Xác định nội dung và phương pháp giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai qua môn địa lý lớp 8 trung học cơ sở

Từ những lý do trên, giáo dục cho học sinh hiểu biết các loại hình thiên tai và kỹ năng PCTT là một vấn đề hết sức cần thiết để bảo vệ bản thân, gia đình, xã hội, để trang bị cho học sin

QUA MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8 THCS

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH: SƯ PHẠM ĐỊA LÝ

Đà Nẵng, tháng 5/ 2014

QUA MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8 THCS

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CHUYÊN NGÀNH: SƯ PHẠM ĐỊA LÝ

Người hướng dẫn:

PGS.TS Đậu Thị Hòa

Đà Nẵng, tháng 5/ 2014

Trong thời gian nghiên cứu và làm khóa luận, em xin chân thành cảm

ơn cô giáo hướng dẫn PGS.TS Đậu Thị Hòa đã giúp đỡ em hoàn thành tốt đề tài khóa luận tốt nghiệp Bên cạnh đó, em xin chân thành cảm ơn các thày cô giáo trong khoa Địa lý - Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng đã giảng dạy và trang bị cho em những kiến thức cơ bản trong học tập nghiên cứu khoá luận cũng như trong công việc sau này

Những lời động viên, khích lệ từ gia đình, sự chia sẻ, học hỏi từ bạn bè cũng đã góp phần rất nhiều cho khóa luận tốt nghiệp của em đạt kết quả tốt hơn

Do trình độ hạn chế nên trong quá trình làm khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong sự chỉ bảo thêm của quý thầy, cô giúp em hoàn thành và đạt kết quả tốt hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Đà nẵng, tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Phạm Thị Bích Thảo

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài 2

3 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Lịch sử nghiên cứu đề tài 2

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài 3

6 Cấu trúc đề tài 4

NỘI DUNG 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI QUA MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8 5

1.1 THIÊN TAI VÀ CÁC LOẠI THIÊN TAI THƯỜNG GẶP Ở VIỆT NAM 5

1.1.1 Khái niệm thiên tai 5

1.1.2 Các loại thiên tai thường gặp ở Việt Nam 5

1.1.3 Những hậu quả của thiên tai 8

1.2 NHỮNG KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI 9

1.2.1 Khái niệm kỹ năng phòng chống thiên tai 9

1.2.2 Những kỹ năng phòng chống thiên tai 9

1.3 CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÝ VIỆT NAM Ở LỚP 8 11

1.3.1 Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ chương trình Địa lý Việt Nam lớp 8 11

1.3.2 Cấu trúc chương trình môn Địa lý lớp 8 THCS 13

1.3.3 Nội dung và đặc điểm sách giáo khoa lớp 8 13

1.3.4 Những thuận lợi và khó khăn trong việc tích hợp giáo dục kỹ năng PCTT trong chương trình Địa lý lớp 8 14

1.4 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ VÀ MỨC ĐỘ NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH LỚP 8 THCS 15

1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi THCS 15

1.4.2 Đặc điểm nhận thức HS THCS 15

1.5.1 Mục đích, nội dung, phương pháp điều tra 16

1.5.2 Kết quả điều tra 16

1.5.3 Kết quả giáo dục kỹ năng PCTT của học sinh lớp 8 21

Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI QUA MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8 22

2.1 MỤC TIÊU GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI CHO HỌC SINH LỚP 8 22

2.1.1 Mục tiêu giáo dục kỹ năng PCTT cho học sinh lớp 8 THCS 22

2.1.2 Các cơ hội, yêu cầu khi tích hợp giáo dục kỹ năng PCTT qua môn Địa lý lớp 8 22

2.2 NỘI DUNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG PCTT QUA MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8 THCS 23

2.2.1 Nguyên tắc lựa chọn nội dung giáo dục kỹ năng PCTT qua môn Địa lý lớp 8 23

2.2.2 Các nội dung giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai trong chương trình Địa lý lớp 8 THCS 24

2.3 CÁC PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG PCTT QUA BÀI DẠY ĐỊA LÝ LỚP 8 26

2.3.1 Các yêu cầu khi xác định phương pháp giáo dục kỹ năng PCTT 26

2.3.2 Cơ sở xác định phương pháp 27

2.3.3 Xác định phương pháp giáo dục kỹ năng PCTT qua bài dạy Địa lý lớp 8 27

2.4 MỘT SỐ MẪU VÍ DỤ VỀ GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI THÍCH HỢP VÀ HIỆU QUẢ QUA BÀI DẠY ĐỊA LÝ LỚP 8 32

2.4.1 Mẫu ví dụ về giáo dục phòng chống các loại thiên tai 32

2.4.2 Mẫu ví dụ về giáo dục kỹ năng phòng chống lũ lụt 36

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 40

3.1 MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 40

3.2 NGUYÊN TẮC THỰC NGHIỆM 40

3.3 NỘI DUNG THỰC NGHIỆM 40

3.4 TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM 40

3.4.1 Thời gian thực nghiệm 40

3.4.4 Phương pháp xử lý số liệu và đánh giá sau thực nghiệm 41

3.5 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 41

3.5.1 Kết quả về điểm số 41

3.5.2 Nhận xét kết quả thực nghiệm 44

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 45

TÀI LIỆU THAM KHẢO 47 PHỤ LỤC

Bảng 1.1 Mục đích giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS qua bài dạy Địa lý

Việt Nam 17 Bảng 1.2 Mức độ giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS qua bài dạy Địa lý

Việt Nam 17 Bảng 1.3 Nội dung được chú ý khi giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS 18 Bảng 1.4 Phương pháp thường sử dụng để giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8

THCS qua bài dạy Địa lý Việt Nam 18 Bảng 1.5 Phương tiện dạy học thường sử dụng để giáo dục kỹ năng PCTT cho hs

lớp 8 THCS qua bài dạy Địa lý Việt Nam 19 Bảng 1.6 Mức độ đạt được mục tiêu khi giáo dục kỹ năng PCTT cho HS THCS qua

bài dạy Địa lý Việt Nam 19 Bảng 1.7 Những thuận lợi khi giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS qua bài

dạy Địa lý Việt Nam 19 Bảng 1.8 Nhận thức của học sinh lớp 8 THCS về PCTT 20 Bảng 2.1 Các nội dung cụ thể về giáo dục kỹ năng PCTT trong chương trình SGK

lớp 8 24 Bảng 3.1 Danh sách các lớp tham gia thực nghiệm sư phạm tại trường THCS Đông

Phú 40 Bảng 3.3 Phân phối kết quả kiểm tra của lớp thực nghiệm và đối chứng ở trường

