Nghiên cứu thực trạng, hiệu quả phương pháp học tập theo nhóm của sinh viên sư phạm địa lý trường đại học sư phạm đà nẵng

bảng 2.1 Bảng tổng hợp đánh giá mức độ thực hiện các kĩ năng của sinh viên khoa Địa lý – Trường ĐHSPĐN ĐV 20 2.2 Bảng tổng hợp kết quả điều tra mức độ quan tâm của giảng viên tới việc r

GIANG THỊ MINH HẠNH

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG, HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP THEO NHÓM CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÝ –

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐÀ NẴNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

CỬ NHÂN SƯ PHẠM ĐỊA LÝ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Đậu Thị Hòa

Đà nẵng, tháng 5 năm 2014

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 1

2.1 Mục đích nghiên cứu 1

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Lịch sử nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Cấu trúc của đề tài 3

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: CƠ SƠ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HỌC TẬP THEO NHÓM TRONG SINH VIÊN 4

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1.1 Phương pháp 4

1.1.2 Học tập 4

1.1.3 Nhóm 4

1.1.4 Học tập theo nhóm 4

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP NHÓM 5

1.2.1 Đặc điểm của học tập theo nhóm 5

1.2.2 Nguyên tắc học tập theo nhóm 6

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng tích cực đến học tập nhóm 7

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, HIỆU QUẢ HỌC TẬP THEO NHÓM TRONG SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÝ 12

2.1 ĐẶC ĐIỂM HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ 12

2.2 KHÁI QUÁT CÁC PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÍ 13

2.3 THỰC TRẠNG HỌC TẬP THEO NHÓM CỦA SINH VIÊN KHOA ĐỊA LÍ 15

2.3.1 Thực trạng 15

2.3.2 Đánh giá tổng quát thực trạng học tập theo nhóm của sinh viên sư phạm Địa lý 24

2.4 NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG HẠN CHẾ TRÊN 25

2.5 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HỌC TẬP, LÀM VIỆC NHÓM CỦA SINH VIÊN SƯ

PHẠM ĐỊA LÝ 27

2.5.1 Hiệu quả học tập, làm việc của các thành viên nhóm 28

2.5.2 Hiệu quả học tập, làm việc của nhóm trưởng 33

2.5.3 Hiệu quả trong cách thức hoạt động nhóm 34

2.5.4 Hiệu quả trong rèn luyện và phát triển các kĩ năng 35

2.5.5 Hiệu quả trong phát triển nhân cách toàn diện của sinh viên 38

2.5.6 Hiệu quả trong kết quả học tập 39

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP THEO NHÓM CỦA SINH VIÊN 40

3.1 CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT 40

3.1.1 Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức học tập cho sinh viên 40

3.1.2 Giải pháp 2: Tăng cường rèn luyện các kĩ năng học tập theo nhóm 41

3.1.3 Giải pháp 3: Nâng cao năng lực điều hành của nhóm trưởng trong quản lí nhóm 45

3.1.4 Giải pháp 4: Giáo viên phải thường xuyên kiểm tra, đánh giá để kiểm soát được mức độ làm việc của các thành viên trong nhóm 46

3.1.5 Giải pháp 5: Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào học tập nhóm 47

3.1.6 Giải pháp 6: Lựa chon, sử dụng kết hợp các hình thức làm việc nhóm 48

3.1 MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC GIẢI PHÁP 49

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 50

1 KẾT LUẬN 50

2 KIẾN NGHỊ 50

2.1 Đối với Trường ĐHSPĐN 50

2.2 Đối với các giảng viên 51

2.3 Đối với sinh viên khoa Địa lý 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 52

giáo và các bạn sinh viên khoa Địa lý Trong buổi bảo vệ luận văn hôm nay em xin gửi lòi cảm ơn đến:

PGS.TS Đậu Thị Hòa, người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ em tanjaj tình trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành đề tài

Ban chủ nhiệm khoa, các thầy cô giáo trong khoa Địa lý trường Đại hoạc Sư phạm Đà Nẵng đã nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn em trong suốt thời gian học tập tại nhà trường và luôn tạo mọi điều kiện để em hoàn thành đề tài

Cảm ơn các bạn sinh viên khoa Địa lý, bạn bè và người thâ đã động viên, giúp đơa và tạo mọi điều kiện cho em hoàn thành tốt luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn!

Đà Nẵng, tháng 5 năm 2014

Sinh viên

Giang Thị Minh Hạnh

bảng

2.1 Bảng tổng hợp đánh giá mức độ thực hiện các kĩ năng của

sinh viên khoa Địa lý – Trường ĐHSPĐN (ĐV

20

2.2 Bảng tổng hợp kết quả điều tra mức độ quan tâm của

giảng viên tới việc rèn luyện các kỹ năng học tập theo

nhóm trong sinh viên (Đơn vị: %)

28

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Số hiệu

2.1 Biểu đồ thể hiện mức độ ưu thích làm việc nhóm của

sinh viên khoa Địa lý

2.5 Biểu đồ thể hiện mức độ đoàn kết trong nội bộ nhóm

sinh viên khoa địa lí (ĐV:%)

34

2.6 Biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa 2 yếu tố mức độ đoàn

kết và hiệu quả làm việc nhóm (ĐV: %)

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trên thế giới hiện nay đang diễn ra những chuyển biến trong lĩnh vực giáo dục

Xu hướng giáo dục đang phát triển với mục tiêu: đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp, phát huy tính tích cực, chủ động cũng như khả năng tự học, tự nghiên cứu của người học

Trong xu hướng đó, giáo dục Việt Nam cũng đã và đang có những thay đổi mau

lẹ, mạnh mẽ để hòa nhập với nền giáo dục hiện đại trên thế giới, đặc biệt là vấn đề đổi mới phương pháp dạy và học trong nhà trường

Tại nghị quyết của hội nghị trung ương lần thứ 2 BCH trung ương Đảng khóa II (2 – 1996) nhấn mạnh “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học ”

Tại khoản 2, điều 5, Luật giáo dục 2005 cũng đã khẳng định: “ Phương pháp giáo dục phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vương lên

Như vậy trong thời đại mới, khi khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển, làm việc nhóm là yêu cầu quan trọng, cần thiết được đặt ra đối với tất cả mọi người Đặc biệt đối với sinh viên, học tập theo nhóm là một trong các phương pháp học tập hiệu quả để qua đó rèn cho sinh viên khả năng hợp tác, chia sẽ, tư duy phản biện…Đó là điều cần thiết đối với công dân thế kỉ 21 Do đó mỗi sinh viên cần được trang bị ngay

từ trong nhà trường để khi ra trường có thể sống và làm việc trong các tổ chức một cách tích cực

Sinh viên Đại học sư phạm Đà Nẵng nói chung, sinh viên sư phạm Địa lý nói riêng cũng đã được làm quen với phương pháp học tập này Hiện nay phương pháp làm việc nhóm ngày càng được sử dụng phổ biến trong sinh viên, tuy nhiên hiệu quả của nó thì ở nhiều mức độ khác nhau, không phải nhóm sinh viên nào cũng đạt được kết quả cao nhất với phương pháp học tập, làm việc theo nhóm này

Xuất phát từ những lí do trên, tác giả lựa chọn đề tài “Nghiên cứu thực trạng, hiệu quả phương pháp học tập theo nhóm của sinh viên sư phạm Địa lý - Trường Đại học sư phạm Đà Nẵng” để nghiên cứu hoạt động nhóm của sinh viên sư phạm Địa

lý và đưa ra một số giải pháp nâng cao kĩ năng, hiệu quả học tập nhóm cho sinh viên

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu thực trạng phương pháp học tập nhóm của sinh viên sư phạm Địa lý,

từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả làm việc nhóm cho sinh viên

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa cơ sở lí luận và thực tiễn về phương pháp học tập theo nhóm

- Điều tra thực trạng, hiệu quả phương pháp học tập nhóm của sinh viên sư phạm Địa lý, Trường Đại học sư phạm Đà Nẵng

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập nhóm cho sinh viên sư phạm Địa lý, qua đó phát triển các kĩ năng hợp tác, chia sẽ, tư duy phản biện…góp phần nâng cao chất lượng học tập cho sinh viên, đáp ứng yêu cầu của ngành đào tạo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đánh giá được thực trạng, hiệu quả học tập nhóm trong sinh viên qua hoạt động học tập Địa lý

- Phương pháp học tập theo nhóm của TS Trần Thị Thu Mai, trường ĐH sư phạm

- Luận văn tốt nghiệp của nhóm sinh viên trường ĐH sư phạm TP Hồ Chí Minh,

Nâng cao hiệu quả làm việc nhóm trong giờ học của sinh viên khoa công nghệ thông tin trường ĐH sư phạm TP Hồ Chí Minh – 2011

Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu về thực trạng, hiệu quả phương pháp làm việc nhóm của sinh viên Vì thế việc nghiên cứu vấn đề này càng trở nên cần

thiết, góp phần đánh giá đúng thực tế hiệu quả học nhóm của sinh viên và rèn luyện các

kĩ năng làm việc nhóm cần thiết cho sinh viên, đáp ứng xu hướng giáo dục ở bậc đại học hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Sưu tầm, nghiên cứu, tra cứu tài liệu, sách báo có liên quan đến vấn đề nghiên

cứu, phân tích tổng hợp, hệ thống hóa theo mục đích nghiên cứu của đề tài

5.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

5.2.1 Phương pháp quan sát

Theo dõi quá trình học tập trên lớp, ngoài giờ lên lớp, đặc biệt là theo dõi các buổi học tập và thảo luận nhóm của sinh viên nhằm đánh giá thực trạng, hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả làm việc nhóm của sinh viên

