện chứng Triết học Mác đã thống nhất Chủ nghĩa duy vật với phép biện chứng

+ Triết học duy vật trước Mác chỉ mới duy vật trong lĩnh vực tự nhiên, còn duy tâm trong lĩnh vực xã hội Triết học Mác không chỉ duy vật trong lĩnh vực

tự nhiên, mà còn duy vật cả trong lĩnh vực xã hội Đó là duy vật triệt để và nhất quán

+ Triết học trước Mác chỉ chú ý giải thích thế giới Trái lại, triết học Mác không chỉ giải thích đúng đắn thế giới, mà còn đặc biệt đề cao vai trò thực tiễn, coi thực tiễn là cơ sở, động lực, mục đích của nhận thức và là tiêu chuẩn của tri thức, lý luận; lý luận phải phục vụ thực tiễn để cải tạo thế giới

+ Triết học trước Mác là thế giới quan của giai cấp bóc lột Ngược lại, triết học Mác là thế giới quan của giai cấp vô sản và quần chúng lao động, nó thống nhất chặt chẽ giữa tính khoa học với tính cách mạng, sáng tạo và nhân văn

+ Triết học trước Mác coi "triết học là khoa học của các khoa học" Triết học Mác cho rằng, triết học hình thành, phát triển trên cơ sở khái quát các thành tựu

khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Nó là thế giới quan và phương pháp luận chung nhất cho các ngành khoa học cụ thể Triết học Mác phải không ngừng phát triển trên cơ sở những thành tựu mới của khoa học hiện đại Do đó nó là một hệ thống “ mở”

Triết học Mác đã kế thừa và phát triển sáng tạo các thành tựu triết học trước

đó trong điều kiện mới và đã tạo nên bước chuyển biến cách mạng trong lịch sử triết học Triết học Mác không phải là giáo điều, mà là không ngừng phát triển gắn liền với thực tiễn xã hội và các thành tựu của khoa học hiện đại

1.2 GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ VAI TRÒ CỦA GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG ĐỐI VỚI SINH VIÊN HIỆN NAY

1.2.1 Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng

"Thanh niên là những người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành" [58, tr.913] hay còn có định nghĩa khác "Thanh niên là những người trong độ tuổi

từ 15 đến 24" [7, tr.111]

Lớp lớp thanh niên Việt Nam cũng đã từng đón nhận hệ thống lý luận của thế giới quan duy vật biện chứng một cách nhiệt tình và từ đó họ hình thành lý tưởng sống cao đẹp, họ sẵn sàng hy sinh cả tính mạng của mình, cả cuộc sống hạnh phúc của chính mình cho lý tưởng vì độc lập tự do của dân tộc ta như Nguyễn Thị Minh Khai, Lê Hồng Phong, Lý Tự Trọng, Võ Thị Sáu, Nguyễn Văn Trỗi trong các thời kỳ cách mạng của dân tộc ta

Trong thế hệ thanh niên thì sinh viên là lực lượng tiêu biểu nhất, bởi vì theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin sinh viên có một vị trí quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản Ăngghen viết: "Giai cấp vô sản lao động trí thức phải được hình thành từ hàng ngũ sinh viên, giai cấp đó có sứ mệnh phải kề vai, sát cánh và cùng đứng trong một đội ngũ với người anh em của họ, những người công nhân lao động chân tay, đóng vai trò quan trọng trong cuộc cách mạng sắp tới đây" [35, tr.613] Ở đây, Ăngghen đã đánh giá rất

cao vai trò của sinh viên với tư cách là đội dự bị của giai cấp vô sản lao động trí thức

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, thanh niên - sinh viên là cội nguồn sức sống của dân tộc, là người chủ tương lai của nước nhà V.I.Lênin cho rằng, sự nghiệp cách mạng của giai cấp vô sản không thể thiếu sự tham gia tích cực, tự giác của thanh niên - sinh viên Với những tri thức khoa học và lòng nhiệt tình của tuổi trẻ cùng với thực tiễn đấu tranh chính trị, họ sẽ trở thành những người cộng sản giác ngộ, là người bạn đồng minh đáng tin cậy của giai cấp công nhân Được giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng và được tập hợp thành tổ chức, họ hoạt động trong phong trào cách mạng, họ gắn liền lý luận với thực tiễn

Ở nước ta, các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước cũng đánh giá rất cao vai trò của sinh viên Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội sinh viên Việt Nam lần thứ VI năm 1999, nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu chỉ rõ sinh viên "là bộ phận trí tuệ và ưu tú trong các thế hệ thanh niên, là nơi kết tinh nhiều tài năng sáng tạo, là nguồn lao động có học vấn cao, có chuyên sâu và đại bộ phận sinh viên

sẽ trở thành người trí thức của đất nước" [21, tr.67] Có thể khẳng định rằng, sinh viên Việt Nam là lực lượng ưu tú nhất trong thanh niên, có tri thức, được đào tạo cơ bản ở trình độ cao, có nhiệt tình của tuổi trẻ Qua thực tế ta thấy, trong bất cứ một phong trào nào của thanh niên, sinh viên luôn luôn là lực lượng xung kích đi đầu Sinh viên Việt Nam đã và sẽ là nguồn nhân lực vừa

"hồng" vừa "chuyên" của nước ta Vì vậy, họ sẽ là những người đóng vai trò quan trọng trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nước ta là một nước thuộc địa nửa phong kiến, làm cuộc cách mạng dân tộc dân chủ thắng lợi, bỏ qua chế độ Tư bản chủ nghĩa mà phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đặc biệt là trong giai đoạn cách mạng hiện nay, với mục tiêu thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đai hóa đất nước

định hướng xã hội chủ nghĩa thì hơn bao giờ hết cần phải giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên

Giáo dục là một quá trình hoạt động mang tính xã hội và mang tính phức hợp giữa các chủ thể dạy và người học, là quá trình truyền đạt và tiếp nhận tri thức một cách có hệ thống với sự hỗ trợ của các phương tiện cần thiết Nói cách khác, giáo dục là quá trình hoạt động thống nhất hữu cơ giữa hai mặt dạy

và học Trong quá trình giáo dục, bao giờ cũng có một hệ thống cần phải giải quyết đó là: mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học cùng các phương tiện giáo dục khác, nhằm đào tạo con người đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong từng giai đoạn lịch sử

Giáo dục tuy không phải là sức mạnh vạn năng, song nó có tác dụng lớn lao đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, là con đường đặc trưng để loài người tồn tại và phát triển Nếu không có giáo dục thì hệ thống giá trị chung của loài người như: các giá trị kinh tế, giá trị tư tưởng, chính trị, đạo đức, truyền thống dân tộc không được bảo tồn và phát triển, do đó cũng không thể tạo ra những giá trị mới

Hồ Chí Minh cho rằng, không có giáo dục, không có cán bộ thì cũng không thể nói gì đến văn hóa, kinh tế Nhiều phẩm chất, trong đó có lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc, truyền thống vẻ vang, anh hùng bất khuất của dân tộc được hình thành qua giáo dục

