Tư tưởng hồ chí minh về đạo đức và vấn đề xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Một số nét cơ bản về hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Tại Đại hội làn thứ IX 4/2001 của Đảng đã đưa ra khái niệm: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diên và sâu sắc về nh

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Giáo viên hướng dẫn : ThS CAO ĐỨC DŨNG Sinh viên thực hiện : TRẦN THỊ HUỆ

Đà Nẵng, tháng 5/2014

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng cảm ơn chân thành đến thầy giáo ThS Cao Đức Dũng – người đã nhiệt tình, chu đáo hướng dẫn tôi hoàn thành khóa luận này Tôi xin cảm

ơn các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Chính trị Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng đã chỉ bảo giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm

ơn bạn bè và người thân đã ủng hộ, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Mặc dù có nhiều cố gắng, song do trình độ còn hạn chế nên không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được sự đóng góp chân thành của thầy cô, bạn bè để đề tài được hoàn thiện hơn

Đà Nẵng, tháng 05 năm 2014

Sinh viên thực hiện Trần Thị Huệ

MỤC LỤC

MỞ BÀI 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ và nghiên cứu của đề tài 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Bố cục của đề tài 3

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 3

NỘI DUNG 5

Chương 1 NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH 5

1.1 Khái quát về tư tưởng Hồ Chí Minh 5

1.1.1 Một số nét cơ bản về hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh 5

1.1.2 Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức 6

1.1.2.1 Truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam 6

1.1.2.2 Tinh hoa đạo đức văn hóa phương Đông 8

1.1.2.3 Tinh hoa văn hóa phương Tây 10

1.1.2.4 Quan niệm về đạo đức của chủ nghĩa Mác – Lê nin 12

1.1.2.5 Nhân cách và phẩm chất của Hồ Chí Minh 15

1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức cách mạng 16

1.2.1 Đạo đức là gốc là nền tảng của người cách mạng 16

1.2.2 Đạo đức là tài sản tinh thần vô giá của người cách mạng 18

1.2.3 Đạo đức là vũ khí tư tưởng sắc bén của người cách mạng 19

1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về những chuẩn mực đạo đức cách mạng 21

1.3.1 Trung với nước, hiếu với dân 21

1.3.2 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư 23

1.3.3 Yêu thương con người, sống có tình có nghĩa 26

1.3.4 Tinh thần quốc tế trong sáng 27

1.4 Quan niệm của Hồ Chí Minh về những nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng 28

1.4.1 Tu dưỡng bền bỉ suốt đời thông qua thực tiễn cách mạng 28

1.4.2 Nêu gương đạo đức, nói đi đôi với làm 29

1.4.3 Xây dựng đạo đức mới, đấu tranh với các hiện tượng phi đạo đức 31

Chương 2 VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC VÀO XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 33

2.1 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đạo đức doanh nghiệp 33

2.1.1 Kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 33 2.1.2 Một số quan điểm về đạo đức kinh doanh 37

2.2 Sự cần thiết phải xây dựng đạo đức cách mạng cho các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 39

2.2.1 Thực trạng đạo đức kinh doanh và vấn đề xây dựng đạo đức doanh nghiệp hiện nay 39

2.2.1.1 Nhận thức của người Việt Nam về đạo đức kinh doanh 40

2.2.1.2 Trách nhiệm của doanh nghiệp với xã hội 41

2.2.1.3 Vấn đề sở hữu trí tuệ ở Việt Nam 46

2.2.1.4 Quan hệ giữa chủ doanh nghiệp và người lao động 48

2.2.1.5 Nghĩa vụ và trách nhiệm về măt đạo đức của doanh nghiệp với các nhà đầu tư 50

2.2.2 Nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy thoái về đạo đức của các doanh nghiệp 52

2.3 Một số nội dung cơ bản trong việc xây dựng đạo đức kinh doanh cho các doanh nghiệp theo tư tưởng Hồ Chí Minh 56

2.3.1 Giáo dục lòng yêu nước cho đội ngũ doanh nghiệp 57

2.3.2 Giáo dục hơn nữa tính cần kiệm cho đội ngũ doanh nghiệp 58

2.3.3 Không ngừng nâng cao về phẩm chất đạo đức, trình độ nhận thức, khoa học công nghệ cho đội ngũ doanh nghiệp 61 2.4 Một số biện pháp nhằm xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 63 2.4.1 Xây dựng hành lang pháp lý bắt buộc các doanh nghiệp thực thi đạo đức kinh doanh một cách đầy đủ và nghiêm túc 63 2.4.2 Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa – cơ

sở kinh tế của đạo đức kinh doanh 63 2.4.3 Tuyên truyền, giáo dục cho tất cả các doanh nghiệp, trước hết là các chủ doanh nghiệp về văn hóa đạo đức trong kinh doanh 65 2.4.4 Tích cực đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu, tiêu cực 66 2.4.5 Tiếp tục đẩy mạnh và thực hiện tốt Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” 68

KẾT LUẬN 70 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

MỞ BÀI

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh vị lãnh tụ thiên tài, anh hùng giải phóng dân tộc, nhà tư tưởng, danh nhân văn hóa của nhân loại Đạo đức cách mạng của người là tấm gương sáng cho toàn Đảng toàn dân ta học tập và noi theo Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn coi trong việc giáo dục và rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hiện nay, với đường lối đổi mới của Đảng đã tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phát triển

cả về quy mô lẫn chất lượng và nhiều doanh nghiệp đã khẳng định được vị thế của mình trên trường quốc tế Tuy nhiên, vẫn còn một số doanh nghiệp với tiềm lực yếu, thời gian tham gia thương trường chưa lâu nên sức cạnh tranh với các Doanh nghiệp khác còn kém Vì vậy, các doanh nghiệp đó muốn thu hút được người tiêu dùng và cạnh tranh được với các doanh nghiệp khác thì

họ phải có một đặc điểm nổi bật làm cho người tiêu dùng luôn nhớ đến doanh nghiệp dù họ chưa có nhu cầu về dịch vụ hay sản phẩm của doanh nghiệp Khi có nhu cầu thì ngay lập họ nghĩ đến doanh nghiệp, thì đặc điểm đó chính

là đạo đức kinh doanh

Khi nhắc đến khái niệm “đạo đức kinh doanh”, người ta thường cho rằng

đó là một yếu tố rất trừu tượng hoặc không thực tế Bản thân những người hoạt động kinh doanh cũng không hiểu rõ khái niệm này và không hiểu hết vai trò của yếu tố đạo đức trong kinh doanh Họ chỉ coi đó là yếu tố “vị nhân” (dùng làm người) chứ không “vị lợi” (không sinh lợi)

Trong khi đó, đạo đức kinh doanh lại có vai trò rất lớn đối với sự phát triển của doanh nghiệp Từ thực tế, các nhà kinh tế đã chứng minh rằng lợi nhuận doanh nghiệp gắn liền với đạo đức, và mức độ tăng lợi nhuận gắn với mức độ tăng đạo đức Vì vậy khi không hiểu được vai trò của đạo đức kinh

doanh, không có ý thức xây dựng đạo đức kinh doanh trong doanh nghiệp, các doanh nghiệp sẽ rất khó đạt được thành công cao nhất Hiểu rõ khái niệm, vai trò và cách thức xây dựng đạo đức kinh doanh là vô cùng quan trọng với các doanh nghiệp

Tuy nhiên, trong thời kỳ kinh tế thị trường hiện nay, nhiều doanh nghiệp

vì muốn thu được lợi nhuận tối đa, họ đã sử dụng những thủ đoạn bất chính gây ra nhiều hậu quả tiêu cực về kinh tế - xã hội

Vì vậy yêu cầu đặt ra cho Đảng và Nhà nước, các cơ quan quản lý kinh doanh trong nền kinh tế thị trường hiện nay là phải xây dựng cho được đội ngũ doanh nhân có đủ phẩm chất năng lực và đạo đức, biết kế thừa những truyền thống tốt đẹp của nhân loại và góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh

Chính vì lẽ đó, việc nghiên cứu “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức và

vấn đề xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có ý

nghĩa về mặt thực tiễn Với lý do trên tôi chọn đề tài này làm khóa luận tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu và nhiệm vụ và nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục đích

Nhằm trình bày một cách có hệ thống những quan điểm cơ bản trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và vận dụng vào việc xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

2.2 Nhiệm vụ

- Làm rõ nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

- Thực trạng đạo đức doanh nghiệp và nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy thoái đạo đức doanh nghiệp

- Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

- Vị trí, vai trò của đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

3.2 Phạm vi

Phạm vi nghiên cứu của đề tài chủ yếu tập trung làm nổi bật tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức Qua đó làm sáng tỏ vị trí vai trò của đạo đức doanh nghiệp, doanh nhân Việt Nam đối với đời sống xã hội và vận dụng nó vào việc xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện bởi phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phân tích, tổng hợp, so sánh, lịch sử - lôgic trên tinh thần kết hợp giữa lý luận và thực tiễn