5.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Tiến hành xây dựng phiếu hỏi dành cho đối tượng là sinh viên nhằm thu thập những thông tin cần thiết phục vụ cho việc phân tích, đánh giá thực trạng, hiệu quả làm việc nhóm trong sinh viên

5.2.3 Phương pháp chuyên gia

Xin ý kiến các giảng viên có kinh nghiệm của khoa để xây dựng công cụ điều tra

và khẳng định giá trị các giải pháp nâng cao hiệu quả học tập nhóm cho sinh viên

5.2.4 Phương pháp phỏng vấn

Tiến hành phỏng vấn, lấy ý kiến trực tiếp từ các bạn sinh viên khoa Địa lý những vấn đề liên quan đến học tập nhóm Từ đó kết hợp với kết quả từ phiếu điều tra nhằm đánh giá thực trạng cũng như hiệu quả học nhóm của sinh viên khoa Địa lý

5.2.5 Phương pháp thống kê, mô tả

Phương pháp thống kê, mô tả dùng để hệ thống hóa tài liệu từ đó đưa ra các đánh giá về thực trạng, hiệu quả làm việc nhóm trong sinh viên, tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả làm việc nhóm của sinh viên

Chương 3: Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học tập nhóm trong sinh viên sư phạm Địa lý

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC TỔ CHỨC HỌC TẬP THEO

NHÓM TRONG SINH VIÊN

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1.1 Phương pháp

Theo Lexicon der Padagogik: “Phương pháp giúp để trình bày có lý lẽ vững vàng một chân lý đã xác định rồi hoặc để vạch ra một con đường tìm tòi một chân lý mới”

Theo Hegel: “Phương pháp là ý thức về hình thức của sự vận động bên trong của nội dung”

Như vậy có thể hiểu: Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định trong nhận thức và trong thực tiễn

1.1.2 Học tập

Theo GS Nguyễn Ngọc Quang, nghiên cứu dạy học theo quan điểm quá trình:

“Học là quá trình tự điều khiển tối ưu sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học, bằng cách đó hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách toàn diện Vai trò tự điều khiển của quá trình học thể hiện ở sự tự giác, tích cực, tự lực và sáng tạo dưới sự điều khiển của thầy, nhằm chiếm lĩnh khái niệm khoa học Học có 2 chức năng kép là lĩnh hội và

1.2 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP THEO NHÓM

1.2.1 Đặc điểm của học tập theo nhóm

Học tập theo nhóm là một cách học đòi hỏi mỗi thành viên trong nhóm cùng thực hiện một cam kết làm việc nhất định không có sự hướng dẫn trực tiếp của giảng viên mà dựa trên sự hợp tác và phân công công việc hợp lý trong nhóm

Học tập theo nhóm được biểu hiện:

+ Mọi thành viên trong nhóm đều hướng đến mục tiêu chung nhất định

+ Có sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các thành viên

+ Có trách nhiệm, lợi ích liên đới trong sản phẩm nhóm

Nếu học tập theo nhóm được tổ chức và điều khiển một cách khoa học và hợp lý

sẽ đem lại rất nhiều lợi ích, cụ thể:

+ Làm việc theo nhóm sẽ góp phần xây dựng tinh thần đồng đội, mối quan hệ tương hỗ giữa các thành viên trong nhóm đồng thời tạo nên sự gắn kết trong một cộng đồng nhằm hướng đến một mục tiêu chung Trong quá trình làm việc nhóm, các mâu thuẫn sẽ nảy sinh đòi hỏi sự cố gắng của mỗi cá nhân cùng trí tuệ tập thể để giải quyết vấn đề

+ Học tập theo nhóm sẽ đáp ứng nhu cầu học tập cá nhân, phù hợp với việc học hướng tới người học, khuyến khích tính độc lập tự chủ trong học tập Nếu trong phương pháp thuyết trình cơ hội cho người học trao đổi với nhau rất ít thì học tập theo nhóm mọi thành viên được tự do phát biểu quan điểm của mình về chủ đề thảo luận, từ

đó phát triển tư duy độc lập và trao đổi lẫn nhau trong nhóm

+ Học tập theo nhóm luôn có sự bàn bạc, tranh luận để tìm ra chân lý dựa trên những nguồn thông tin mà mọi thành viên trong nhóm tìm hiểu Vì vậy sản phẩm của nhóm là sản phẩm của trí tuệ tập thể, tập hợp sự sáng tạo của nhiều người nên sẽ rất phong phú, đa dạng và giàu tính sáng tạo Từ đó giúp các thành viên hiểu và nhớ kiến thức lâu hơn

+ Học tập theo nhóm sẽ tăng khả năng hòa nhập, có thêm tinh thần học hỏi, biết lắng nghe người khác cũng như khả năng phản biện thông qua phần trình bày của mình

và sự phản hồi của những người xung quanh

+ Học tập theo nhóm sẽ tạo cơ hội cho mọi thành viên rèn luyện các kỹ năng như: kỹ năng thuyết trình trước đám đông, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tổ chức…Đây là những kỹ năng rất quan trọng, cần thiết cho quá trình làm việc sau này, vì vậy đây sẽ là tiền đề để ta biết cách làm việc trong môi trường tập thể

Tuy nhiên, nếu sử dụng phương pháp học tập theo nhóm không đúng cách, không phù hợp với nội dung và thiếu kỹ năng thực hiện thì có thể chỉ mang tính hình thức, gây mất nhiều thời gian, sản phẩm không mang tính tập thể, các cá nhân thiếu tích

cực sẽ đùn đẩy cho những người năng nổ, nhiệt tình Chính vì vậy để học tập nhóm thực sự đem lại kết quả cao mỗi thành viên trong nhóm cần nhận thức đúng đắn về trách nhiệm của mình, cùng rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm thật hiệu quả

Có rất nhiều cách tiếp cận trong phân chia hình thức học tập nhóm như: theo số lượng người trong cùng một nhóm, như theo tính chất công việc Tuy nhiên trong phạm vi đề tài này tác giả chỉ xin tiếp cận hình thức học tập nhóm theo tính chất công việc Dựa trên tính chất công việc có thể chia nhóm học tập theo ba hình thức, gồm:

- Nhóm ngang: Là nhóm sau khi nhận yêu cầu làm bài người nhóm trưởng sẽ lập

đề cương rồi phân chia từng phần công việc cho các thành viên, sau đó tổng hợp và hoàn thiện bài tập của nhóm

- Nhóm dọc: Nhóm trưởng hiểu rõ năng lực các thành viên trong nhóm Nhóm

trưởng nhận đề tài sau đó phân chia cụ thể: ai viết đề cương, ai tìm tài liệu, ai xử lý tài liệu, ai viết bài, ai phản biện lại bài viết của nhóm, ai chuẩn bị câu hỏi phản biện lại nhóm khác, ai là thư ký

- Nhóm kết hợp: Tất cả các thành viên trong nhóm đều phải làm tất cả các công

việc

Tuy nhiên mỗi hình thức nhóm làm việc đều có ưu và nhược điểm riêng Vì vậy, khi áp dụng các hình thức trên, các nhóm cần phải lựa chọn linh hoạt để đem lại hiệu quả cao nhất

1.2.2 Nguyên tắc học tập theo nhóm

Để hoạt động nhóm đạt hiệu quả cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

+ Tạo sự đồng thuận: Các buổi họp là cách thức hiệu quả để bồi đắp tinh thần đồng đội và thói quen làm việc theo nhóm ngay từ lúc đầu mới thành lập nhóm Các buổi họp giúp các thành viên làm quen với nhau, hiểu biết về nhau, gắn bó với nhau, tạo sự nhất trí về các mục tiêu cũng như cơ cấu tổ chức nhóm Để tạo sự đồng thuận mọi vấn đề của nhóm đều cần đem ra bàn bạc và đi đến thống nhất dựa trên sự nhất trí của các thành viên

+ Chia sẻ và hợp tác với tinh thần đồng đội: Đây là một nguyên tắc quan trọng trong học tập nhóm Vì học tập theo nhóm là sự tham gia của nhiều thành viên nhằm hướng đạt mục tiêu chung trong học tập nên sự hợp tác và chia sẻ là không thể thiếu Hơn nữa nếu làm việc đơn lẻ sẽ khó thực hiện tốt nhiệm vụ chung vì mỗi người chỉ mạnh

về một khía cạnh nào đó của công việc chung Vì thế sự hợp tác và chung sức sẽ tạo ra sức mạnh tập thể

+ Tôn trọng: Tôn trọng là một nguyên tắc rất quan trọng trong học tập nhóm Bởi vì nhóm là một tập thể chỉ khi tập thể đó tồn tại sự tôn trọng lẫn nhau giữa các thành viên, tôn trọng nội quy của nhóm mới có thể xây dựng một bầu không khí cởi

mở, thân thiện trong nhóm Sự tôn trọng thể hiện ở sự chấp hành nội quy nhóm, đúng giờ, chú y lắng nghe khi người khác phát biểu ý kiến, tạo cơ hội - khuyến khích mọi người chia sẻ, ghi nhận - đánh giá đúng sự đóng góp của các thành viên

+ Phát huy tốt vai trò của trưởng nhóm: Mỗi nhóm đều cần một nhóm trưởng giữ vai trò là người tổ chức và điều hành hoạt động của nhóm, là “cầu nối” giữa nhóm

và phần còn lại của tổ chức, là người phát ngôn cho nhóm Trưởng nhóm là người duy trì sự thực hiện mục tiêu và giữ cho mọi người đi đúng hướng, đem nguồn lực về cho nhóm khi cần thiết, khuyến khích mọi người và gỡ rối cho nhóm khi gặp vấn đề nan giải

+ Phân công nhiệm vụ rõ ràng, hợp lý: Phân công nhiệm vụ là một việc làm không thể thiếu khi học tập theo nhóm Khi phân công phải chú trọng phân công phù hợp với năng lực của từng thành viên vì mỗi cá nhân sẽ cống hiến hết mình nếu họ được đánh giá đúng năng lực, sử dụng đúng và được tin tưởng Sự phân công rõ ràng trách nhiệm của từng thành viên sẽ là yếu tố quan trọng tạo nên thành công cho nhóm

