Đề tài tìm HIỂU TRUYỆN kể GENJI CỦAMURASAKI SHIKIBU

Chịu sự giáo dục chu đáo, tỉ mỉ của một phụ nữ trẻ cùng tầng lớp trong cung, và mặc dầu có một trí tuệ khác thường, Murasaki Shikibu đã phải tiếp thu một cách chậm chạp nhưng chắc chắn t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG KHOA ĐÔNG PHƯƠNG HỌC

W X

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

TÌM HIỂU TRUYỆN KỂ GENJI CỦA

MURASAKI SHIKIBU

Sinh viên thực hiện: ĐOÀN THỊ NHƯ ANH

Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS ĐOÀN LÊ GIANG

BIÊN HÒA, THÁNG 12/2010

Trước tiên tôi xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể quý thầy cô Khoa Đông Phương , Trường Đại Học Lạc Hồng, đã tận tình dạy dỗ và tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc đến Giáo Viên Hướng Dẫn là Phó Giáo Sư Đoàn Lê Giang và Giáo viên người Nhật là thầy Tobita Minoru đã nhiệt tình chỉ bảo tôi trong quá trình làm báo cáo, hướng dẫn tận tình cho tôi những tài liệu và kiến thức có liên quan đến đề tài nghiên cứu của tôi Mặc dù rất bận rộn về thời gian nhưng các thầy đã dành nhiều thời gian hướng dẫn và chỉ ra những sai xót trong luận văn, giúp tôi có thể hoàn thành tốt luận văn

Kế đến là tôi cũng vô cùng cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của những người bạn Trong quá trình học tập cũng như trong quá trình làm luận văn này, các bạn

đã hỗ trợ và động viên tôi rất nhiều

Ngoài sự nâng đỡ về mặt tinh thần cũng như vật chất của gia đình cũng là một nguồn động lực to lớn giúp tôi vượt qua những lúc khó khăn trong suốt thời gian làm đề tài nghiên cứu này

Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả sự giúp đỡ nhiệt tình từ mọi người

Biên Hòa, tháng 11 năm 2010

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài 2

3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Những đóng góp của đề tài 3

6 Cấu trúc của đề tài: Chia thành 4 chương 4

B NỘI DUNG CHÍNH 5

CHƯƠNG I: THỜI ĐẠI HEIAN VÀ SỰ RA ĐỜI CỦA TIỂU THUYẾT TRUYỆN KỂ GENJI 5

1.1 Thời đại Heian (794 – 1192) 5

1.1.1 Lịch sử và xã hội 5

1.1.2 Tôn giáo và phong tục 7

1.1.3 Sự phát triển của văn học 9

1.2 Tác phẩm Truyện kể Genji 10

1.2.1 Tác giả Murasaki Shikibu 10

1.2.2 Tóm tắt nội dung tác phẩm 12

CHƯƠNG II: NHÂN VẬT GENJI VÀ NHỮNG NHÂN VẬT TRONG UJI THẬP THIẾP 18

2.1 Genji và những cuộc phiêu lưu tình ái (33 chương đầu) 18

2.1.1 Tính cách Genji 18

2.1.2 Những người phụ nữ có ảnh hưởng đối với Genji 19

2.2 Những năm cuối đời của Genji (8 chương tiếp theo) 21

2.2.1 Sự hối hận về những lầm lẫn trong quá khứ 21

2.2.2 Cái chết trong sầu muộn 23

2.3 Hậu Genji (9 chương kết thúc) 24

CHƯƠNG III: NIỀM BI CẢM CỦA TÁC PHẨM 26

3.1 Niềm bi cảm với số phận nhân vật 26

3.1.1 Bi cảm với thời gian đã mất của nhân vật 26

3.2 Niềm bi cảm với thiên nhiên tươi đẹp 29

CHƯƠNG IV: NGHỆ THUẬT TỰ SỰ 33

C PHẦN KẾT LUẬN 37

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 39

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhật Bản là một xứ sở có phong cảnh được coi là một trong những nơi đẹp

nhất thế giới với bốn mùa thay đổi rõ rệt: mùa xuân với hoa anh đào nở dần từ

nam lên bắc, mùa hè cây cối xanh mướt, mùa thu lá phong đỏ thắm từ bắc xuống

nam, mùa đông tuyết trắng tinh khôi Nói đến Nhật Bản là nói đến những văn hóa

truyền thống như tinh thần Võ sĩ đạo, nghệ thuật cắm hoa, trà đạo, Bonsai, kiếm

đạo, kịch Nô, kịch Kabuki….Núi Phú Sĩ là ngọn núi cao nhất Nhật Bản, nằm

giữa đồng bằng, lại có tuyết bao phủ nơi phần đỉnh núi, là nguồn cảm hứng của

rất nhiều văn sĩ và thi sĩ xứ Phù Tang Trong danh sách 10 nền văn hoá hàng đầu

của thế giới có nền văn hoá Nhật Bản Những gì tuyệt vời mà nền văn hoá này

cống hiến cho nhân loại không chỉ là sự dữ dội qua kiếm đạo, truyền thống võ sĩ

đạo, nghi thức mổ bụng tự sát của các Samurai, một nền văn hóa Nhật Bản tinh

tế với trà đạo, nghệ thuật cắm hoa, nghệ thuật viết chữ, lễ hội ngắm hoa anh đào

v.v mà còn là một nền văn học thành văn với chiều dài lịch sử chỉ đứng thứ nhì

sau Trung Quốc Lịch sử văn học Nhật Bản cho thấy sự khẳng định nét đặc sắc

về thơ với thi tuyển Vạn diệp tập từ thế kỷ VIII, khẳng định nét đặc sắc về tiểu

thuyết với Truyện kể Genji, được coi là tiểu thuyết đầu tiên của thế giới từ thế kỷ

XI Và đây là tiểu thuyết gây cho tôi sự chú ý nhất trong mảng văn học Nhật Bản

Tìm hiểu Truyện kể Genji tôi không những chỉ đọc được một câu chuyện hay mà

truyện còn giúp tôi hiểu biết nhiều hơn về nếp sống về tính cách con người cùng

với nét đẹp thiên nhiên, những nét văn hóa truyền thống còn được tồn tại cho đến

ngày nay Nó đã giúp ích rất nhiều cho việc thôi thúc tôi tìm hiểu về một Nhật

Bản phồn hoa trong truyện và một Nhật Bản ở đời sống thật đã làm cho thế giới

phải thán phục về sự phát triển kinh tế thần kì sau thế chiến II Một Nhật Bản với

tinh thần thép không bị khuất phục trước những thử thách của thiên nhiên Tôi

chọn đề tài vì niềm yêu thích, sự quan tâm và hy vọng giúp ích được cho những

ai đang theo học chuyên ngành Nhật Bản học sau tôi nhận ra rằng bạn không chỉ

học về ngôn ngữ mà bạn đang học về một đất nước mà buộc bạn phải có kiến

thức tổng quan về đất nước đó Và kiến thức mà tôi đặc biệt quan tâm là thuộc

mảng văn học Nhật Bản

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Đầu thế kỷ 20, nhiều nhà văn, dịch giả Nhật Bản đã cố công dịch Truyện kể

Genji từ tiếng Nhật cổ ra kim văn, trong đó có bản của văn hào Tanizaki Jun'ichiro và nữ sĩ Setouchi Jakuchô Bản thông dụng nhất có lẽ là bản khổ bỏ túi

của nhà xuất bản Kodansha năm 1978 gồm 7 cuốn, tổng cộng 3500 trang khổ A6

với cỡ chữ rất nhỏ, do Giáo sư Imaizumi Tadayoshi (1910-1976) dịch toàn văn

Truyện kể Genji cũng được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới nhờ các

dịch giả như Arthur Waley (Anh), Edward Seidensticker (Mỹ), René Sieffert (Pháp) v.v Bản dịch tiếng Anh Truyện kể Genji chủ yếu dựa vào văn bản trong

loạt truyện Nihon koten bungaku taikei gồm các tác phẩm cổ điển Nhật Bản do

Iwanami Tokuhei xuất bản Người biên tập là giáo sư Yamajishi Tokuhei đã sử

dụng một bản thảo chép tay thời Muromachi trong Aobyoshi (sách xanh) xuất

phát từ công trình của Fujiwara Teika, nhà thơ và học giả lớn thế kỷ thứ XII và

đầu thế kỷ XIII Hai văn bản khác cũng được tham khảo đều đặn cho bản dịch

tiếng Anh là Chàng Genji monogatari Hyoshaku của giáo sư Tamagami Takuya

và bản văn Shogakkan mà chỉ hai phần ba đã được xuất bản Cả hai bản tham

khảo này đều dựa trên bản thảo chép tay Aobyoshi Ba bản dịch ra tiếng Nhật

hiện đại của nữ thi sĩ Yosano Akiko và nhà văn Tanizaki Jun'ichiro, Enji Fumiko

cũng được tham khảo từng phần

Bản dịch tiếng việt Truyện kể Genji của Murasaki Shikibu do Nhà xuất bản

Khoa Học Xã Hội in vào năm 1991 tại Hà Nội Đây là bản dịch không đề tên

dịch giả và được dịch lại từ bản tiếng Anh Chịu trách nhiệm xuất bản: Nguyễn

Đức Diệu; biên tập: Nguyễn Cừ Trong bản Việt văn có lời giới thiệu được dịch

từ lời giới thiệu trong dịch phẩm tiếng Anh do Edward Seidensticker viết vào

tháng 1 năm 1976 Nhật Chiêu với sách: Văn học Nhật Bản từ khởi thủy đến

1868, Nhật Bản trong chiếc gương soi Shuichi Kato với cuốn sách Lịch sử văn

học Nhật Bản

Nhìn chung các nhà văn đều đi sâu tìm hiểu về thời đại, về tác giả, về

những bản thảo, bản gốc và bản dịch của truyện, về niềm bi cảm, về phức cảm

Genji, về sự so sánh tác phẩm với tác phẩm khác như “Đi tìm thời gian đã mất”

của Marcel Proust…

Và đề tài tôi đang làm là tìm hiểu tổng quát về truyện, phân tích về nhân vật, giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật mà tác phẩm đã đạt được