5 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung có 2 chương và 8 tiết

- Chương 1: Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

- Chương 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức vào xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức là một trong những vấn đề quan trọng trong tư tưởng của Người Từ trước đến nay, vấn đề tìm hiểu, nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nói chung và việc giáo dục xây dựng đạo đức và nâng cao đạo đức cách mạng trong kinh doanh đã được

nhiều tác giải nghiên cứu, trong đó phải kể đến một số công trình nghiên cứu quan trọng như:

Mỗi công trình nghiên cứu mỗi khía cạnh khác nhau, phản ánh nội dung phong phú, đa dạng Đó là nguồn để tôi đi sâu nghiên cứu đề tài của mình

Chính những lý do trên nên tôi đã chọn đề tài: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo

đức và vấn đề xây dựng đạo đức doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” để đi sâu vào nghiên cứu vấn đề này

NỘI DUNG

Chương 1

NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

1.1 Khái quát về tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1.1 Một số nét cơ bản về hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh

Tại Đại hội làn thứ IX (4/2001) của Đảng đã đưa ra khái niệm: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diên và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo của chủ nghĩa Mác – Lê nin vào điều kiện cụ thể nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại…tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta dành tháng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta” Trên cơ sở định hướng trên, theo kết quả nghiên cứu đạt được trong những năm qua có thể bước đầu định nghĩa về tư tưởng Hồ Chí Minh như sau:

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc

về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, tư cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa, là kết quả của sự vận dụng sáng tạo và phát triển Chủ nghĩa Mác – Lê nin vào điều kiện cụ thể của nước

ta, đồng thời là sự kết tinh tinh hoa văn hóa dân tộc và trí tuệ của thời đại nhằm giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người

Hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm nhiều lĩnh vực, trong đó có những tư tưởng chủ yếu:

- Tư tưởng về giải phóng dân tộc và cách mạng giải phóng dân tộc

- Tư tưởng về Chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ đi lên Chủ nghĩa xã hội

- Tư tưởng về Đảng Cộng Sản Việt Nam

- Tư tưởng về đại đoàn kết dân tộc

- Tư tưởng về quân sự

- Tư tưởng về xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân

- Tư tưởng kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

- Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

- Tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh

- Tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh

Trong đó tư tưởng đạo đức luôn đóng vai trò quan trọng trong hệ tư tưởng của Người Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, lãnh tụ Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ Đảng viên và nhân dân Bởi đạo đức cách mạng là một hệ thống giá trị được thể hiện dưới dạng các nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức xuất phát từ lợi ích của sự nghiệp đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân Tính thực tiễn của

nó là sự thống nhất giữa ý thức và hành vi đạo đức, tạo nên phẩm chất đạo đức – yếu tố nền tảng trong nhân cách người cách mạng Theo đó, đạo đức cách mạng là nguồn lực tinh thần to lớn của một Đảng cách mạng, là động lực

là điều kiện để Đảng cách mạng và mỗi cán bộ Đảng viên thực hiện thắng lợi

sứ mệnh lịch sử vẻ vang đối với giai cấp và toàn dân tộc

1.1.2 Nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

1.1.2.1 Truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam

Dân tộc Việt Nam một dân tộc văn hiến, với một nền văn hóa truyền thống lâu đời, có tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, đã được hun đúc qua thực tiễn đấu tranh chống giặc giữ nước qua bao đời nay

Lòng yêu nước và chủ nghĩa yêu nước đã được hình thành từ sớm và trở thành một truyền thống về đạo đức của mỗi người dân Việt, đây là một yếu tố quan trọng để Hồ Chí Minh đi vào con đường cách mạng, chính chủ nghĩa yêu nước đã thôi thúc Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước và có thể

coi đó là hành trang giá trị nhất, là cơ sở hình thành tư tưởng đạo đức sau này của Người

Và cho đến hôm nay, mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam kể cả thắng lợi của công cuộc đổi mới đều có nguồn gốc từ lòng yêu nước, điều đó đã được Hồ Chí Minh khẳng định “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là truyền thống quý báu của dân tộc ta từ xưa tới nay Mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẻ

to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nhấn chìm tất cả lũ bán nước

và cướp nước…”[16,171]

Lòng yêu nước trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh còn là sự giác ngộ

về lý tưởng, là tư tưởng giải phóng nhân dân khỏi áp bức bốc lột, đưa đất nước thoát khỏi cảnh chiến tranh loạn lạc, giải phóng nhân dân khỏi cảnh lầm than để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp và văn minh

Cùng với truyền thống yêu nước thì truyền thống đoàn kết của dân tộc đã hun đúc nên tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh, đây là nét đặc sắc trong truyền thống đạo đức của người Việt Nam, nó thể hiện sự gắn bó mật thiết và bền vững của các nhân với tập thể, con người với cộng đồng, đoàn kết là sự gắn bó hợp tác với nhau để tạo nên sức mạnh như Hồ Chí Minh đã khẳng định:

“Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công”

Tư tưởng và đạo đức của người luôn coi đoàn kết là lẽ sinh tồn của dân tộc ta từ ngàn xưa, là sức mạnh vô địch của cách mạng nước ta hiện nay và mai sau

Tiếp thu truyền thống đó của Hồ Chí Minh luôn quan tâm phát huy cao

độ tinh thần đoàn kết cộng đồng trên nền tảng lợi ích dân tộc Người đã nâng cao ý thức cộng đồng dân tộc lên một tầm cao mới gắn với ý thức cách mạng,

với sự nghiệp cao cả và xem đó là những giá trị cao quý trong phẩm chất đạo đức của người cách mạng

Hồ Chí Minh còn tiếp thu truyền thống nhân văn, nhân ái quý trọng con người, hướng vào con người để làm điều thiện của ông cha ta Kế thừa điều

đó Hồ Chi Minh đã gắn lòng tin giải phóng dân tộc vào sức mạnh của quần chúng nhân dân để từ đó tạo nên một làn sóng đấu tranh chống giặc giữ nước

mạnh mẽ trong mỗi người dân Người căn dặn toàn Đảng: “phải có tình đồng

chí yêu thương lẫn nhau” và sự cần thiết phải dựa vào sức mạnh của dân, khơi

nguồn sức mạnh trong dân để có thể hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng cuộc sống mới cho nhân dân mình

Lòng nhân ái của người thật bao la rộng lớn Đó là “nâng niu tất cả chỉ

quên mình”, phấn đấu vì dân vì nước, không ham mê địa vị công danh, giàu

sang mà ham muốn tột bậc của Người là “Làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn được tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”[Hồ Chí Minh toàn tập 14, 1996]

Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự nối tiếp và phát triển giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam ta, chính sự tiếp thu phát huy ấy đã làm cho những giá trị truyền thống đạo đức càng có ý nghĩa và giá trị hơn trong cuộc sống hiện nay

1.1.2.2 Tinh hoa đạo đức văn hóa phương Đông

Hồ Chí Minh đã tiếp thu văn hóa phương Đông khai thác những yếu tố tích cực, những hạt nhân hợp lý trong di sản văn hóa phương Đông, chủ yếu

là Nho giáo để phục vụ cho sự nghiệp cách mạng của mình, làm tiền đề để xây dựng một nền đạo đức mới – đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh được sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho nghèo yêu nước nên ảnh hưởng của Nho giáo đối với Người là rất lớn, đạo đức Nho giáo đã thấm vào tư tưởng của Người, Hồ Chí Minh tiếp thu Nho học nhưng nhận xét, phê phán những yếu tố duy tâm, tiêu cực của Nho giáo

Trong việc tiếp thu tư tưởng đạo đức Nho giáo, Người không sử dụng nguyên xi hệ thống tư tưởng của nó, mà chỉ sử dụng những khái niệm, những câu chữ của Nho giáo và giải thích theo những khái niệm, những chuẩn mực đạo đức mới

Đối với việc tiếp thu văn hóa phương Đông trước hết là học thuyết Nho giáo, chữ nhân được xem là nền tảng Nhân là đạo làm người, là cách cư xử với mình với người, là người nhân thì phải có đức nhân con người sẽ tự kiềm chế được mình để tuân theo tiết lễ của xã hội Nhân còn là lòng thương người, mình muốn lập thân thì phải giúp người khác lập thân, cái gì mình không muốn thì đừng làm cho người khác Còn ở Hồ Chí Minh đức nhân cũng như các khái niệm đạo đức truyền thống quen thuộc đã được nâng lên tầm thế giới quan, phương pháp luận khoa học và nhân sinh quan cộng sản, cùng với nghệ thuật diễn đạt dung dị và tình yêu thương vô tận đối với nhân dân mà chuyển thành những nội dung đạo đức nhờ đó mà dễ hiểu, dễ nhớ và dễ cảm hóa được lòng người

Sự tiếp thu của Hồ Chí Minh từ Nho giáo là sự tiếp thu có phê phán, có chọn lọc với cách nhìn biện chứng và sự lĩnh hội sáng tạo, tuy ảnh hưởng của Nho giáo, nhưng Người không đồng nhất với Nho giáo phong kiến để từ đó Người thấy được sự hạn chế nhưng đồng thời cũng thấy được sự tiến bộ và tích cực của Nho giáo