1.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng tích cực đến học tập theo nhóm

Lí luận và thực tiễn đã chứng minh rằng trong hoạt động học tập theo nhóm có nhiều yếu tố ảnh hưởng, có thể theo hai chiều hướng: tích cực hoặc tiêu cực Nếu xét theo chiều hướng tích cực, tác giả nhận thấy các yếu tố sau đây sẽ làm hoạt động nhóm đạt hiệu quả cao

a Quan điểm đúng đắn về học tập và làm việc theo nhóm

Để hoạt động học tập theo nhóm đạt kết quả, trước hết mọi thành viên trong nhóm cần phải hiểu rõ thế nào là học tập theo nhóm, có những nhận thức đúng đắn về những ưu thế của học tập theo nhóm, từ đó mới thấy được trách nhiệm của bản thân và

có định hướng hoạt động nhóm đạt hiệu quả Nếu các thành viên quan niệm lệch lạc về học tập theo nhóm thì chắc chắn hoạt động học tập nhóm đó sẽ không thể có hiệu quả

c Năng lực của nhóm trưởng

Trong hoạt động của một nhóm, người trưởng nhóm đóng vai trò vô cùng quan trọng, là người chịu trách nhiệm trước thầy cô, tập thể lớp về hoạt động của nhóm, là người điều hành và tổ chức công việc của nhóm, đảm bảo cho nhóm đi đúng hướng, là người động viên thôi thúc mọi người và tháo gỡ khó khăn khi cần thiết Chính vì vậy, người trưởng nhóm sẽ góp phần quyết định thành công của một nhóm học tập Nếu một nhóm có người trưởng nhóm có năng lực về học tập và quản lý (kỹ năng điều hành nhóm), có lòng nhiệt tình và được các thành viên tin tưởng, yêu mến thì chắc chắn nhóm đó sẽ hoạt động có chất lượng

d Các kĩ năng học tập theo nhóm

Để học tập theo nhóm đạt chất lượng cần đảm bảo nhiều kỹ năng Cụ thể:

- Kỹ năng lập kế hoạch hoạt động nhóm: Có kỹ năng xây dựng một kế hoạch

hoạt động cho nhóm một cách cụ thể, hợp lý, bao gồm: thứ tự công việc, nội dung công việc, thời gian, người chịu trách nhiệm sẽ đảm bảo cho mỗi thành viên chủ động và

có định hướng trong công việc của mình và của cả nhóm

- Kỹ năng xây dựng nội quy nhóm: Đã thành lập một nhóm học tập (hay làm

việc) dù lớn dù nhỏ đều cần thiết lập những nội quy, những nguyên tắc chung trong hoạt động để mọi thành viên trong nhóm dựa vào đó mà thực hiện, đảm bảo sự quy củ, nghiêm túc trong hoạt động của nhóm

- Kỹ năng phân công nhiệm vụ rõ ràng, hợp lý: (Điều này phụ thuộc vào vai trò

và khả năng chỉ đạo của nhóm trưởng) Khi công việc được phân công rõ ràng, phù hợp với năng lực và khả năng của mỗi thành viên họ sẽ ý thức được vai trò của mình, có trách nhiệm hoàn thành công việc Ngược lại, nếu phân công công việc không rõ ràng, không hợp lý, người thì phải đảm nhiệm quá nhiều việc, người lại không có việc để làm, kết quả là sự bất hợp tác sẽ tác động lớn đến chất lượng của hoạt động nhóm và sản phẩm của nhóm

- Kỹ năng thảo luận, trao đổi: Điểm đặc trưng nổi bật nhất của học tập theo

nhóm là sự hợp tác nhằm xây dựng một sản phẩm trí tuệ tập thể bằng việc thống nhất các ý kiến thông qua sự thảo luận, trao đổi giữa các thành viên trong nhóm Vì vậy đây

là một kỹ năng có vị trí rất quan trọng trong hoạt động nhóm Thảo luận, trao đổi là hoạt động đòi hỏi các thành viên phải tư duy và có tinh thần xây dựng ý kiến hết mình cho nhóm Để thảo luận, trao đổi có hiệu quả các thành viên trong nhóm cần có khả năng thuyết trình, diễn giải vấn đề sao cho mạch lạc, thuyết phục người nghe; khả năng đặt câu hỏi chất vấn; khả năng phản biện cũng như khả năng lắng nghe và tiếp thu ý kiến góp ý của các thành viên khác Thông qua thảo luận, trao đổi chúng ta có thể nhận biết được cách tiếp cận vấn đề, quan niệm riêng của từng thành viên, mức độ tác động

lẫn nhau giữa các thành viên Kỹ năng này không chỉ giúp ta thống nhất được ý kiến

mà còn giúp mỗi thành viên học hỏi lẫn nhau, giúp nhau cùng phát triển

- Kỹ năng nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu tài liệu là một kỹ năng cần thiết trong

học tập theo nhóm vì các bài tập nhóm thường là những vấn đề rộng đòi hỏi sinh viên

tự tìm tòi, nghiên cứu qua các tài liệu Muốn nghiên cứu tài liệu hiệu quả cần biết cách tìm kiếm tài liệu, biết đánh giá, chọn lọc, phân tích, tổng hợp các tài liệu theo những vấn đề mình cần tìm Có kỹ năng nghiên cứu tài liệu sẽ giúp mọi thành viên trong nhóm tìm kiếm được nhiều thông tin làm phong phú hơn bài tập của nhóm

- Kỹ năng chia sẻ trách nhiệm: Để cho hoạt động của nhóm đạt chất lượng và

không khí làm việc trong nhóm vui vẻ, đoàn kết mọi thành viên cần phải chia sẻ trách nhiệm với nhau Biết chia sẻ hợp lý trách nhiệm giữa các thành viên sẽ tạo động lực giúp hoạt động nhóm đạt hiệu quả cao hơn

- Kỹ năng lắng nghe một cách chủ động, tích cực: Lắng nghe một cách hiệu quả

giúp tiết kiệm thời gian, hạn chế rắc rối, thắt chặt hơn các mối quan hệ Trong học tập theo nhóm, kỹ năng lắng nghe là rất cần thiết vì lắng nghe là phương pháp cơ bản để tập hợp thông tin Mục tiêu của lắng nghe là để hiểu, học hỏi, thưởng thức, giúp đỡ, hỗ trợ

- Kỹ năng chia sẻ thông tin: Làm việc nhóm nghĩa là hợp tác trên cơ sở chia sẻ kiến

thức và thông tin từ nhiều người để hoàn thiện bài tập chung một cách tốt nhất Vì vậy,

kỹ năng chia sẻ thông tin là rất cần thiết Trong nhóm có nhiều người chia sẻ thông tin, lượng thông tin càng nhiều, càng phong phú, là một điều kiện để sản phẩm nhóm đạt chất lượng cao

- Kỹ năng giải quyết xung đột: Trong một nhóm tồn tại quá nhiều cái tôi cá nhân nên

không thể tránh khỏi những xung đột gây ra sự bất hòa trong nhóm Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động nhóm Tất nhiên mâu thuẫn là động lực cho sự phát triển nhưng khi mâu thuẫn quá mức thì sẽ không tốt cho sự hợp tác trong nhóm Vì vậy, kỹ năng giải quyết xung đột là rất quan trọng đối với hoạt động nhóm, đặc biệt là với người nhóm trưởng (vì nhóm trưởng là người chịu trách nhiệm điều hòa các mối quan

hệ trong nhóm mình)

- Kỹ năng tự kiểm tra - đánh giá hoạt động của nhóm: Để hoạt động nhóm ngày

càng đạt hiệu quả thì nhóm cần phải thường xuyên tự kiểm tra - đánh giá hoạt động của mình để tự điều chỉnh kịp thời (nếu thấy cần thiết) Đồng thời, tự kiểm tra - đánh giá cũng là cách để phát hiện, biểu dương các thành viên tích cực, phê bình những thành viên còn thiếu ý thức nhằm tạo thêm động lực cho các thành viên trong nhóm nhiệt tình hơn với hoạt động chung Sự công bằng trong đánh giá phải đặc biệt được coi

trọng bởi nó là nguyên nhân chính thúc đẩy hay kìm hãm động lực làm việc của các thành viên Tự kiểm tra - đánh giá ở đây gồm 2 nội dung:

+ Tự kiểm tra - đánh giá sự tham gia hoạt động nhóm của các thành viên trong nhóm

+ Tự kiểm tra - đánh giá hoạt động của nhóm (mặt tốt, mặt hạn chế nhằm có biện pháp khắc phục)

e Vai trò, trách nhiệm của thành viên nhóm

Học tập theo nhóm nên sự hợp tác là rất quan trọng, đòi hỏi các thành viên trong nhóm phải có tinh thần tự giác, tích cực vì công việc tập thể cũng chính là việc của mình Mỗi thành viên phải ý thức được trách nhiệm của mình đối với nhóm, phải hiểu rằng mình là một mắt xích trong “cỗ máy” nhóm, một mắt xích không đảm bảo thì ảnh hưởng đến sự vận hành của cả cỗ máy Vì vậy, mỗi thành viên phải có thái độ làm việc nghiêm túc, tích cực cùng cả nhóm thực hiện mục tiêu chung một cách hiệu quả nhất

f Phương pháp tiến hành hoạt động nhóm phù hợp

Chất lượng của một nhóm học tập phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp mà nhóm đó sử dụng Phương pháp ở đây chính là cách thức tiến hành hoạt động nhóm mà nhóm sử dụng nhằm đạt mục tiêu mà nhóm đặt ra Có phương pháp làm việc khoa học

và phù hợp với điều kiện của nhóm, phù hợp với từng nội dung bài tập chắc chắn sẽ đem lại hiệu quả cho hoạt động nhóm

g Một số điều kiện khác

- Chủ đề thích hợp: chủ đề phải phù hợp cho làm việc nhóm (thể hiện sự cần

thiết phải làm việc theo nhóm), sinh viên có đủ những kiến thức cơ sở để thực hiện chủ