3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu của luận văn là phân tích tác phẩm, các mối quan hệ trong tác

phẩm để làm rõ giá trị nội dung của tác phẩm, giá trị nghệ thuật của tác phẩm và

ảnh hưởng của nó

Đề tài sử dụng “Truyện kể Genji”, bản dịch ra tiếng Việt do Nguyễn Đức

Diệu chủ biên, gồm hai tập của nhà xuất bản Khoa Học Xã Hội xuất bản năm

1991 làm đối tượng nghiên cứu chính, bên cạnh đó còn tham khảo bản tài liệu

tiếng Nhật và các tài liệu có liên quan

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được hiệu quả tốt, luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu quá

trình: tìm hiểu lịch sử của tác phẩm; nghiên cứu mô tả: tìm hiểu và phân tích các

giá trị của tác phẩm; nghiên cứu đánh giá tác phẩm thông qua lịch sử nghiên cứu

tác phẩm

5 Những đóng góp của đề tài

Đề tài “Tìm hiểu truyện kể Genji của Murasaki Shikibu” được các nhà văn,

dịch giả nghiên cứu một cách tổng hợp Và ở trường Đại học Lạc Hồng- tôi là

người đầu tiên nghiên cứu về tác phẩm này với mong muốn thỏa mãn sự say mê

truyện của tôi, mặt khác nó giúp các bạn đang học về Đông phương học chuyên

ngành Nhật Bản muốn am hiểu về tác phẩm này- là tài liệu nghiên cứu trước góp

phần cho các tài liệu nghiên cứu sau của các bạn sinh viên cùng ngành muốn

nghiên cứu về mảng văn học để tham khảo và phát triển nó hơn Đồng thời thông

qua đề tài tôi muốn chia sẻ cho các bạn đang học cùng ngành rằng: Đông phương

học không chỉ là học về ngôn ngữ mà còn học về lịch sử, văn hóa, văn học…Nó

như thể là một đất nước thứ hai của chúng ta vậy Và đây là sự khác biệt rõ ràng

nhất giữa người học tiếng Nhật và người học Đông phương học chuyên ngành

Nhật Bản Khi bạn học về chuyên ngành Nhật Bản thì ngoài học ngôn ngữ bạn

còn được am hiểu các lĩnh vực khác nữa, mà khi làm việc cùng với người Nhật

nó sẽ giúp bạn thành công bởi sự khéo léo, tinh tế và hiểu biết về những nét văn

hóa độc đáo, rồi thì những món ăn màu sắc theo thuyết ngũ hành, một đất nước

mà ý thức về thời gian về tập thể trở thành nguyên tắc xác nhận uy tín của bản

thân, một xứ sở văn học diệu kì của những bài thơ ngắn đến bất ngờ như thơ

Haiku và cuốn tiểu thuyết trường thiên dài cũng bất ngờ như Truyện kể Genji

6 Cấu trúc của đề tài: Chia thành 4 chương

Chương I: Thời đại Heian và sự ra đời của tiểu thuyết truyện kể Genji

Chương II: Nhân vật Genji và những nhân vật trong Uji thập thiếp

Chương III: Niềm bi cảm của tác phẩm

Chương IV: Nghệ thuật tự sự

B NỘI DUNG CHÍNH

CHƯƠNG I THỜI ĐẠI HEIAN VÀ SỰ RA ĐỜI CỦA TIỂU

THUYẾT TRUYỆN KỂ GENJI 1.1 Thời đại Heian (794 – 1192)

1.1.1 Lịch sử và xã hội

Năm 794, Thiên Hoàng Kanmu tuyên chiếu dời đô đến kinh Heian (thuộc

thành phố Kyouto ngày nay) đánh dấu một thời đại mới trong lịch sử Nhật Bản

Tính cho đến thời điểm thành lập Kamakura Bakufu kéo dài trong khoảng 390

năm Kinh Heian được đặt ở Kyouto và được gọi là thời đại Heian vì nó là trung

tâm chính trị duy nhất cho đến khi thành lập Kamakura Bakufu

Năm 1016 quyền lực của dòng họ Fujiwara lên đến đỉnh cao với Fujiwara

Michinaga nắm thực quyền trong 22 năm với tư cách là Quan bạch (Tể tướng) và

được duy trì trong suốt 30 năm tiếp theo Năm 1068 quyền lực của dòng họ

Fujiwara chấm dứt khi Thiên hoàng mới lên ngôi Go-Sanjo kiên quyết nắm

quyền cai trị đất nước Năm 1086 Go-Sanjo thoái vị nhưng vẫn nắm quyền từ

trong hậu trường Hình thức chính phủ mới này được gọi là chính phủ Insei Các

Thiên hoàng Insei nắm quyền lực chính trị từ năm 1086 đến năm 1156 khi Taira

Kiyomori trở thành nhà lãnh đạo mới của Nhật Bản

Sau khi quyền lực của dòng họ Fujiwara được xác lập, nhà nước cổ đại

Nhật Bản có nhiều thay đổi lớn ở cả trung ương và địa phương Lúc này tình hình

Trung Quốc cũng có nhiều biến động Quan hệ ngoại giao chính thức giữa nhà

nước Vương triều với các nước lân bang không mấy phát triển, nhưng quan hệ

buôn bán thông qua các thương thuyền tư nhân lại rất phát đạt Nhật Bản nhập

vào gấm vóc, hương liệu, đồ gốm sứ và xuất đi thủy ngân, quạt, kiếm…

Trang viên ở Nhật Bản không chỉ là những đơn vị kinh tế tự cấp, tự túc mà

thực chất còn là khu vực hành chính mà nhà nước không thể kiểm soát được,

đồng thời cũng là những căn cứ có lực lượng vũ trang riêng của bọn lãnh chúa

Hạt nhân của các lực lượng vũ trang đó là các võ sĩ, hay nói đúng hơn là

“Samurai” Lực lượng vũ trang của các trang viên cũng bao gồm một bộ phận

nông dân lớp trên tương đối có thế lực về kinh tế và có ảnh hưởng về mặt xã hội

Dần dần trong xã hội, hình thành một mối quan hệ mới giữa các chủ trang viên

và các võ sĩ Các võ sĩ phải thành thật với chủ mình và bảo vệ chủ mà không tiếc

tính mạng Chủ có nhiệm vụ phải cung cấp lương thực, quần áo và nhà ở cho các

võ sĩ Như vậy là trong các lực lượng vũ trang ở các trang viên đã xuất hiện một

tầng lớp mới: tầng lớp võ sĩ chuyên nghiệp Tầng lớp võ sĩ này được huấn luyện

đặc biệt về võ nghệ, kĩ thuật chiến đấu, về “lòng trung thành”, sự “tận tâm”, “tính

chất phác”, ý thức “trọng danh dự’, “lòng dũng cảm” vì lợi ích của lãnh chúa Đó

là đạo đức của võ sĩ, hay gọi là “võ sĩ đạo” Tầng lớp Samurai này về sau đã có

một vai trò hết sức quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội Nhật Bản.[2]

Thế kỉ X và XI, những cuộc khởi nghĩa nông dân đã nổ ra ở nhiều nơi Ở

miền Trung, nghĩa quân hoạt động mạnh, tấn công vào kinh đô, đập phá và đốt

các cơ quan nhà nước, dinh cơ của bọn quý tộc, xông vào phá phách nhà tù, giải

thoát tù nhân Triều đình không đàn áp nổi, phải cầu viện bọn lãnh chúa lớn và

các lực lượng vũ trang của nhà chùa Chính trong hoàn cảnh đó, thế lực của tầng

lớp Samurai ngày càng lớn mạnh

Vào đầu thế kỉ XII, các chủ trang viên ở phía Đông và phía Bắc đã tập hợp

xung quanh một dòng họ Samurai có thế lực và có ảnh hưởng nhất là dòng họ

Minamoto, mà đứng đầu là Minamoto no yoritomo Các trang viên ở miền Tây

Nam không có lực lượng vũ trang mạnh như ở miền Bắc và Đông Bắc, ở đây

dòng họ Taira là dòng họ Samurai có thế lực nhất Vào giữa thế kỉ XII, dòng họ

này có đến hơn 600 trang viên Thế kỷ XII hai dòng họ quân sự có nguồn gốc

quý tộc nắm giữ nhiều quyền lực: Minamoto (hay Genji) và Taira (hay Heike)

Họ Taira thay thế các quý tộc Fujiwara ở nhiều chức vụ quan trọng, còn họ

Minamoto có được kinh nghiệm quân sự nhờ mang các phần phía bắc Honshu

vào sự kiểm soát của Nhật Bản trong cuộc chiến 9 năm đầu (1050 - 1059) và

cuộc chiến 3 năm sau (1083 – 1087).[7]

Năm 1159 cuộc nổi dậy Heiji, cuộc đấu tranh giành quyền lực giữa hai

dòng họ, Taira Kiyomori trở thành nhà lãnh đạo Nhật Bản từ năm 1168 đến năm

1178 Ông không chỉ phải đương đầu với họ Minamoto, mà còn với các tăng lữ

Phật giáo Từ năm 1167, Taira Kiyomori (1118 – 1181) trở thành kẻ độc tài và tự

phong cho mình làm Daijo Daijin – chức vụ cao nhất và nắm mọi quyền bính

trong triều Từ đó họ Fujiwara vẫn tiếp tục được giữ chức quan bạch, nhưng chỉ

làm vậy thôi Trong khi đó họ Taira tìm cách phát triển thế lực của mình như kết

thông gia với Fujiwara để lấy ruộng đất và bòn rút của cải của dòng họ này, cử

bọn võ sĩ thân tín của mình về làm địa đầu để quản lý trang viên của các lãnh

chúa nhằm khống chế thế lực của họ Thế là họ Taira đã gây nên mâu thuẫn với

viện chính, với họ Fujiwara, họ Minamoto, với cả nhà chùa và tầng lớp võ sĩ ở

các địa phương Sự xung đột giữa hai họ Minamoto và Taira là điều không tránh

khỏi Năm 1181, nhân cuộc tranh chấp trong triều về người kế tục ngôi Thiên

hoàng, cuộc nội chiến của hai dòng họ này đã nổ ra Kết quả là đến năm 1185, họ

Taira đã hoàn toàn bị đánh bại Từ đó mọi quyền hành dần dần chuyển sang tay

Minamoto no yoritomo

Về mặt xã hội, đời sống quý tộc cũng có nhiều thay đổi, sang trọng hơn

nhiều Nhà cửa cao sang, tráng lệ, có vườn ao thoáng rộng, chung quanh có tường bao bọc, áo quần nhiều màu sặc sỡ, dài rộng Có nhiều kiểu áo quần khác

nhau cho từng lứa tuổi, các tầng lớp, đẳng cấp, cho ăn mặc ngày thường và ngày

lễ Lúc bấy giờ có một dòng Phật giáo gọi là Jioda kiso, được truyền bá trong quý

tộc và bình dân, kêu gọi ai tin theo Phật adiđa, khi chết sẽ lên cõi cực lạc

Đời sống nhân dân cũng khá phong phú, được thể hiện trong các lễ hội dân

gian Phật giáo đã ảnh hưởng lớn trong đời sống xã hội Người ta cầu tụng để

mau có đời sống tốt đẹp ở kiếp sau Tuy chịu ảnh hưởng của văn hóa bên ngoài,

chủ yếu là của Trung Quốc, song Nhật Bản đã xây dựng một nền văn hóa độc lập, truyền thống độc đáo của mình

Đây là thời kì các ảnh hưởng ngoại lai dần dung hợp với các yếu tố văn hóa

bản địa để chuẩn bị cho sự ra đời của một nền văn hóa Nhật Bản đặc sắc

1.1.2 Tôn giáo và phong tục

Sự suy thoái của các tông phái Phật giáo thời Nara đã dẫn đến phong trào

tân hưng trong chính phật giáo

Tuy các tông phái cũ vẫn còn tồn tại nhưng hầu như đều khuất chìm dưới

những làn sóng mới đầu thế kỉ IX là Shingon (Chân Ngôn) và Tendai (Thiên Thai) Hai tông phái này do các nhà sư Nhật từ Trung Quốc trở về truyền bá