THCS Đông Phú 42 Bảng 3.4 Bảng phân phối điểm trung bình và độ lệch chuẩn của các lớp thực

nghiệm và đối chứng ở trường THCS Đông Phú 43 Bảng 3.5 So sánh kết quả thực nghiệm ở các lớp tại trường THCS Đông Phú 43 Hình 3.1 Biểu đồ so sánh chất lượng kiểm tra cuả lớp TN và ĐC ở lớp 8 THCS 43

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, cùng với sự phát triển thần kì về tốc độ khoa học – kỹ thuật, tri thức

đã vược qua tầm cao mới, bên cạnh đó là sự phát triển không ngừng của các ngành công nghiệp, nông nghiệp, dich vụ và các ngành công nghệ cao khác Một mặc đem lại rất nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội, an ninh - quốc phòng… đem lại cho con người chất lượng sống tốt hơn, thì sự phát triển nhanh chóng đó lại làm cho môi trường chúng ta không kịp thích ứng với sự phát triển nhanh chóng dẫn đến môi trường sống của chúng ta đang đứng trước nhiều nguy cơ nguy hiểm về sự biến đổi khí hậu, các hiểm hoại thiên tai xảy ra ngày một càng nhiều với cường độ mạnh hơn, gây ra nhiều thiệt hại mọi mặt cũng như sinh mạng con người

Việt Nam nằm trong tốp 5 nước đứng đầu dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu Nước biển dâng ở mực 3 – 5m, đồng nghĩa với việc thảm họa có thể xảy ra

Vì vậy phải xây dựng kịch bản thích ứng và đối phó chi tiết với vấn đề biến đổi khí hậu, để từ đó đưa ra các chính sách, chương trình hành động đúng đắn, phù hợp Có thể nói, thiệt hại do thiên tai gây ra là rất nghiêm trọng, tuy nhiên ý thức của người dân về PCTT còn rất hạn chế VÌ vậy, việc tuyên truyền và giáo dục những kỹ năng PCTT cho toàn dân, đặc biệt đưa nội dung này vào trường học để giáo dục, rèn luyện cho học sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng và là một vấn đề cấp thiết

Trong những năm gần đây, vấn đề PCTT đã nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của các cấp chính quyền thông qua các chương trình, các chiến lược của Đảng và Nhà nước Trong đó, ưu tiên đưa vấn đề giáo dục thiên tai vào chương trình giáo dục các cấp là một trong những hành động đúng đắn và hiệu quả Địa lý là một trong những môn học có tính tổng hợp và tính thực tế ứng dụng cao, vì vậy đây là môn học có những cơ hội tốt nhằm giáo dục kỹ năng PCTT cho học sinh Tuy nhiên, vấn đề này trong những năm vừa qua chưa được sự coi trọng của giáo viên

và học sinh Học sinh chỉ mới được tiếp cận với những kiến thức lý thuyết qua nghe, nhìn, chưa được trang bị kỹ những kỹ năng để đối phó, hoặc sống chung với thiên tai Vì vậy, khi thiên tai xảy ra, các em chưa có đủ khả năng bảo vệ chính mình và người thân, từ đó dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng về vật chất và tinh thần

Học sinh lớp 8 THCS là những em đang ở lứa tuổi phát triển về mọi mặt, là thế hệ tương lai của gia đình và xã hội, vì thế giúp các em hiểu được vai trò và trách

nhiệm của mình đối với gia đình, xã hội, giúp các em có những kỹ năng cần thiết để

có ích cho xã hội là một công việc đúng đắn

Từ những lý do trên, giáo dục cho học sinh hiểu biết các loại hình thiên tai và

kỹ năng PCTT là một vấn đề hết sức cần thiết để bảo vệ bản thân, gia đình, xã hội,

để trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng cần thiết về PCTT thông qua

những bài học Địa lý lớp 8, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Xác định nội dung và

phương pháp giáo dục kỹ năng phòng chống thiên tai qua môn Địa Lý lớp 8 THCS ” làm đề tài nghiên cứu

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

2.1 Mục tiêu

Xác định nội dung và phương pháp giáo dục kỹ năng PCTT qua môn Địa Lý lớp 8 ở trường THCS qua đó nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng cần thiết để phòng chống thiên tai

- Các bài dạy học Địa Lý trên lớp

- Khảo sát tại 3 trường trung học cơ sở

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại 1 trường THCS

4 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Dưới tác động của biến đổi khí hậu đang ngày một nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn tới cuộc sống đặt ra cho chúng ta nhiều vấn đề cần giải quyết, trong đó giáo dục

kỹ năng PCTT là một trong những biện pháp thiết thực và hiệu quả

Ở Việt Nam, trong vài năm gần đây, các kiến thức về hiểm họa thiên tai và các biện pháp ứng phó đã được đưa vào chương trình giảng dạy ở trường PT, đã có nhiều công trình nghiên cứu được tổ chức, nghiên cứu như:

- Hội thảo lồng ghép kiến thức phòng chống thảm họa thiên tai vào các trường học dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ giáo dục và Đào tạo Trần Quang Quý được tổ chức tại Hà Nội với sự tham gia của nhiều tổ chức quốc tế

- Tiến sĩ Bùi Phương Nga ( Viện khao học giáo dục Việt Nam) đưa ra đề xuất

về việc tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục PCTT vào chương trình chính khóa trong nhà trường phổ thông và các hoạt động ngoại khóa

- PGS.TS Nguyễn Trọng Hiệu, PGS.TS Trọng Thục, TS Trần Văn Thắng đã nghiên cứu những tài liệu về “ Biến đổi khí hậu và tác động của Việt Nam”

- Hội thảo SEES ASIA của các chuyên gia Nhật Bản về tập huấn cho các sinh viên trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Với các vấn đề trên chỉ dừng lại ở mức giáo dục PCTT nói chung chứ không

đi sâu vào việc rèn luyện cho HS những kỹ năng cần thiết để phòng chống với từng loại thiên tai

Như vậy, vấn đề thiên tai ở Việt Nam được bàn bạc rất nhiều, tuy nhiên vấn đề giáo dục kỹ năng PCTT qua môn Địa Lý lớp 8 THCS thì hầu như chưa có đề tài nào nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu đề tài

5.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Bao gồm phương pháp đọc, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp, phân loại, sắp xếp, chọn lọc các tài liệu: lý luận dạy học, tâm lý học sư phạm, chương trình Địa lý THCS, các văn bản, tài liệu tham khảo liên quan đến đề tài làm cơ sở lý luận