đề làm việc Yếu tố này cũng tác động không nhỏ đến chất lượng hoạt động nhóm

- Đảm bảo các điều kiện: cơ sở vật chất, phương tiện để thực hiện hoạt động

nhóm như bàn ghế, tài liệu, máy tính, mạng internet, không gian, thời gian

- Sự hướng dẫn của giảng viên: tất nhiên học ở đại học chủ yếu là tự học, tự

nghiên cứu nhưng nếu khi giao bài tập nhóm cho sinh viên, giảng viên có hướng dẫn về cách làm việc nhóm nhằm định hướng hoạt động cho sinh viên thì chắc chắn sẽ làm cho hiệu quả hoạt động nhóm được nâng cao hơn, đặc biệt là với những khóa sinh viên mới vào trường

- Sự đánh giá và kết luận của giảng viên: cũng tác động không nhỏ đến chất

lượng làm việc nhóm Sau khi các nhóm làm việc cho ra các sản phẩm, nếu giáo viên đánh giá chi tiết mặt tốt, chưa tốt của sản phẩm, so sánh các sản phẩm của các nhóm với nhau để sinh viên nhận ra được những ưu, khuyết của mình, sau đó giảng viên nêu lên kết luận (đưa ra chân lý khoa học) thì sinh viên sẽ hiểu sâu sắc và nắm vững vấn đề; đồng thời sinh viên sẽ quyết tâm hơn trong lần làm bài tiếp theo Ngược lại, nếu giảng

viên không đánh giá sản phẩm và sự làm việc của sinh viên sẽ khiến sinh viên mất đi hứng thú và động lực làm việc và như vậy hoạt động nhóm sẽ không thể có hiệu quả

- Độ lớn của nhóm: cũng được coi là một yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng làm

việc nhóm Số lượng phù hợp cho một nhóm là từ 3 đến 7 người, nếu quá ít hoặc quá nhiều người trong một nhóm đều khó phát huy được sự hợp tác của các thành viên trong giải quyết các nhiệm vụ của nhóm

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP

THEO NHÓM TRONG SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÝ

2.1 ĐẶC ĐIỂM HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÝ

Năm học 1994 – 1995 theo quyết định của Bộ Giáo dục – Đào tạo thành lập các Đại học vùng Đại học Đà Nẵng ra đời bằng sự sát nhập các trường đại học thành viên: Đại học Bách khoa, Đại học Kinh tế, Cao Đẳng Sư phạm Quảng Nam – Đà Nẵng, Cao đẳng Công nghệ Trường Cao đẳng Sư phạm được nâng cấp lên thành trường Đại học

Sư phạm Đây là một sự biến đổi về chất, đòi hỏi mỗi cán bộ, giáo viên phải tự mình nâng cao về trình độ và nghiệp vụ Sự thay đổi này làm cho cơ cấu các khoa phòng cũng thay đổi Khoa Sử - Địa lại được thành lập trở lại

Năm học 2000 – 2001 chương trình đào tạo của tổ Địa lý được bộ chuẩn y xét duyệt, điều này đánh dấu một mốc quan trọng của việc đào tạo Khóa đào tạo đầu tiên với 50 sinh viên, điểm chuẩn đầu vào tới 27,5 điểm (nhân hệ số môn Địa lý) Cũng trong năm 2000 tổ Địa lý đã được đầu tư một phòng thực hành với nhiều phương tiện thiết bị hiện đại, đây là một thuận lợi lớn cho quá trình đào tạo Năm 2003 tổ Địa lý lại tiếp tục được Bộ Giáo dục chuẩn y đào tạo hệ Cử nhân Địa lý chuyên ngành môi trường

Năm 2005 được coi là cột mốc quan trọng nhất, khoa Địa lý chính thức được tách ra từ khoa Sử - Địa, mọi hoạt động cả về chính quyền, công đoàn đều hoàn toàn độc lập theo đúng nghĩa của một khoa cơ bản Ban chủ nhiệm khoa Địa lý gồm thầy Trương Phước Minh - Chủ nhiệm khoa, thầy Nguyễn Duy Hòa - Phó chủ nhiệm khoa Khoa biên chế thành 2 tổ bộ môn: tổ Địa lý tự nhiên do Tiến sĩ Đậu Thị Hòa - tổ trưởng, tổ Địa lý kinh tế do Thạc sĩ Hoàng Thị Diệu Huyền - tổ trưởng Bộ môn Phương pháp giảng dạy do ban chủ nhiệm khoa quản lý, điều hành

Cơ sở vật chất - thiết bị phục vụ dạy và học: khoa có một phòng thực hành Địa

lý cùng các thiết bị được tăng cường qua các năm, có 2 phòng sinh hoạt của khoa và dành cho các tổ bộ môn.Thời kỳ đầu đội ngũ cán bộ của khoa chỉ có 9 cán bộ giảng dạy và một văn phòng, từ năm 2007 khoa giữ lại một số sinh viên giỏi và nhận thêm một số sinh viên tốt nghiệp loại giỏi ở các trường đại học khác về , đến nay tổng số cán bộ giảng dạy tăng lên 14 giảng viên

Chương trình đào tạo thời kỳ đầu theo Quy chế 43 của Bộ Giáo dục - Đào tạo - Đào tạo theo Niên chế, nhưng bắt đầu từ năm 2006, để hội nhập vào với nền giáo dục chung của khu vực và quốc tế thì phương thức đào tạo lại có thay đổi từ đào tạo theo Niên chế sang Tín chỉ Các cán bộ trong khoa đã cố gắng tiếp cận và xây dựng lại khung chương trình đào tạo theo học chế tín chỉ, về cơ bản hai bộ khung chương trình

đào tạo cho hai chuyên ngành là Cử nhân sư phạm Địa lý và Cử nhân khoa học Địa lý

- Môi trường cùng với hệ thống đề cương bài giảng của cán bộ giảng dạy đã được biên soạn khá hoàn chỉnh và đã được đưa lên mạng nội bộ của trường và khoa làm tài liệu tham khảo cho sinh viên

Để mỗi sinh viên trong khoa có được một phương pháp học tập đúng đắn và hiệu quả nhất thì cần có sự tác động, hỗ trợ của rất nhiều yếu tố Hiện nay, quan điểm dạy học đang hướng tới việc lấy người học làm trung tâm, coi người học là chủ thể của quá trình dạy và học Giảng viên chỉ dạy những kiến thức cơ bản, đóng vai trò hướng dẫn, chỉ đạo và kiểm tra quá trình học, không làm thay người học Người học phải tự điều chỉnh quá trình tiếp thu kiến thức, tham khảo mở rộng kiến thức theo các tài liệu sách báo dưới sự điều khiển sư phạm của giảng viên Giảng viên nêu ra vấn đề, sinh viên tập giải quyết vấn đề Có sự đối thoại giữa giảng viên và sinh viên, giữa sinh viên với sinh viên Việc dạy ở đại học là dạy cho sinh viên cách thức đi tới sự hiểu biết, coi trọng sự khám phá và khai phá trong học thuật; giúp sinh viên có kỹ năng thực hành và thái độ thực tiễn trong nghề nghiệp; rèn cho sinh viên phong cách độc lập, sáng tạo, linh hoạt trong nhận thức và hành động, biết mềm hoá tư duy và tùy cơ ứng biến; dạy phương pháp nghiên cứu đi từ phân tích đối tượng và môi trường để tìm giải pháp đồng

bộ giải quyết những tình huống đa chiều

Với khối lượng kiến thức giảng dạy đồ sộ như vậy, cùng với những phương pháp giảng dạy và môi trường học tập riêng biệt tại trường ĐHSP nói chung, khoa Địa

lý nói riêng, các bạn sinh viên trong toàn Khoa cần phải có phương pháp học tập thích hợp để tiếp thu có hiệu quả khối lượng kiến thức đó, đạt mục tiêu đào tạo đề ra Và một trong những phương pháp ấy là phương pháp học tập theo nhóm - với sự tương tác, trao đổi giữa giảng viên với sinh viên cũng như là giữa các sinh viên với nhau sẽ giúp các bạn sinh viên chiếm lĩnh được các tri thức khoa học một cách chuẩn xác

2.2 KHÁI QUÁT CÁC PHƯƠNG PHÁP HỌC TẬP ĐƯỢC SỬ DỤNG TRONG SINH VIÊN SƯ PHẠM ĐỊA LÝ

Với khối lượng kiến thức được phân bổ qua các năm học, các học kì và từng học phần cụ thể, đa số sinh viên cảm thấy áp lực và khó khăn trong việc lĩnh hội tri thức đầy đủ và đạt hiệu quả cao Do vậy, việc học tập như thế nào, phương pháp học ra sao thì phù hợp là một vấn đề quan trọng đối với sinh viên nói chung, sinh viên khoa Địa

Lý nói riêng

Trong môi trường học tập của khoa, để đạt được hiệu quả trong việc tiếp thu, lĩnh hội tri thức thì yêu cầu quan trọng là mỗi sinh viên phải tìm tòi và trang bị cho mình những phương pháp học tập phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của bản thân và kiến thức của từng môn học Phương pháp học tập tích cực chính là chìa khóa giúp sinh

viên có kết quả cao, hình thành cách tư duy hệ thống và cách giải quyết vấn đề thực tiễn một cách khoa học nhất