Đầu thời Heian, các tông phái Phật giáo mới được sự bảo hộ của triều đình

đã phát triển nhanh chóng và bắt đầu lan rộng ở Nhật Bản trong suốt thời kì Heian, chủ yếu qua hai giáo phái lớn là Thiên thai tông và Chân ngôn tông Thiên

thai tông (Tendai) do Đại sư Saicho thành lập về nước năm 805 - có nguồn gốc

từ Trung Quốc, dựa trên Diệu pháp liên hoa kinh, một trong những kinh điển

quan trọng của Phật giáo Đại thừa Là một tông phái Phật giáo muốn kết hợp mọi

phương diện của giáo lí đạo Phật dành cho dân gian Đọc tụng kinh Pháp Hoa,

không phân biệt nam nữ, đề cao nghệ thuật

Chân ngôn tông (Shingon) lại là một giáo phái bản địa sáng lập bởi đại sư

Kukai (hay Kobo) về nước năm 806 Chân Ngôn tông thuộc Mật giáo, nên còn

gọi là Chân Ngôn Mật Giáo Tính chất huyền bí và khuynh hướng thẩm mĩ của

Chân Ngôn tông ảnh hưởng rất lớn đối với thời Heian Là một giáo phái có quan

hệ gần gũi với Ấn Độ Giáo, Phật Giáo Tây Tạng nguyên căn cũng như tư duy

của Phật giáo Trung Hoa Kukai tạo được một ảnh hưởng mạnh mẽ với người kế

nhiệm Nhật hoàng Kanmu cũng như các thế hệ người Nhật Bản không chỉ bởi

tính linh thiêng, mà còn bởi nghệ thuật viết chữ, khả năng thi ca, hội họa, điêu

khắc của ông So với phái Thiên thai, học thuyết của phái Chân ngôn đơn giản,

phù hợp với đông đảo quần chúng, thái độ của các giáo phái ở thời Nara cũng

mang tính thỏa hiệp hơn nên tông phái này nhanh chóng được chấp nhận và trở

nên tông phái có thế lực thời Heian

Lúc này ở Nhật Bản, quá trình dung hợp giữa Phật giáo và Thần đạo từ cuối

thời Nara càng diễn ra mạnh mẽ Đức Phật và các vị Bồ Tát được coi là hiện thân

của các vị thần

Năm 1191 Phật giáo Rinzai Zen (Thiền tông) được truyền vào Nhật Bản bởi

nhà sư Eisai ở Kamakura và được tầng lớp samurai, tầng lớp thống trị trong xã

hội Nhật Bản đón nhận

Về mặt phong tục ở thời Heian, khi các bé trai chưa làm lễ trưởng thành thì

thường để tóc dài và buộc lên và khi đến tuổi trưởng thành thì phải cắt tóc đi để

làm lễ và đội mũ lông chim

Trang phục ưa chuộng của giới quý tộc lúc bấy giờ là Junihitoe và một thứ

đồ phụ tùng quan trọng của Junihitoe là chiếc quạt được làm rất tinh vi, có thể

được nối với bộ áo bởi một sợi dây khi gập lại Những cô gái Nhật sử dụng chiếc

quạt không chỉ mang lại cho họ vẻ trầm tĩnh hay những lúc trời nóng mà nó còn

rất quan trọng trong giao tiếp Từ khi người phụ nữ không được phép nói chuyện

trực tiếp với một người đàn ông lạ, cô gái ấy có thể kéo ống tay áo của mình lên

hoặc sử dụng chiếc quạt mở để che đậy bản thân trước những ánh mắt tò mò Sự

giao tiếp với người cầu hôn tuân theo khoảng cách thông thường sau Sundare

(bức màn che) trong mọi trường hợp Người cầu hôn chỉ có thể nhìn thấy ống tay

áo Junihitoe của cô gái ẩn kín đáo sau tấm màn che Thông lệ này rất nổi bật

trong suốt thời Heian

1.1.3 Sự phát triển của văn học

Ở Nhật bản có ba loại chữ được sử dụng Những chữ này lần lượt được gọi

là Hiragana, Katakana, và Hán tự Hán tự được mang đến từ vương triều Trung

Quốc thời cổ đại cùng với kỹ thuật trồng lúa Những người thuộc tầng lớp

thượng lưu đã sử dụng chữ viết để ngoại giao, ghi chép, và học văn học của đất

nước khác Và chỉ có nam giới mới có thể đọc được Hán tự được lưu truyền từ

Trung Quốc nhưng không phải toàn bộ Hán tự được người Nhật sử dụng là đến

từ Trung Quốc Một phần của Hán tự đã được người Nhật sáng tạo ra Chữ

Hiragana và Katakana là được tạo ra từ thời Heian Vì Hiragana là kiểu chữ được

đơn giản hóa từ Hán tự nên rất được phụ nữ ưa chuộng để viết nhật kí , kể

chuyện Katakana là kiểu chữ đơn giản hóa hơn Hán tự, nó được tạo ra để các

tăng ni đọc và dịch sách kinh đến từ Trung Quốc

Từ thế kỉ X, chữ Katakana khá phổ biến Nhờ đó, văn học chữ viết Nhật

Bản phát triển mạnh mẽ Người ta đã sáng tác nhiều loại bài thơ ngắn (waka) và

những loại tiểu thuyết dài Một nền văn học (thơ, văn) bằng chữ Kana được hình

thành, phát triển phong phú

Vào thế kỉ X – XII, văn hóa Nhật bản có những bước phát triển đáng kể

Tiếp tục kế thừa văn hóa truyền thống dân tộc, Nhật Bản hấp thụ nền văn hóa

Trung Quốc Hình thành và phát triển nền văn hóa của giai cấp thống trị, được

gọi là “văn hóa cung đình”, song cũng mang tính chất dân tộc Nhật Bản, tính

chất của “văn hóa bản địa” Trong nền văn hóa này có một điểm đáng lưu ý là vai

trò của phụ nữ Về văn học có khá nhiều phụ nữ tài năng Nhiều nữ văn sĩ, thi sĩ

sử dụng hệ thống chữ cái mới gọi là “katakana” cho phép thể hiện tâm tư, tình

cảm của mình Chữ viết “katakana” cho phép diễn tả niềm cảm hứng của nhà văn,

nhà thơ một cách tự do, khoáng đạt hơn cách dùng chữ Hán cổ điển (chữ

Kanbun) Vì vậy những tác phẩm văn học quốc ngữ tiêu biểu của Nhật Bản lúc

bấy giờ đều của phụ nữ

Nói tóm lại, Văn học thời Heian được đánh dấu bằng ba hiện tượng : Sự

phát triển của văn tự Kana, sự nở rộ của văn chương nữ lưu và sự phong phú của

thể loại Thời đại Heian chứng kiến sự thành công vang dội của các nhà văn, nhà

thơ nữ, phần lớn trong họ thuộc tầng lớp thượng lưu và trung lưu cung đình

Sáng tác của họ thường là những ghi chép lại cuộc sống, kinh nghiệm của mình

và nhất là những trải nghiệm trong chốn phồn hoa nơi đô hội Dưới ngòi bút của

nữ giới, sự nở rộ của các thể loại văn học quan trọng như nhật ký (nikki), tùy bút

(zuihitsu) và tiểu thuyết (monogatari), tạo ra một nền văn học Heian trữ tình ngọt

ngào nữ tính Sự xuất hiện của nhiều thể loại đã đem đến một màu sắc mới mẻ,

hiện đại

Về thơ ca, đầu thời Heian nảy sinh một thể loại mới gọi là Imayo-uta (Kim

dạng ca), mỗi bài thường có bốn câu Thơ tanka trở nên thịnh hành Monogatari

(thuộc loại văn tự sự, có thể dịch là “truyện”, kể cả truyện ngắn, truyện dài,

truyền kì và tiểu thuyết ), Uta monogatari (truyện nửa văn xuôi nửa thơ),

Truyện thần kì, truyền thuyết Tùy bút với kiệt tác “Sách gối đầu” Nhưng nhật

kí (nikki) có lẽ là thể loại độc đáo hơn cả với những nhật kí nổi tiếng như Phù du

Nhật kí, Nhật kí Murasaki [5]