Các tài liệu nghiên cứu là những tài liệu lưu trữ thông tin, số liệu thống kê, các văn bản về quan điểm, quan điểm, đường lối, chiến lược phát triển giáo dục của Đảng và Nhà nước được thể chế hóa bằng các điều luật, các kinh nghiệm PCTT đã được tổng kết và công bố Từ đó xem xét tính khách quan, thiết thực của nguồn tài liệu Chọn lọc, phát huy sáng tạo những cái đã làm được, chưa làm được, và sẽ làm liên quan đến đề tài

5.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Điều tra, khảo sát( bằng phiếu) trao đổi, phỏng vấn trực tiếp một số GV Địa lý

về hoạt động dạy học giáo dục PCTT như: nhận thức, lựa chọn nội dung, hình thức,

phương pháp giáo dục PCTT của GV, những thuận lợi và khó khăn từ đó có những

đề xuất hợp lý dựa trên thực tiễn giáo dục PCTT ở Việt Nam

Quan sát quá trình dạy học ở trường THCS để từ đó rút ra những kết luận cần thiết

Phỏng vấn, đàm thoại với một số GV và HS để biết được mức độ hiểu biết về PCTT ở Việt Nam và việc lồng ghép giáo dục kỹ năng PCTT vào chương trình học của HS

5.3 Nhóm phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm sư phạm một số mẫu hoạt động và bài dạy có nội dung giáo dục PCTT trong chương trình Địa lý Việt Nam THCS

Sử dụng các phương pháp thống kê trong toán học để tiến hành xử lý số liệu nhằm so sánh, đối chiếu, đánh giá hiệu quả tính khoa học và tính khả thi của các vấn đề mà đề tài đặt ra

NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI QUA MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8

1.1 THIÊN TAI VÀ CÁC LOẠI THIÊN TAI THƯỜNG GẶP Ở VIỆT NAM

1.1.1 Khái niệm thiên tai

Là các hiện tượng thiên nhiên gây ra sự tổn hại về người và vật chất,hệ sinh thái và động vật như bão, lũ lụt, hạn hán, núi lửa phun trào, sóng thần,vòi rồng (lốc xoáy), núi lở.Ở Bắc Cực núi băng tan làm nước biển dâng cao ảnh hưởng đến môi trường sống của động vật như chim cánh cụt, gấu Bắc Cực , Còn đất liền thì nạn chặt rừng cũng ảnh hưởng đến hệ sinh thái,động vật

1.1.2 Các loại thiên tai thường gặp ở Việt Nam

1.1.2.1 Bão

Bão là trạng thái nhiễu động của khí quyển và là một loại hình thời tiết cực đoan.Bão là một trận gió xoáy từ các phía thổi vào vùng trung tâm bão, càng gần trung tâm thì gió càng mạnh, có khi lên đến vài trăm cây số một giờ, nhưng chính giữa lại là một vùng gió tương đối nhẹ hay lặng gió gọi là mắt bão Không khí chung quanh dồn vào giữa không phải theo những đường thẳng mà theo hình xoắn

ốc Ở Bắc bán cầu, gió xoáy thổi ngược chiều kim đồng hồ Trong một trận bão, ở tầng gần mặt đất không khí bốn bề chạy vào giữa, đến vùng giữa bão thì không khí thổi lên cao, lên đến các tầng cao hơn nữa thì tỏa ra tứ phía Bão bắt nguồn từ các vùng biển nhiệt đới, bão chuyển động một khối không khí ẩm rất lớn Không khí ẩm

đó càng lên cao thì hơi nước mà nó chứa đọng lại thành mây và mưa càng nhiều, cho nên vùng bão không những có gió mạnh mà lại có mây đặc phủ kín và mưa nhiều

Ở Việt Nam, thuật ngữ "bão" thường được hiểu là bão nhiệt đới, là hiện tượng thời tiết đặc biệt nguy hiểm chỉ xuất hiện trên các vùng biển nhiệt đới, thường có gió mạnh và mưa lớn Trên toàn quốc bão thường bắt đầu vào tháng VI và kết thúc vào tháng XI, đôi khi bão có thể bắt đầu sớm hơn, khoảng tháng V, muộn vào tháng VII, với cường độ bão chậm dần từ Bắc vào Nam, thường tập trung vào khoảng tháng VIII, IX, X Tổng số cơn bão trong 3 tháng này chiếm 70% số bão toàn mùa Trung bình mỗi năm có từ 3 -4 cơn bão đổ bộ vào vùng biển nước ta, có khi lên đến 9 -10 cơn Bão là loại thiên tai gây thiệt hại lớn về người, tài sản, mùa màn…

1.1.2.2 Ngập lụt

Lụt là hiện tượng ngập nước của một vùng lãnh thổ Lụt xảy ra khi nước lũ dâng cao tràn qua sông, suối, hồ, đập và đê vào các vùng trũng, làm ngập nhà cửa, cây cối, đồng ruộng

Nguyên nhân: Những trận mưa lớn kéo dài có thể gây ra lũ, lụt Các công trình xây dựng như đường bộ, đường xe lửa và hệ thống thuỷ lợi cũng có thể ngăn cản dòng chảy tự nhiên, làm tăng ngập lụt Lũ lụt còn có thể xảy ra khi đê, đập, hồ hoặc

Thiệt hại lớn nhất là ảnh hưởng tới mùa màng, hàng chục ngàn ha lúa, màu và cây lương thực bị hư hại, hàng ngàn gia cầm, gia súc chết, công trình giao thông, thủy lợi bị hư hỏng

1.1.2.3 Lũ quét

Xuất hiện rất nhanh sau khi trời bắt đầu mưa và khó dự báo trước lũ quét sẽ xảy ra ở đâu

Thường xảy ra trên các sông nhỏ hoặc ở miền núi

Thường là kết quả của những trận mưa rất lớn ở những vùng có độ dốc cao, cây cối bị phá huỷ và đất không còn khả năng giữ nước, có thể xảy ra khi vỡ hồ, đập Lũ quét diễn ra trong một thời gian rất ngắn, dòng nước chảy với tốc độ cực lớn, có thể cuốn theo mọi thứ nơi dòng chảy đi qua

Ở nước ta, theo nghiên cứu của Viện khí tượng thủy văn cho thấy, từ năm

1950 trở lại đây lũ quét xảy ra với xu hướng ngày càng tăng Ở miền Bắc lũ quét thường xảy ra vào các tháng VI –X, tập trung ở vùng núi phía Bắc như lưu vực sông Nậm La (Sơn La), Mường Lay (Lai Châu), Bát Xát ( Lào Cai) Ở miền Trung vào các tháng X – XII