Qua quá trình quan sát, nghiên cứu và phân tích, tác giả nhận thấy có nhiều phương pháp được sinh viên khoa Địa lý vận dụng vào việc học tập, các phương pháp

đó đã mang lại những kết quả nhất định Tuy nhiên, không có phương pháp học tập nào

là vạn năng và để lĩnh hội được tri thức còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tốt khác nhau

Có thể tổng quát lại thành hai phương pháp học tập cơ bản mà sinh viên khoa Địa lý đã

và đang sử dụng chủ yếu là phương pháp tự học và phương pháp học tập theo nhóm

Phương pháp tự học là phương pháp phổ biến và được sử dụng thường xuyên trong học tập Hầu hết sinh viên khoa Địa lý từ năm thứ nhất đến năm thứ tư đều xem phương pháp này là phương pháp kích thích tư duy độc lập trên cơ sở tự tìm kiếm tài liệu liên quan, đọc sách, giáo trình và nghe bài giảng của giảng viên khi đến lớp Trên thực tế đây là phương pháp chịu ảnh hưởng nhiều từ phương pháp dạy học của giảng viên khi phần lớn giảng viên vẫn thường xuyên sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống để truyền tải kiến thức cho sinh viên Để lĩnh hội tri thức một cách chủ động và tích cức, sinh viên phải dựa vào quá trình nghiên cứu tài liệu để tìm kiếm thông tin và giải quyết các vấn đề trong học tập

Trong khoa Địa lý, sinh viên được học các chuyên ngành khoa học, mỗi môn học đều có phương pháp logic đặc trưng Đó là các phương pháp nhận thức theo logic khoa học Đối với các môn như: toán cao cấp, vật lí đại cương, xác suất thống kê thì phương pháp học phải hoàn toàn khác với phương pháp học các môn học chuyên ngành thuộc về Địa lý như: Địa lý tự nhiên Việt Nam, Địa lý kinh tế xã hội Việt Nam, lia luận dạy học Địa lý Việc lựa chọn phương pháp tự học như thế nào cho phù hợp là điều

mà sinh viên khoa Địa lý không phải ai cũng làm được Nếu không phù hợp với từng

bộ môn, sinh viên không thể nhận thức được các kiến thức, kỹ năng cơ bản của bộ môn

đó

Phương pháp tự học, trong đó cốt lõi của phương pháp là việc độc lập tư duy đối với mỗi sinh viên Sinh viên Địa lý thường tiếp thu nguồn kiến thức qua lời nói, bài giảng, sách giáo khoa, giáo trình, tạp chí, báo cáo khoa học, các đề tài nghiên cứu, luận văn, luận án, mạng internet đó là quá trình sưu tầm, tìm hiểu và đào sâu tri thức để thu nhận kiến thức bài học Trước một bài học, những sinh viên tích cực thường đọc trước giáo trình, tìm tài liệu liên quan, nắm vững các nội dung cơ bản và khi gặp vấn đề khó khăn sẽ trao đổi trực tiếp với giảng viên Số sinh viên còn lại thường tỏ ra bị động đón nhận kiến thức mới, lúng túng trong các vấn đề giảng viên đưa ra, thiếu tâm thế sẵn sàng

Như vậy, phương pháp tự học đã mang lại những hiệu quả nhất định trong sinh viên khoa Địa lý Tuy nhiên, việc sử dụng phương pháp này mang lại hiệu quả chưa đồng đều và chỉ phù hợp với một số môn học Để khẳng định được hiệu quả của phương pháp học tập, sinh viên phải có được các kỹ năng cơ bản như tự tổ chức hoạt động học, thu thập và xử lý thông tin, vận dụng bài tập và tự kiểm tra điều chỉnh kết quả học tập của từng bài Mặt khác, với yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học, các phương pháp học tập cũ đang dần bộc lộ những hạn chế và gây nhiều khó khăn trong quá trình lĩnh hội của sinh viên, bản thân phương pháp tự học cần phải có sự kết hợp với các phương pháp học tập khác để mang lại hiệu quả cao hơn Một trong số các phương pháp mới được sử dụng khá phổ biến trong sinh viên khoa Địa lý đó là phương pháp học tập theo nhóm

Thiết thực góp phần đổi mới phương pháp dạy học, đội ngũ giảng viên đã chủ động sử dụng các phương pháp dạy học mới và mang lại hiệu quả cao Sinh viên khoa Địa lý đã có nhiều thay đổi lớn trong việc sử dụng các phương pháp học tập, điển hình

là phương pháp học tập theo nhóm Phương pháp này tạo nên sự tương tác mạnh mẽ giữa các thành viên, phát huy trí tuệ tập thể và tạo nên những sản phẩm có kết quả cao Các lớp đã thành lập các nhóm theo sự tự giác và theo sự chỉ đạo của giảng viên Tuy nhiên, theo đánh giá của sinh viên trong Khoa, việc học tập theo nhóm chưa mang lại kết quả cao và ít nhiều còn mang tính hình thức Chúng ta nhận thấy việc học tập nhóm diễn ra nhiều hơn, sinh viên cũng tích cực và chủ động hơn trong việc hợp tác và làm việc cùng nhau Nhưng về cơ bản, sinh viên khoa Địa lý vẫn chưa phát huy hết những

ưu thế của phương pháp học tập này

Mỗi phương pháp học tập đều có những ưu và nhược điểm nhất định, do đó buộc chúng ta phải lựa chọn, phải trải nghiệm và tự đánh giá hiệu quả của các phương pháp Trong các phương pháp đó, phương pháp học tập theo nhóm là phương pháp hiện đại, tích cực và mang nhiều ưu điểm vượt trội, việc nhận thức, áp dụng khoa học và hợp lý phương pháp học tập theo nhóm là yêu cầu cần thiết và là chìa khóa của sự thành công đối với sinh viên khoa Địa lí trường ĐHSPĐN nói riêng và toàn bộ sinh viên nói chung

2.3 THỰC TRẠNG HỌC TẬP THEO NHÓM CỦA SINH VIÊN KHOA ĐỊA LÝ

2.3.1 Thực trạng

Phương pháp học tập theo nhóm là một trong những phương pháp học tập đã và đang được sinh viên khoa Địa lý sử dụng trong quá trình học tập Thực tế phương pháp này đã đạt được một số hiệu quả nhất định đối với việc học tập của đa số sinh viên, nhiều nhóm hoạt động rất hiệu quả Tuy nhiên, hoạt động học tập theo nhóm nhìn chung còn ít nhiều mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao Đây là thực trạng

chung của sinh viên trong đó có khoa Địa lý, thực trạng này sẽ được làm rõ trong các phần cụ thể sau:

a Mức độ nhận thức, quan niệm của sinh viên sư phạm Địa lý về hoạt động học tập theo nhóm

Nhận thức đúng đắn về học tập theo nhóm có vai trò rất quan trọng, nó là tiền đề

để hoạt động nhóm đạt được hiệu quả Bởi vì nếu nhận thức sai thì chắc chắn sẽ không thể thực hiện hoạt động nhóm đúng được

Trên thực tế, thông qua điều tra quan niệm của các bạn sinh viên Khoa Địa lý về

học tập theo nhóm, có tới 42% các bạn sinh viên cho rằng học tập theo nhóm là sự đóng góp ý kiến để giải quyết công việc chung Có 85% sinh viên phát biểu học tập theo nhóm là một phương pháp học tập hay, mang lại nhiều lợi ích cho các thành viên

như: học hỏi lẫn nhau, phát huy tinh thần - trí tuệ tập thể, rèn luyện nhiều kỹ năng mềm Các bạn đều cho rằng đây là phương pháp học tập rất cần thiết cho sinh viên đại học, nên cần được tăng cường sử dụng và phát huy trong học tập của sinh viên Điều này cho thấy phần lớn các bạn sinh viên Khoa Địa lý đã có quan niệm khá đúng đắn về hoạt động học tập theo nhóm và đã nhận thức được vai trò của phương pháp học tập nhóm đối với việc học tập của sinh viên

Tuy nhiên, vẫn còn một số sinh viên (đặc biệt là sinh viên năm 1) vẫn còn suy nghĩ mơ hồ về phương pháp học tập theo nhóm Các bạn cho rằng, học tập theo nhóm

là chia bài tập giảng viên giao thành những phần nhỏ rồi chia cho mỗi thành viên một phần về nhà làm, kết quả là sự chắp nối các phần đó lại với nhau; hay học tập theo nhóm là giao bài tập nhóm cho một vài thành viên xuất sắc trong nhóm thực hiện và coi

là sản phẩm của tập thể Đây là những quan niệm chưa đúng về học tập theo nhóm đang tồn tại trong một bộ phận sinh viên khoa Địa lý

b Cơ cấu tổ chức nhóm

Thông qua quan sát, phỏng vấn tác giả nhận thấy rằng, trong thực tế hầu hết các nhóm học tập của sinh viên Khoa Địa lý đều có cơ cấu tổ chức nhóm khá rõ ràng với một nhóm trưởng (thường được cố định trong suốt thời gian nhóm tồn tại), một thư ký (thường được thay đổi theo từng cuộc họp); phần lớn các nhóm đều xây dựng nội quy, quy định của nhóm, quy định trách nhiệm, vai trò của từng vị trí trong nhóm

Tuy nhiên, các nhóm chưa chú trọng đúng mức tới việc xây dựng mối quan hệ giữa các thành viên trong nhóm Điều này đã ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của nhóm

c Đội ngũ nhóm trưởng

Nhóm trưởng là người có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình hoạt động của nhóm 79% ý kiến nhất trí rằng nhiệm vụ lớn nhất của người trưởng nhóm là