Về học thuyết của Khổng Tử, Người cho rằng đó không phải là một tôn giáo mà là khoa học về kinh nghiệm đạo đức và phép ứng xử, tuy Khổng Tử

là người mang nặng tư tưởng phong kiến nhưng những điều hay của ông thì ta

nên học hỏi Hồ Chí Minh viết “Đạo đức của ông, học vấn của ông và những

kiến thức của ông làm cho những người cùng thời và hậu thế phải cảm phục”

Nền đạo đức nho giáo chủ trương là nền: “ Đạo đức như người đầu lộn xuống đất, chân chổng lên trời” Bởi vì nho giáo hướng con người vào việc bảo vệ chế độ phong kiến, đạo đức Nho giáo đề cao kẻ sĩ, coi khinh thứ dân coi

những kẻ lao động chỉ là những kẻ ngu dốt, coi khinh phụ nữ, phân biệt quân

tử và kẻ tiểu nhân, coi trọng học vấn xem nhẹ lao động chân tay, Nho giáo coi trọng xưa hơn nay, và coi nhẹ khoa học kỹ thuật Nhưng khi nói đến đạo đức

Nho giáo thì Người thường trở lại các mệnh đề như: “Dân là gốc”; “Nhân, lễ,

nghĩa, trí, dũng, liêm” Trên tư tưởng của Hồ Chí Minh đã có cách giải thích

theo quan điểm, chuẩn mực đạo đức mới

Bên cạnh Nho giáo người còn tiếp thu có chọn lọc những giá trị từ Phật giáo, đó là tinh thần bình đẳng, lòng vị tha, từ bi bác ái, cứu khổ cứu nạn, nếp sống giả dị, thanh liêm Những đặc điểm tích cực của Phật giáo đã để lại dấu

ấn hết sức sâu sắc trong tư duy, hành động và cách ứng xử của Người không

xa rời với đời sống mà luôn gắn với dân tộc đất nước

Việc tiếp thu tinh hoa văn hóa phương Đông trong tư tưởng đạo đức của

Hồ Chí Minh là một sự tiếp thu sáng suốt, khi biết khai thác những yếu tố tích cực trong di sản văn hóa phương Đông nhưng lại đứng trên lập trường của giai cấp công nhân, của dân tộc để tiếp cận và khai thác những mặt tích cực, yếu tố tiến bộ đồng thời loại bỏ những yếu tố không phù hợp để làm nền tảng cho việc xây dựng đạo đức mới – đạo đức cách mạng

1.1.2.3 Tinh hoa văn hóa phương Tây

Nói đến tư tưởng Hồ Chí Minh là nói đến sự tiếp thu tinh hoa văn hóa phương Đông và phương Tây, vì vậy cũng như văn hóa phương Đông, văn hóa phương Tây cũng có ản hưởng rất lớn đến việc hình thành nền tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng rất sâu rộng nền văn hóa, dân chủ, cách mạng của cách mạng tư sản Pháp, Mỹ, song biết lựa chọn, kế thừa những mặt tích cực của tư tưởng nay để vận dụng sáng tạo vào cuộc đấu tranh cho độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội

Một tư tưởng quan trọng đã tác động đến Hồ Chí Minh là tư tưởng “Tự

do, bình đẳng, bác ái”, nó chính là xuất phát điểm để Người xác định hướng

đi tìm đường cứu nước của mình Là người yêu nước, khát khao giải phóng cho dân tộc, cho nhân dân lao động và những người cùng khổ, Hồ Chí Minh

đã rời đất nước sang phương Tây, trong 30 năm buôn ba ở xứ người, đi qua nhiều nước Hồ Chí Minh đã có sự tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau, thu nhận ở mỗi nước một thực tiễn sinh động

Tư tưởng nhân đạo của Người không chỉ dừng lại ở tình yêu đối với tổ quốc mình, với đồng bào mình mà còn với tất cả những người lao động bị áp bức bốc lột, mọi dân tộc thuộc địa trên thế giới

Người đã nhìn thấy những giá trị tốt đẹp của Thiên chúa giáo đó chính là lòng nhân ái cao cả chúa Giê su đã xuất hiện như một đấng cứu thế đem lại tình thương và hi vọng cho những con người đau khổ Hồ Chí Minh tiếp xúc với sách viết về lòng nhân ái, thương người qua những lời nói qua kinh tân ước và cựu ước

Những tư tưởng tiến bộ của các nhà khai sáng như Vôn te, Rút xô, Montesquieu cũng có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh Đặc biệt phải kể đến ảnh hưởng sâu sắc của Rút xô với tư tưởng cao quý về tự do, bình đẳng, bác ái mà ông đề xướng Quá trình buôn

ba tìm đường cứu nước, tìm ra chân lý cách mạng, Hồ Chí Minh đã tiếp thu

và phát triển những giá trị tiến bộ của các học thuyết và các tư tưởng trên thế giới góp phần quan trọng trong việc hình thành tư tưởng đạo đức của Người

Có thể nói trong di sản văn hóa phương Tây, Hồ Chí Minh đã tiếp thu những gì tinh túy nhất, gạt bỏ những yếu tố không phù hợp Bản tuyên ngôn độc lập Bác viết năm 1946 chính là kết tinh của những tinh hoa tinh túy nhất

mà Hồ Chí Minh đã chọn lọc từ văn hóa phương Tây Chủ nghĩa nhân văn phương Tây trong tính hiện thực của nó đã đem đến cho Hồ Chí Minh những nhận thức mới mẻ và cần thiết để Người tiếp thu những giá trị cách mạng khoa học của đạo đức mới, một nền đạo đức thực sự vì sự phát triển tiến bộ xã hội vì hạnh phúc con người

Với một trí tuệ tuyệt vời, Nguyễn Ái Quốc đã có những nhận định, những đánh giá hết sức sắc sảo về mặt văn minh phương Tây, để tìm ra những tinh hoa cần tiếp thu và những gì hạn chế cần khắc phục Người đã đánh giá đúng mặt tích cực và xem đó là một ưu điểm lớn cần trân trọng và học tập

Từ văn hóa phương Tây, Hồ Chí Minh đã tiếp thu học hỏi một cách sáng tạo, biết chắt lọc những tinh hoa và gạn lọc những yếu tố không phù hợp để làm tiền đề xây dựng nền đạo đức của dân tộc mình

1.1.2.4 Quan niệm về đạo đức của chủ nghĩa Mác – Lê nin

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ tư tưởng đạo đức của chủ

nghĩa Mác – Lê nin, Hồ Chí Minh cho rằng: “Một tấm gương đạo đức sáng

còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”

Chủ nghĩa Mac – Lê nin đã chứng minh rằng đạo đức không phải là một

cái gì thần bí mà “Xét cho đến cùng mọi học thuyết về đạo đức đã có từ trước

đến nay, đều là sản phẩm của tình hình kinh tế xã hội lúc bấy giờ”[12,137]

Đến với chủ nghĩa Mác – Lê nin, Hồ Chí Minh đã khám phá ra một nền đạo đức mới – đạo đức Mác xít Lê nin khẳng định có một nền đạo đức cộng sản, một luân lý cộng sản mà cốt lõi là chủ nghĩa nhân đạo hiện thực Đó là tính giai cấp, tính chiến đấu, đạo đức phải là công cụ phá hoại xã hội của giai cấp bốc lột và đoàn kết toàn thể nhân dân lao động chung quân giai cấp vô sản là người sáng tạo ra xã hội mới của người cộng sản Đạo đức Mác xit vì

tự do, bình đẳng, bác ái thực sự của con người, nhằm giải phóng giai cấp, giải phóng nhân loại, vì sự phát triển tiến bộ của xã hội Tư tưởng đạo đức Mác –

Lê nin đã đem lại cho Hồ Chí Minh thế giới quan và phương pháp luận khoa học để trên cơ sở đó, Người tiến hành một cuộc cách mạng đối với hệ thống

tư tưởng đạo đức cũ, xây dựng hệ thống quan điểm và chuẩn mực đạo đức mới - đạo đức cách mạng

Đạo đức bắt nguồn từ trong đời sống xã hội và nó là sản phẩm của đời sống kinh tế - xã hội hiện thực xã hội, vừa là môi trường sống của đạo đức

vừa là thước đo giá trị cơ bản của đạo đức, vì thế chủ nghĩa Mác – Lê nin khẳng định “Đạo đức với tính cách là một hình thái ý thức xã hội là quan niệm về thiện ác, tốt xấu, trách nhiệm, hạnh phúc công bằng… và về những quy tắc đánh giá, điều chỉnh hành vi ứng xử của cá nhân với xã hội và giữa cá nhân với cá nhân trong xã hội”[10,590]

Trong cuộc hành trình tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã gặp chủ nghĩa Mác – Lê nin và coi đây là cái “cẩm nang thần kỳ”, là kim chỉ nam để giải phóng dân tộc, giải phóng con người Nhờ có chủ nghĩa Mác – Lê nin mà

Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường cứu nước, cứu dân thoát khỏi ách nô dịch của chủ nghĩa thực dân, xây dựng một xã hội mà quyền làm chủ thuộc về nhân dân lao động

Với sự nhận thức đúng đắn về chủ nghĩa Mác – Lê nin, Hồ Chí Minh đã vận dụng một cách sáng tạo, có chọn lọc kế thừa và phát triển những giá trị đạo đức để tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc mình, cũng từ đó giúp Hồ Chí Minh phát triển những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc

Hồ Chí Minh được xem là học trò xuất sắc của Lê nin, Người coi tấm gương đạo đức cao cả của Lê nin là hiện thân của tình anh em bốn bể, Lê nin

là người dũng cảm nhất, rộng lượng nhất, giản dị, vĩ đại và sự khiêm tốn cao

độ, được Hồ Chí Minh ca ngợi: “Không chỉ là thiên tài của người mà chính là

tính coi khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tư trong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại của người thầy, đã làm ảnh hưởng lớn lao tất cả các dân tộc Châu Á và đã khiến cho trái tim họ hướng về người không

gì ngăn cản nổi”

Lê nin người thầy vĩ đại của cách mạng vô sản, cũng là một vị đạo đức rất cao, dạy cho chúng ta phải thực hiện cần, kiệm, liêm, chính Lê nin đã đào tạo ra những chiến sĩ cách mạng khắp thế giới chẳng những bằng lý luận cách mạng khoa học nhất, mà còn bằng đạo đức cách mạng cao cả nhất

Có thể nói những phẩm chất đạo đức cao đẹp của Lê nin đã cuốn hút Hồ Chí Minh, thực sự trở thành định hướng, tạo nên cuộc cách mạng trên lĩnh vực đạo đức, dẫn tới việc hình thành những chuẩn mực đạo đức mới, đạo đức cách mạng ở Việt Nam

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là thành quả của quá trình tiếp thu sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lê nin trong quá trình đấu tranh lâu dài và gian khổ của nhân dân Việt Nam Đặc điểm nổi bật của chủ nghĩa nhân văn cộng sản là tính hiện thực trực tiếp giải phóng con người chứ không phải là sự cảm nhận, thương xót, do vậy nó là đỉnh cao của hệ thống lý luận và đạo đức nhân loại

Vì thế cho nên tiếp thu tư tưởng đạo đức Mác – Lê nin, Hồ Chí Minh tiếp thu

tư tưởng đạo đức hành động tinh thần triệt để cách mạng, cách mạng không ngừng Người đã chỉ rõ bản chất thực của cách mạng Mỹ và cách mạng tư

sản Pháp, những câu khẩu hiệu “Tự do, bình đẳng, bác ái” chỉ là câu hô hào

nói chung Tinh thần cách mạng triệt để ở Hồ Chí Minh là biểu hiện rõ nhất của đạo đức cách mạng

Như vậy, sức hấp dẫn của chủ nghĩa cộng sản, của đạo đức cộng sản trước hết được Hồ Chí Minh tiếp nhận từ Luận cương của Lê nin về con đường giải phóng cho các dân tộc bị áp bức Sức hấp dẫn của nó ngày càng lớn hơn bởi chính tấm gương đạo đức cộng sản Lê nin, bằng tấm gương trong sáng và hành động cao cả của những người chiến đấu cho lý tưởng giải phóng con người để trả lại cho con người quyền tối thượng đó là được làm người chính đáng, đó là điều mà giai cấp tư sản Châu Âu khi bước lên vũ đài chính trị cũng đã nói nhưng không làm triệt để

Qua đó để thấy rằng, trong tư tưởng Hồ Chí Minh và trong các tôn giáo đều chứa đựng những tư tưởng đạo đức nhân văn cơ bản, đó là lòng yêu thương con người, mơ ước một xã hội công bằng Đây chính là những giá trị cần thiết để xây dựng con người mới hôm nay

1.1.2.5 Nhân cách và phẩm chất của Hồ Chí Minh

Con người Hồ Chí Minh, nhân cách Hồ Chí Minh là một trong những yếu tố quan trọng tạo nên tư tưởng của Người, phẩm chất đẹp đẽ đã đưa Hồ Chí Minh đến gần với chủ nghĩa Mác – Lê nin

Người là hiện thân của một bậc đại nhân, đại trí, đại dũng, một trái tim yêu thương nhân dân, thương yêu người cùng khổ Cuộc đời người không màng vinh hoa phú quý, không sử dụng quyền uy, mà lúc nào cũng hiền từ giản dị, chân thành và nhân đức, suốt đời chỉ chăm lo phục vụ tổ quốc và nhân dân

Tình yêu thương con người của Hồ Chí Minh được thể hiện qua sự đấu tranh cho tự do và hạnh phúc của dân tộc, bởi vì lẽ sống của Người là lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ Hồ Chí Minh là tấm gương của một ý chí và nghị lực tinh thần to lớn, vượt qua mọi thử thách khó khăn để đạt được mục đích cuối cùng Cả cuộc đời người là những tháng ngày đấu tranh gian khổ, phức tạp, nguy hiểm, nhưng bằng nghị lực phi thường Người đã kiên định mục tiêu

và lẽ sống của mình là phải bảo vệ cho được chân lý và quan điểm khí phách

của mình, Người luôn tự răn mình: “Muốn nên sự nghiệp lớn tinh thần càng

phải cao”

Nhân cách ấy lại được hòa quyện với sự thông tuệ đặc biệt, cùng với cuộc đời hoạt động cách mạng phong phú đã để lại cho dân tộc, đất nước những giá trị cao quý Hồ Chí Minh là tượng trưng của ý chí và nghị lực tinh thần to lớn vượt qua mọi thử thách khó khăn để đạt tới mục đích cuối cùng, Người còn là tấm gương sáng của lòng nhân ái sự vị tha và khoan dung nhân hậu hết mực vì con người, tình cảm của Người luôn dành và chia đều cho tất

cả: “Sữa để em thơ, lụa tặng già”, Người luôn chung vui và chia sẻ nỗi đau

của mọi người, mọi nhà

Hồ Chí Minh là người cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, có đời sống trong sáng với lối sống giản dị và đức khiêm tốn phi thường suốt đời

Người sống trong sạch và thánh thiện Chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh phản ứng nguyện vọng ước mơ, tư tưởng tình cảm không chỉ của nhân dân Việt Nam mà còn là của cả nhân loại tiến bộ

Ở Hồ Chí Minh còn có sự tư duy độc lập, sáng tạo óc phê bình tinh tường và sáng suốt, có lối sống giản dị và đức tính khiêm tốn phi thường Người tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lê nin, tiếp thu những tinh hoa của nền văn hóa nhân loại Với một tầm trí tuệ thiên tài, một nhãn quan khoa học cách mạng, Hồ Chí Minh nhận diện được thời cơ, tổng kết lịch sử, tổng kết thực tiễn để tìm ra con đường đi đúng đắn cho dân tộc mình

Con người Hồ Chí Minh, nhân cách Hồ Chí Minh là một yếu tố quan trọng tạo nên tư tưởng của Người Phẩm chất cá nhân đẹp đẽ đã đưa Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lê nin, Người tiếp nhận, chắt lọc, chuyển hóa những tinh hoa của dân tộc và nhân loại để làm giàu cho kho tư tưởng của mình

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh, là sự kế thừa chắt lọc từ truyền thống đạo đức dân tộc, truyền thống đạo đức phương Đông, tinh hoa văn hóa nhân loại và đặc biệt là

tư tưởng đạo đức của chủ nghĩa Mác – Lênin, là sự phản ánh yêu cầu của sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng cuộc sống mới Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết tinh những giá trị cao quý trong tấm gương đạo đức và phẩm chất vĩ đại của Người – danh nhân văn hóa dân tộc và nhân loại Với sự hình thành đạo đức Hồ Chí Minh, đạo dức chiến đấu vì độc lập dân tộc vì hạnh phúc của nhân dân Hệ thống đạo đức Hồ Chí Minh trở thành một khoa học đóng góp to lớn vào tiến trình phát triển đạo đức dân tộc và nhân loại

1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức cách mạng

1.2.1 Đạo đức là gốc là nền tảng của người cách mạng

Xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ Chí Minh luôn quan niệm đạo đức cách mạng là gốc của người cách mạng, là yếu tố tinh thần

to lớn quyết định đến sự phát triển của sự nghiệp cách mạng Người khẳng định là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người, như gốc của cây, như

nguồn của sông “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn

thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng được cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không

có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì làm nổi việc gì?”[15,252 – 253]

Đạo đức không chỉ là cái gốc của người cách mạng, mà vừa là nhân tố đồng thời cũng là cơ sở hình thành nên nhân cách của con người, một con người cách mạng được tạo nên từ cơ sở đạo đức cách mạng, nếu một người cán bộ đảng viên đánh mất đi đạo đức của mình thì cũng đồng nghĩa với việc

tự đánh mất bản thân mình, tất yếu sẽ trở thành con người phá hoại cản trở sự nghiệp cách mạng và sớm sẽ bị đào thải khỏi sự nghiệp cách mạng của quần chúng nhân dân

Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về tư tưởng đạo đức cách mạng, với quan điểm đạo đức là gốc, là nền tảng của người cách mạng, Hồ Chí Minh

đã khẳng định tầm quan trọng của đạo đức đối với người cách mạng, Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng trong toàn Đảng, có như vậy chúng ta mới có thể khơi dậy, phát huy được toàn bộ sức mạnh vật chất và tinh thần của Đảng, toàn dân để thực hiện tốt công cuộc đổi mới và xây dựng đất nước trong giai đoạn hiện nay

Trong thời kỳ hội nhập kinh tế, xây dựng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, những yêu cầu về đạo đức đối với cán bộ đảng viên đòi hỏi phải được tăng cường rèn luyện, tu dưỡng để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới Có đạo đức cách mạng thì gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước Vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc và của loài người mà không ngần ngại hi sinh lợi ích riêng của cá

nhân mình Đó là biểu hiện cao quý của đạo đức cách mạng Có đạo đức thì khi gặp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, khiêm

tốn, “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”, lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt, chứ

không tính toán, kèn cựa để hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, hủ hóa

1.2.2 Đạo đức là tài sản tinh thần vô giá của người cách mạng

Có thể nói đạo đức cách mạng là tài sản tinh thần to lớn của người cách mạng, giúp họ có được bản lĩnh và ý chí để vượt qua khó khăn thử thách, sống hòa bình với nhân dân, xứng đáng là đầy tớ trung thành của nhân dân Người chiến sĩ cách mạng có được đạo đức cách mạng thì sẽ có được

lòng dân và được sự tin tưởng của dân bởi: “Quần chúng chỉ yêu mến những

người có tư cách đạo đức”[15,552] Với Hồ Chí Minh đạo đức không chỉ là

nền tảng sức mạnh mà còn là tài sản tinh thần quý giá của người cách mạng

Hồ Chí Minh đã từng nhấn mạnh người cách mạng phải có đầy đủ những phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Nhưng không phải người cách mạng nào cũng có được những phẩm chất đó trừ khi người cách mạng thấm nhuần tư tưởng đạo đức cách mạng thực hiện tốt cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư mà thôi Do đó đạo đức trở thành phẩm chất để mọi người phấn đấu và hoàn thiện mình

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Đạo đức cách mạng có thể nói tóm tắt là: Nhận rõ phải, trái Giữ vững lập trường Tận trung với nước Tận hiếu với dân” Vì thế có được đạo đức người cách mạng sẽ có đủ bản lĩnh, ý chí kiên cường để vượt qua mọi thử thách, cám dỗ vật chất để kiên định thực hiện mục tiêu và lý tưởng cao đẹp của mình, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ cao cả của người cách mạng, khi người chiến sĩ cách mạng thấm nhuần đạo đức cách mạng thì dù làm bất cứ công việc gì cũng chỉ nghĩ cho dân cho nước, làm việc với tinh thần chí công vô tư vì có thể thấy rằng đạo đức đống vai trò quan trọng trong việc hình thành nên một động lực, một tinh

thần to lớn, thúc đẩy thực hiện nhiệm vụ của người cách mạng Nhờ có được những đức tính tốt đẹp đó mà người chiến sĩ cách mạng có thể đứng vững trên lập trường tư tưởng, không bị khuất phục bởi khói súng của bọn xâm lược trong chiến tranh gian khổ cũng không bị đánh bại bởi những “viên đạn bọc đường” trong thời bình với những âm mưu đen tối của kẻ thù trong giai đoạn hiện nay

Sở dĩ, chúng ta làm được như vậy là vì ta đã thấm nhuần được đạo đức cách mạng từ đó để ta có thể khẳng định thêm một lần nữa rằng đạo đức cách mạng là tài sản tinh thần to lớn của người cách mạng, giúp họ có được bản lĩnh và ý chí để vượt qua gian khổ, sống hòa mình với nhân dân, xứng đáng là đầy tớ trung thành với nhân dân

1.2.3 Đạo đức là vũ khí tư tưởng sắc bén của người cách mạng

Đạo đức cách mạng không chỉ là tài sản tinh thần vô giá mà còn là vũ khí tư tưởng để chiến thắng kẻ thù, chiến thắng mọi gian khổ của người chiến

sĩ cách mạng cho dù khó khăn tới đâu họ vẫn giữ vững được khí tiết và khí phất của mình

Đạo đức là nhân tố chủ quan của con người, là trình độ giác ngộ và ý thức quần chúng là nhân tố tinh thần là vũ khí tư tưởng sắc bén của người cách mạng Nước ta là một nước nhỏ so với các nước trên thế giới nhưng lại phải đối đầu với những đế quốc sừng sỏ mạnh hơn ta rất nhiều như đế quốc

Mỹ và thực dân Pháp và cuộc đấu tranh giành độc lập không phải chỉ trong một thời gian ngắn mà nó kéo dài gần trăm năm và trong chiến tranh giữ nước

dù phải đối đầu với kẻ thù lớn mạnh nhưng nhờ thấm nhuần đạo đức cách mạng hiểu được chính nghĩa mà người chiến sĩ cách mạng vẫn sẵn sàng xả thân vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, không khuất phục trước sự tấn công của

kẻ thù Đạo đức cách mạng giúp cho người cách mạng giữ vững khí tiết, tin tưởng vào chân lý, vào sự tất thắng của kháng chiến của chiến tranh chính nghĩa Trong kháng chiến đã có nhiều tấm gương anh hùng, tượng trưng cho

sự hi sinh cao đẹp ấy như anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, chị Võ Thị Sáu, chị Trần Thị Lý, và còn nhiều tấm gương hi sinh vì đất nước khác dù đứng trước nồng súng của giặc vẫn không run sợ Với lòng yêu nước và ý chí kiên định của người chiến sĩ cách mạng họ quyết tử cho tổ quốc quyết sinh, quyết chết

vì tự do chứ không chịu sống đời sống nô lệ Hồ Chí Minh đã từng nói: “Các

đồng chí ta mà bị hi sinh trong lúc làm việc bí mật, bị nó bắt được, nó treo nó kẹp, nó tra tấn, nó bắn nhưng nhất định không nói mà còn chửi vào mặt nó Đấy là vật chất hay tinh thần”[16,383] Qua đó để thấy rằng tư tưởng đạo đức

cách mạng đã trở thành vũ khí tư tưởng để chiến thắng kẻ thù, chiến thắng mọi gian khổ, hi sinh không chịu khuất phục trước súng đạn, trước sự tra tấn

dã man của kẻ địch để giữ vững khí tiết của người cách mạng, khí phất của người anh hùng Chiến tranh có hi sinh mất mát, có gian khổ nhưng nếu bền gan, giữ vững khí tiết và ý chí cách mạng thì ta nhất định thắng và địch nhất định thua

Còn với thời kỳ xây dựng và bảo vệ đất nước trong giai đoạn hiện nay, thì việc phát huy đạo đức cách mạng lại càng trở nên quan trọng, là vũ khí tư tưởng của người chiến sĩ cách mạng chiến thắng được sự cám dỗ của đời thường, chủ nghĩa cá nhân bởi trong thực tế đã cho thấy nhiều người đã không

bị viên đạn bằng sắt của chiến tranh giết chết mà lại bị những viên đạn “bọc đường” trong thời bình làm cho gục ngã, xuất phát từ yêu cầu đó mà đạo đức cách mạng cần được phát huy cao độ hơn nữa để trở thành vũ khí sắc bén

chiến thắng mọi thế lực thù địch Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: “Có thể những

người khi kháng chiến thì rất anh dũng, trước bom đạn địch thì không chịu khuất phục nhưng khi về đến thành thị lại bị tiền bạc, cái đẹp quyến rũ, mất lập trường, sa vào tội lỗi cho nên bom đạn của địch không nguy hiểm bằng bom đạn bọc đường vì nó làm hại mình mà mình không thấy”, vì thế giờ đây

đạo đức cách mạng giữ vai trò quan trọng, là vũ khí tư tưởng cho người cách mạng giữ vững vai trò quan trọng, là vũ khí tư tưởng cho người cách mạng

chiến thắng chủ nghĩa cá nhân, là rào chắn trước mọi cám dỗ đời thường, giữ vững phẩm chất nhân cách của con người cách mạng bất kể trong hoàn cảnh nào, theo Hồ Chí Minh mỗi người nên mang trong mình phẩm chất đạo đức cách mạng sẽ tạo nên nền móng vững chắc cho xã hội mới, là động lực thúc đầy xã hội phát triển tốt đẹp, đây là việc làm cần được quan tâm hàng đầu trong chiến lược xây dựng Đảng ta thực sự trong sạch vững mạnh

1.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về những chuẩn mực đạo đức cách mạng