Lũ quét thường phá hủy nặng nề các công trình nhà cửa, giao thông, thủy lợi Đặc biệt lũ quét đã vùi lấp hoặc làm xói lở một diện tích lớn đất đai nông nghiệp, hoa màu, gây thiệt hại lớn cho các ngành sản xuất

1.1.2.4 Hạn hán

Là hiện tượng lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng kéo dài, làm giảm hàm lượng

ẩm trong không khí và hàm lượng nước trong đất, làm suy kiệt dòng chảy sông suối, hạ thấp mực nước ao hồ, mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất gây ảnh hưởng xấu đến sự sinh trưởng của cây trồng, làm môi trường suy thoái gây đói nghèo, dịch bệnh

Nguyên nhân: do khí hậu thời tiết bất thường làm lượng mưa thường xuyên ít

ỏi hoặc thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng Do tình trạng phá rừng bừa bãi làm mất nguồn nước ngầm dẫn đến cạn kiệt nguồn nước, việc canh tác không phù hợp dẫn đến việc cạn kiệt nguồn nước, thêm vào đó là công tác quy hoạch sử dụng nước, bố trí công trình không phù hợp, làm cho nhiều công trình không phát huy tác dụng

Ở Việt Nam, hạn hán diễn ra ở nhiều nơi, miền Bắc tại cac thung lũng khuất gió như Yên Châu, Sông Mã ( Sơn La), Lục Ngạn ( Bắc Giang), còn ở miền Nam mùa khô khắc nghiệt hơn nên hạn hán cũng xảy ra mạng hơn

Hạn hán gây tác động lớn đến môi trường, sức khỏe con người,hoạt động sản xuất Các tác động này có thể kéo dài và không khôi phục được

1.1.2.5 Động đất

Là hiện tượng rung động đột ngột của vỏ Trái Đất, mạnh hay yếu là do sự di chuyển của các mảng thạch quyển hoặc các đứt gãy ở dưới mặt đất và truyền qua khoảng cách lớn Xảy ra do tầng nham thạch cứng và rắn chắc chịu sự tác dụng của các mảng của vỏ Trái Đất trượt và xô đẩy nhau dần sinh ra hiện tượng nứt vỡ Khi

có một số vết rạn nứt lớn xảy ra bất ngờ sẽ gây nên sóng động đất, sóng này truyền đến mặt đất và xảy ra hiện tượng động đất

Động đất nước ta diễn ra mạnh tại các đứt gãy sâu như đứt gãy : Sông Hồng – Sông Chảy, Sơn La – Sông Đà, Sông Mã, Điện Biên – Lai Châu, Cao Bằng – Lạng Sơn, Đông Triều – Cẩm Phả

Động đất lớn có thể hây thiệt hại trầm trọng về người và tài sản Đây là một trong các loại thiên tai gây nhiều thiệt hại nhất của nhân loại

1.1.2.6 Sương muối, sương giá

Là hình thức ngưng tụ của hơi nước thành những tinh thế trắng, xốp, nhẹ, do nhiệt độ trên mặt đất hạ xuống dưới 0oC

Ở nước ta, khi không khí lạnh tràn về, vùng núi bắc bộ nằm sâu trong vùng không khí lạnh, đêm trời quang mây lặng gió, nhiệt độ không khí giảm nhanh hình thành sương muối Sương muối thường xảy ra vào các tháng mùa đông, nhất là tháng XI, XII, I Nơi xuất hiện nhiều nhất là vùng núi Bắc Bộ, một số vùng Trung

du

Sương giá là hình thức ngưng tụ của hơi nước ở vùng có khí hậu lạnh tạo thành các tinh thể băng bám trên cành cây, bụi cây, sương giá cùng làm cho mùa mạng bị thiệt hại lớn Tuy nó không tác hại như sương muối nhưng nếu thời gian xuất hiện kéo dài thì sương giá cũng nguy hiểm đối với một số loại cây trồng

1.1.2.7 Sạt, lở đất ở bờ sông, biển, núi

Là hậu quả của một số thiên tai như bão, lũ, động đất…hoặc do sự khai thác quá mức của con người ở vùng thượng nguồn làm cho đất bị xóa mòn, rửa trôi gây nên hiện tượng sạt lở đất ở núi, do thủy triều dâng lên đột ngột, các cơn lũ quét ở đầu nguồn gây nên sạt, lở đất ở bờ sông, biển

Ở Việt Nam, sạt, lở đất ở bờ sông, biển thường xảy ra với các tỉnh thuộc Duyên hải Nam Trung Bộ, sạt , lở đất ở núi thường xảy ra ở thượng nguồn các con sông, các vùng núi ở Phía Bắc ( Điện Biên, Sơn La…), Miền Trung ( Quảng Nam), Tây Nguyên…

Sạt lở đất ở bờ sông, biển, núi gây nhiều thiệt hại cho các công trình thủy lợi, giao thông, các công trình cơ sở hạ tầng và ảnh hưởng lớn đến môi trường

1.1.3 Những hậu quả của thiên tai

Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, là 1 trong 5 ổ bão của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thường xuyên phải đối mặt với các loại hình thiên tai Mức độ thiên tai ở Việt Nam ngày càng gia tăng cả về quy mô cũng như chu

kỳ lặp lại kèm theo những đột biến khó lường Theo số liệu thống kê, trong 12 năm gần đây, các loại thiên tai như bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, úng ngập hạn hán và các thiên tai khác đã làm thiệt hại đáng kể về người và tài sản, đã làm chết và mất tích hơn 9.600 người, giá trị thiệt hại về tài sản ước tính chiếm khoảng 1,5% GDP/năm Trong năm 2013, Việt Nam chịu ảnh hưởng của 15 cơn bão với cường độ mạnh và diễn biến phức tạp, đặc biệt tình trạng mưa, lũ sau bão đã gây thiệt hại nặng về người và tài sản cho nhiều tỉnh và thành phố

Theo báo cáo sơ bộ của các địa phương, thiên tai đã làm 313 người chết và mất tích, 1.150 người bị thương; 6,4 nghìn ngôi nhà bị sập đổ, cuốn trôi; trên 692 nghìn ngôi nhà bị ngập nước, hư hỏng; 88,2 km đê, kè và 894 km đường giao thông

cơ giới bị vỡ, sạt lở; gần 8 nghìn cột điện gãy, đổ; hơn 17 nghìn ha lúa và 20 nghìn

ha hoa màu bị mất trắng; gần 117 nghìn ha lúa và 154 nghìn ha hoa màu bị ngập, hư hỏng

Các địa phương có số người bị chết và mất tích nhiều do thiên tai là Quảng Bình với 46 người, Nghệ An (29 người), Lào Cai (23 người), Quảng Ngãi (22 người), Bình Định (22 người)