điều hành và tổ chức công việc cho cả nhóm Và để thực hiện được nhiệm vụ này người

nhóm trưởng cần rất nhiều kỹ năng

Thông qua quan sát và lấy ý kiến từ các bạn sinh viên, tôi được biết thực tế các bạn nhóm trưởng của các nhóm học tập trong Khoa Địa lý đều là những người có năng lực về học tập, linh hoạt và có trách nhiệm, hầu hết trưởng nhóm được các bạn trong nhóm tín nhiệm bầu lên nên nhận được sự ủng hộ của các thành viên Đây là những điều kiện rất thuận lợi để nhóm trưởng thực hiện tốt các nhiệm vụ của mình

Bên cạnh những mặt mạnh thì đội ngũ nhóm trưởng các nhóm học tập trong khoa Địa lý còn có một số hạn chế nhất định như: Tổ chức và điều hành nhóm còn thiếu khoa học, thiếu kế hoạch; phân công nhiệm vụ chưa phù hợp; ít lắng nghe và tạo

cơ hội cho người khác phát biểu ý kiến; ôm đồm công việc; chưa giải quyết được các tình huống xung đột xảy ra trong nhóm Đặc biệt nhóm trưởng hầu hết luôn được cố định một bạn nào đó trong suốt thời gian tồn tại của nhóm mà không có sự thay đổi, gây ra sự nhàm chán và không tạo cơ hội thử sức với vai trò nhóm trưởng cho các thành viên khác

Thực tế có nhiều nhóm trưởng chưa thực hiện hết trách nhiệm của mình, các bạn không vạch ra kế hoạch hoạt động cụ thể cho nhóm và điều hành nhóm thực hiện các mục tiêu mà chỉ làm cho có, được chăng hay chớ, không lôi cuốn, thu hút được sự tham gia hiệu quả của các thành viên Có những nhóm trưởng không quyết đoán để cho ý kiến thành viên chi phối nên hiệu quả hoạt động nhóm không cao Đồng thời cũng có không ít nhóm trưởng quá nhiệt tình, ôm đồm nhiều công việc, phân chia không hợp lý khiến thành viên ít có cơ hội phát huy khả năng của mình

d Kĩ năng làm việc nhóm

Kết quả khảo sát mức độ thực hiện các kỹ năng học tập theo nhóm trong sinh viên Khoa Địa lý cho thấy các kỹ năng này là một trong những hạn chế của các bạn sinh viên Khoa Địa lý – trường ĐHSPĐN hiện nay

Tổng hợp kết quả khảo sát được minh họa qua bảng sau:

Bảng 2.1 Bảng tổng hợp đánh giá mức độ thực hiện các kỹ năng của sinh viên

khoa Địa lý - Trường ĐHSPĐN (Đơn vị: %)

S

T

Mức độ thực hiện các kỹ năng Thành

thạo

Tương đối

TT

Chưa thành thạo

Không thành thạo

1 Lập kế hoạch hoạt động, xây dựng nội quy nhóm 29 51 20 0

10 Tự kiểm tra, đánh giá hoạt động của nhóm 18 38 37 7

Từ bảng tổng hợp kết quả điều tra ở trên, cho thấy thực trạng mức độ thực hiện các kỹ năng học tập theo nhóm ở sinh viên khoa Địa lý, cụ thể như sau:

- Về kỹ năng lập kế hoạch hoạt động, xây dựng nội quy nhóm:

Có 82% ý kiến đánh giá đây là một kỹ năng rất cần thiết trong hoạt động học tập theo nhóm, trong đó mức độ thực hiện là có 29% là thành thạo, 51% tương đối thành thạo, còn chưa thành thạo và không thành thạo là 20% Qua những số liệu này

cho thấy việc lập kế hoach hoạt động và xây dựng nội quy nhóm là một kỹ năng vô cùng quan trọng, tác động mạnh tới kết quả hoạt động nhóm, các bạn sinh viên khoa Địa lý nhận thức được tầm quan trọng của nó nhưng các bạn sinh viên phần lớn chỉ dừng lại ở mức độ tương đối thành thạo Trong thực tế hầu hết các nhóm đều vạch kế hoạch trước khi thực hiện một bài tập nào đó, nhưng việc lập kế hoạch không hợp lý hoặc không rõ ràng, vì thế nhiều khi không chủ động được thời gian, không phân công nhiệm vụ kịp thời nên sự đầu tư cho bài tập còn hạn chế dẫn đến kết quả hoạt động nhóm không cao Phần lớn các nhóm không xây dựng nội quy hoạt động cụ thể cho nhóm, nhóm không có các quy định rõ ràng (về thời gian, trách nhiệm, quyền lợi ) để các thành viên thực hiện nên hiệu quả và sự nghiêm túc trong hoạt động nhóm còn thấp (thành viên đi muộn, về sớm, không đóng góp ý kiến, không thực hiện nhiệm vụ được giao ) Có những nhóm xây dựng nội quy nhưng lại không thực hiện tốt nội quy

- Về kỹ năng trình chiếu và diễn thuyết:

Khi điều tra mức độ cần thiết của các kỹ năng có 34% ý kiến đánh giá kỹ năng

trình chiếu, diễn thuyết là rất cần thiết, 22% đánh giá khá cần thiết, 40% đánh giá cần thiết, chỉ 4% đánh giá không cần thiết Như vậy đa số các bạn sinh viên nhận thấy sự

cần thiết của kỹ năng trình chiếu, diễn thuyết

Mức độ thành thạo khi thực hiện kỹ năng này được đánh giá ở mức tương đối thành thạo chiếm 44%, trong khi đó ở mức thành thạo và chưa thành thạo ngang nhau

là 28% Điều này cho thấy khả năng sử dụng kỹ năng này còn khá hạn chế trong sinh viên Khoa Địa lý

- Về kỹ năng phân công nhiệm vụ rõ ràng, hợp lý:

Kỹ năng này được thực hiện thường xuyên trong hoạt động nhóm nhưng thực tế lại chưa hiệu quả, sự phân công nhiệm vụ còn chưa phù hợp với năng lực, điều kiện, khả năng của từng thành viên trong nhóm, bạn quá nhiều việc bạn lại không có việc để làm nên hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chưa cao

Thông qua điều tra cách phân công nhiệm vụ trong nhóm có 49% ý kiến chọn

phương án “trải đều cho các thành viên”, 40% chọn “mỗi người một việc rồi tập hợp lại” và 8% chọn “tập trung vào cá nhân xuất sắc”, có 3% ý kiến khác cho rằng phân công nhiệm vụ “dựa trên năng lực của thành viên” Các số liệu này cho thấy các nhóm

học tập trong Khoa Địa lý có rất nhiều cách phân chia nhiệm vụ, trong đó hầu hết các nhóm chia nhiệm vụ theo cách trải đều cho mọi thành viên chứ chưa chú ý đến năng lực, sở trường của thành viên Cách phân chia này có thể sẽ đảm bảo công bằng cho các thành viên nhưng lại không phát huy được năng lực của mỗi thành viên nhằm nâng cao hứng thú cho các thành viên và chất lượng sản phẩm nhóm

Về mức độ thành thạo, kỹ năng này được đánh rất cao với 48% thành thạo, 38% tương đối thành thạo, chỉ có 13% chưa thành thạo và 1% không thành thạo

- Về kỹ năng thảo luận, trao đổi

Đây là kỹ năng được các bạn sinh viên Khoa Địa lý đánh giá là rất cần thiết

(chiếm 54%) đối với hoạt động học tập theo nhóm

Trên thực tế, kỹ năng này đã được các bạn sinh viên sử dụng khá thành thạo trong hoạt động học tập nhóm Đa số các nhóm chia đều bài tập cho các thành viên rồi

tổ chức thảo luận, trao đổi, bàn bạc với nhau để đi đến thống nhất, hoàn thiện bài làm

Có rất nhiều nhóm thực hiện thảo luận giữa các thành viên rất sôi nổi, có đặt ra các câu hỏi chất vấn, có sự phản biện, khả năng thuyết trình vấn đề, cách nêu ý kiến cũng rất thuyết phục làm cho các thành viên nắm vững kiến thức hơn

Tuy nhiên, còn rất nhiều nhóm không thực hiện thành thạo kỹ năng này, các nhóm có khi không tiến hành thảo luận, trao đổi, sản phẩm của nhóm sẽ được một

thành viên tổng hợp lại từ phần bài của mỗi thành viên chứ không có sự tranh luận với nhau Hoặc có sự thảo luận nhưng lại không mấy chất lượng, mà còn làm mất thời gian

do có quá nhiều ý kiến trái chiều nhóm không thể thống nhất được, hoặc thành viên không chịu phát biểu ý kiến, phát biểu không đúng nội dung

Qua khảo sát mức độ thực hiện các kỹ năng cho kết quả tương ứng, tỷ lệ đánh

giá ở mức độ thành thạo là 39%, tương đối thành thạo là 52%, chưa thành thạo là 7%

và không thành thạo là 2% Có thể nói đây là kỹ năng được đánh giá mức độ thành thạo

và tương đối thành thạo cao nhất trong 10 kỹ năng tôi điều tra

- Về kỹ năng nghiên cứu tài liệu:

Nghiên cứu tài liệu là kỹ năng được sử dụng rất nhiều trong học tập của sinh viên nhất là trong học tập theo nhóm

Thực tế đa số sinh viên Khoa Địa lý đã biết cách nghiên cứu tài liệu hiệu quả, tìm kiếm được nhiều thông tin cần thiết mà không mất nhiều thời gian, góp phần làm cho bài tập nhóm trở nên phong phú và sâu sắc hơn Tuy nhiên cũng còn không ít sinh viên chưa biết nghiên cứu tài liệu như thế nào, mất nhiều thời gian cho việc chọn sách, đọc sách, không biết chọn lọc thông tin khi ghi chép, thiếu khả năng tổng hợp, khái quát các thông tin nhằm phục vụ tốt cho bài tập của mình