Trong xã hội có giai cấp, giáo dục cũng mang tính giai cấp, nhằm đào tạo

ra lớp người phục vụ và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị xã hội và của chế

độ xã hội mà họ xây dựng Tính giai cấp được bộc lộ rất đa dạng trong nền giáo dục của mỗi quốc gia khác nhau, ở mỗi chế độ khác nhau

Giáo dục theo quan điểm phong kiến, nhằm đào tạo ra những con người

“trung hiếu” Giáo dục, theo quan điểm tư bản chủ nghĩa nhằm tạo ra con người thạo việc và tích cực, những nhà buôn, những nhà công nghiệp để phục vụ lợi ích cho giai cấp tư sản Giáo dục theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin nhằm tạo

ra những con người phát triển toàn diện "Biết thấm nhuần tổng số những kiến thức của nhân loại mà Chủ nghĩa cộng sản là kết quả bởi vì tương lai của loài người hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên" [33, tr.262]

Ở nước ta, giáo dục được xác định là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và nhân dân, trong đó ngành giáo dục - đào tạo là đội quân chủ quản Muốn xây dựng Chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa, đó là những con người được giáo dục - đào tạo và phát triển toàn diện Họ có phẩm chất chính trị, đạo đức, tri thức khoa học có năng lực tư duy lý luận, có khả năng hoạt động thực tiễn V.I.Lênin đã chỉ rõ rằng: Sự nghiệp cách mạng to lớn này “chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở một nền học vấn hiện đại, và nếu họ không có nền học vấn

đó thì Chủ nghĩa cộng sản chỉ là một nguyện vọng mà thôi [31, tr.175]

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng nhằm làm cho sinh viên nắm được những nội dung cơ bản của thế giới quan duy vật biện chứng và hướng dẫn sinh viên vận dụng lý luận đó vào thực tiễn một cách sáng tạo Từ đó, sinh viên sẽ phát triển nhân cách một cách hài hòa: biết lĩnh hội tri thức đã học, biết biến tri thức đó thành niềm tin và lý tưởng cao cả của mình, tức là vận dụng tri thức đó vào cải tạo thế giới hiện thực

Bản chất của giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là quá trình tác động đồng bộ, tích cực, có định hướng, có kế hoạch vào ý thức của sinh viên, nâng cao khả năng nhận thức, năng lực tư duy và hướng dẫn họ hoạt động thực tiễn theo một chương trình, mục tiêu cụ thể Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là một bộ phận của giáo dục xã hội nhằm phát triển con người toàn diện

Con đường trực tiếp, năng động và sáng tạo nhất để hình thành thế giới quan khoa học và cách mạng cho sinh viên là con đường giáo dục Mục tiêu của giáo dục không chỉ là cung cấp những tri thức về nội dung, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa của thế giới quan duy vật biện chứng, mà còn làm cho chúng thâm nhập vào cấu trúc nội tại của chủ thể - sinh viên và biến tri thức khoa học mà

sinh viên đã tiếp nhận được thành giá trị, niềm tin, lý tưởng và định hướng đến hành động Nhờ đó mà sinh viên sẽ hình thành thế giới quan khoa học và cách mạng của chính mình, hình thành phương hướng tu dưỡng, rèn luyện những phẩm chất chính trị, đạo đức của chính sinh viên

Việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng phải được đảm bảo cả ba thành tố cấu trúc cơ bản của nó Thứ nhất là hệ thống tri thức khoa học cơ bản, toàn diện, hiện đại và phương pháp tư duy biện chứng; thứ hai là hệ thống niềm tin vào chân lý, những giá trị xã hội nhân đạo; thứ ba là hình thành lý tưởng sống cao đẹp, tiến bộ và tính tích cực, sẵn sàng hành động vì lý tưởng đó

Như vậy, trong nội dung, chương trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng phải giáo dục những nguyên tắc cơ bản, những nguyên lý, quy luật và các cặp phạm trù của phép biện chứng duy vật để sinh viên nắm chắc thực chất tính cách mạng và tính khoa học của phép biện chứng duy vật và những biểu hiện sinh động, phong phú của chúng trong đời sống hiện thực Thế giới quan duy vật biện chứng là một thế giới quan duy vật hoàn chỉnh, vì vậy, cùng với giáo dục những tri thức triết học Mác - Lênin cần phải giáo dục những tri thức của kinh tế chính trị Mác - Lênin và chủ nghĩa xã hội khoa học Bởi vì, kinh tế chính trị Mác - Lênin giúp cho sinh viên nhận thức hệ thống lý luận khoa học của Mác và Ăngghen về sự vận động của Chủ nghĩa tư bản, thấy rõ được bản chất của giai cấp tư sản trong nền kinh tế Tư bản chủ nghĩa là bóc lột giá trị thặng dư Nhờ bóc lột giá trị thặng dư do giai cấp công nhân tạo ra, giai cấp tư sản đã đẩy mạnh phát triển kinh tế và bước vào cuộc cách mạng công nghiệp làm tăng năng suất lao động, nhưng đồng thời cũng làm cho lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội hóa ngày càng cao, mâu thuẫn với tính chất chập hẹp của chế độ chiếm hữu tư nhân Tư bản chủ nghĩa Chủ nghĩa tư bản càng phát triển thì càng làm cho mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất càng gay gắt Mâu thuẫn đó chỉ được giải quyết triệt để khi cuộc cách mạng giành những tư liệu sản xuất chủ yếu vào tay xã hội quản lý, làm cho quan hệ sản

xuất phù hợp với trình độ của lực lượng sản xuất Lực lượng có sứ mệnh lịch

sử thực hiện quá trình cách mạng đó là giai cấp công nhân, con đẻ của nền đại công nghiệp, đại diện cho lực lượng sản xuất hiện đại và phương thức sản xuất tiên tiến của thời đại mới

Chủ nghĩa xã hội khoa học là hệ thống tri thức vừa dựa trên cơ sở triết học

và kinh tế chính trị học Mác - Lênin, vừa bổ sung và hoàn thiện các học thuyết

ấy, làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin mang tính hoàn chỉnh cân đối, làm cho thế giới quan duy vật biện chứng thực sự khoa học Bởi vì, chủ nghĩa xã hội khoa học chứa đựng những nội dung tri thức khoa học đề cập đến các vấn đề cải tạo

xã hội theo những quy luật khách quan Chủ nghĩa xã hội khoa học làm rõ mục tiêu cuối cùng và con đường giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; đồng thời luận giải một cách khoa học về lực lượng chủ đạo trong quá trình cách mạng - giai cấp công nhân với sứ mệnh lịch sử của mình là xây dựng thành công Chủ nghĩa cộng sản