Quảng Bình là địa phương bị thiệt hại nặng nhất về tài sản với gần 204 nghìn ngôi nhà bị sập đổ, hư hỏng, trên 2 nghìn ha hoa màu bị mất trắng, hơn 4 nghìn ha lúa, hoa màu bị ngập, hư hỏng

Tổng giá trị thiệt hại do thiên tai gây ra trong năm 2013 ước tính gần 30 nghìn

tỷ đồng, gấp trên 2 lần năm 2012, trong đó Quảng Bình thiệt hại khoảng 12,4 nghìn

tỷ đồng, chiếm 41,6% tổng giá trị thiệt hại của cả nước

Theo báo cáo sơ bộ, tổng số tiền mặt cứu trợ các địa phương bị ảnh hưởng thiên tai trong năm là gần 795 tỷ đồng và khoảng 20 tấn lương thực

Trong khi thiên tai để lại hậu quả nặng nề, tình hình tai nạn giao thông cũng không có dấu hiệu giảm

1.2 NHỮNG KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI

1.2.1 Khái niệm kỹ năng phòng chống thiên tai

Kỹ năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết ( kiến thức hoặc kinh nghiệm) để giải quyết tình huống hay công việc nào đó phát sinh trong cuộc sống nhằm tạo ra kết quả mong đợi

1.2.2 Những kỹ năng phòng chống thiên tai

Là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục các hành động trước, trong và sau khi thiên tai qua đi để giảm thiểu rủi ro, tác động của thiên tai, đảm bảo bản thân và những người bị ảnh hưởng thoát khỏi hoặc được cứu trợ và hỗ trợ kịp thời

1.2.2.1 Kỹ năng phòng chống bão

Trước khi bão chuẩn bị đổ bộ vào: bịt kín cửa và các khe cửa để tránh gió thổi tốc vào nhà, chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị cá nhân và lương thực để ở nơi cao ráo, chủ động sơ tán đến các nhà, công ty, bệnh viện, trường học…tìm chỗ ẩn nấp kiên

cố, đối với tàu thuyền phải neo đậu tàu thuyền vào nơi trú bão an toàn, chủ động thu hoạch mùa màn trước khi bão đổ bộ vào để giảm thiểu thiệt hại, bình tĩnh tuân theo

sự chỉ đạo của chính quyền địa phương

Trong khi có bão: tuyệt đối ở tại nơi trú ẩn, không được di chuyển ra ngoài vùng có gió, mưa trong mọi trường hợp Bình tĩnh, chủ động hợp tác với lực lượng cứu hộ để việc tránh bão diễn ra an toàn

Sau bão: tuân theo sự chỉ đạo của lực lượng cứu hộ về nơi ở sau khi đảm bảo cơn bão đã đi qua, giúp đỡ và chia sẻ với người khác trong khả năng có thể, kết hợp với các lực lượng cứu hộ dọn dẹp, khắc phục hậu quả, nhanh chóng ổn định cuộc sống

Ở những vùng bờ sông, bờ đê cần đắp bao cát, đất, các đoạn bờ bao mái dốc,

bề mặt nhỏ, nên thực hiện đắp áp trúc mái trước khi đắp tôn cao

Chủ động thu hoạch mùa màng trước mùa bão, lũ

Khi hạn hán xảy ra, cần chủ động tìm nguồn nước tưới tiêu, yêu cầu chính quyền địa phương mở nguồn nước dự phòng từ các con kênh, đập

1.2.2.5 Kỹ năng phòng chống động đất

Khi có thông tin dự báo động đất, mỗi người phải trang bị cho bản thân lương thực, nước uống, đèn bin, phương tiện thông tin liên lạc, dụng cụ y tế để sẵn ở nơi

dễ tìm thấy

Nếu đang ở trong nhà, khi thấy đồ đạc, nền nhà rung chuyển phải di chuyển nhanh đến vị trí an toàn trong nhà: chui xuống gầm bàn, góc phòng tránh các vật nặng rơi xuống đầu

Nếu đang ở ngoài đường thì phải tránh xa các tòa nhà cao tầng, đường dây điện, di chuyển đến chỗ đất trống

Nếu gần bờ biển thì phải ngay lập tức kêu gọi mọi người chạy lên chỗ thật cao

để tránh sóng thần nếu xảy ra

Sau khi động đất xảy ra phải bình tĩnh hợp tác với lực lượng cứu hộ, giúp đỡ người khác, tiến hành các biện pháp để khắc phục

1.2.2.6 Ứng phó với hiện tượng sương muối, sương giá

Tuyển chọn các loại cây chịu được tác động của thời tiết

Khi được dự báo có hiện tượng sương muối sương giá, phải nhanh chóng sử dụng các dụng cụ che chắn như bao ni lông, cây để che chắn các loại rau, củ, quả, cây lương thực

Sau khi kết thúc hiện tượng sương muối, thực hiện các biện pháp bảo vệ cây như phun thuốc, bón phân

Nếu bị chôn vùi dưới đất, phải tìm dụng cụ hỗ trợ và cố hết sức đào đất để lên trên, khi nghe giọng nói từ bên ngoài, phải cố gắng hết sức kêu cứu để người cứu hộ nghe được

1.3 CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÝ VIỆT NAM Ở LỚP 8

1.3.1 Vị trí, mục tiêu, nhiệm vụ chương trình Địa lý Việt Nam lớp 8

1.3.1.1 Vị trí

Chương trình Địa lý Việt Nam trong nhà trường giúp HS có được những hiểu biết về quê hương, đất nước, về con người, tự nhiên của Việt Nam Rèn luyện cho

HS những kỹ năng, hành động ứng xử thích hợp với môi trường tự nhiên, xã hội

Đó là một trong những bài học quan trọng cần thiết cho mỗi người lao động trong

xã hội hiện nay

1.3.1.2 Mục tiêu

- Kiến thức:

+Đặc điểm tự nhiên, dân cư, tình hình phát triển kinh tế - xã hội (KTXH) của Việt Nam, những vấn đề đặt ra đối với cả nước nói chung và từng vùng miền nói riêng

- Kỹ năng: Hình thành và phát triển ở HS:

+ Kỹ năng học tập và nghiên cứu Địa lý: quan sát, nhận xét, phân tích, sử dụng bản đồ, Atlat, vẽ và phân tích biểu đồ, đồ thị, lát cắt, phân tích số liệu thống kê…

+ Kỹ năng thu thập, xử lý và thông báo thông tin Địa lý

+ Kỹ năng vận dụng những kiến thức Địa lý để giải quyết những vấn đề trong cuộc sống

- Thái độ, tình cảm: Góp phần bồi dưỡng cho HS :