Điều tra mức độ thực hiện kỹ năng cho kết quả tương ứng, 36% đánh giá ở mức

thành thạo, 46% tương đối thành thạo, 16% chưa thành thạo và 2% không thành thạo

- Về kỹ năng chia sẻ trách nhiệm:

Kỹ năng chia sẻ trách nhiệm trong học tập theo nhóm hiện nay còn chưa được chú ý đúng mức Mặc dù khi điều tra về mức độ cần thiết của kỹ năng này các bạn sinh viên Khoa Địa lý đều cho rằng nó cần thiết cho hoạt động nhóm (Thể hiện qua các số

liệu: 28% đánh giá là rất cần thiết, 34% đánh giá là khá cần thiết, 37% đánh giá là cần thiết và 1% đánh giá là không cần thiết) Thế nhưng trong thực tế rất ít nhóm có thể

thực hiện kỹ năng này Phần lớn các nhóm học tập chưa biết chia sẻ trách nhiệm, chưa chia sẻ trách nhiệm với nhóm trưởng, với các thành viên khác Trách nhiệm nặng nề vẫn thuộc về người trưởng nhóm

Điều tra mức độ thành thạo kỹ năng này cho kết quả tương ứng: Tỷ lệ đánh giá ở

mức chưa thành thạo lên đến 49%, không thành thạo là 5%, tỷ lệ đánh giá ở mức thành thạo chỉ 14%, tương đối thành thạo là 32% Theo kết quả điều tra thì đây là một trong

những kỹ năng sinh viên Khoa Địa lý – Trường ĐHSPĐN ít thành thạo nhất

- Về kỹ năng lắng nghe một cách chủ động, tích cực:

Lắng nghe là một kỹ năng quan trọng trong làm việc nhóm, bởi với số đông người nếu không biết lắng nghe ý kiến của nhau để đóng góp ý kiên và rút ra kết luận chung nhất cho sản phẩm nhóm thì hoạt động nhóm khó có thể tiến hành được Các bạn

sinh viên Khoa Địa lý đánh giá kỹ năng này với tỉ lệ tương ứng là 44% rất cần thiết, 33% khá cần thiết, 22% đánh giá ở mức cần thiết và 2% cho là không cần thiết

Trong hoạt động học tập theo nhóm của sinh viên Khoa Địa lý, kỹ năng này đã được sử dụng nhưng khác nhau về mức độ và hiệu quả giữa các nhóm Có những nhóm luôn coi trọng lắng nghe ý kiến các thành viên, khuyến khích thành viên bày tỏ quan điểm; nhưng cũng có không ít nhóm không quan tâm đúng mức đến kỹ năng lắng nghe,

ít tạo cơ hội cho thành viên phát biểu ý kiến hoặc thái độ lắng nghe chưa tốt: thường ngộ nhận là biết rồi nên không muốn nghe hoặc nghe một phần, có khi lắng nghe chỉ để phát hiện cái sai của đối phương để phản ứng chứ không phải với tinh thần cầu thị

Khảo sát về mức độ thành thạo kỹ năng này cho kết quả tương ứng: Tỷ lệ đánh

giá ở mức chưa thành thạo lên đến 40%, không thành thạo là 6%, tỷ lệ đánh giá ở mức thành thạo chỉ 17%, tương đối thành thạo là 37% Đây là một kỹ năng còn khá nhiều

hạn chế trong sinh viên khoa Địa lý nói riêng và toàn thể sinh viên nói chung

- Về kỹ năng chia sẻ thông tin:

Học tập theo nhóm là học hợp tác để học hỏi được nhiều hơn, chia sẻ thông tin

sẽ giúp mọi thành viên hiểu biết nhiều hơn, học hỏi được nhiều hơn Trong thực tế kỹ năng này được sử dụng phổ biến khi học tập theo nhóm và được đánh giá là kỹ năng

được thực hiện khá thành thạo Cụ thể, có 30% đánh giá ở mức thành thạo, 56% đánh giá ở mức tương đối thành thạo, 13% chưa thành thạo và 1% không thành thạo

Ngày nay, với sự phát triển mạnh của khoa học – kĩ thuật việc chia sẽ thông tin cho nhau rất dễ dàng Ngoài việc trực tiếp gặp nhau để trao đổi, chia sẽ bạn có thể chia

sẽ thông tin với nhau qua mạng internet, mail, yahoo, facebook…

- Về kỹ năng giải quyết xung đột:

Thực tế khi học tập theo nhóm xảy ra rất nhiều mâu thuẫn giữa các thành viên khi tranh luận các vấn đề nhưng hầu hết các mâu thuẫn này chưa được giải quyết thích đáng, các thành viên rất lúng túng không biết làm gì để hòa giải mâu thuẫn, lâu dần làm cho không khí làm việc nhóm rất căng thẳng, làm giảm động lực xây dựng bài của các thành viên Tất nhiên cũng có những nhóm đã giải tỏa được các mâu thuẫn, tạo dựng bầu không khí hòa đồng, vui vẻ trong nhóm nhưng khả năng xử lý này còn ở mức độ thấp

Mặc dù kỹ năng giải quyết xung đột được 36% ý kiến đánh giá là kỹ năng rất cần thiết, 29% cho rằng khá cần thiết và 32% chọn cần thiết nhưng mức độ thành thạo lại không cao: chỉ có 8% đánh giá ở mức thành thạo, 25% tương đối thành thạo trong khi đó có tới 47% đánh giá ở mức chưa thành thạo và 20% không thành thạo

- Về kỹ năng tự kiểm tra - đánh giá hoạt động của nhóm:

Tự kiểm tra - đánh giá là một kỹ năng rất quan trọng, 50% ý kiến đánh giá kỹ

năng này ở mức độ rất cần thiết, 19% chọn khá cần thiết và 30% cần thiết

Thực tế trong hoạt động học tập theo nhóm của sinh viên Khoa Địa lý đã thực hiện tự kiểm tra - đánh giá nhưng chủ yếu là đánh giá cho điểm mức độ tham gia của các thành viên chứ chưa chú trọng đánh giá mặt tốt - xấu của nhóm để rút kinh nghiệm

và tìm cách khắc phục

Trong sự đánh giá cho điểm các thành viên, hầu hết việc đánh giá của các nhóm còn mang tính hình thức, thiếu khách quan không dựa trên sự đóng góp của các thành viên mà với hình thức “cào bằng” người tham gia hiệu quả cũng bằng điểm người không tham gia Thực trạng này làm giảm động lực và sự cống hiến của các thành viên

vì họ không được đánh giá theo sự cống hiến một cách công bằng

Khảo sát mức độ thực hiện kỹ năng này cho thấy hầu hết sinh viên Khoa Địa lý chưa thành thạo kỹ năng tự kiểm tra - đánh giá hoạt động nhóm Cụ thể, tỷ lệ đánh giá

ở mức thành thạo là 18%, tương đối thành thạo là 38%, chưa thành thạo lên đến 37%

và 7% đánh giá là không thành thạo

Tóm lại, qua bảng đánh giá mức độ thực hiện các kỹ năng của sinh viên Khoa Địa lý – Trường ĐHSPĐN và sự phân tích ở trên, tác giả thấy rằng sinh viên trong Khoa còn hạn chế về nhiều kỹ năng học tập theo nhóm, đặc biệt là kỹ năng giải quyết xung đột, kỹ năng chia sẻ trách nhiệm, kỹ năng xây dựng nội quy hoạt động nhóm, kỹ năng tự kiểm tra - đánh giá , do đó hoạt động học tập theo nhóm chưa thu được hiệu quả cao

Vì vậy, muốn nâng cao chất lượng học tập theo nhóm cần phải rèn luyện, bồi dưỡng các kỹ năng làm việc nhóm cho sinh viên

e Ý thức của các thành viên trong nhóm

Qua điều tra có tới 62% ý kiến nhất trí rằng ý thức làm việc nhóm của các thành viên là yếu tố tác động lớn nhất đến hiệu quả làm việc của nhóm Điều này cho thấy hầu hết sinh viên đánh giá rất cao yếu tố ý thức thành viên trong hoạt động nhóm

Trong thực tế, hầu hết các sinh viên đều có ý thức khi tham gia hoạt động nhóm, phần lớn sinh viên nhiệt tình, năng nổ xây dựng ý kiến cho bài tập nhóm Tuy nhiên cũng có một bộ phận không nhỏ các thành viên chưa có ý thức trong hoạt động nhóm

Các bạn coi bài tập nhóm là công việc của tập thể, của mọi người, ai cũng “trừ mình ra” và kết quả là “cha chung không ai khóc” Nhiều bạn có tâm lý ỷ lại, trông chờ vào

sự làm việc của người khác, một số bạn có tham gia làm bài tập nhóm nhưng tham gia một cách hình thức, máy móc…

f Phương pháp tiến hành hoạt động nhóm

Phương pháp tiến hành hoạt động nhóm có một vị trí vô cùng quan trọng quyết định chất lượng, hiệu quả của hoạt động học tập nhóm Qua điều tra, có 36% ý kiến cho

rằng thiếu phương pháp làm việc nhóm hợp lý là nguyên nhân cơ bản nhất gây kém

hiệu quả của học tập nhóm

Thực tế, hiện nay ở sinh viên Khoa Địa lý có rất ít nhóm có phương pháp làm việc nhóm một cách khoa học, hợp lý Hầu hết các nhóm chưa có phương pháp làm việc nhóm đúng đắn nên hiệu quả hoạt động nhóm chưa cao Cụ thể:

- Một số nhóm học tập không xác định một cách cụ thể, rõ ràng mục tiêu khi thực hiện một bài tập nhóm hay của một buổi thảo luận

- Các nhóm không lập kế hoạch hoạt động cụ thể cho nhóm, vì vậy nhiều khi nhóm không chủ động được thời gian, làm việc không khoa học