1.2 Tác phẩm Truyện kể Genji

1.2.1 Tác giả Murasaki Shikibu

Muasaki Shikibu sinh năm 973 nhưng năm sinh này đến nay vẫn chưa được

xác thực Bà thuộc họ Fujiwara ở phía bắc, cha bà là Fujiwara Tametoki Gia

đình bà thuộc tầng lớp quý tộc trung lưu, cha bà đã từng giữ chức tỉnh trưởng

echizen và echigo Mẹ bà là con gái của Fujiwara Tameshin và dường như mẹ bà

mất khi bà còn nhỏ Bà có người anh em tên là Fujiwara Suiki (Năm sinh của

người này cũng ko biết rõ và cho đến nay vẫn chưa ai xác định được người đó là

anh trai hay là em trai của bà ), ngoài ra thì bà có thể cũng có một em gái

Có nhiều câu chuyện nói về tài năng của bà khi còn nhỏ như việc bà đọc và

nắm vững được Hán văn (thơ văn cổ của Trung Quốc) bằng tài năng được cho là

quá sức đối với phụ nữ lúc bấy giờ Thông thuyết mà bà đã viết như tác phẩm lớn

“Truyện kể Genji” với 54 chương và “nhật ký Murasaki Shikibu”- nhật kí về

cuộc sống phụng sự trong cung đình; Ca tập “Tuyển tập Murasaki Shikibu“ đã

được lưu truyền Sau 10 năm kết quả khoảng thời gian ông phụng sự thơ với

thiên hoàng Ichijou thì ông đến nhậm chức ở echizen Murasaki Shikibu đã theo

cha đến nơi nhậm chức và sống ở đó khoảng 2 năm

Bà lấy chồng năm 27 tuổi, chồng bà – ông Fujiwara Nobutaka hơn bà 20

tuổi Nobutaka chồng bà là một người đàn ông mạnh mẽ, đa tình Năm 28 tuổi bà

sinh một bé gái tên là Satoko nhưng cuộc sống hôn nhân chỉ vỏn vẹn 3 năm thì

chồng bà mất

Sau khi chồng mất thì bà được triệu vào cung để phụng sự Akiko- con gái

của Fujiwara Michinaga (966-1027)- người có quyền lực tối cao lúc bấy giờ

Chịu sự giáo dục chu đáo, tỉ mỉ của một phụ nữ trẻ cùng tầng lớp trong cung, và

mặc dầu có một trí tuệ khác thường, Murasaki Shikibu đã phải tiếp thu một cách

chậm chạp nhưng chắc chắn tất cả những kiến thức văn hóa rộng lớn đương thời

mà người thiếu phụ này truyền cho, từ lịch sử Trung Hoa, thơ ca trữ tình Trung

Hoa và Nhật Bản cho đến các trước tác triết học Khổng giáo và Phật giáo Về

truyện hư cấu bằng văn xuôi, bà cũng chỉ biết không nhiều hơn là những trước

tác buổi đầu của chính người Nhật Bản vào thế kỷ 10 và ngay cả văn xuôi trong

văn học Trung Hoa đương thời, vốn không phải là loại hình được người Trung

Hoa ca ngợi hay thành thạo vào thời đó Trong “Nhật ký Murasaki Shikibu” có

nhắc đến sự ra đời của con trai hoàng hậu và sau này đều trở thành vua Nó được

viết để dâng tặng với lời chúc tới hoàng hậu Akiko đã sinh hạ hoàng thân

Atsumari cho thiên hoàng Ichijou

Sau khi viết xong Truyện kể Genji thì phần lớn những tin tức về Murasaki

không còn lưu lại, nhưng Satoko con gái duy nhất của bà sau này trở thành vú

nuôi của thiên hoàng Reisen, và đã từng phục vụ quan cao cấp trong triều đình

Cuối cùng thì được thăng cấp đến thứ hạng thứ 3 trong tầng lớp thượng lưu

Dấu tích của dinh thự nơi mà Murasaki Shikibu được sinh ra và lớn lên hiện

nay cũng còn lưu lại ở Kyouto Phần mộ mà Murasaki Shikibu được chôn cất ở

Murasakino thuộc khu vực phía bắc thành phố Kyouto Người ta lưu truyền rằng

trước khi bà mất thì bà sống ở trên đường Horikawa và chết trong đau buồn Về

năm mất của bà cũng không ai biết rõ, người ta nói có thể bà mất năm thứ 3

Nagawa (1014) hoặc là năm thứ 3 Kannin (1019) và bà hưởng thọ ở 42 tuổi hoặc

43 tuổi

Murasaki Shikibu viết Truyện kể Genji trong thời gian lui về sống trong

đền Ishiyama bên hồ Biwa, với cảm hứng của những đêm trăng huyền ảo lung

linh dưới đáy hồ Vẻ đẹp đầy tính chất huyền thoại và đậm màu sắc hội họa đó đã

in dấu trong nhiều phần của tác phẩm

1.2.2 Tóm tắt nội dung tác phẩm

Nội dung Truyện kể Genji là kể về việc phục hồi vương quyền của hoàng tử

(Hikaru Genji) đã bị mất quyền kế nhiệm hoàng vị mặc dù chàng là con của vua

nhưng lại bị rớt chức xuống làm hạ thần với biệt hiệu là Genji Truyện lấy bối

cảnh thời đại sa hoa của quý tộc vương triều lúc bấy giờ (thời đại Heian) Cấu

trúc của truyện gồm tất cả 54 chương và được chia thành 2 phần lớn

Phần 1: từ chương Kiritsubo (chương 1) đến chương Ảo tưởng (chương

41): Phần này kể về cuộc đời của nhân vật chính Genji từ khi sinh ra cho đến khi

phục hồi quyền lực với chức vụ Chuẩn thái thượng thiên hoàng, chàng đã trải qua

bao nhiêu thăng trầm xuất phát từ những mối quan hệ chủ yếu xoay quanh phụ

nữ

Phần 2: từ chương 41 Hoàng tử ướp hương đến chương 54 Chiếc cầu mộng

mơ: Phần này kể về đời con cháu của Hikaru Genji chủ yếu là Kaoru và xung đột

tình yêu với Niou về ba chị em gái ở vùng Uji

Truyện bắt đầu từ sự sủng ái của hoàng đế Kiritsubo với một cung phi xinh

đẹp - nàng Kiritsubo koui, một phụ nữ không xuất thân từ tầng lớp thượng lưu

Kết quả của tình yêu giữa nàng với hoàng đế là đứa con trai được đặt tên Genji

Hikaru Genji là hoàng tử thứ hai của vua Kiritsubo và mẹ là Kiritsubo Koi Từ

thưở ấu thơ chàng đã được biệt danh là Hikaru no Kimi bởi chàng có một khuôn

mặt đẹp và tài năng sáng chói do trời ban Mẹ chàng mất khi chàng 3 tuổi Mối

tình đầu của chàng cũng xuất phát từ người phụ nữ có hình ảnh giống mẹ đó là

người dì Fujitsubo (vợ kế của vua cha), và các cuộc tình tiếp theo của chàng cũng

xuất phát từ hình ảnh liên tưởng đó cho đến hết cuộc đời chàng Vua cha

Kiritsubo muốn đưa chàng lên ngôi vị Hoàng thái tử Đông cung nhưng lại sợ

chàng gặp nguy hiểm vì không có sự đỡ đầu của dòng họ ngoại, thêm vào đó là

sự tiên đoán của một pháp sư người Cao ly: Nếu Hikaru Kimi lên ngôi vua thì đất

nước sẽ loạn, và để bảo vệ chàng vua cha đã giáng chức chàng xuống làm một

người bình thường và lấy họ là Genji

Khi Genji 12 tuổi, theo lệnh của triều đình, chàng làm lễ trưởng thành và

lấy cô gái con tể tướng tên là Aoi, hơn chàng 4 tuổi làm vợ Nhưng cũng từ đây

cuộc đời của chàng là hành trình không mệt mỏi trong nhu cầu “hầu hạ” những

người đàn bà mang lại cho chàng khoái cảm và bỏ rơi vợ Xúc cảm tình yêu đầu

tiên của chàng lại chính là người mẹ kế Fujitsubo, người thiếp của vua cha Nàng

rất trẻ và xinh đẹp nhưng với Genji đó là một người không thể với tới Sau đó

chàng tình cờ làm quen nàng Utsusemi, vợ của một viên quan cấp tỉnh Nhưng

mọi nỗ lực của Genji đều bị tan vỡ trước sự cứng rắn và khéo léo của Utsusemi

Genji đã từng lẻn đến giường Utsusemi nhưng nàng chạy thoát và để con gái của

chồng mình là Nokiba no ogi thay thế

Trong năm này Genji cũng đã trải qua cú sốc đầu tiên trong đời do chuyện

tình ái Chàng yêu Yuugao, người tình của người bạn tên là Chuujo, và tận hưởng

mối tình tại một căn nhà nhỏ nghèo nàn bên rìa thành phố Tại đây, Rokujo, một

cung phi 27 tuổi chàng đã bỏ rơi, thể hiện lòng ghen tuông dữ dội, dẫn tới cái

chết của nàng Yuugao Genji cũng suy sụp tinh thần nặng nề Trong cố gắng

thoát khỏi bùa mê của Rokujo, chàng gặp một pháp sư nổi tiếng trên đất Trung

Quốc và tại đây chàng tìm thấy một người con gái sau này đã trở thành tình yêu

lâu bền và sâu sắc nhất cuộc đời chàng: cô bé Murasaki, tuy mới 10 tuổi, nhưng

có một nhan sắc tuyệt mĩ và giống Fujitsubo như đúc, làm sống dậy trong lòng

chàng mối tình vụng trộm đầu tiên với Fujitsubo Khi trở về thủ đô cùng

Murasaki, chàng đã quay lại với Fujitsubo khi biết nàng không còn ở bên quốc

vương, phụ thân của chàng nữa Mối tình vụng trộm để lại hậu quả: Fujitsubo

sinh một đứa con giống hệt Genji Sau này đứa con trai đó lên ngôi với cái tên

Reisen

Suốt những năm sau, Genji tiếp tục quan hệ với nhiều phụ nữ khác nhau và

họ đều được hưởng thiện cảm lớn lao và ít nhiều bền lâu của chàng Đó là

Sue-tsumu hana - cô gái hay ngượng ngùng và khiêm nhường, có chút yếu điểm về

ngoại hình; Naishi - người đàn bà quý phái đã cao tuổi có cặp lông mày trắng

thôi miên người khác phái; Hana chiru sato - một phụ nữ trầm tính, thiếu say đắm

nhưng lại dễ chịu như một người bạn gái v.v

Khi Genji ngoài 20 tuổi, vua cha thoái vị nhường ngôi cho người con cả và

Genji trở thành thái tử Tại buổi lễ tấn phong công chúa San no miya làm tư tế

một ngôi đền Thần đạo, tác giả mô tả cho chúng ta thấy sự xung đột giữa hai địch

thủ: người vợ được luật pháp thừa nhận của Genji là nàng Aoi tuyệt sắc với

người tình cũ Rokujo Kết quả của cuộc đánh ghen ấy là sự đày đọa của dòng họ

khiến Aoi phải đi đến cái chết, để lại đứa con trai của nàng với Genji tên là

Yugiri Genji cuối cùng đã đoán ra rằng Rokujo si tình là nguyên nhân cái chết bi

thảm của cả Yugao và Aoi nên ra mặt lạnh nhạt Rokujo cũng đoạn tuyệt với

Genji để trở về tỉnh Ise, đồng thời gửi gắm con gái Akikonomu cho Genji chăm

sóc Akikonomu sau này đã trở thành nữ hoàng đệ nhị Một thời gian ngắn sau

khi Aoi chết, Genji đã chia sẻ tình cảm với Murasaki, vào lúc chàng 22 tuổi và

Murasaki mới 15 tuổi Tuy nhiên, dù rất yêu Murasaki, Genji cũng không thể lấy

nàng vì nàng không thuộc tầng lớp đại quý tộc Murasaki trở thành người vợ

không chính thức, nhưng có ảnh hưởng sâu sắc đến chàng trong suốt những năm

tháng về sau

Vua cha từ trần, Genji lâm vào hoàn cảnh khó khăn do triều đình rơi vào

tay dòng họ thù địch của mẫu thân tân quốc vương - thái hậu Kokiden Trong

những năm tháng ấy Genji đã làm quen với nàng Oborozukiyo của dòng họ này,

nhưng do những người thân của nàng luôn muốn nàng được đương kim quốc

vương sủng ái nên đã đày Genji ra Suma Genji bị lưu đày ở đây từ năm 26 đến

năm 27 tuổi và cũng trong thời gian này, Akashi - con gái một vị ẩn sĩ, trở thành

người tình của chàng

Trong thời gian lưu đày, tại hoàng cung nhiều biến cố nghiêm trọng xảy ra

dẫn tới cái chết của người đứng đầu dòng họ thù địch và mọi người giải thích do

bắt Genji đi đày nên các thần linh trừng phạt Genji lại được hồi cung trong trang

trọng và danh dự Hoàng đế Suzaku thoái vị nhường ngôi cho Reisen, người

được cho là con trai của Genji Từ đây Genji bắt đầu có vị trí và quyền lực quan

trọng trong giới quý tộc Cũng trong những năm này, Akashi sinh con gái đặt tên

là Akashi hana, sau đó nàng trao con cho Genji nuôi dưỡng vì tương lai của con

nàng

Năm Genji 40 tuổi thì chàng được phong chức Chuẩn thái thượng thiên

hoàng Genji xây cho mình một cung điện mới tráng lệ ở kinh đô, đặt tên là

Rokujoin và đưa tất cả những người phụ nữ thân thiết của chàng đến vui vầy

Trong những năm này có lúc chàng còn ngẫu nhiên gặp lại tình yêu thời trẻ, nàng

Utsusemi, trong một chuyến du ngoạn và họ trao cho nhau những bài thơ tashi

Nàng Utsusemi sau đó cắt tóc đi tu và rời khỏi thế giới trần tục Vua thoái vị anh

trai Suzaku của Genji vì con đường tu hành nên ông đã thăm dò Genji để gửi

gắm con gái mình vì trong chính thất của Genji không có một người vợ nào

tương xứng với địa vị cao quý của Genji lúc này Và người vợ cuối cùng của

Genji là công chúa Onnasan

Nhưng số phận bắt đầu rình rập chàng, những năm tháng cuối đời của

chàng trôi qua trong sầu muộn, hạnh phúc lung lay, những tai họa ập đến nối tiếp

nhau với những biến cố sau Đầu tiên là sự xuất hiện của cô gái Tamakazura,

nàng là con gái của người tình cũa Yuugao (đã chết trong vòng tay Genji vì sự

ghen tuông của Rokujo) với bạn Genji là chàng Chuujou Tamakazura là một cô

gái cực kỳ sâu sắc và quyến rũ khiến Genji rất có cảm tình và Genji vô cùng sầu

não khi vây quanh nàng luôn có những chàng trai kiệt xuất rình rập Sự kiện thứ

hai là sự phản bội của người vợ cuối cùng – nàng Sannomiya (công chúa ba)