+ Tình yêu quê hương, đất nước thông qua việc ứng xử thích hợp với tự nhiên, với con người

+ Có lòng say mê tìm hiểu, học hỏi, hứng thú với các hiện tượng Địa lý

+Có ý chí tự cường dân tộc, niềm tin vào tương lai của đất nước, có ý thức học tập tốt, sẵn sàng tham xa bảo vệ và phát triển đất nước, có ý thức trách nhiệm và tham gia tích cực vào các hoạt động sử dụng hợp lý, bảo vệ, cải tạo môi trường

1.3.1.3 Nhiệm vụ

Trong đường lối phát triển của Đảng đề ra năm 1991 có ghi: “ Nhiệm vụ trung tâm của giáo dục là đào tạo thế hệ trẻ thành những người lao động có ý thức làm chủ, có tri thức, thành thạo nghề nghiệp và có thái độ lao động tích cực, sáng tạo…”

- Địa lý Việt Nam có khả năng cung cấp cho học sinh một khối lượng tri thức phong phú về tự nhiên, về KTXH

+ Qua bức tranh toàn cảnh về các vùng Địa lý khác nhau của Việt Nam, HS sẽ nắm được và biết cách giải thích các hiện tượng, sự khác biệt, nguyên nhân của các mối quan hệ được hình thành và phát triển trong môi trường tự nhiên và KTXH + Địa lý Việt Nam cung cấp cho học sinh những kỹ năng, kỹ xảo để HS có thể vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, làm quen với các phương pháp nghiên cứu, quan sát, điều tra, làm việc với bản đồ, với số liệu thống kê

- Địa lý Việt Nam bồi dưỡng cho HS một thế giới quan khoa học và những quan điểm nhận thức đúng đắn

Việc học tập Địa lý Việt Nam cũng giáo dục cho học sinh nhận thức được vai trò của tự nhiên, con người trong các hoạt động KTXH trên lãnh thổ

- Môn Địa lý Việt Nam hình thành cho HS nhân cách con người mới trong xã hội

Khi học Địa lý Việt Nam, học sinh không những được giáo dục về những thuân lợi, tiềm năng của đất nước mà còn được giáo dục về những khó khăn về mọi mặt để HS có cái nhìn chân thực, sâu sắc về đất nước ta, từ đó giúp HS có động lực

để học tập, xây dựng đất nước

1.3.2 Cấu trúc chương trình môn Địa lý lớp 8 THCS

1.3.2.1 Cấu trúc nội dung

- Phần một: Địa lý thế giới có cấu trúc như sau:

Thiên nhiên, con người ở các Châu lục (tiếp theo)

+ XI Châu Á

+XII Tổng kết Địa lý tự nhiên và Địa lý các Châu lục

- Phần 2: Địa lý Việt Nam có cấu trúc như sau:

+ Địa lý tự nhiên

+ Địa lý địa phương

1.3.2.2 Cấu trúc loại bài

Chương trình môn Địa lý ở trường phổ thông có cấu trúc theo loại bài như sau:

- Loại bài kiến thức về Địa lý tự nhiên: đại cương, các Châu lục, Việt Nam

- Loại bài kiến thức về Địa lý KTXH: đại cương, các châu lục, các khu vực, các quốc gia

- Loại bài kiến thức về Địa lý địa phương

1.3.3 Nội dung và đặc điểm sách giáo khoa lớp 8

 Đặc điểm về cấu trúc :

Sách có cấu trúc chia làm 2 phần:

- Phần I: Thiên nhiên và con người các Châu lục

- Phần II: Địa lý tự nhiên Việt Nam

 Đặc điểm về nội dung

- Phần I có tên gọi: Thiên nhiên và con người các châu lục (tiếp theo), Phần II

có tên gọi: Địa lý Việt Nam Sách xây dựng theo các bài học: mỗi bài học trình bày trong 1 tiết

- Sách có 2 kênh: chữ và hình Kênh chữ chiếm tỉ lệ lớn trong SGK và kiến thức cơ bản của bài học

- Sách có các bài thực hành Sau mỗi chương có bài học thực hành để hình thành và rèn luyện các kỹ năng địa lý cho học sinh

- Sách lớp 8 có hệ thống câu hỏi giữa bài và cuối bài Các câu hỏi giữa nhằm chốt lại kiến thức cơ bản, giúp học sinh nghiên cứu, hay rèn luyện kỹ năng địa lý cho HS Các câu hỏi cuối bài vừa giúp HS tái hiện lại kiến thức, vừa phát triển tư duy và rèn luyện các kỹ năng Đia lý cho HS

1.3.4 Những thuận lợi và khó khăn trong việc tích hợp giáo dục kỹ năng PCTT trong chương trình Địa lý lớp 8

* Thuận lợi

- Việc lồng ghép kiến thức PCTT vào một số các môn học trong nhà trường phổ thông là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay sẽ giúp các em có những kỹ năng

cơ bản để hạn chế và phòng tránh những rủi ro do thiên tai gây ra

- SGK ở trường phổ thông được cải cách theo hướng giảm kênh chữ, tăng cường kênh hình và các câu hỏi đòi hỏi tư duy, liên hệ vấn đề tạo điều kiện cho GV

áp dụng các phương pháp dạy học tập trug vào HS

- HS rất hứng thú với nội dung PCTT vì rất thiết thực và gần gũi với cuộc sống

* Khó khăn

- Chương trình Địa lý tự nhiên Việt Nam là phần tương đối khó, một số bài khá dài, lượng kiến thức nhiều và phức tạp nên việc chuyển tải và lựa chọn nội dung giáo dục kỹ PCTT chắc chắn gặp nhiều khó khăn

- Hiện nay, nhiều GV chưa thực sự chú trọng vào việc giáo dục kỹ năng PCTT

do đây là nội dung không quan trọng, không thi cử và nội dung này tốn nhiều thời gian cho tiết học

- Nội dung giáo dục kỹ năng PCTT chưa được đưa vào cụ thể vào từng bài, chưa có hướng dẫn cụ thể, tài liệu cũng như các chương trình tập huấn cho GV nên việc lồng ghép vào chương trình dạy còn khó khăn

- Phương tiện dạy học, cơ sở vật chất phục vụ cho việc dạy lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng PCTT còn nhiều hạn chế

- Học sinh THCS còn chưa nhận thức được tầm quan trọng của những kỹ năng PCTT để tự bảo vệ mình và người thân

1.4 ĐẶC ĐIỂM TÂM SINH LÝ VÀ MỨC ĐỘ NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH LỚP 8 THCS