Theo điều tra có đến 37% ý kiến cho rằng nhóm không xây dựng nội quy khi hoạt động, 63% có xây dựng nội quy nhưng thực tế việc thực hiện nội quy lại chưa

được chú trọng Điều này làm cho hoạt động của nhóm thiếu quy củ, thiếu nguyên tắc nên chắc chắn hiệu quả hoạt động nhóm sẽ không cao

Việc phân công nhiệm vụ trong nhóm còn chưa phù hợp, các nhóm chủ yếu

phân công theo cách “trải đều cho các thành viên” (chiếm 49%), hay “mỗi người một việc rồi tập hợp lại” (chiếm 40%), “tập trung vào cá nhân xuất sắc” (chiếm 8%); chỉ có 3% ý kiến khác là “phân chia nhiệm vụ dựa trên năng lực và điều kiện của từng thành viên”

Phần lớn các nhóm đều chọn phương pháp thống nhất ý kiến “theo đa số” chiếm 63%, trong khi chỉ 27% chọn phương pháp “tất cả đồng ý”, 7% chọn phương pháp

“không ai phản đối” và 3% chọn phương pháp “nhóm trưởng quyết định” Tất nhiên

phương pháp thống nhất ý kiến theo đa số là phổ biến và dễ thực hiện nhưng đó chưa hẳn là đúng trong mọi trường hợp vì chân lý khoa học đôi khi không thuộc về số đông

Đây là một số điểm chưa hợp lý cơ bản trong phương pháp tiến hành học tập theo nhóm của sinh viên Khoa Địa lý, nó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng hoạt động của nhóm

g Các điều kiện khác

Chủ đề học tập nhóm: Thông qua quan sát và phỏng vấn tôi nhận thấy rằng chủ

đề mà giảng viên giao cho các nhóm sinh viên hiện nay đều rất phù hợp cho học tập nhóm Có những bài tập nhóm lớn đòi hỏi nhiều thời gian sinh viên được giao nhiều thời gian để nghiên cứu, có những bài tập ngắn hơn sinh viên làm việc nhóm ngay trên lớp

Cơ sở vật chất - Phương tiện kỹ thuật: đây là yếu tố rất quan trọng tác động

không nhỏ tới hiệu quả làm việc nhóm Nhưng thực tế nguồn cơ sở vật chất – phương tiện kỹ thuật dành cho học tập nhóm hiện nay ở trường còn rất thiếu thốn: không có bàn học đa năng nên khi thảo luận nhóm sinh viên phải sắp xếp lại chỗ ngồi rất mất thời gian nhưng cũng không thuận tiện cho nhóm làm việc; thư viện nhỏ không có đủ không gian cho nhiều nhóm cùng làm việc, nguồn tài liệu tại thư viện còn hạn chế

Sự hướng dẫn của giảng viên: Thực tế khi giao bài tập nhóm cho sinh viên phần

lớn giảng viên có hướng dẫn cho sinh viên cách làm việc nhóm, nhưng sự hướng dẫn này chỉ vào những thời điểm cần thiết hoặc khi sinh viên hỏi Bên cạnh đó, có một số giảng viên không hướng dẫn cách làm việc nhóm, sinh viên phải tự tìm hiểu, mò mẫm cách làm do vậy gặp rất nhiều khó khăn ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng hoạt động nhóm đặc biệt với những sinh viên mới vào trường chưa có kiến thức và kinh nghiệm về học tập theo nhóm

Sự đánh giá của giảng viên: Nhìn chung, hầu hết các giảng viên đều tiến hành

đánh giá bài tập nhóm của sinh viên khi sinh viên hoàn thành và trình bày bài tập nhóm Có nhiều giảng viên đánh giá cụ thể từng mặt ưu - nhược của từng nhóm rồi đưa ra kết luận chung về bài tập để sinh viên lĩnh hội Điều này giúp sinh viên nắm vững hơn kiến thức, đồng thời biết được ưu - nhược của mình để rút kinh nghiệm và biết cách khắc phục

Tuy nhiên, vẫn còn một số ít giảng viên giao bài tập nhóm cho sinh viên nhưng quá trình đánh giá còn sơ sài, thiếu khách quan, công bằng trong đánh giá kết quả Điều này đã làm cho một số nhóm không đầu tư cho bài tập nhóm (vì đầu tư mà không được đáng giá đúng công sức bỏ ra); không thu nhận được kiến thức, nội dung của vấn đề, dẫn đến sinh viên không thích học tập theo nhóm khi giảng viên giao bài tập nhóm

Độ lớn của nhóm: Thông qua quan sát thực tế các nhóm học tập của sinh viên

Khoa Địa lý độ lớn của nhóm phụ thuộc vào chủ đề làm nhóm và số lượng các thành viên nhóm cũng thay đổi theo từng môn học, nhóm nhỏ từ 3 đến 8 thành viên, những nhóm lớn lên đến 12 đến 15 thành viên Với các nhóm có số lượng thành viên đông rất khó để nhóm làm việc hiệu quả, đặc biệt là khi nhóm mới hình thành và người trưởng nhóm còn chưa có kinh nghiệm điều hành nhóm

2.3.2 Đánh giá tổng quát thực trạng học tập theo nhóm của sinh viên sư phạm Địa

lý

Qua nghiên cứu thực tế sinh viên Khoa Địa lý – Trường ĐHSPĐN bằng phiếu hỏi và lấy ý kiến trực tiếp, tôi xin đưa ra những đánh giá tổng quát về thực trạng học tập theo nhóm của sinh viên trong Khoa với những mặt đã làm được, mặt còn hạn chế

cụ thể như sau:

a Những mặt làm được

Phần lớn sinh viên Khoa Địa lý đã nhận thấy được vai trò và ý nghĩa của phương pháp học tập theo nhóm đối với việc học tập của sinh viên Nhiều sinh viên rất hào hứng khi thực hiện học tập theo nhóm

Các giảng viên đã tích cực vận dụng phương pháp học tập theo nhóm cho sinh viên trong quá trình giảng dạy giúp sinh viên tự tìm hiểu kiến thức và rèn luyện khả năng làm việc tập thể

Qua việc học tập theo nhóm các thành viên thấy được vai trò của mình đối với tập thể, bước đầu thành thạo được nhiều kỹ năng Học tập theo nhóm đã tạo cơ hội cho các thành viên được thể hiện mình nên các bạn trở nên mạnh dạn hơn, tự tin hơn, có trách nhiệm hơn

So với các phương pháp học tập khác trong sinh viên Khoa Địa lý hiện nay thì học tập theo nhóm đang đem lại nhiều lợi ích, nó đã tăng cường sự gắn kết các thành viên trong lớp hơn, giúp mỗi thành viên thu nhận và nắm vững nhiều kiến thức hơn

Học tập theo nhóm đã tạo ra nhiều sản phẩm trí tuệ rất phong phú và chất lượng được thầy cô ghi nhận, đánh giá cao

Ý thức tham gia, đóng góp ý kiến của sinh viên còn chưa cao, một số sinh viên còn mang tâm lý trông chờ, ỷ lại

Đa số nhóm trưởng còn thiếu kỹ năng trong điều hành và quản lý hoạt động của nhóm

Sự tự kiểm tra - đánh giá của nhóm còn thiếu khách quan, mới chỉ coi trọng đánh giá cho điểm các thành viên chứ chưa đánh giá hoạt động của nhóm

2.4 NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG HẠN CHẾ TRÊN

2.4.1 Nguyên nhân chủ quan

Đối với học và thảo luận nhóm trên lớp: Do điều kiện lớp học còn chật chội, cơ

sở vật chất chưa đảm bảo, vì thế gây khó khăn khá lớn cho việc thảo luận nhóm

Đối với học nhóm ngoài lớp (ngoài giờ học): Do sinh viên chủ yếu là người ngoại tỉnh, phải ở trọ, nhà trọ lại chật chội, rất khó khăn cho việc tìm địa điểm học nhóm; cùng với đó là điều kiện cơ sở vật chất (phòng học, thư viện, ) của nhà trường cũng chưa đáp ứng được nhu cầu học theo nhóm của sinh viên

Các thầy cô giáo cũng chưa thường xuyên trao đổi, hướng dẫn, cung cấp những

kỹ năng và phương pháp làm việc nhóm cho sinh viên Sinh viên chỉ biết nhận nhiệm

vụ là hoàn thành bài tập bằng cách làm việc nhóm mà chưa biết phải làm việc nhóm như thế nào để hoàn thành bài tập một cách tốt nhất Khi điều tra phiếu hỏi thì có rất lớn số lượng sinh viên trả lời rằng các thầy cô chỉ quan tâm tới việc rèn luyện kỹ năng vào một thời điểm nhất định

Kết quả điều tra cụ thể được thể hiện ở bảng sau:

Bảng 2.2 Bảng tổng hợp kết quả điều tra mức độ quan tâm của giảng viên tới việc

rèn luyện các kỹ năng học tập theo nhóm trong sinh viên (Đơn vị: %)

Thường xuyên

Vào thời điểm cần thiết

1 Lập kế hoạch hoạt động, xây dựng nội quy nhóm 30 51 19

Phương pháp làm việc nhóm được áp dụng ở hầu hết các môn Vì thế nhiều khi sinh viên phải làm việc nhóm quá nhiều trong cùng một thời gian Điều đó gây nên tâm

lý mệt mỏi, nhàm chán trong sinh viên Điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả làm việc nhóm

Cán bộ các lớp chưa thực sự phát huy vai trò của mình trong việc tham mưu cho giảng viên thiết kế nhóm, tự quản và thúc đẩy các hoạt động nhóm…

2.4.2 Nguyên nhân khách quan

Đối với sinh viên năm thứ nhất, các bạn mới rời ghế nhà trường phổ thông lên học Đại học, đã quen với kiểu học thuộc của phổ thông, vì thế còn nhiều bỡ ngỡ khi