1.3.1 Trung với nước, hiếu với dân

Đây là phẩm chất đạo đức bao trùm, quan trọng chi phối các phẩm chất khác Trung với nước, hiếu với dân trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh không phải là những điều mới được đặt ra, mà đó là những phẩm chất đạo đức vốn có từ xa xưa trong tu tưởng đạo đức truyền thống phương Đông nói chung và đạo đức truyền thống Việt Nam nói riêng Song nội dung còn hạn hẹp, phản ánh bổn phận của dân đối với vua, con đối với cha mẹ: “Trung với vua, hiếu với cha mẹ”

Hồ Chí Minh đã mượn khái niệm cũ và đưa vào nội dung mới: “Trung với nước, hiếu với dân”, tạo nên cuộc cách mạng trong quan niệm về đạo đức Theo Người, trung là trung với nước, là trung thành với lợi ích quốc gia, dân tộc, sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng, với sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Nước ở đây với ý nghĩa “Dân là con nước, nước là mẹ chung”, là nước của dân, của toàn dân tộc chứ không phải của riêng ai và chính mỗi người dân là những chủ nhân của đất nước Mối quan hệ nước – dân, dân – nước mang ý nhân văn sâu sắc, hòa quyện với nhau trong một thể thống nhất về trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi công dân với cộng đồng, quốc gia, dân tộc

Về chữ hiếu, theo Hồ Chí Minh là hiếu với dân Hiếu với dân không chỉ

là hiếu với cha mẹ mình như người xưa vẫn nói, mà là hiếu với nhân dân, với toàn dân tộc, vì “ nước lấy dân làm gốc”, dân là “gốc” của nước Bác Hồ từng

chỉ rõ: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân…Trong xã hội không có

gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ cho lợi ích của nhân dân”; “Nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình có nghĩa như thế Từ khi có Đảng ta lãnh đạo và giáo dục, tình nghĩa ấy càng cao đẹp hơn, trở thành tình nghĩa đồng bào, đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển một nhà…đạo đức ngày nay cao rộng hơn: không phải chỉ có hiếu với bố mẹ, mà trung với nước, hiếu với dân”

Trên nền tảng truyền thống, Hồ Chí Minh đã kế thừa, khắc phục những hạn chế để nâng phẩm chất ý nghĩa của khái niệm “Trung”, “Hiếu” và khẳng định: Trung với nước, hiếu với dân, trở thành một trong những chuẩn mực cơ bản nhất trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh không thể chấp nhận lòng trung thành tuyệt đối của nhân dân bị áp bức với kẻ áp bức mình

“Trung với nước” thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng, xã hội,

theo Người “ Trung với nước là sự trung thành tuyệt đối với lợi ích của giai

cấp, của dân tộc, với sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng, với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”[15,480]

Hồ Chí Minh cho rằng hiếu với dân là phải lấy dân làm gốc, phải thực hiện dân chủ cho nhân dân, dân nắm mọi quyền hạn, bao nhiêu lợi ích đều vì nhân dân Đảng, Nhà nước hoạt động phải gần dân, thân dân, lấy trí tuệ ở dân, học hỏi ở dân, phải biết làm học trò dân mới làm được thầy học của dân

Trung với nước, hiếu với dân theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh được thể hiện trong mọi công việc cách mạng của Đảng, trong từng suy nghĩ, việc làm cụ thể của cán bộ, đảng viên và mỗi người dân Dù mục tiêu nhiệm vụ trong từng thời kỳ cách mạng khác nhau, nhưng yêu cầu về trung, hiếu luôn nhất quán và là tiêu chí chung cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân học tập và rèn luyện Đó là lòng yêu nước thương nòi, tự hào với truyền thống

vẻ vang của dân tộc, là bổn phận và trách nhiệm của mỗi người dân với cộng đồng, với sự nghiệp của Đảng và dân tộc, với sự hưng vong của đất nước, là ý chí và nghị lực vươn lên vượt qua mọi khó khăn, thử thách, sẵn sàng hi sinh

vì mục tiêu chung của sự nghiệp cách mạng, là sự tin yêu, kính trọng nhân dân Vì vậy, trong suốt quá trình xây dựng Đảng lãnh đạo cách mạng, Bác thường xuyên quan tâm đến việc nâng cao tinh thần trung, hiếu ở mỗi người dân Việt Nam nói chung, cán bộ, đảng viên nói riêng và đòi hỏi họ phải luôn ghi sâu trong lòng những chữ “Trung với nước, hiếu với dân”

Trung với nước, hiếu với dân trong giai đoạn nay trước hết là trung thành với con đường cách mạng mà Đảng và Bác Hồ đã chọn, là trung thành với sự nghiệp đổi mới đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, văn minh, là sự thể hiện lương tâm và trách nhiệm của mỗi người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Bản chất tư tưởng đạo đức trung với nước, hiếu với dân là như vậy và chỉ có thực hiện được như thế thì người cách mạng mới

đi đến thành công

1.3.2 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Phẩm chất đạo đức này, lấy chính bản thân mỗi người làm đối tượng điều chỉnh Nó diễn ra hằng ngày, hằng giờ trong công tác và trong sinh hoạt

Vì vậy Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập đến phẩm chất này nhiều nhất trong đạo đức của người cách mạng Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là những khái niệm đạo đức phương Đông, đạo đức truyền thống của người Việt Nam, được Hồ Chí Minh cải biến nội dung, đưa ra yêu cầu và nội dung mới Người giải thích các chữ cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư như sau: Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai, theo Hồ Chí Minh

“Cần” không phải chỉ làm việc trong một thời gian ngắn mà là cả quá trình

bền bỉ, lâu dài Người nói: “Cần không phải là làm sổi, là cố sống, cố chết

trong một ngày, một tuần hay một tháng dẫn đến nỗi sinh ốm đau, phải bỏ việc như vậy không phải là cần”[15,623] Hồ Chí Minh nghiêm khắc phê bình

những người lao động lười biếng, vì lười biếng là “Có tội với đồng bào”

Kiệm theo tư tưởng Hồ Chí Minh là tiết kiệm, không xa xĩ, không hoang phí Kiệm khác với bùn xỉn, cái gì đáng chi thì phải chi, không phô trương hình thức, Người nói: “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn, không phải xem đồng tiền to bằng cái nống, gặp việc đáng làm không làm, gặp việc đáng tiêu không tiêu Tiết kiệm không phải là ép bộ đội và nhân dân phải nhịn ăn, nhịn mặc Trái lại tiết kiệm là cốt để giúp vào tăng gia sản xuất là để dần dần nâng cao mức sống của bộ đội, cán bộ và nhân dân”[16.845]

Liêm là trong sạch, không tham lam, luôn tôn trọng giữ gìn của công, của nhân dân, không tham ô, tham tiền, tham địa vị, sách nhiễu nhân dân Trong chiến tranh những kẻ bất liêm thường bị địch mua chuộc, còn hiện nay những kẻ bất liêm sẽ làm hại dân, hại đất nước Hồ Chí Minh đã khẳng

định: “Bất liêm sẽ dẫn đến trộm cắp, làm những việc đen tối” vì thế Người

cũng rất nghiêm khắc với những kẻ bất liêm

Chính theo tư tưởng Hồ Chí Minh là không tà, là thẳng thắn, đứng đắn, điều gì không thẳng thắn, không đứng đắn là tà Làm việc chính là người thiện, làm việc tà là việc ác

Đối với mình, không tự cao tự đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn kiểm điểm mình để phát huy điều hay, sửa đổi điều dở

Đối với người, không nịn hót người trên, xem khinh người dưới, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, không dối trá,lừa lọc

Đối với việc, để việc công lên trên việc tư, làm việc gì cho đến nơi đến chốn, không ngại khó khăn, nguy hiểm, cố gắng làm việc tốt cho dân cho nước

Theo Hồ Chí Minh, cần, kiệm, liêm, chính là tứ đức không thể thiếu được của con người, Người viết:

“Trời có bốn mùa: Xuân, hạ, thu, đông

Đất có bốn phương: Đông, tây, nam, bắc Người có bốn đức: Cần, kiệm, liêm, chính

Thiếu một mùa thì không thành trời Thiếu một phương thì không thành đất Thiếu một đức thì không thành người”

- Chí công vô tư là ham làm những việc ích quốc, lợi dân, không ham địa vị, không màng công danh, vinh hoa phú quý; “phải lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”

Thực hành chí công vô tư là nêu cao chủ nghĩa tập thể, nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân Chủ nghĩa cá nhân chỉ biết đến mình, muốn “mọi người vì mình” Nó là giặc nội xâm, còn nguy hiểm hơn cả giặc ngoại xâm

Hồ Chí Minh viết: “Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm

qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”[19,666] Người cũng phân biệt lợi ích cá nhân và chủ nghĩa

cá nhân

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là những phẩm chất nền tảng trong nhân cách của mỗi người giữa chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô tư và ngược lại, muốn giữ vững nhân cách thì phải thường xuyên bồi dưỡng phẩm chất cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư điều đó sẽ góp phần làm cho con người vững vàng trước mọi thử thách