1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi THCS

Đây là lứa tuổi phát triển mạnh mẽ về mọi mặt nhưng không có sự đồng đều

Sự thay đổi tính chất và các hình thức hoạt động học tập cùng với óc tò mò, ham hiểu biết nên đòi hỏi hoạt động trí tuệ cuả HS THCS phát triển hơn các lứa tuổi khác

- Đây là lứa tuổi mà mọi giác quan, bộ não phát triển hoàn thiện hơn Vì vậy thay vì nhớ từng câu, từng chữ, học thuộc bài thì HS sẽ thiên về khuynh hướng tái hiện kiến thức đã học bằng cách học của mình bằng lời nói hơn

Sự phát triển của HS THCS diễn ra rất phức tạp Một mặc, chú ý có chủ định bền vững được hình thành, nhưng mặc khác, sự phong phú của những ấn tượng, sự rung động tích cực và xung đột mạnh mẽ của lứa tuổi thường dẫn đến sự chú ý không bền vững

Hoạt động tư duy của HS THCS cũng có những biến đổi cơ bản Do nội dung của môn học phong phú, đa dạng, phức tạp đòi hỏi tính mới mẻ của việc lĩnh hội tri thức, đòi hỏi phải dựa vào tư duy độc lập, khả năng khái quát hóa, trừu tượng, phán đoán mới rút ra được kết luận

1.4.2 Đặc điểm nhận thức HS THCS

Từ tiểu học chuyển lên THCS là quá trình trẻ em thực hiện bước chuyển về phương thức hoạt động và có trình độ phát triển mới về tâm lý, ý thức Trong quá trình này, nhận thức của HS THCS có một số đặc điểm sau:

THCS: hình thành nhận thức lý tính (dựa trên tư duy khoa học hay còn gọi là

tư duy lý luận) theo logic của đối tượng từng môn học

Nhìn chung hoạt động nhận thức của HSTHCS đều tuân theo quy luật của quá trình nhận thức Hoạt động nhận thức của HS THCS dựa trên cơ sở của các phương pháp học mà các em lĩnh hội được từ khi học ở tiểu học và hiện nay phát triển ở

trình độ cao hơn, có tính chuyên biêt hơn tùy thuộc vào hệ thống khái niệm và nội dung các môn học

1.5 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI QUA MÔN ĐỊA LÝ Ở LỚP 8 THCS

1.5.1 Mục đích, nội dung, phương pháp điều tra

1.5.1.1 Mục đích

Làm rõ tình hình giáo dục kỹ năng PCTT ở trường phổ thông qua bài dạy Địa

lý Việt Nam, từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của việc giáo dục kỹ năng PCTT

- Quan điểm của GV về lồng ghép giáo dục kỹ năng PCTT

- Mục đích, mức độ tiến hành giáo dục kỹ năng PCTT

- Mức độ đạt mục tiêu khi tiến hành giáo dục kỹ năng PCTT

- Thuận lợi, khó khăn khi giáo dục kỹ năng PCTT qua bài dạy Địa lý Việt Nam

- Nhận thức của HS về thiên tai và PCTT

- Kỹ năng của HS về PCTT

- Đề xuất, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng PCTT

1.5.1.3 Phương pháp điều tra

- Điều tra bằng phiếu: lập mẫu phiếu điều tra nhằm thu thập ý kiến của GV và

HS về những vấn đề cần khảo sát

- Quan sát, phỏng vấn, dự giờ một số giờ dạy trên lớp của GV kết hợp với kết quả điều tra và kiểm tra chất lượng học tập của HS nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp giáo dục kỹ năng PCTT cho HS

1.5.1.4 Tổ chức điều tra

- Số lượng GV: 10

- Số lượng học sinh: 120 ( trường: THCS Đông Phú, THCS Quế An, THCS Quế Phong)

- Thời gian điều tra: từ tháng 3 – 5/2014

1.5.2 Kết quả điều tra

Kết quả điều tra cho thấy những vấn đề lớn sau:

1.5.2.1 Thực trạng việc dạy và học về vấn đề giáo dục kỹ năng PCTT qua môn Địa lý lớp 8

- Về mục đích giáo dục kỹ năng PCTT: 100% GV đều hướng đến mục đích chung là giúp HS hiểu được nguyên nhân, diễn biến, hậu quả và cách phòng tránh các loại thiên tai

Bảng 1.1 Mục đích giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS qua bài dạy Địa lý

Việt Nam

Giúp HS hiểu được nguyên nhân, diễn biến,

vùng phân bố các loại thiên tai 8 80

Giúp HS hiểu được tác hại của các loại thiên

Giúp HS biết cách phòng tránh thiên tai 10 100

- Về mức độ tiến hành giáo dục kỹ năng PCTT cho HS: nhìn chung còn ít, chỉ

có khoảng 30% số GV là thường xuyên thực hiện giáo dục kỹ năng PCTT, còn lại

đa số GV vẫn chưa thật sự quan tâm đến vấn đề này

Bảng 1.2 Mức độ giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS qua bài dạy

Địa lý Việt Nam

Thường xuyên 3 30 Thỉnh thoảng 3 30 Hiếm khi 4 40 Không bao giờ 0 0

- Nội dung giáo dục kỹ năng PCTT: Qua khảo sát, cho thấy nội dung mà GV thường giáo dục kỹ năng PCTT cho HS chủ yếu là tác hại của thiên tai, nguyên nhân, cách phòng tránh Chưa có GV nào chú ý đến giáo dục diễn biến của thiên tai, phân bố các loại thiên tai ở Việt Nam Trong khi thực tế, nếu HS nhận biết được diễn biến của thiên tai cũng sẽ góp phần giảm thiểu các ảnh hưởng của thiên tai,

nắm được sự phân bố của thiên tai cũng góp phần làm cho HS có kiến thức về thiên tai khi trải nghiệm thực tiễn cuộc sống ở bất cứ đâu

Bảng 1.3 Nội dung được chú ý khi giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS

Nguyên nhân của thiên tai 3 30

Diễn biến của thiên tai 0 0

Phân bố của thiên tai 0 0

Tác hại của thiên tai 4 40

Cách phòng tránh 3 30

- Về phương pháp của GV trong giáo dục kỹ năng PCTT: Qua dự giờ một số tiết dạy cho thấy đa số GV đều kết hợp nhiều phương pháp để giáo dục kỹ năng PCTT cho HS, tuy nhiên phương pháp được GV sử dụng nhiều là phương pháp truyền thống (hỏi đáp:80%) Còn các phương pháp tích cực, tác dụng mạnh đến nhận thức của HS ít được áp dụng, thậm chí còn không được áp dụng như phương pháp trình chiếu video, tranh ảnh, phương pháp quan sát thực tế, phương pháp thảo luận…GV đều cho rằng, các phương pháp này đều tốn nhiều thời gian cho bài học

và khoa áp dụng thực tế

Bảng 1.4 Phương pháp thường sử dụng để giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8