Nàng là một cô gái trẻ ngây thơ và thùy mị Tuy bề ngoài vẫn ngoan ngoãn với

Genji chồng nàng, nhưng trái tim của nàng lại thuộc về một người trai trẻ quý tộc

là Kashiwagi con của Tou no chuujou, bạn thân và cũng là tình địch trong tình

yêu của Genji Công chúa ba và Kashiwagi đã thực sự hưởng trọn vẹn hạnh phúc

ngay trong chính ngôi nhà của Gennji trong lúc chàng không để tâm đến vì

Murasaki đang lâm trọng bệnh và nàng cũng qua đời trong thời gian này

Murasaki ra đi để lại niềm tiếc thương vô hạn cho những người yêu mến nàng

(đặc biệt là Yugiri- chàng cũng đã yêu thầm nàng) Cùng với cái chết của người

vợ mà Genji cho là lý tưởng thì sự báo ứng cho mối tình vụng trộm của chàng

trước đây với hoàng hậu Fujitsubo là con trai trên danh nghĩa Kaoru (kết quả mối

tình vụng trộm của công chúa ba và người tình Kashiwagi) Nhân vật Kaoru cuối

cùng bổ sung cho cuốn tiểu thuyết đã đẩy số phận Genji đến sự định đoạt có tính

nhân quả: gieo gió ắt gặp bão, nghiệp chướng đã nói lời của mình

Phần hai tác phẩm mở đầu bằng câu: “Genji đã chết, và không ai có thể

thay thế được chàng”, nhưng tác phẩm vẫn tiếp tục bám theo số phận các nhân

vật còn sống, tập trung vào mối quan hệ tay ba giữa Kaoru, hoàng tử Niou cháu

trai Genji và cô gái xinh đẹp Ukifune

Hoàng thân Hachi em trai của Genji có hai cô con gái, Ookimi và

Nakanokimi Sau khi cung điện bị cháy, Hachi phải đưa gia đình chuyển về trang

trại Uji sống Hoàng tử Kaoru – trên danh nghĩa là con trai của Genji và công

chúa Ba (nhưng là con trai của người tình Kashiwagi và công chúa Ba) đến Uji

theo học kinh phật với Hoàng thân Hachi Mấy năm sau Hoàng thân mất, Niou-

cháu ngoại Genji mới 14 tuổi, say mê cô em Nakanokimi và nhờ Kaoru làm mối

Còn Kaoru lại muốn cưới cô chị Ookimi, nhưng Ookimi lại muốn Kaoru cưới em

gái nàng nên đã tìm cách đẩy chàng đến giường của cô em

Sau khi ước nguyện không thành thì Ookimi lâm trọng bệnh chết

Nakanokimi trở thành vợ của Niou Có một cô gái giống Ookimi đến tìm gặp

Nakanokimi Nàng là đứa con hoang của hoàng thân Hachi tên là Ukifune, đang

được quan tổng trấn ở Hitachi nuôi dưỡng Khi Ukifune ghé lại Uji trong chuyến

đi viếng mộ cha, nàng đã gặp Kaoru, Kaoru ngỡ tưởng Ookimi tái thế, do hai

nàng giống nhau như đúc và đều xinh đẹp, tài hoa Để tránh hoàn cảnh khó chịu

ở nhà cha nuôi, Ukifune phải tìm đến chỗ Nakanokimi trú tạm và tại đây nàng lại

gặp Niou Với sự giúp đỡ của Kaoru, mẹ Ukifune thu xếp cho nàng về Uji Kaoru

đã có những ngày gần gũi bên Ukifune khi dạy nàng học đàn Thật trớ trêu khi cả

Kaoru và Niou đều yêu mê mệt Ukifune, còn Ukifune ban đầu yêu Kaoru, nhưng

sau đó lại bị cuốn vào mối tình cháy rực của chàng trai trẻ Niou Cuối cùng, hầu

như quẫn trí khi đối diện với sự lựa chọn, cân nhắc khó khăn trong tình cảm,

Ukifune đã trầm mình xuống dòng sông ở Uji Một gia đình tăng ni đã cứu nàng

và nàng đã xuống tóc quy y

Trong niềm thương nhớ Ukifune vô hạn, Kaoru đã nhận đứa em trai cùng

cha khác mẹ với nàng làm tiểu đồng Khi biết Ukifune chưa chết mà đang ẩn tu,

chàng đã đem theo cậu tiểu đồng đi tìm nàng Đứa em trai cầm thư của Kaoru xin

gặp người chị yêu, nhưng cậu vô cùng đau khổ khi Ukifune không ra gặp, ở sau

bức màn lạnh lùng trả lại thư Chàng sứ giả lủi thủi ra về Câu chuyện dừng lại ở

đây, khi con thuyền trôi nổi Ukifune đã ở bên kìa bờ thế tục.[3]

CHƯƠNG II NHÂN VẬT GENJI VÀ NHỮNG NHÂN VẬT TRONG

UJI THẬP THIẾP

2.1 Genji và những cuộc phiêu lưu tình ái (33 chương đầu)

2.1.1 Tính cách Genji

Genji với biệt hiệu là “Hikaru Genji” nghĩa là chàng Genji hào quang, bởi

chàng được sinh ra với một khuôn mặt đẹp phi thường nhờ trời ban Genji là con

của vua Kiritsubo và nàng cung phi bạc mệnh Kiritsubo Koi Chàng mất mẹ năm

3 tuổi và lớn lên trong cung kể từ đó Genji là một chàng trai đa cảm, hào hoa và

lãng mạn, trân trọng tình yêu Chàng yêu cái đẹp nên tất cả những người phụ nữ

mà chàng gặp đều để lại trong chàng những tình cảm rất riêng và những kỷ niệm

khó phai Và từ những tình cảm mà chàng đã trải qua cũng cho thấy chàng là một

con người sống thiên về nội tâm, đôi lúc cũng yếu đuối, (khi người tình Yugao

mất, hay người vợ đầu tiên Aoi mất…) nhưng vẻ đẹp lúc nào cũng luôn tồn tại

trong chàng dù bất cứ ở đâu hay bất cứ hoàn cảnh nào Chàng cũng là một con

người độ lượng, biết tha thứ và có trách nhiệm như đối với nàng Akashi hay đối

với nàng Xác Ve hay nàng Hoa Rum khi cuộc sống của họ gặp khó khăn Hay

đối với sự thật hai người đẹp bị mất do linh hồn quỷ ám của một người tình khác

là Rokujo Genji sinh ra đã là một thần đồng trong học tập, là một con người yêu

nghệ thuật, nói cách khác chàng là một người văn võ song toàn Là một chàng

trai lý tưởng luôn có trong danh sách mơ mộng của những cô gái trong truyện

cũng như cuộc sống hiện tại

Như nhà nghiên cứu Nhật Chiêu đã viết “Chàng mang trong mình nỗi buồn

bi thiết của hiện hữu, có khả năng đồng cảm với mọi người và thiên nhiên Đó là

tính chất lỗi lạc của chàng Chàng hòa hoa và trân trọng tình yêu, trân trọng

người phụ nữ Mọi hành động của chàng vừa quyến rũ mà đầy chất người, một

tính chất thuộc về tâm hồn, trái tim mà vẫn không xa rời nhục thể Genji không

phải là một anh hùng sử thi, không phải là một kẻ phiêu lưu, không phải là một

quân tử bốc mùi sách vở, không phải một nhân vật bi kịch Genji là một người

tình Những mối tình của Genji thường đượm buồn trong vẻ đẹp cao thượng”

[1,123-124]

2.1.2 Những người phụ nữ có ảnh hưởng đối với Genji

Người phụ nữ có ảnh hưởng đến Genji đầu tiên là mẹ chàng - nàng

Kiritsubo Koui Nàng xuất thân trong một gia đình bình thường nhưng được

Thiên hoàng (Kiritsubo) hết mực yêu thương Những người phụ nữ phục vụ bên

cạnh Thiên hoàng ngày càng oán ghét nàng hơn vì nghĩ rằng tương lai nàng sẽ

trở thành hoàng hậu Vì sức khỏe của nàng yếu nên Thiên hoàng càng yêu mến

và xem trọng nàng hơn Cũng từ khi sinh được hoàng tử Genji thì sự oán giận

của các cung phi cho đến hoàng hậu Kokiden giành cho nàng càng sâu thêm

Trong những lần Thiên hoàng triệu nàng đến thì giữa đường đi đến hoàng cung

khi đi qua hành lang phòng của những cung nhân khác thì họ thường làm những

điều xấu để hại nàng, chẳng hạn đóng cửa hai đầu hành lang làm cho con đường

trở nên tối mịt, đổ nước bẩn lên hành lang để nàng không thể tới lui được cung

điện của Thiên hoàng và những kiểu lăng nhục như vậy cứ ngày càng nhiều

làm cho nàng không thể chịu đựng nỗi Vì để Thiên hoàng không lo lắng cho

mình nàng che giấu đi những việc đó và chịu đau khổ một mình Thiên hoàng thì

cũng cảm thấy được những chuyện như vậy nên ông suy nghĩ đến việc để nàng ở

xa là nguy hiểm nên đã dời nàng đến ở bên cạnh cung điện của mình Riêng nàng

thì luôn có lo lắng về sự oán hận của các cung nhân khác giành cho mình và cả

Genji con trai nàng nữa Sức khỏe của nàng vốn đã yếu nay vì lo nghĩ cho tương

lai của con trai mà cơ thể nàng ngày càng tàn tạ, suy nhược, nàng không thể tiếp

tục phục vụ ở hoàng cung, và nàng mất khi Genji được 3 tuổi

Thiên hoàng không lúc nào quên được nàng Kiritsubo Koui bạc mệnh,

nhưng rồi Thiên hoàng cũng đã gặp được người phụ nữ có dáng hình giống

người vợ đã mất – nàng Fujitsubo, và cũng trở nên yêu quý nàng Công chúa

Fujitsubo có xuất thân khác với nàng cung nhân Kiritsubo Koui, nàng được sinh

ra và lớn lên trong gia đình dòng dõi quý tộc, cha nàng là Thiên hoàng đời trước,