Hồ Chí Minh chuẩn bị cái “gốc” cho mỗi chúng ta Cái gốc đó là đạo đức cách mạng, là cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Người đã chỉ ra rằng chủ nghĩa cá nhân là nguyên nhân của những căn bệnh tham ô, hủ hóa, lãng phí xa hoa, tham danh lợi…làm hại đến quyền lợi của cách mạng, của nhân dân, làm giảm uy tín của Đảng Đây là một cuộc đấu tranh rèn luyện cực

kỳ gian khổ, đòi hỏi người cán bộ, đảng viên phải kiên trì, phải có thái độ cầu thị, phải tham gia tích cực các phong trào quần chúng, phong trào cách mạng,

đúng như Bác Hồ ví “cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện

càng trong”

1.3.3 Yêu thương con người, sống có tình có nghĩa

Yêu thương con người trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh xuất phát từ truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân loại chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Hồ Chí Minh coi yêu thương con người là sản phẩm đạo đức cao đẹp nhất Yêu thương con người thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân trong quan hệ xã hội

Tình yêu thương con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh có phạm vi rất rộng lớn, đó là tình thương bao la dành cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức, bốc lột không chỉ ở Việt Nam mà còn trên khắp thế giới

Yêu thương con người phải tin vào con người Với mình thì chặt chẽ, nghiêm khắc, với người thì khoan dung độ lượng, rộng rãi, nâng con người lên, kể cả người lầm đường lạc lối, mắc sai lầm khuyết điểm Người nói:

“Cần làm cho phần tốt trong con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần

xấu mất dần đi”

Yêu thương con người là giúp cho mỗi người ngày càng tiến bộ, tốt đẹp hơn Vì vậy, phải thực hiện tự phê bình, phê bình chân thành, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm để không ngừng tiến bộ Yêu thương con người trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh xuất phát từ truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân loại chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Bác coi yêu thương con người là sản phẩm đạo đức cao đẹp nhất Đó là tình yêu thương với đại đa số nhân dân, với những người lao động bình thường trong xã hội, những người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột Yêu thương con người là phải quan tâm giúp đỡ mọi người xung quanh mình ngày càng tiến bộ, xây dựng sự cố kết cộng đồng yêu thương đoàn kết lãnh

nhau, dám dấn thân để giải phóng con người, mang lại cho con người ấm no, hạnh phúc

1.3.4 Tinh thần quốc tế trong sáng

Đó là tinh thần đoàn kết quốc tế quốc tế vô sản, mà Hồ Chí Minh đã nêu

bằng mệnh đề “Bốn phương vô sản đều là anh em”, là tinh thần đoàn kết với

các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước, mà Hồ Chí Minh đã dày công vun đáp bằng hoạt động cách mạng thực tiễn của bản thân mình và bằng sự nghiệp cách mạng của cả dân tộc, là tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam với tất cả những người tiến bộ trên thế giới vì hòa bình, công lý và tiến bộ xã hội, vì những mục tiêu lớn của thời đại là hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ tiến bộ xã hội, là độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội, là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, là hợp tác và hữu nghị với tất cả các nước, các dân tộc

Người vui mừng khi các Đảng anh em và phong trào thế giới phát triển mạnh và rất đau lòng trước sự bất hòa của các Đảng anh em Nếu tinh thần yêu nước không chân chính và tinh thần quốc tế không trong sáng thì có thể dẫn đến chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi hoặc chủ nghĩa bành trướng bá quyền, kỳ thị chủng tộc…Những khuynh hướng sai lệch ấy có thể dẫn tới chỗ phá vỡ một quốc gia dân tộc hay một liên bang đa quốc gia dân tộc, phá vỡ tình đoàn kết quốc tế trong cuộc đấu tranh chung, thậm chí có thể đưa đến tình trạng đối đầu, đối địch Đây là một thực tế đã diễn ra ở Châu Âu và nhiều khu vực trên thế giới hiện nay

Người không ngừng giáo dục Đảng ta, nhân dân ta nêu cao tinh thần quốc tế cộng sản, đấu tranh vì độc lập dân tộc, vì chủ nghĩa xã hội, góp phần vào việc khôi phục tình đoàn kết gắn bó giữa các Đảng anh em trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lê nin và chủ nghĩa quốc tế vô sản Trong thời kỳ mới của cách mạng, nguồn lực quan trọng để xây dựng và phát triển đất nước chính là

mở rộng tình đoàn kết quốc tế, quan hệ hợp tác cùng có lợi, chủ động, tích

cực hội nhập, như Đảng ta đã khẳng định: “Thực hiện nhất quán đường lối

đối ngoại độc lập tự chủ, mở rộng đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế…Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, tham gia tích cực vào tiến trình hợp tác quốc tế và khu vực”

Có thể nói tinh thần quốc tế trong sáng trong đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ tình yêu thương đối với con người, vì mục tiêu giải phóng các dân tộc bị áp bức, giải phóng giai cấp, giải phóng con người, mang lại tự do và bình đẳng thực sự cho con người Từ chủ nghĩa quốc tế trong sáng đó Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt nền móng và xây dựng nên tình đoàn kết quốc tế rộng lớn của nhân dân Việt Nam với các dân tộc trên thế giới, góp phần vào những thắng lợi to lớn của nhân dân việt Nam và nhân dân thế giới

1.4 Quan niệm của Hồ Chí Minh về những nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng

1.4.1 Tu dưỡng bền bỉ suốt đời thông qua thực tiễn cách mạng

Tu dưỡng đạo đức cách mạng phải dựa trên tinh thần tự giác, tự nguyện, dựa vào lương tâm của mỗi người và dư luận của quần chúng Người cách mạng phải ý thức được đạo đức cách mạng là nhằm giải phóng con người và đạo đức của những con người được giải phóng Đã hoạt động cách mạng thì khó tránh khỏi những sai lầm khuyết điểm Vấn đề là phải cố gắng sữa chữa sai lầm và khuyết điểm mắc phải đó Tu dưỡng đạo đức mới phải gắn liền với thực tiễn, bền bỉ mọi lúc, mọi nơi, mọi hoàn cảnh Theo Hồ Chí Minh cho

rằng: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống Nó đấu tranh rèn

luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển cũng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”

Tu dưỡng đạo đức là một truyền thống tốt đẹp của dân tộc và văn hóa phương Đông Hồ Chí Minh nói: “Chúng ta phải nhớ câu “Chính tâm, tu thân” để “Trị quốc bình thiên hạ” Chính tâm tu thân tức là cải tạo Cải tạo

cũng phải trường kỳ gian khổ, vì đó là cuộc cách mạng trong bản thân của mỗi người Bồi dưỡng tư tưởng mới để thắng tư tưởng cũ, đoạn tuyệt với con người cũ để trở thành con người mới không phải là một việc dễ dàng…Dù khó khăn gian khổ, nhưng muốn cải tạo thì nhất định thành công” Đạo đức cách mạng, đạo đức mới khác đạo đức cũ ở chỗ nó gắn với thực tiễn cách mạng và phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân Vì vậy, việc rèn luyện, tu dưỡng bền bỉ suốt đời phải như công việc rửa mặt hằng ngày là một trong những yêu cầu có ý nghĩa quan trọng hàng đầu Người đòi hỏi “gian nan rèn luyện mới thành công”, “kiên trì và nhẫn nại…Không nao núng tinh thần” Cái ác luôn ẩn nấp trong mỗi người Vì vậy, không được sao nhãng việc tu dưỡng, mà phải rèn luyện suốt đời, bền bỉ Đặc biệt trong thời kỳ hòa bình, khi con người đã có ít quyền hạn, nếu không ý thức sâu sắc điều này, dễ bị tha hóa biến chất Nếu không chú ý điều này, sa vào chủ nghĩa cá nhân thì có thể ngày hôm qua có công với cách mạng, nhưng ngày hôm nay lại có tội với nhân dân Đạo đức cách mạng là nhằm giải phóng và đem lại hạnh phúc, tự

do cho con người, đó là đạo đức của những con người được giải phóng Vì vây, tu dưỡng đạo đức phải gắn liền với hoạt động thực tiễn, trên tinh thần tự giác, tự nguyện dựa vào lương tâm và trách nhiệm của mỗi người Chỉ có như vậy thì việc tu dưỡng mới có kết quả trong mọi môi trường, mọi mối quan hệ, mọi địa bàn, mọi hoàn cảnh

1.4.2 Nêu gương đạo đức, nói đi đôi với làm

Nói đi đôi với làm được coi là nguyên tắc quan trọng nhất trong xây dựng một nền đạo đức mới Đối với mỗi người, lời nói phải đi đôi với việc làm thì mới đem lại hiệu quả thiết thực cho bản thân và có tác dụng với người khác Nếu nói nhiều, làm ít, nói mà không làm, nói một đàng làm một nẻo thì chỉ đem lại hiệu quả phản tác dụng mà thôi Nói mà không làm gọi là đạo đức giả

Nêu gương đạo đức là một nét đẹp truyền thống phương Đông Hồ Chí Minh khẳng định: “Nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” Nói đi đôi với làm phải gắn với nêu gương đạo đức