Như vậy, cả ba bộ phận cấu thành Chủ nghĩa Mác - Lênin đã làm sáng tỏ lôgíc lịch sử - tự nhiên của sự phát triển xã hội là hướng tới cách mạng xã hội

do giai cấp công nhân và đội tiền phong của nó lãnh đạo, là tiến tới một xã hội tương lai tốt đẹp, một xã hội không còn có sự áp bức bóc lột và bất công; ở đó người dân lao động trở thành người làm chủ Chính vì vậy, thông qua các môn học của Chủ nghĩa Mác - Lênin đặc biệt là môn chủ nghĩa xã hội khoa học đã tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng cho sinh viên ngày nay Ngoài ra, cần phải giáo dục môn đường lối cách mạng Việt Nam, môn Tư tưởng Hồ Chí Minh bởi lẽ đây là những môn học vận dụng sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam Do đó, được trang bị kiến thức về lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, về tư tưởng Hồ Chí Minh sinh viên sẽ tự hào

về lịch sử đấu tranh cách mạng, về sự nghiệp giải phóng dân tộc, về Chủ nghĩa

xã hội, về con người Tất cả các tri thức đó sẽ giúp họ củng cố và nâng cao niềm tin vào thắng lợi của sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh

đạo, tin vào con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn Đồng thời, cũng cần phải giáo dục cả những tri thức khoa học tự nhiên, khoa học xã hội bởi vì những tri thức đó chứa đựng cơ sở khoa học của nội dung thế giới quan duy vật biện chứng Những kiến thức của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội sẽ góp phần làm cho sự hiểu biết về thế giới quan duy vật biện chứng thêm sâu sắc Việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng đòi hỏi phải giáo dục cả về đường lối, chính sách của Đảng, các tư tưởng tiến

bộ của nhân loại hợp thành một thế giới quan khoa học và cách mạng nhất Trong hệ thống giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng, ngoài nội dung, chương trình còn cần phải có phương pháp giáo dục, hình thức giáo dục, tiến trình thực hiện giáo dục và phải có cả những phương tiện vật chất kỹ thuật phục vụ cho công tác giáo dục, tạo ra hệ thống các điều kiện tốt phục vụ cho công tác giáo dục

1.2.2 Vai trò của giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng đối với sinh viên hiện nay

Sinh viên là lực lượng trí thức trong tương lai, là lớp trẻ có học thức, họ là những người nhạy cảm với cái mới, năng động và sáng tạo, là chủ nhân tương lai của đất nước Sinh viên là một tầng lớp luôn được gia đình, nhà trường và xã hội hết sức quan tâm Bởi lẽ, ngay từ khi đất nước còn chiến tranh, sinh viên Việt Nam đã từng gắn bó và có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta Ngày nay, trong sự phát triển của đất nước, sinh viên Việt Nam

có vai trò hết sức to lớn Tại Đại hội sinh viên toàn quốc lần thứ V, nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười đã khẳng định: "Sự nghiệp đổi mới của đất nước, xây dựng Chủ nghĩa xã hội thành công hay không thành công, đất nước ta bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, chủ yếu do thế hệ thanh niên hiện nay quyết định, trong đó sinh viên là một bộ phận có vai trò hết sức quan trọng" Những văn kiện sau này cũng đánh giá cao vị trí, vai trò của sinh viên

Như vậy, hơn bao giờ hết, trong giai đoạn cách mạng ở nước ta hiện nay, sinh viên Việt Nam phải nâng cao khả năng nắm bắt tri thức khoa học cơ bản, khoa học chuyên ngành để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đáp ứng những đòi hỏi khắt khe của kinh tế thị trường trong nước

và quốc tế Điều đó đòi hỏi sinh viên phải được giáo dục và rèn luyện để trở thành những con người có phẩm chất chính trị - đạo đức, lối sống tiến bộ, có lòng yêu nước, yêu Chủ nghĩa xã hội

Để hội tụ được đầy đủ những phẩm chất trên đây, thì điều quan trọng là sinh viên phải được trang bị một cách đầy đủ, toàn diện nội dung của thế giới quan duy vật biện chứng

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay là một trong những công việc quan trọng nhất của công tác giáo dục lý luận - chính trị trong các trường Đại học, Cao đẳng Nói về tầm quan trọng của thế giới quan, đặc biệt là thế giới quan duy vật biện chứng đối với hoạt động của con người, V.I.Lênin viết: “Người nào bắt tay giải quyết những vấn đề riêng, trước khi giải quyết những vấn đề chung, thì kẻ đó trên mỗi bước đi sẽ không sao tránh khỏi vấp phải những vấn đề chung một cách không tự giác mà mù quáng vấp phải những vấn đề đó trong từng trường hợp riêng, thì có nghĩa đưa chính sách của mình đến chỗ có những dao động tồi tệ nhất và mất tính nguyên tắc” [26, tr.437]

Thật vậy, trước khi con người hoạt động thực tiễn thì phải có sự định hướng đúng đắn về thế giới quan và phương pháp luận nếu không có sự định hướng này thì hoạt động của họ là mò mẫm dễ dẫn đến thất bại Vì vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay có một vai trò to lớn và ý nghĩa lý luận - thực tiễn sâu sắc

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần xây dựng lý tưởng sống cao đẹp cho sinh viên

Lý tưởng sống cao đẹp của sinh viên ngày nay là độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội, là học tập, rèn luyện để lập thân, lập nghiệp, vì tương lai của bản

thân và tiền đồ của đất nước Mỗi sinh viên phải biết phấn đấu để góp phần xây dựng nước ta trở thành một nước Việt Nam “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Sinh viên Việt Nam là những người có tuổi đời còn trẻ, họ có nhiều hoài bão ước mơ, dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn thử thách, cống hiến sức lực và trí tuệ của mình cho mục tiêu cao cả của dân tộc Nhưng, ở họ lại có những hạn chế: tuổi đời còn ít, kinh nghiệm cuộc sống chưa nhiều, thiếu từng trải Vì những hạn chế đó, trong cuộc sống nhiều lúc họ tỏ ra bồng bột, chưa thực sự chín chắn trong suy nghĩ và hành động Do đó, họ cần được giáo dục, được định hướng để hình thành lý tưởng cao đẹp, biết biến lý tưởng thành hiện thực, biết cụ thể hóa lý tưởng của mình trong cuộc sống lao động, học tập và sinh hoạt Lý tưởng cao đẹp là những giá trị chủ đạo điều khiển hoạt động, hành vi hàng ngày của mỗi sinh viên Lý tưởng cao đẹp không hình thành tự phát trong mỗi sinh viên mà phải thông qua giáo dục mới có được Lý tưởng cao đẹp chỉ được xây dựng trên cơ sở thế giới quan duy vật biện chứng, ở

đó có sự thống nhất giữa khoa học và niềm tin, giữa lý trí và tình cảm

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh

Giáo dục đạo đức cho sinh viên ngày nay có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong công tác giáo dục đào tạo ở các trường Đại học, Cao đẳng, bởi vì nó là nền tảng để hình thành con người mới - những con người vừa "hồng" vừa