địa vị của nàng cũng là một công chúa, và không ai có thể xem thường hay hà

hiếp nàng Genji cũng đã gặp nàng, mặc dù là mẹ kế nhưng nàng chỉ hơn Genji 5

tuổi, vì vậy Genji xem nàng giống như chị gái, nhưng dần dần tình cảm đó đã

biến thành tình yêu Và năm công chúa Fujitsubo hai mươi ba tuổi cũng là năm

nàng mang thai đứa con của Genji Thế nhưng Thiên hoàng không hay biết điều

đó, và ông hết mực yêu thương đứa bé Ông không chút giấu giếm nỗi vui mừng

và nói khi đúng lúc Genji đến thăm rằng: đứa bé giống Genji khi nhỏ Lúc này

đây Genji cảm thấy sắc mặt mình thay đổi, còn công nương Fujitsubo thì thấy

toát mồ hôi lạnh Đứa bé này sau là Thiên hoàng Reisen nhưng những người này

đã sống trong ray rứt, muộn phiền với mặc cảm tội lỗi suốt cả cuộc đời Hoàng

hậu Fujitsubo chọn con đường tu hành để xám hối tội lỗi, sau khi nàng mất thì

Thiên hoàng Reisen biết được sự thật này và đưa Genji lên làm Thái chính đại

thần

Sau người tình Fujitsubo là người vợ đầu tiên của chàng, nàng Aoi một cô

gái tài sắc vẹn toàn, nhưng cũng rất bướng bỉnh Lúc này chàng 12 tuổi, nàng 16

tuổi, cuộc sống hôn nhân của họ là “đồng sàn dị mộng” Vì vậy mà Genji bắt đầu

một cuộc hành trình không mệt mỏi trong việc chinh phục cái đẹp Và nàng Aoi

mất đi cũng bởi sự ghen tuông của người tình Genji Điều này cũng gây nên sự

đau khổ cho chàng và cảm giác hối hận sau khi nàng mất Kết quả của mối tình

này là một cậu con trai tên Yugiri

Người con gái gần như có được tình yêu trọn vẹn của Genji đó là nàng

Murasaki Nàng là cháu gái của Fujitsubo, và nàng cũng rất giống cô của mình

Nàng mồ côi mẹ và được sự nuôi nấng dạy dỗ của Genji năm nàng lên mười tuổi

sau khi trưởng thành thì nàng trở thành vợ không chính thức của Genji Nàng là

một cô gái xinh đẹp sắc nước hương trời, biết chịu đựng, là một phụ nữ tuyệt vời

Nàng là một người sống thiên về nội tâm, luôn biết chia sẻ và thông cảm cho sự

đa tình của Genji Tình cảm của nàng dành cho Genji luôn là sự chung thủy một

lòng Nàng là một con người vị tha, chỉ biết nghĩ cho chồng, sẵn sàng chăm sóc

con riêng của chàng một cách chu đáo nhất Nàng còn gây được nhiều thiện cảm

với những người tình của Genji Có thể thấy nàng cũng là mẫu phụ nữ lý tưởng

cho các chàng trai Nàng mất ở tuổi sắp sỉ 40 và không có một đứa con nào Sau

cái chết của nàng thì sự tồn tại của nhân vật Genji chỉ còn là đau khổ và nuối tiếc

Tình yêu của Genji không phân biệt sang hèn hay địa vị Là một con người

yêu cái đẹp nên bất cứ lúc nào chàng cũng có được những tình cảm rất nồng nàn

và quyến rũ dành cho những người phụ nữ mà chàng gặp Nàng Akashi ở bờ biển

Akashi cũng là một trường hợp điển hình Nàng không phải xuất thân từ gia đình

danh giá, nhưng trong nàng lại hội tụ đủ những gì mà người phụ nữ quý tộc có

Nàng cũng là một cô gái tài sắc vẹn toàn, có cá tính Kết quả của tình yêu này là

một bé gái (Hoàng hậu Akashi sau này) được sự nuôi dạy của Murasaki

Genji cũng có những tình cảm rất mãnh liệt đối với Oborozukiyo (chuẩn bị

là vợ Đông cung thái tử) Nàng là một cô gái mạnh mẽ, lẳng lơ, thích nếm mùi

đời, là em gái của hoàng hậu Kokiden (phe địch thủ của mẹ chàng) Kết quả của

tình yêu vụng trộm này là chàng bị đi đày ở Suma

Là một chàng trai đa tình, thích sự chinh phục, lại một lần nữa chàng lại để

mình dấn thân vào chinh phục nàng Tamakazura, mà chàng nhận làm con gái

nuôi Tamakazura làm hình ảnh người tình Yugao mẹ nàng trước đây sống dậy

một cách hoàn hảo trong Genji Và như vậy tình yêu của Genji lại giành cho

nàng sâu đậm hơn nhưng tình yêu này đã không có kết quả Cuối cùng thì nàng

đã lấy tướng Higekuro, để lại trong Genji một nỗi buồn sau một thời gian dài tính

toán muốn đưa nàng nhập cung để tiện cho sự thăm viếng của mình nhưng không

thành

2.2 Những năm cuối đời của Genji (8 chương tiếp theo)

2.2.1 Sự hối hận về những lầm lẫn trong quá khứ

Ở chương 34 Genji đã cưới thêm một người vợ mới là công chúa Ba con

gái của Vua thoái vị Suzaku Nếu như chàng không quá tham lam thì có lẽ hình

ảnh quá khứ đã không lặp lại Tình yêu của chàng chia đều cho tất cả những công

nương sống quanh chàng Như đã nói thì Murasaki là người mà chàng yêu nhất

và tình yêu ấy không ai có thể phá vỡ được Ở những chương này nàng đã đổ

bệnh và tình yêu ấy không thể chia sẻ cho ai lúc này được nên là một cơ hội cho

nàng công chúa Ba trẻ trung xinh đẹp ngoại tình Và kết quả của sự phản bội ấy

là nàng cũng có một cậu con trai giống hệt người tình Và một lần nữa cảm giác

tội lỗi lại giày vò chàng Chàng không thể nói nỗi đau khổ ấy cho ai bởi chàng

cũng đã từng là người trong cuộc nên phải chăng chàng hiểu được sự thống khổ

đó Và một lần nữa sự thật lại được chàng che giấu Nhưng khác với chàng,

người tình của vợ chàng là Kashiwagi đã không đủ nghị lực và mạnh mẽ để vượt

qua cảm giác tội lỗi của mình nên chàng đã bệnh mà mất Và cái chết của

Kashiwagi lại càng làm cho Genji thấy day dứt hơn bởi sự phản bội của mình đối

với vua cha trước đây Tại sao cái chết không đến với chàng sớm hơn để đền bù

tội lỗi, và ngày nay chàng cũng phải nếm mùi đời như chàng đã từng gây ra cho

người cha đã khuất của mình Vì là một con người kinh nghiệm nên việc chàng

phát hiện sự phản bội của vợ mình trước khi chết là một sự may mắn hay là tội

lỗi chàng phải trả? Cha chàng đã chết trong thanh thản vậy chàng có được như

vậy không?

“ Mình sẽ đối xử với công chúa Ba ra sao đây? Đúng chuyện này là nguyên

nhân làm nàng khó chịu trong thời gian qua Thật là buồn khi biết chính xác tại

sao mình khổ chứ không phải do nghe đồn đại.” [3,127] Ở đây đã cho thấy

thuyết nhân quả “Gieo nhân nào thì gặp quả ấy” Chàng đã tạo ra tội lỗi với tình

yêu trái luân thường đạo lý, phản bội tình yêu thương bao la của vua cha dành

cho chàng Giờ đây chàng cũng được đứng vào vị trí của người bị những người

mình yêu thương phản bội Đau đớn hơn là chàng lại biết rất rõ tội lỗi ấy nhưng

không thể làm gì được

Cuộc đời Genji có những lúc huy hoàng thì cũng có những lúc chàng cũng

ở cùng cực của sự đau khổ tưởng đến mức chàng không thể chịu được như lúc

chàng đi đày ở bờ biển Suma, bị sóng biển ở Suma vồ dập muốn cướp đi mạng

sống của chàng, những chi tiết này cho thấy việc làm tội lỗi của Genji cũng bị

ông trời suy xét Đó cũng là cái giá cho những tội chàng đã phạm Nhưng chàng

lại được lòng bao dung độ lượng của người cha đã khuất che chở và chàng đã

vinh quang trở về “Genji mệt mỏi rã rời vì dường như bão táp chỉ nhắm riêng

vào chàng mà đánh quất dồn dập…Nhưng nỗi đau khổ của con đã thấu tới chỗ ta

và ta không thể ngồi yên thờ ơ được.” [3,321-322)

2.2.2 Cái chết trong sầu muộn

Từ chương 35 trở đi thì sự đau buồn bắt đầu gặm nhấm làm cho Genji luôn

hồi tưởng về quá khứ Chàng nghĩ về những người phụ nữ mà chàng đã may mắn

gặp và hiểu một cách sâu sắc hơn về họ Chàng đưa ra những lý do để thuyết

phục mình không phải cố tình tạo ra lỗi lầm như tình cảm của chàng dành cho

nàng Fujitsubo là tình cảm “Lửa gần rơm lâu ngày cũng bén”, tình yêu đó dễ

chấp nhận hơn việc công chúa Ba vợ chàng ngoại tình với Kashiwagi Rồi những

người phụ nữ chàng quen không phải xuất thân quyền quý nhưng lại có những

tính cách không thể xem thường Họ hơn hẳn công chúa Ba vợ chàng như nàng

Tamakazura từ bé đến lớn nàng sống trong điều kiện bình thường nhưng nàng

thức thời và khôn khéo, dịu dàng nhưng cương quyết để từ chối chàng Từ

chuyện mình bị phản bội chàng luôn nghĩ về những người phụ nữ mà chàng đã

từng quyến rũ và rồi thả mình về những suy nghĩ riêng và một câu kết trong dòng

suy nghĩ đó là “Giáo dục một người con gái khó lắm chứ”

Cú sốc khi Murasaki mất mới thật sự làm Genji ngã quỵ Người phụ nữ mà

chàng cho là gần như lý tưởng.Chàng không giấu giếm nàng bất cứ một điều gì

Khi buồn cũng như khi vui nàng là người luôn chia sẻ cùng chàng Nàng là một

con người tuyệt vời, xinh đẹp và có đầy đủ đức tính của một người phụ nữ mà

mọi người đàn ông đều mơ tới Nàng sống trong thầm lặng nhưng không để mình

chìm mất trong mắt người mình yêu Nàng vẫn luôn giữ được vị trí của mình

trong trái tim Genji, dù xung quanh chàng bóng hồng luôn vây quanh Nàng giữ

được vẻ đẹp cao thượng và sự kính trọng của những người phụ nữ khác dành cho

nàng Nàng đã làm tròn bổn phận của một người vợ và mọi trách nhiệm mà

chàng đã giao Cho đến lúc chết nàng vẫn còn lo nghĩ cho chàng, cho những

người mà nàng yêu quý Và một phụ nữ tuyệt vời như vậy thì làm sao không làm

cho Genji đau buồn cho được Chàng những muốn chết đi nhưng lại sợ tiếng đời

đồn đại, đây là sự không quyết đoán của chàng để rồi làm cho chàng càng chìm

sâu trong đau khổ mà không thể nói cùng ai “Tuy sinh ra sung sướng đến mức

không biết làm gì cho hết của cải, nhưng số mệnh mà ta phải chịu đắng cay hơn

ai hết Có thể đấy là một điều kiện mà Đức Phật dành cho ta để biết được sự kiêu

ngạo và sự đau khổ trên thế gian này Vì cố tình không biết đến nó trong suốt

cuộc đời nên ta đã mất đi cái quý nhất đời.” [3,239] Và cứ như thế mọi thứ xung

quanh chàng đều làm chàng nhớ đến Murasaki, chàng đi thăm những người đàn

bà khác của mình nhưng mọi thứ cứ luôn làm chàng nhớ đến người phụ nữ tuyệt

vời đã mất

Thời gian thì cứ trôi đi nhưng nỗi buồn vẫn không nguôi, Genji quyết định

đi tu và đốt bỏ mọi kỷ niệm về nàng Murasaki xinh đẹp

“Người buồn cảnh vật không vui

Hôm nay có phải cuối đời ta chăng” [3,250]