Hồ Chí Minh cho rằng, trong việc xây dựng một đạo đức mới, đạo đức cách mạng phải đặc biệt chú trọng làm gương “Lấy gương người tốt, việc tốt hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một cách tốt nhất để xây dựng Đảng xây dựng

tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới” Phải luôn luôn chú ý phát hiện, xây dựng những điển hình người tốt, việc tốt trong mọi lĩnh vực đời sống

Hồ Chí Minh nói nhiều đến vai trò tác dụng của đạo đức, nêu ra những nguyên tắc, chuẩn mức đạo đức cho cán bộ, nhân dân, từ đời công đến đời tư Song Hồ Chí Minh thực hành đạo đức nhiều hơn những điều mà Người nói và làm rất lặng lẽ Theo Người, muốn giáo dục mọi người phải nêu gương trước của mình đã, sau đó mới giáo dục bằng lời nói

Ở Hồ Chí Minh luôn có sự nhất quán giữa nói và làm, giữa giáo dục đạo đức với thực hành đạo đức Người nó: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc, và hạnh phúc của quốc dân Những khi tôi phải ẩn nấp nơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo – là

vì mục đích đó Cho đến khi qua đời, Người còn viết trong di chúc “Suốt đời tôi hết lòng, hết sức phục vụ Tổ quốc, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân Nay dù phải từ biệt thế giới này, tôi không có điều gì phải hối hạnh, tiếc rằng không được phục vụ nhân dân lâu hơn nữa, nhiều hơn nữa” Cả cuộc đời Người đã là minh chứng cảm động cho sự nhất quán giữa nói và làm đạo đức Nhờ kiên trì thực hành đạo đức, Người đã để lại cho nhân dân một tấm gương sáng ngời về đạo đức của một vị lãnh tụ thực sự của nhân dân

Sở dĩ Hồ Chí Minh trở thành một nhà đạo đức chân chính, đã để lại cho

ta một tấm gương đạo đức tuyệt vời là vì suốt đời Người không ngừng tự

hoàn thiện mình theo lý tưởng Chân; Thiện; Mỹ, nêu gương từ việc lớn đến việc nhỏ, nên đã thực sự nhất quán giữa đời công và đời tư, giữa đạo đức cách mạng và đạo đức hàng ngày

Tóm lại, trong tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh đạo làm gương phải được quán triệt trong tất cả mọi đối tượng mội lĩnh vực: từ Đảng, Nhà nước, các đoàn thể đến nhà trường, gia đình, xã hội Đạo làm gương của Hồ Chí Minh, lời nói đi đôi với việc làm, thực sự có sự thu hút mãnh liệt, khiến cho

cả dân tộc, nhiều thế hệ, các giai tầng xã hội đều tin tưởng đi theo tiếng gọi của Người

1.4.3 Xây dựng đạo đức mới, đấu tranh với các hiện tượng phi đạo đức

Để tiến đến chủ nghĩa xã hội, cần phải trải qua một cuộc đấu tranh gian khổ và lâu dài, đó cũng là quá trình đấu tranh với mọi trở lực để xây dựng cuộc sống mới, xây dựng nền tảng đạo đức mới trong xã hội

Muốn xây dựng đạo đức mới, trước hết phải được tiến hành bằng việc giáo dục phẩm chất đạo đức, những chuẩn mực đạo đức mới cho con người Việt Nam trong thời đại mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh, từ gia đình, nhà trường đến xã hội Phải khơi dậy ý thức đạo đức lành mạnh cho mọi người Trong khi xây dựng, bồi dưỡng những phẩm chất đạo đức mới phải đồng thời chống lại cái xấu, cái sai, cái vô đạo đức đã và đang tồn tại trong xã hội, tất cả những kẻ thù đang hằng ngày tìm cách làm suy thoái đạo đức xã hội, phá uy tính của Đảng, giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng, đối với chế

độ đó là:

Thứ nhất: Chống chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa đế quốc, là kẻ thù nguy

hiểm của nhân dân ta Trong cuộc đấu tranh mất, còn các thế lực thù địch vẫn tìm cách chống phá cách mạng, chúng tấn công trên các lĩnh vực tư tưởng, đánh vào niềm tin làm mất phương hướng đúng đắn, chúng tấn công vào lối sống kích động tâm lý hưởng thụ hòng làm biến chất của những người cách mạng Trước sự tấn công của kẻ thù một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên

đã sa sút, thoái hóa biến chất, mất niềm tin và lí tưởng, tham nhũng, ăn chơi hưởng lạc, sự sa sút này là ngiêm trọng, nó liên quan đến sự phát triển, ổn định của xã hội và sự tồn vong của chế độ

Thứ hai: Là những thói quen tập tục lạc hậu, là kẻ địch ngấm ngầm cản

trở cách mạng tiến bộ Sinh ra trong một đất nước mà đặc điểm kinh tế xã hội với những thói quen lạc hậu mặc dù đã được đào tạo nhưng do nhiều yếu tố tác động nên không phải mọi việc đều tốt đều hay Vì thế điều quan trọng là cán bộ đảng viên phải đánh thắng kẻ thù lòng mình, hơn nữa Đảng ta “là đạo đức, là văn minh” thì cán bộ đảng viên phải thực sự là những người văn minh

Thứ ba: Là chống chủ nghĩa cá nhân, mà theo Hồ Chí Minh nói là “mẹ

đẻ ra tất cả những thói hư tật xấu như: lười biếng, suy bì, kiêu căng, nhút nhát, lãng phí, tham ô” Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù nguy hiểm, trở ngại nhất trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa

xã hội

Vì vậy, cần xây đi đôi với chống, muốn chống phải xây vì mục đích cuối cùng là xây dựng con người mới, xây dựng đạo đức mới, một xã hội văn minh trí tuệ

Chương 2

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC

VÀO XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC DOANH NGHIỆP TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

2.1 Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đạo đức doanh nghiệp

2.1.1 Kinh tế thị trường và kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

* Kinh tế thị trường

Theo C Mác, kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu của lịch sử mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang cao hơn trên con đường phát triển và nền kinh tế tư bản chủ nghĩa chính là nền kinh tế thị trường phát triển đến trình độ phổ biến và hoàn chỉnh Nấc thang cao hơn chính là nền kinh tế cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh

tế xã hội chủ nghĩa Để chuyển lên nấc thang này, nền kinh tế thị trường phải phát triển hết mức, phải trở thành phổ biến trong đời sống kinh tế - xã hội Đây là một kết luận lý luận quan trọng Nó khái quát quá trình phát triển của lịch sử nhân loại, trong đó, kinh tế thị trường được xác định là một nấc thang tất yếu, mang tính phổ biến Tính phổ biến của kinh tế thị trường thể hiện ở cấu trúc khung chung cho mọi nền kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường nói chung bao hàm những yếu tố cơ bản đó là: Sự độc lập giữa các chủ thể; hệ thống đồng bộ các thị trường và thể chế tương ứng;

hệ thống giá cả được xác lập thông qua tương quan cung - cầu quyết định sự vận hành của nền kinh tế thị trường; cơ chế nguyên tắc vận hành cơ bản của nền kinh tế thị trường là cạnh tranh tự do; vai trò điều tiết kinh tế của nhà nước

* Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không phải là sự gán ghép chủ quan giữa kinh tế thi trường và chủ nghĩa xã hội mà

là sự nắm bắt và vận dụng xu thế vận động khách quan của kinh tế thị trường trong thời đại ngày nay Đảng Cộng sản Việt Nam trên cơ sở nhận thức tính quy luật phát triển của thời đại và sự khái quát, đúc rút từ kinh nghiệm phát triển kinh tế thị trường thế giới, đặc biệt là từ thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam và ở Trung Quốc, để đưa ra chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhằm sử dụng kinh tế thị trường để thực hiện mục tiêu từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội Đây là một kiểu kinh tế thị trường mới trong lịch sử phát

triển của kinh tế thị trường Cũng có thể nói kinh tế thị trường là “cái phổ

biến”, còn kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là “cái đặc thù” của Việt Nam, phù hợp với điều kiện và đặc điểm cụ thể của Việt Nam

Nói kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nghĩa đây không phải là kinh tế thị trường tự do theo kiểu tư bản chủ nghĩa, cũng không phải là kinh tế bao cấp, quản lý theo kiểu tập trung quan liêu và cũng chưa hoàn toàn

là kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, bởi vì như trên đã nói, Việt Nam đang

ở trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, vừa có vừa chưa có đầy đủ các yếu tố của chủ nghĩa xã hội

Chủ trương phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

là sự tiếp thu có chọn lọc từ thành tựu của văn minh nhân loại, phát huy vai trò tích cực của kinh tế thị trường trong việc thúc đẩy phát triển sức sản xuất,

xã hội hóa lao động, cải tiến kỹ thuật – công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra nhiều của cải, góp phần làm giàu cho xã hội và cải thiện đời sống nhân dân; đồng thời phải có những biện pháp hữu hiệu nhằm hạn chế mặt tiêu cực của kinh tế thị trường, như chạy theo lợi nhuận đơn thuần, cạnh tranh