"chuyên", gánh vác được trọng trách mà Đảng và nhân dân giao phó Họ là

"lực lượng quan trọng trong sự nghiệp thực hiện thắng lợi công nghiệp hóa, hiện đại hóa định hướng xã hội chủ nghĩa" Trong khi ấy, một thực tế đang diễn

ra trong một bộ phận sinh viên, như nhận định của TS Hoàng Trang - Trường Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh đó là: "Những tiêu cực do cơ chế thị trường nảy sinh đang lan vào các trường Đại học, Cao đẳng đã ảnh hưởng không tốt đến các hoạt động của nhà trường, làm giảm sút chất lượng học tập

và đạo đức, lối sống trong một bộ phận sinh viên nguy hại hơn nữa là sự xói

mòn, xuống cấp đạo đức, phẩm chất của một bộ phận sinh viên" [12, tr.154] Trước thực trạng suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận sinh viên hiện nay, việc xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh, làm cho họ vừa

có tài vừa có đức, trong đó đức là gốc, để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn xây dựng đất nước là một trong những vấn đề cấp bách Nhưng, vấn đề là làm thế nào để xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh cho sinh viên trong điều kiện hết sức khó khăn: sự tác động của cơ chế thị trường, các thế lực thù địch đang thực hiện âm mưu "diễn biến hòa bình" đối với nước ta Trong nhiều năm qua, các thế lực thù địch đã tìm mọi cách gieo rắc trong sinh viên lối sống thực dụng, ích kỷ, chủ nghĩa cá nhân, sùng bái đồng tiền Việc xây dựng phẩm chất đạo đức và lối sống lành mạnh sẽ không phải chỉ là tuyên truyền, hô hào, kêu gọi sinh viên làm việc thiện, không làm điều ác, là sống có tình, có nghĩa, hy sinh lợi ích riêng của cá nhân để phục vụ cho lợi ích chung ,

mà vấn đề cốt lõi là phải trang bị cho sinh viên thế giới quan duy vật biện chứng một cách toàn diện và vững chắc Bởi vì, khi được giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng sinh viên sẽ hình thành nhân sinh quan Cộng sản chủ nghĩa Nhân sinh quan Cộng sản chủ nghĩa là quan niệm về cuộc đời, ý nghĩa, mục đích của cuộc sống con người, là phải đấu tranh để thực hiện một xã hội không còn áp bức bóc lột giữa con người với con người, một xã hội công bằng,

ở đó con người có một cuộc sống đầy đủ về vật chất và có đời sống văn hóa tinh thần phong phú Từ đó, sinh viên thấy được giá trị, ý nghĩa và mục đích cuộc sống của con người; tình cảm, ý chí và đạo đức cách mạng trong bản thân sinh viên nhờ đó được nâng lên Đó là "bức tường thép" để ngăn chặn lối sống

vô đạo đức, thực dụng, trọng đồng tiền và coi thường giá trị truyền thống trong một bộ phận sinh viên hiện nay

Thông qua giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng sinh viên sẽ biết nêu cao tinh thần đấu tranh bảo vệ chân lý, bảo vệ cái đúng, cái tốt, lên án cái ác, cái xấu và cái tiêu cực; từ đó có thái độ kiên quyết, dứt khoát đấu tranh ngăn

chặn và đẩy lùi mọi cái tiêu cực, sa đọa, suy thoái về đạo đức và lối sống trong nhà trường cũng như ngoài xã hội Mặt khác, khi được giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng sinh viên sẽ biết sống đoàn kết giữa cá nhân và tập thể, biết hòa chung vào sự phát triển của tập thể từ lớp, khoa, trường đến toàn xã hội

Nó giúp cho sinh viên biết giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa cá nhân, tập thể và xã hội, biết đặt lợi ích tập thể lên trên lợi ích cá nhân, biết hy sinh cái riêng để phục vụ cho cái chung Thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên biết yêu lao động, thường xuyên lao động, học tập một cách nghiêm túc, đem lại chất lượng và hiệu quả cao, từ đó họ có khả năng vươn lên làm chủ khoa học công nghệ tiên tiến để xứng đáng với vị trí và vai trò của mình trong

sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta, xứng đáng với lời Bác Hồ đã dạy: "Học để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, làm cho dân giàu nước mạnh, tức là làm tròn nhiệm vụ của người làm chủ nước nhà" [38, tr.83]

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng góp phần rèn luyện phương pháp tư duy khoa học

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng có vai trò to lớn trong việc hình thành và phát triển tư duy lý luận cho sinh viên Xuất phát từ hoàn cảnh thực tiễn của nước ta (xuất phát từ một nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu thực hiện quá độ lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ Tư bản chủ nghĩa) nên đa số cán bộ, đảng viên và nhân dân ta còn ở trình độ tư duy kinh nghiệm Trong khi đó, chúng ta lại thu được thắng lợi to lớn trong các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm, nên chúng ta dễ rơi vào tư tưởng chủ quan duy ý chí Hai căn bệnh

cố hữu này đang trở thành lực cản to lớn đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Những căn bệnh này đã và đang tác động trực tiếp đến thế hệ trẻ nói chung và sinh viên nói riêng, đó là lực cản rất lớn cho công tác giáo dục thế

hệ trẻ Hiện nay, sinh viên Việt Nam nói riêng và thế hệ trẻ nói chung đang đứng trước một thực tế phức tạp: Thế giới quan duy tâm với phương pháp tư duy siêu hình đang hiện hữu trong cuộc sống hàng ngày của họ Trong khi đó,

Chủ nghĩa xã hội vẫn đang lâm vào thoái trào, tình hình thế giới có những diễn biến phức tạp khó lường, các thế lực thù địch vẫn tăng cường hoạt động chống phá nước ta, những yếu tố tiêu cực của nền kinh tế thị trường hàng ngày, hàng giờ tác động đến cuộc sống của sinh viên, đạo đức xã hội có phần xuống cấp, nạn tham nhũng và các tiêu cực xã hội chưa được ngăn chặn và đẩy lùi Văn kiện lần thứ XI của Đảng nhấn mạnh: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ gắn với tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí là nghiêm trọng Các thế lực thù địch vẫn tiếp tục thực hiện âm mưu “ diễn biến hòa bình”, gây bạo loạn lật đổ, sử dụng các chiêu bài “dân chủ”, “ nhân quyền” hòng làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta Trong nội bộ, những biểu hiện xa rời mục tiêu của Chủ nghĩa xã hội “tự diễn biến” “ tự chuyển hóa” có những diễn biến phức tạp” [17.tr185] Tất cả tình hình đó đang tác động và đặt ra cho sinh viên sự lựa chọn định hướng Do đó, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng nhằm nâng cao năng lực tư duy lý luận của sinh viên để cho họ có khả năng nhận thức và giải thích đúng những vấn đề đang diễn ra trong cuộc sống một cách khách quan và khoa học; làm cho sinh viên hiểu được tính khoa học và cách mạng của lý luận Mác - Lênin; quán triệt đường lối, chính sách của Đảng Trên cơ sở đó, giúp họ khắc phục được những sai lầm trong nhận thức, chống lại những tư tưởng phản khoa học

và cách mạng, chống lại thế giới quan duy tâm siêu hình

Như vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên ngày nay để hình thành ở họ một thế giới quan và phương pháp luận khoa học, để giúp họ tránh khỏi những vấp váp, sai lầm cả trong suy nghĩ và hành động V.I.Lênin đã chỉ rõ: "Không có một cơ sở triết học vững vàng thì tuyệt nhiên không có khoa học tự nhiên nào hay chủ nghĩa duy vật nào có thể tiến hành đấu tranh chống được sự lấn bước của những tư tưởng tư sản và sự phục hồi thế giới quan tư sản Muốn tiến hành được cuộc đấu tranh ấy và đưa nó đến

thành công hoàn toàn, nhà khoa học tự nhiên phải là một nhà duy vật hiện đại phải là một nhà duy vật biện chứng [28, tr.30]