2.3 Hậu Genji (9 chương kết thúc)

Theo thời gian trôi, con cháu của Genji bắt đầu trưởng thành Nhân vật

trung tâm ở những chương cuối này nổi bật lên là Kaoru và Niou Khung cảnh

diễn ra mọi việc không còn là chốn kinh thành đô hội nữa mà là vùng núi Uji xa

xôi hẻo lánh và chuyện tình xoay quanh ba chị em gái Ookimi, Nakanokimi và

Ukifune con gái của Hoàng tử Tám

Kaoru là con trai của Công chúa Ba và người tình Kashiwagi, chàng được

sự nuôi dạy tận tình của Hoàng hậu Akikonomu và nhà vua thoái vị Reisen (bởi

sự nhờ cậy người cha trên danh nghĩa là Genji) Kaoru là một chàng trai điềm

đạm, khiêm tốn, thông minh và mang vẻ đẹp của dòng dõi quý tộc Kaoru không

phải con ruột Genji nên chàng không thể nào thừa hưởng ở chàng một vẻ đẹp

sáng ngời như mọi người xung quanh mong đợi Nhưng ở chàng lại toát lên một

mùi hương tự nhiên độc nhất vô nhị mà không cần phải xức nước hoa nên chàng

được mệnh danh là “Đại úy thơm” Chàng cũng là một con người yêu cái đẹp,

tinh tế và sâu sắc nhưng khác hẳn Genji chàng không phải là người trăng hoa (thể

hiện trong tình yêu chung thủy với nàng Ookimi) Chàng cũng là một con người

sống thiên về nội tâm, hay giấu kín tình cảm của mình (tình cảm dành cho công

chúa Nhất), không quyết đoán trong tình yêu (Tình yêu không được trọn vẹn với

nàng Ookimi, Nakanokimi và Ukifune) Chàng là người mộ đạo Phật nhưng cuộc

sống không như ý chàng muốn để thảnh thơi bước vào con đường tu hành (từng

mong muốn làm môn đệ của Hoành tử Tám)

Tình yêu mãnh liệt của Kaoru dành cho Ookimi làm chàng vượt nghìn

trùng xa từ đô thành đến vùng Uji hẻo lánh, nhưng tình yêu đó kết thúc là cái

chết của người chàng yêu Người mà chàng cho là xinh đẹp, chín chắn nhưng lại

nhút nhát Vì Ookimi không tin tưởng vào sự vững chắc của tình yêu trong cuộc

sống đời thường nên kìm nén tình cảm của mình để nhường Kaoru cho em gái

mình là Nakanokimi, nhưng sự việc không diễn ra như nàng mong muốn và nàng

chết trong sự đau buồn

Nakanokimi xinh đẹp hơn chị mình, mơ mộng và lãng mạn Nàng yêu Niou

nhưng đôi lúc lại hối hận với tình cảm đó, bởi nàng biết mình đã lỡ yêu một

chàng trai đa tình Sau cái chết của Ookimi mà Kaoru mãi không quên được hình

bóng nàng và chàng lại tìm quên bằng việc chinh phục cô em (hiện đã là vợ của

Niou bạn chàng) nhưng nàng là một con người khôn khéo nên Kaoru chỉ có thể

giữ mối quan hệ anh em, là một người để nàng tin cậy hoàn toàn mà thôi

Ukifune – nàng có khuôn mặt giống chị mình (Ookimi) như hai giọt nước

Nàng là một cô gái đa tình đa cảm, dễ dãi trong tình yêu Kaoru yêu nàng một

cách chân thành và sâu đậm Nhưng đáp lại tình yêu đó, nàng cùng một lúc quan

hệ tình cảm với cả hai chàng trai Kaoru và Niou Tự đưa mình vào tình yêu

không lối thoát, sống trong tận cùng của nỗi đau khổ Cuối cùng nàng trầm mình

tự vẫn nhưng không thành và đã phải nương nhờ ở cửa Phật ngay khi đang độ

xuân xanh

Đặc biệt ở những chương này thì tình yêu của những chàng trai cô gái có

phần bi quan, không tin tưởng Tình yêu của họ không còn ở cái tuổi 12, 14, 16

nữa mà là những tình cảm chín chắn hơn khi ở tuổi đôi mươi, nhưng kết quả tình

yêu họ có được là những chuỗi ngày đau buồn và tuyệt vọng không lối thoát

CHƯƠNG III NIỀM BI CẢM CỦA TÁC PHẨM

Khái niệm Niềm bi cảm (Aware): Nó đã được nhiều học giả định nghĩa

theo nhiều cách khác nhau “Chữ Aware có thể ghi sang Hán tự là ai (bi ai) mang

nhiều ý nghĩa khó xác định, chỉ cần biết trong thời Heian, chữ Aware được dùng

để gợi lên vẻ đẹp tao nhã, nỗi buồn dịu dàng pha lẫn cảm thức vô thường của

Phật giáo

Khi cần diễn tả đầy đủ hơn, aware sẽ thành mono no aware “Mono” có

nghĩa là “ sự vật ” và no là “của” Vậy cụm từ có thể dịch sát là “nỗi buồn của sự

vật ” Tóm lại, Aware là vẻ đẹp não lòng của thiên nhiên và nhân thế [1,121]

3.1 Niềm bi cảm với số phận nhân vật

3.1.1 Bi cảm với thời gian đã mất của nhân vật

Trong truyện Genji, thời gian của cảm thức say mê, mơ mộng, xao xuyến, u

buồn, sầu khổ, mất mát, tuyệt vọng, tưởng nhớ và tiếc nuối, là thời gian cuốn đi

tuổi thanh xuân, sự sống tươi trẻ, bao vinh hoa trên cõi đời Hệ thống nhân vật

trong tác phẩm luôn bị chi phối bởi thời gian Các nhân vật tuy có quan hệ với

nhau, tác động lẫn nhau nhưng giữa họ bao giờ cũng có thời gian Hay nói đúng

hơn thời gian và nhân vật là hai mối quan hệ có sự tương tác không tách rời nhau

Thời gian dài, xuất hiện rõ nhất với các nhân vật chính như Genji và Kaoru, bên

cạnh đó còn có những người phụ nữ xuất hiện trong cuộc đời họ Các nhân vật ấy

đối diện với thời gian, trôi theo dòng trôi của nó và thầm thì cùng với sự biến đổi

của nó

Cuộc đời Genji hầu như chiếm phần lớn nội dung tác phẩm (trải dài trong

suốt 41 chương) Thời gian từ khi nhân vật ra đời cho đến khi trưởng thành và

trải qua các mốc sự kiện quan trọng nhất của cuộc đời, qua hàng loạt bức tranh

tâm lý sống động, sâu sắc và bi ai Trong suốt cuộc đời mình, Genji tìm kiếm

bóng hình một người mẹ trong mọi người tình Để rồi chàng phải nếm trải một

tình yêu đầu đời trái luân thường đạo lý cùng người mẹ kế Fujitsubo với kết quả

là một người con trai giống hệt chàng, và từ hình ảnh giống hệt đó theo năm

tháng nó gặm nhắm trái tim đa cảm của người đàn ông được cho là lý tưởng này

Thời gian như nói hộ cảm xúc của con người Khoảnh khắc hiện tại nhường

chỗ cho mảng thời gian quá khứ với bao nỗi niềm hoài nhớ Tội lỗi của quá khứ

hiện về với hiện tại là cuộc tình vụng trộm của nàng công chúa Ba vợ chàng với

con trai bạn thân chàng Kashiwagi, kết quả cũng là một cậu con trai Thời gian

làm cho nhân vật thấm thía nỗi đau của tội lỗi khi phản bội tình yêu thương của

người khác Tiếp nối Genji là cuộc đời của Kaoru_con trai trên danh nghĩa của

Genji Nhân vật này sống hít thở toàn bộ các môi trường mà Genji đã trải qua và

cũng ở chính cùng một nơi Cuộc sống vẫn được tiếp tục, trên sân khấu của nó

chỉ có nhân vật là thay đổi còn tất cả các quan hệ vẫn y nguyên “ Thời gian

trong bi cảm của Murasaki thường bôi xóa các nhân vật của nàng, để lại khoảng

trống trên bức tranh cuộn định mệnh, hơn là kéo lê cuộc đời của họ vào tuổi già

Đó là một thời gian nữ tính, nó thích cái chết và tuổi trẻ hơn là sự héo hắt già cỗi

Có lẻ chính vì vậy mà Murasaki đặt hai chàng trẻ tuổi Kaoru và Niou vào

khoảng trống mà Genji để lại Nàng không bằng lòng kết thúc tác phẩm với cái

chết của Genji Nàng muốn một lần nữa, tuổi trẻ và tình yêu lại cháy sáng.”