THCS qua bài dạy Địa lý Việt Nam

GV thường

sử dụng

Tỷ lệ %

Phương pháp đàm thoại, gợi mở 7 70

Phương pháp thảo luận 2 20

Phương pháp chiếu video, tranh ảnh 1 10

Bảng 1.5 Phương tiện dạy học thường sử dụng để giáo dục kỹ năng PCTT cho hs

lớp 8 THCS qua bài dạy Địa lý Việt Nam

Phương tiện dạy học Số GV thường sử dụng Tỷ lệ %

Sách giáo khoa 5 50

Số liệu thống kê 1 10

Tài liệu tham khảo 0 0

- Mức độ đạt được mục tiêu khi giáo dục kỹ năng PCTT cho HS: Các mục tiêu

đề ra của giáo dục kỹ năng PCTT cho HS (theo đánh giá của GV) nhìn chung đạt được mức độ khá trở lên

Bảng 1.6 Mức độ đạt được mục tiêu khi giáo dục kỹ năng PCTT cho HS THCS qua

bài dạy Địa lý Việt Nam

Bảng 1.7 Những thuận lợi khi giáo dục kỹ năng PCTT cho HS lớp 8 THCS qua bài

dạy Địa lý Việt Nam

phương tiện dạy học, thiếu thời gian và các hướng dẫn Ngoài ra việc đưa nội dung này vào chương trình còn hạn chế bởi khả năng lựa chọn nội dung tích hợp của GV, sao cho phù hợp với từng loại thiên tai ở các vùng miền khác nhau mà không làm biến tính nội dung bài học và không quá tải Việc thu hút HS vào nội dung này là một vấn đề không dễ bởi phương pháp thực hiện còn truyền thống, khó tạo được hứng thú cho HS

Tỉ lệ

%

Số lượng

Tỉ lệ

%

Số lượng

Tỷ lệ

%

Thiên tai ở Việt Nam không nhiều 2 1,7 18 15 100 83,3 Việt Nam ít chịu ảnh hưởng của bão 13 10,8 20 16,7 87 72,5 Việt Nam không có động đất 2 1,7 1 0,8 117 97,5

Lũ quét, sạt lở đất thường xảy ra ở vùn

núi, bờ biển, ngập lụt diễn ra chủ yếu ở

Việc phòng chống thiên tai là trách

nhiệm của cơ quan các cấp

HS còn chưa có nhận thức đúng về thiên tai như: 27,5% đồng ý với ý kiến việc phòng chống thiên tai là trách nhiệm của các cơ quan các cấp, 10,8% ý kiến đồng ý rằng Việt Nam ít chịu ảnh hưởng của bão…

Việc nhận thức chưa đúng về thiên tai sẽ dẫn đến những hành động không phù hợp khi thiên tai xảy ra, do đó việc giáo dục kỹ năng PCTT cho HS là hết sức cần thiết

1.5.3 Kết quả giáo dục kỹ năng PCTT của học sinh lớp 8

- Vấn đề giáo dục kỹ năng PCTT qua bài dạy Địa lý Việt Nam lớp 8 THCS đã được GV quan tâm GV đã sử dụng nhiều phương pháp, nhiều hình thức tổ chức dạy học để giáo dục kỹ năng PCTT cho HS Trong đó tập trung vào các PPDH mới, phát huy đươc tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS Cùng với các PPDH mới là các phương tiện và hình thức dạy học phù hợp, ngày càng được cải tiến

- Nội dung giáo dục kỹ năng PCTT trong chương trình Địa lý Việt Nam lớp 8 THCS đã được GV khai thác triệt để với các vấn đề như: nguyên nhân, diễn biến, cách phòng tránh các loại thiên tai…

- Những kiến thức đã mang lại một số kết quả nhất định đối với nhận thức của

HS về thiên tai.Tuy nhiên vẫn còn một số GV do những khó khăn khác nhau mà việc tích hợp giáo dục kỹ năng PCTT cho HS còn chưa được tiến hành thường xuyên và hiệu quả mang lại vẫn chưa cao

- Nhận thức của HS về thiên tai vẫn chưa đầy đủ

-Thực tế việc giáo dục kỹ năng PCTT ở các trường THCS vẫn còn một số khó khăn cần được khắc phục như: thiếu trang thiết bị dạy học, chưa có chương trình tập huấn bài bản cho GV, việc tích hợp giáo dục kỹ năng PCTT vào SGK còn hạn chế…

Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG

CHỐNG THIÊN TAI QUA MÔN ĐỊA LÝ LỚP 8

2.1 MỤC TIÊU GIÁO DỤC KỸ NĂNG PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI CHO HỌC SINH LỚP 8

2.1.1 Mục tiêu giáo dục kỹ năng PCTT cho học sinh lớp 8 THCS

Các nội dung giáo dục kỹ năng PCTT trong chương trình Địa lý Việt Nam ở THCS nhằm vào mục tiêu:

- Về kiến thức: Giúp HS hiểu được nguyên nhân hình thành, phân bố, hoạt động của một số loại thiên tai ở Việt Nam, nhận thức được những hậu quả nặng nề

do thiên tai gây ra Biêt được các biện pháp giúp giảm thiểu và phòng tránh thiệt hại

do thiên tai gây ra

2.1.2 Các cơ hội, yêu cầu khi tích hợp giáo dục kỹ năng PCTT qua môn Địa lý lớp 8

2.1.2.1 Các cơ hội

Phần lớn, các bài học trong chương trình Địa lý Việt Nam lớp 8 đều có khả năng tích hợp nội dung PCTT, tuy nhiên, ở các bài học có sự khác nhau Phần kiến thức Địa lý tự nhiên có nhiều thuận lợi hơn, bởi chính nội dung của chúng có liên quan rất nhiều đến kiến thức về thiên tai Nhìn chung cơ hội giáo dục kỹ năng PCTT trong chương trình môn Địa lý có chứa đựng những kỹ năng PCTT dưới các dạng chủ yếu sau:

- Dạng 1: Nội dung chủ yếu của bài học, hay một số phần nội dung của bài học có sự trùng hợp với nội dung PCTT

- Dạng 2: Một số nội dung của bài học hay một số phần nhất định của bài học

có liên quan trực tiếp với nội dung PCTT

- Dạng 3: Ngoài ra, ở một số nội dung của bài học, các bài tập, bài làm, các ví

dụ cũng được xem như là một hình thức để khai thác các vấn đề PCTT