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên nhận thức sâu sắc những vấn đề của thời đại

Thế giới quan duy vật biện chứng mà hạt nhân lý luận của nó là triết học duy vật biện chứng cùng với các khoa học khác đã luận chứng về sự diệt vong tất yếu của Chủ nghĩa tư bản và sự ra đời tất yếu của Cộng sản chủ nghĩa Lý luận khoa học đó đã được thực tiễn chứng minh bằng sự thắng lợi của các cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đưa đến việc hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới sau năm 1945 Sự tồn tại và những thành tựu của hệ thống xã hội chủ nghĩa đã trở thành thành trì của hòa bình, dân chủ, công bằng và tiến bộ xã hội trong suốt một thời gian dài Tuy nhiên, vì những lý do khác nhau nên hệ thống này đã sụp đổ và Chủ nghĩa xã hội đã lâm vào khủng hoảng trầm trọng Trong khi đó Chủ nghĩa tư bản hiện đại vẫn còn thể hiện sức sống của nó Chủ nghĩa tư bản có những điều chỉnh nhất định trong quan hệ sản xuất và chính sách xã hội Do đó, xét những biểu hiện bên ngoài, thì chúng ta dễ lầm tưởng rằng Chủ nghĩa tư bản là tiến bộ, là tốt đẹp, còn Chủ nghĩa xã hội đã thoái trào và như vậy là họ có thể dao động,

dễ mất niềm tin vào Chủ nghĩa xã hội Nhưng, nếu được trang bị một cách toàn diện và khoa học về thế giới quan duy vật biện chứng thì chúng ta sẽ có những nhận thức đúng đắn về tình hình chính trị - xã hội trên thế giới đang diễn ra hết sức phức tạp Thế giới quan duy vật biện chứng sẽ giúp cho sinh viên hiểu được Chủ nghĩa tư bản hiện đại ngày nay không phải là chế độ tiến bộ nhất trong lịch sử loài người; Chủ nghĩa xã hội dù đang lâm vào khủng hoảng, nhưng đó là

sự khủng hoảng “tất yếu” của một mô hình không phù hợp mà thôi Sự thoái trào của Chủ nghĩa xã hội là sự khủng hoảng trong sự trưởng thành, theo quy luật vận

động của xã hội và Chủ nghĩa xã hội nhất định sẽ trở thành hiện thực Những thành công trong công cuộc đổi mới của Trung Quốc và Việt Nam là thực tiễn sinh động chứng minh cho xu hướng tất yếu của lịch sử

Đối với sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta, thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên hiểu được độc lập dân tộc gắn liền với Chủ nghĩa xã hội là sự lựa chọn tất yếu của dân tộc ta, hiểu được chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng và nhân dân ta

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng giúp cho sinh viên tìm ra phương pháp đúng đắn để cải tạo hiện thực

Thế giới quan duy vật biện chứng là sự thống nhất giữa Chủ nghĩa duy vật

và phép biện chứng Vì vậy, ngoài việc tiếp thu bản thể luận, sinh viên còn được trang bị về phương pháp luận, tức là những quan điểm, các nguyên tắc để nhận thức và cải tạo thế giới Thông qua giáo dục thế giới quan và phương pháp luận, sinh viên sẽ có cách nhìn nhận và hoạt động cải tạo thế giới đúng đắn Mặt khác, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là giáo dục phương pháp, rèn luyện tư duy lý luận cho người học, chủ yếu là gắn lý luận với thực tiễn Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng không những cung cấp tri thức khoa học ở trong nhà trường mà còn hướng dẫn cho sinh viên biết đem lý luận

đã học vào rèn luyện trong đời sống thực tiễn Không phải ngẫu nhiên mà phong trào sinh viên tình nguyện - màu áo xanh thanh niên tình nguyện - đã trở nên thân thương và rất quen thuộc với người dân Bà Rịa - Vũng Tàu cũng như nhân dân cả nước nói chung Đa số sinh viên Việt Nam sau khi ra trường, sẵn sàng đi bất cứ nơi nào để cống hiến sức trẻ và trí tuệ của mình cho sự phát triển của đất nước Những công việc mà họ đã và đang làm xuất phát từ chỗ họ đã được giáo dục rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống trong nhà trường, họ đã biết đem những tri thức đã được học vào vận dụng trong thực tiễn cuộc sống Ở họ sẽ có sự thống nhất giữa học và hành, lời nói và việc làm

Như vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng còn giúp cho sinh viên tham gia vào hoạt động thực tiễn đạt kết quả tốt Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng là quá trình giúp cho sinh viên rèn luyện năng lực giải quyết công việc của mình, cũng như tự rèn luyện mình để hòa nhập vào hoạt động chung của xã hội

Tóm lại, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay

có một vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động nhận thức và thực tiễn Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng để họ có được một lập trường cách mạng vững chắc, để nhận ra được cuộc đấu tranh gay go phức tạp giữa hai con đường

Tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa ngày nay, để thấy rõ được sự xuyên tạc của bọn cơ hội, bọn phản động muốn bác bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện thế giới có những diễn biến phức tạp

Giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng còn giúp cho sinh viên Việt Nam có được phương pháp luận khoa học, từ đó họ có niềm tin vào Chủ nghĩa

xã hội, vào sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng ta Khi đã được trang bị niềm tin và lập trường vững vàng thì sinh viên sẽ tham gia vào thực tiễn cuộc sống với tư cách người lao động có tri thức cao, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Như vậy, giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên hiện nay

có một vai trò hết sức quan trọng Tuy nhiên, việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng đòi hỏi phải có những điều kiện nhất định như đã nêu ở trên

Nhưng các điều kiện trên không phải do tư tưởng, do ý muốn của con người quyết định, mà suy cho cùng nó lại phụ thuộc vào điều kiện của hoàn cảnh xã hội cụ thể Bởi vì, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin thì tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển khác nhau của lịch sử Mác viết: "Không phải

ý thức của con người quyết định tồn tại của họ, trái lại, tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ" [34, tr.15]

Vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, các nhân tố chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và khoa học của mỗi thời kỳ lịch sử đều tác động, ảnh hưởng đến quá trình hình thành phát triển ý thức, tư tưởng, thế giới quan của mỗi người Do đó, quá trình giáo dục và tự giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng của sinh viên Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay đều chịu tác động của những điều kiện trong nước và thế giới cũng như những điều kiện đặc thù của Bà Rịa - Vũng Tàu Thực tiễn đã chứng minh rằng, sự tác động đó đều diễn ra theo hai chiều tích cực và tiêu cực Luận văn tập trung làm sáng tỏ những nhân tố cơ bản tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay

để nhằm phát huy tác động tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực

1.3 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC GIÁO DỤC THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT BIỆN CHỨNG CHO SINH VIÊN TỈNH BÀ RỊA - VŨNG TÀU HIỆN NAY

1.3.1 Sự tác động của những điều kiện trong nước

Trước hết phải tính đến sự tác động của điều kiện kinh tế - xã hội Đại hội

VI của Đảng đã đề ra đường lối đổi mới, qua hơn hai mươi năm đổi mới, Đảng

và nhân dân ta đã thu được những thành tựu hết sức quan trọng về kinh tế và xã hội "Kinh tế tăng trưởng khá, văn hóa - xã hội có những tiến bộ, đời sống nhân dân tiếp tục được cải thiện" [16, tr.16] Những thành tựu này đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở nước ta và nó là tiền đề trực tiếp cho Đảng, Nhà nước và nhân dân ta tiếp tục thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa định hướng xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, cần nhận thấy rằng, nền kinh tế nước ta hiện nay vẫn ở trạng thái chậm phát triển so với nhiều nước trong khu vực và thế giới Đời sống của một bộ phận nhân dân hiện nay vẫn ở mức thấp Nguyên nhân căn bản là chúng ta xuất phát

từ một nền sản xuất nhỏ, nông nghiệp, nghèo nàn lạc hậu, đi lên Chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ Tư bản chủ nghĩa Nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu, tồn tại lâu dài ở nước ta đã tác động không nhỏ đến đời sống tinh thần của nhân dân ta

và tác động đến cả quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho

sinh viên hiện nay Phần lớn sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng tàu là con em của nhân dân ở khắp các vùng miền khác nhau Vì vậy, họ luôn luôn được kế thừa

cả những yếu tố tích cực và hạn chế của người nông dân Việt Nam Những yếu

tố tích cực như lòng yêu nước, đức tính cần cù, chịu khó, dũng cảm luôn được thế hệ trẻ kế thừa và phát huy Bên cạnh đó, những hạn chế của người nông dân như: đầu óc tư hữu, nếp nghĩ và tư duy thiển cận, tư duy kinh nghiệm là chủ yếu, cung cách làm ăn manh mún, tùy tiện, thiếu tổ chức kỷ luật đã ảnh hưởng rất lớn đến việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho thế hệ trẻ

nói chung và sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nói riêng

Thực tiễn xã hội loài người đã chứng minh rằng, con người vừa là chủ thể của hoàn cảnh, nhưng đồng thời vừa là sản phẩm của hoàn cảnh C.Mác đã viết:

"Con người trong chừng mực mà họ là hiện thân của những phạm trù kinh tế, là

kẻ đại biểu cho những quan hệ lợi ích giai cấp nhất định" [36, tr.21] Do đó, trong giai đoạn hiện nay, nền kinh tế nước ta chuyển sang cơ chế thị trường định hướng, xã hội chủ nghĩa thì tất cả những ưu và nhược điểm của nền kinh

tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường đã và đang tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay Có thể khẳng định rằng sự tác động tích cực là chủ yếu, song sự tác động tiêu cực cũng không nhỏ

Sự tác động tích cực được thể hiện rõ: Kinh tế nhiều thành phần vận

hành theo cơ chế thị trường góp phần phá vỡ tình trạng chia cắt, cục bộ, manh mún, vốn là sản phẩm của nền kinh tế tự cung tự cấp gây ra Đồng thời, khắc phục được tình trạng thụ động, ỷ lại của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển và từng bước hoàn thiện quan hệ sản xuất mới Điều kiện này đã tác động quan trọng tới sự phát triển năng lực tư duy biện chứng của mỗi người đặc biệt là sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu Bởi tư duy kinh nghiệm, siêu hình đã trở thành lực cản rất lớn cho quá trình học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức mới

của sinh viên Cơ chế thị trường có những đòi hỏi khắt khe về thị trường lao động, về nguồn nhân lực đó là những con người phải có trình độ học vấn cao,

có năng lực chuyên môn vững chắc, năng động sáng tạo trong các lĩnh vực lao động và cuộc sống Những đòi hỏi khắt khe của cơ chế thị trường đã và đang tác động đến sinh viên, đòi hỏi sinh viên khắc phục được tính thụ động, ỷ lại, dựa dẫm, lười học tập, lười nghiên cứu khoa học Chính vì vậy, sinh viên ngày nay đặc biệt là sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu năng động hơn, thông minh hơn, dám tự khẳng định mình, dám đương đầu với những khó khăn bước đầu trên con đường lập nghiệp, thôi thúc sinh viên không chỉ coi trọng việc học tập, nghiên cứu những tri thức chuyên môn ngành nghề, mà còn ham muốn được học tập nghiên cứu lý luận, tìm hiểu về đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước

Từ khi chuyển sang nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường và theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế của đất nước đã có những bước chuyển lớn Đời sống vật chất của nhân dân được cải thiện, đời sống tinh thần của nhân dân được nâng cao, đời sống văn hóa có những bước tiến bộ rõ rệt Những thành tựu đó đã bước đầu tạo ra niềm tin của nhân dân nói chung và sinh viên nói riêng về sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước Vì vậy, sinh viên đã có niềm tin vào Chủ nghĩa xã hội, họ gắn bó với lý tưởng cách mạng Đa số sinh viên ngày nay nêu cao tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm Vì vậy, nó đã tạo ra điều kiện để khắc phục những nhận thức lệch lạc, dao động, suy giảm niềm tin khi họ bị tác động của mặt trái của cơ chế thị trường và sự xuyên tạc của các thế lực thù địch

Trong cơ chế mới hiện nay, việc mở rộng quan hệ hữu nghị, hợp tác phát triển kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật với nhiều nước trên thế giới đã tạo điều kiện cho nhân dân (trong đó có sinh viên) học hỏi, tiếp thu và kế thừa những tư tưởng tiến bộ, văn minh, những thành tựu về khoa học, kỹ thuật và văn hóa của nhân loại và của thời đại Điều này có ảnh hưởng tích cực tới việc

tiếp thu, lĩnh hội, nâng cao trí tuệ, hình thành và phát triển thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nói riêng và sinh viên cả nước nói chung

Về tác động tiêu cực: Bên cạnh những tác động tích cực là chủ yếu thì cơ

chế thị trường cũng bộc lộ những mặt trái của nó Sự tác động tiêu cực của cơ chế thị trường trong quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng đối với sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng tàu nói riêng và sinh viên cả nước nói chung là:

Thứ nhất: Trong cơ chế thị trường, do đề cao lợi ích cá nhân quá mức đã

làm cho nhiều người và cả sinh viên hiện nay nảy sinh tư tưởng và lối sống thực dụng, quá coi trọng đồng tiền Vì tiền và đề cao nhu cầu vật chất tối đa nên có người đã bất chấp mọi giá trị đạo đức, văn hóa, kỷ cương nhằm đạt được lợi ích cá nhân

Thứ hai: Trên lĩnh vực văn hóa - xã hội, bên cạnh những mặt tích cực và

tiến bộ đã xuất hiện một số biểu hiện không lành mạnh như mê tín dị đoan phát triển, thị hiếu bắt chước không lành mạnh, các tệ nạn xã hội phát triển cũng như một số hoạt động về đời sống tâm linh, tôn giáo được đề cao quá mức ở một bộ phận nhân dân

Những hiện tượng tiêu cực đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tinh thần của nhân dân ta và nó sẽ gây trở ngại đối với việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

Như vậy là, điều kiện kinh tế - xã hội và văn hóa đã và đang tác động cả hai chiều hướng tích cực và tiêu cực đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay

1.3.2 Sự tác động của điều kiện quốc tế

Tình hình thế giới vào những năm đầu của thế kỷ XXI đang có những biến đổi lớn lao Sự biến đổi đó đang tác động đến sự nghiệp cách mạng của Đảng

và nhân dân ta Sự tác động đó có những mặt tích cực và cả những mặt hạn chế Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã xác định:

"Những nét mới trong tình hình thế giới và khu vực tác động mạnh mẽ đến tình hình nước ta, trước mắt nhân dân ta có cả cơ hội và thách thức lớn" [16, tr.14] Văn kiện Đại hội XI của Đảng cũng nêu lên những cơ hội và thách thức lớn đối với nước ta Một trong những nguyên nhân quan trọng là từ thập niên 80 của thế kỷ XX đến nay, do tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, đặc biệt là do công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới nền kinh tế thế giới đang có những biến đổi sâu sắc, nhanh chóng về cơ cấu, chức năng và phương thức hoạt động Đây là một bước ngoặt lịch sử có ý nghĩa đặc biệt Lực lượng sản xuất xã hội đang chuyển từ kinh tế tài nguyên sang kinh tế tri thức Nền văn minh của loài người chuyển từ văn minh công nghiệp sang văn minh trí tuệ Vì vậy, những nước phát triển hiện nay trên thế giới, những nước tư bản đã có một tiềm lực mạnh để tiếp tục phát triển kinh tế tri thức Kinh tế tri thức đã và đang tạo ra tốc độ phát triển "chóng mặt", do đó đời sống của người lao động được cải thiện rõ rệt Cùng với sự phát triển của nền kinh tế tri thức thì những mâu thuẫn trong lòng xã hội tư bản cũng phát triển gay gắt Chủ nghĩa tư bản đã có những điều chỉnh lớn về chính sách xã hội, đời sống vật chất và tinh thần của người lao động được cải thiện, những chính sách như trợ cấp thất nghiệp, công nhân được mua cổ phiếu, cổ phần đã tạo ra một vỏ bọc để mỗi người có thể hiểu rằng Chủ nghĩa tư bản ngày nay dường như nhân đạo hơn, mâu thuẫn trong lòng xã hội tư bản đã dịu

đi hay đã được giải quyết Trong bối cảnh này, nhân dân chúng ta, đặc biệt là sinh viên Việt Nam hiện nay nếu không được trang bị hệ thống lý luận Mác - Lênin một cách khoa học và toàn diện, không được giáo dục đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước một cách khoa học sẽ dễ dàng hiểu rằng: Chủ nghĩa tư bản là tiến bộ, Chủ nghĩa xã hội đã thuộc về quá khứ

Bên cạnh đó, chúng ta nhận thấy trong kinh tế tri thức, mọi hoạt động đều có liên quan đến vấn đề toàn cầu hóa kinh tế Mà toàn cầu hóa kinh tế "có tác động tích cực, tiêu cực, sâu rộng tới nhiều mặt của đời sống xã hội, trong mỗi quốc gia

và trên thế giới" Trong Đại hội lần thứ 14 Hiệp hội các Hội đồng nghiên cứu khoa học xã hội Châu Á tổ chức tại Việt Nam, PGS TS Phạm Đức Thành (Viện Nghiên cứu Đông Nam Á) đã khẳng định: "Toàn cầu hóa kinh tế là một xu hướng khách quan lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh" [50, tr.140]

Những tác động tích cực của toàn cầu hóa đã tạo cơ hội lớn cho từng quốc gia thu hút các nguồn vốn, tiếp thu công nghệ mới, tiếp thu kinh nghiệm, tạo

cơ hội mở rộng thị trường Toàn cầu hóa còn góp phần làm cho sự tăng trưởng kinh tế đạt tốc độ cao Toàn cầu hóa tạo điều kiện thuận lợi cho tiến trình hiện đại hóa của từng quốc gia Đối với Việt Nam, đặc biệt sau khi ra nhập Tổ chức kinh tế thế giới WTO chúng ta đã chịu tác động trực tiếp của toàn cầu hóa như nhiều nước trên thế giới; vì vậy mặt tích cực và tiêu cực của toàn cầu hóa đã tác động sâu rộng đến Việt Nam Đặc biệt là tác động của toàn cầu hóa đối với văn hóa - xã hội ở nước ta

Sự tác động đó có cả mặt tích cực và tiêu cực diễn ra vô cùng phức tạp Bởi vì, ngày nay nước ta đang trong nền kinh tế chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường Đó là một nền kinh tế thị trường chưa hoàn thiện,

do đó làm cho tác động tiêu cực của toàn cầu hóa đối với nước ta còn nguy hại hơn nhiều

Vốn đang sống trong cơ chế kế hoạch hóa, bao cấp, mọi giá trị truyền thống được bảo tồn, giữ gìn nay bước vào kinh tế thị trường trong xu thế toàn cầu hóa, mọi giá trị, trong đó có giá trị văn hóa đang đứng trước nguy phai mờ

và hòa tan, thế hệ trẻ Việt Nam dễ bị chuyển từ “cực nọ sang cực kia”, dễ rơi vào tâm lý sùng ngoại, chạy theo thị hiếu văn hóa phương Tây Trong khi đó lại coi nhẹ những giá trị văn hóa truyền thống Họ dễ rơi vào những quan niệm sống tự do cá nhân, cực đoan, thái độ vô trách nhiệm với gia đình và xã hội, dễ

bị nhũng nhiễu bởi hành vi bạo lực, dâm ô, trụy lạc, mê tín dị đoan lôi cuốn Những mặt tiêu cực trên không thể không tác động đến sinh viên tỉnh Bà Rịa -

Vũng Tàu và nó sẽ gây cản trở không nhỏ đến mục tiêu giáo dục - đào tạo của chúng ta

Cùng với điều kiện kinh tế - xã hội trên thế giới thì tình hình chính trị trên thế giới cũng tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng

Sự tác động trực tiếp đáng kể nhất đó chính là sự sụp đổ mô hình xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu Sự phá hoại của kẻ thù đối với Chủ nghĩa xã hội thông qua âm mưu "diễn biến hòa bình"

Các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô trước đây đã đạt được những thành tựu to lớn trên tất cả các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, quân sự

Họ đã từng là chỗ dựa vững chắc cho phong trào hòa bình và cách mạng trên thế giới, cho việc đẩy lùi nguy cơ chiến tranh hạt nhân và góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Nhưng do họ duy trì quá lâu những khuyết điểm của mô hình Chủ nghĩa xã hội

cũ, đó là sự chậm trễ trong cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ, đặc biệt là do sai lầm về đường lối lãnh đạo Vì vậy, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã lâm vào cuộc khủng hoảng trầm trọng và kết cục

là hệ thống xã hội chủ nghĩa đã tan rã Từ đó, phong trào cách mạng của các nước xã hội chủ nghĩa lâm vào thoái trào Cục diện thế giới có sự thay đổi mà thế mạnh nghiêng về Chủ nghĩa đế quốc Tình hình này đã làm cho các nước

xã hội chủ nghĩa còn lại và các lực lượng cách mạng tiến bộ trên thế giới đã và đang đứng trước khó khăn và thách thức nghiêm trọng

Tuy vậy, trong thực tiễn cách mạng hiện nay, phong trào đấu tranh vì hòa bình, độc lập, dân tộc và tiến bộ xã hội vẫn tồn tại, lý tưởng xã hội chủ nghĩa vẫn không mất đi, Chủ nghĩa đế quốc vẫn không thực hiện được âm mưu tiêu diệt các lực lượng xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu đã và đang có những tác động không tốt tới phong trào xã hội chủ nghĩa và phong trào công nhân ở các nước tư bản Đối với nước ta, sự tác động đó diễn ra trên nhiều lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã

hội, tư tưởng, lý luận Đặc biệt là, trước những thay đổi lớn lao của tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trên thế giới cũng như trong nước, thế hệ trẻ dễ bị dao động về lập trường thế giới quan và phương pháp luận Sau khi mô hình xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ, Chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động quốc tế ra sức tấn công vào phong trào cách mạng nhằm xóa

bỏ những nước xã hội chủ nghĩa còn lại, trong đó Việt Nam là một mục tiêu quan trọng của chúng

Các thế lực thù địch đã đẩy mạnh chống phá những thành quả cách mạng của Đảng và nhân dân bằng chiến lược "diễn biến hòa bình" kết hợp với bạo loạn lật đổ Kẻ thù đã chống phá chúng ta trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, với những âm mưu thủ đoạn ngày càng thâm độc, xảo quyệt Đây là một cuộc chiến không có biên giới, không có vũ khí song hậu quả lại vô cùng nặng

nề Bởi lẽ, chúng tập trung chống phá ta về nền tảng tư tưởng và ý thức hệ, nhằm chuyển hóa tư tưởng và ý thức hệ của nhân dân Việt Nam mà trước hết là nhằm vào đội ngũ cán bộ, đảng viên, thanh niên, sinh viên Đặc biệt là thế hệ trẻ nói chung và sinh viên nói riêng, chúng tìm mọi cách truyền bá văn hóa độc hại, gieo rắc lối sống thực dụng, xa hoa, trụy lạc hòng làm xói mòn bản sắc văn hóa Việt Nam, dưới những hình thức và phương pháp tinh vi xảo quyệt Như vậy, có thể khẳng định rằng, sự biến động lớn của tình hình kinh tế - xã hội và chính trị đang diễn ra trên thế giới đã và đang tác động đến quá trình giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên nói chung và sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu nói riêng, đặc biệt là sự tác động tiêu cực, nó chính là lực cản lớn nhất trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, lối sống cho sinh viên hiện nay trong đó có việc giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng

Cùng với sự tác động của điều kiện trong nước và quốc tế, sinh viên tỉnh

Bà Rịa - Vũng Tàu đã và đang chịu tác động trực tiếp của những điều kiện đặc thù của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

1.3.3 Sự tác động của điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa ở tỉnh

Bà Rịa - Vũng Tàu

+ Sự tác động của điều kiện địa lý, tự nhiên

Theo nghĩa rộng, tự nhiên là toàn bộ thế giới vật chất khách quan Khi xem xét về quá trình phát triển của giới tự nhiên ta thấy: con người có nguồn gốc tự nhiên, là sản phẩm và là sản phẩm hoàn hảo nhất của quá trình tiến hóa của thế giới vật chất Chính môi trường tự nhiên là tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của con người C Mác khẳng định: "Giới tự nhiên là thân thế vô cơ của con người",

"đời sống thể xác và tinh thần của con người gắn liền với giới tự nhiên" [37, tr.135], nói cụ thể hơn, môi trường tự nhiên, điều kiện địa lý có tác động mạnh mẽ đến đời sống vật chất và đời sống tinh thần của con người, tác động đến cách nhìn nhận thế giới và phương pháp tư duy của con người Vì vậy, tìm hiểu những nhân

tố đặc thù tác động đến hình thành thế giới quan duy vật biện chứng của sinh viên tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu trước hết ta nói đến điều kiện địa lý - tự nhiên

Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu được thành lập theo Nghị quyết kỳ họp thứ chín, Quốc hội khóa VIII (1991), gồm năm đơn vị hành chính : Thành phố Vũng Tàu, huyện Côn Đảo (thuộc đặc khu Vũng Tàu Côn Đảo trước đây) và các huyện : Châu Thành, Long Đất, Xuyên Mộc (trước thuộc tỉnh Đồng Nai) Năm 1994, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định 45/CP chia huyện Châu Thành thành ba đơn

vị hành chính là thị xã Bà Rịa, huyện Châu Đức và huyện Tân Thành

Bà Rịa - Vũng Tàu là cửa ngõ phía đông của thành phố Hồ Chí Minh và miền Đông Nam Bộ Phần đất liền của tỉnh được xác định trên tọa độ địa lý từ 10020’ đến

10045’ vĩ Bắc và từ 1070 đến 107035’ kinh Đông, phía Bắc giáp tỉnh Đồng Nai, phía Nam giáp biển Đông, phía Đông giáp tỉnh Bình Thuận và phía Tây giáp thành phố

Hồ Chí Minh Ngoài phần đất liền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu còn có quần đảo Côn Lôn (gọi là Côn Đảo) bao gồm 16 đảo, cách Vũng Tàu 97 hải lý Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có diện tích là 2.047,66 km2, tương đương với diện tích của thành phố Hồ Chí