[1,118]

Thời gian đồng hiện với dòng ý thức nhân vật, nó xuất hiện với tất cả những

sự kiện, tâm tư và cảm xúc Genji luôn nhớ về hình bóng người mẹ và tìm kiếm

hình bóng ấy trong mọi người tình để có thể sống lại một thời thơ ấu đầy đủ hơn

vì chàng sớm mất mẹ Sau này, khi chứng kiến cảnh Aoi chết, chàng trở về Sanjo

và nghĩ đến những năm tháng họ sống bên nhau để rồi tiếc nuối khoảng thời gian

“đồng sàn dị mộng” Hay khi Fujitsubo quyết định xuống tóc đi tu, chàng vào

gặp nàng với dòng nước mắt chực trào ra, kỷ niệm về những ngày đã qua ùa về

trong tâm trí chàng Khi gặp con gái của Yugao thì những tình cảm nồng đượm

mà chàng có với mẹ nàng lại hiện về rõ ràng, chàng nhớ đến cái chết u uất của

nàng Cũng có khi chàng nhớ đến những kỷ niệm về một người bạn thân và nghĩ

về chuyện đời.Quyết định đi đến gặp Oborozukiyo làm chàng nhớ lại những

tháng ngày đi vụng trộm trước đó Hay khi đến thăm đền Kamo để làm lễ, trên

đường trở về, Genji nhớ lại ngày phu nhân Rokujo bị chặn ở bên ngoài khu vực

làm lễ và gây sự với Aoi Chứng kiến cảnh Murasaki chết chàng đã nhiều lần

thấy buồn nhưng chưa bao giờ chàng cảm giác cô đơn như bây giờ, trong quá

khứ và tương lai không ai chịu nỗi buồn như chàng Và chàng lại nhớ đến buổi

sáng khi mẹ Yugiri mất Còn Kaoru thì trong một lần đến Uji, hình ảnh Ukifune

gợi cho chàng nhớ về Ookimi với bao kỷ niệm Khi dòng chảy thời gian trở đi trở

lại thì nỗi ám ảnh về cuộc đời lại xuất hiện Và thời gian chỉ là “ngày lại qua

ngày theo một chuỗi dài u ám”[3, 369]

Có thể nói, thời gian đồng hiện với dòng ý thức của nhân vật trong tác

phẩm chủ yếu là những chuyện tình lãng mạn, những cảm xúc sâu kín, nó chứa

chất bao sầu lo, gợi nên niềm bi cảm nhân thế Dường như nỗi sầu khổ ấy cứ

miên man trong tâm cảm con người đồng thời đong đầy trong thời gian làm cho

quãng đời trôi qua thêm nặng trĩu Chính những trăn trở đó đã được truyền tải

trong thời gian đồng hiện, phiêu diêu trong dòng ý thức nhân vật, đã khéo léo

khắc đậm chủ đề chính của tác phẩm, niềm bi cảm nhân sinh

3.1.2 Bi cảm trước sự vô thường của cái đẹp

Cái đẹp là chuẩn mực, thước đo để định giá và định hướng đạo đức, là lý

tưởng thẩm mỹ quan phổ biến trong mọi lĩnh vực sống của con người nói riêng

và xã hội nói chung Trong nghệ thuật, cái đẹp càng hiện ra đầy đặn, rực rỡ càng

có sức lôi cuốn, cảm hóa mạnh mẽ Cảm thụ cái đẹp là cảm thụ đặc biệt tích cực

khoái cảm Số phận của cái đẹp chống tàn lụi trên nhân gian nhưng hình ảnh của

nó có thể vẫn còn lưu giữ trong lòng người với vẻ đẹp bất tử

Trong tác phẩm, Genji là nhân vật có vẻ đẹp toàn vẹn từ ngoại hình đến tài

năng Ở chàng hội tụ nhiều vẻ đẹp của mẫu người đàn ông lý tưởng Sự xuất hiện

của chàng là “niềm vui cho con mắt, sự thanh thản cho tâm hồn” [3,182] Cái đẹp

có thể cảm hóa lòng người, cải tạo tâm ý “Giá có nom thấy cậu, những chiến

binh khắc khổ nhất cũng như những kẻ thù lòng lim dạ sắt nhất cũng không thể

giấu được một nụ cười trìu mến” [3,30] Hay ở Murasaki một thiếu nữ xinh đẹp,

trong sáng, thủy chung, tinh tế, sâu sắc, dịu hiền khiến cho bất kì ai thấy nàng

cũng cảm thấy cuộc đời này đáng để sống hơn Ở nàng có sức lôi cuốn lạ lùng và

dễ cảm hóa lòng người không chỉ vẻ đẹp bề ngoài mà còn vì tố chất bên trong

xuất phát từ phẩm chất cao quý của một người phụ nữ, một người vợ Hay vẻ đẹp

yêu kiều, ngây thơ của công chúa Ba khiến cho Genji “mọi ý nghĩ về lòng không

chung thủy của nàng biến khỏi tâm hồn chàng Với vẻ đẹp như thế mọi thứ đều

có thể dung thứ” Vẻ đẹp hóa giải lòng người rộng lượng và vị tha hơn

Trong quan niệm thẩm mĩ của người Nhật, cái đẹp có thể tồn tại thoáng qua

trong khoảnh khắc dù ngắn ngủi nhưng vẫn đủ sức tỏa sáng Số phận các mỹ

nhân trong tác phẩm là một minh chứng cho cái đẹp tồn tại trên cõi đời này bị tàn

phá bởi thời gian Họ tàn lụi đi như bông hoa mới nở bị cơn gió xuân vùi dập,

như con thuyền mỏng manh trôi vô định, phù du giữa biển đau thương, chốn bụi

trần, bị kéo theo bởi bánh xe sinh tử của trần tục

Fujitsubo đẹp dịu hiền đầy nữ tính, rất nhu mì thì Aoi vợ Genji đẹp đài các

nhưng lạnh lùng đến khó hiểu Nếu Rokujo đẹp với kinh nghiệm đầy mình thì

Murasaki đẹp ngây thơ và trong trắng Hay Oborokujo đẹp đầy nhục thể thì

Akasi đẹp một cách cao đạo… Họ xuất hiện trong cuộc đời Genji khi đang độ

xuân xanh, khoảng thời gian đẹp nhất của người con gái Trong tác phẩm các

nhân vật có hai cách để ra khỏi cuộc đời là lui vào cõi Phật hoặc tìm đến cái chết

Kết cục số phận của những người phụ nữ ấy để lại sự tiếc nuối, hồi tưởng, trần

ngập cảm xúc về nỗi buồn của mất mát, bi thương

3.2 Niềm bi cảm với thiên nhiên tươi đẹp

Trong tác phẩm hầu như các cuộc chia ly đều gắn liền với những mối tình

của Genji, cho nên sự chia ly dù chỉ là tạm thời hay vĩnh viễn cũng đều nhuốm

màu sắc tâm trạng Cuộc chia ly nào cũng mang lại nỗi buồn khôn tả thấm đẫm

lên cảnh vật thiên nhiên Nhà văn mượn thiên nhiên để nói lên tâm trạng của lòng

người

Trong khoảng thời gian Genji chuẩn bị đi đày ở Suma, chàng đến chia tay

cha bên mộ Cảnh vật tĩnh mịch đến hoang vu Genji không quên chia tay các

tình nhân của mình, nhất là đối với Murasaki Thiên nhiên hiện ra trong giây phút

đó thật buồn, gió xuân cũng thở than, sầu muôn nẻo Chia tay để ra đi thật là khó

khăn nhưng khi trở về và chia tay với người ở lại càng khó hơn gấp bội Mối tình

chóng vánh ở chốn lưu đày làm cho Genji càng ảo não nên nỗi buồn chia ly vùi

vào con sóng đại dương Còn Akashi và mẹ chia tay quê nhà, người thân để lên

chốn kinh thành thì “Mùa thu buồn man mác Gió thu lạnh lẽo và côn trùng mùa

thu ồn ã, nỉ non khi ngày đã rạng sáng và cũng là ngày ly biệt.” Hầu như các

cuộc chia tay được khoác lên tấm áo tâm trạng bi thương hơn là niềm hy vọng

ngày hội ngộ Cho nên thiên nhiên không nào khác ngoài mùa thu tàn phai, cảnh

thu tiêu điều, thê thảm Nhưng tất cả vẫn còn niềm lưu luyến, mong ngóng, chờ

đợi Còn sự ra đi để đến với cái chết khủng khiếp, thê thảm Người ra đi có thể

bình tâm từ giả cõi đời để cho người ở lại đau khổ đến tận trời xanh Thiên nhiên

cũng lên cơn cuồng phong bão tố

Kiritsubo mất, nhà văn đã miêu tả thiên nhiên tồn tại trong thế cô tịch, cảnh

vật chìm trong bóng tối Gió dường như thổi mạnh hơn, gào rú sầu thảm trên các

rặng thông Còn âm thanh của đêm nghe kinh sợ bởi tiếng kêu lạ lùng, trống rỗng

của một con chim đêm vọng lại

Aoi mất khi đang còn rất trẻ để lại một cậu con trai xin đẹp Genji ngơ ngẩn

còn thiên nhiên cũng câm lặng, chết cóng dưới sương giá Gió thổi mạnh cùng

với mưa thu tầm tã muốn ganh đua với nước mắt của con người lúc này

Fujitsubo mất làm cho “ màu sắc của mùa xuân muộn nhường chỗ cho màu

xám và đen…Cây cối trên đỉnh núi đứng sừng sững nhuốm ánh nắng ban chiều

Phía duới những dải mây kéo lê thê, màu xám đục Vào lúc này, ngay cảnh vật

thiếu màu sắc chói chang cũng có vẻ đẹp của nó” [3,436] Có thể xem cảnh vật

không còn ánh sáng và sức sống của mùa xuân Không gian bị nhuốm màu xám

xịt của mây và nắng chiều Thời gian như ngưng đọng lại, kéo dài lê thê của giây

phút mất mát, tang tóc Cảnh vật bị nhuốm nổi u sầu đến mức biến đổi cả thần

thái của một mùa xuân muộn Nhưng vẻ đẹp của nó vẫn không mất đi, một bức

tranh đẹp mà buồn sâu thẳm

Qua cảm thức aware, tác phẩm đã mang đến một cách phản ánh đối với

thiên nhiên trong mối quan hệ tâm và cảnh thấm đẫm màu sắc Phật giáo cũng

như dấu ấn tư tưởng của nhà văn về cuộc đời

Trong tác phẩm, thiên nhiên thường được dùng để biểu trưng cho số phận

con người Cho nên, nếu bắt gặp hình ảnh thiên nhiên ấy, thì mọi cảm xúc của

con người được bộc lộ, giãi bày Và khi con người đang trong thời gian quay về

với kí ức thì mọi cảnh vật đều được tắm táp bởi tâm trạng

Trong cảnh mùa đông khắc nghiệt “tuyết rơi chồng chất, không gian u ám,

gió gào giận dữ Genji nghĩ đến cái đêm cuối cùng ở với nàng Hoa Phấn” Hay

dưới ánh trăng hạ tuần, với mùi thơm hoa cam thoang thoảng bay, chàng nghĩ

đến Murasaki và người tình vườn cam với biết bao niềm mong nhớ Vào mùa thu,

ánh trăng thu gợi nhớ những đêm hòa nhạc ở triều đình Nhìn ánh trăng, chàng

nghĩ về những người mình thương nhớ chắc cũng đang ngắm trăng và nhớ đến

chàng Khi hoa anh đào nở rộ, nhìn những lùm cây cành lá xanh tươi mờ mờ

trong sương sớm, chàng chợt nhớ ra mối tình xa xưa với cô em gái hoàng hậu

Kokiden cũng trong “bữa tiệc bên vườn hoa đậu tía” Ngắm cây mận, Genji thấy

cảnh vật trong vườn không thay đổi cho dù mùa thì đã sang

Nếu mùa xuân của đất trời rộn rã gợi về bao kỉ niệm buồn man mác thì mùa

xuân của lòng người thật úa tàn, tan tác Đó là tâm trạng của Yugiri khi chứng

kiến cảnh Kashiwagi mất để lại đứa con riêng với công chúa Ba

Sau này, Ukifune nhìn thấy cây hồng mận nở hoa bên mái hiên, màu sắc và

hương thơm lại giống như hôm nào Và hình ảnh của một thời yêu đương không

lối thoát lại gợi về, nàng lại nhớ đến Niou ngày xưa

Trong tâm trạng hoài cổ, thiên nhiên cũng góp phần không nhỏ vào việc

khơi gợi tình cảm Mỗi bước đi của thiên nhiên ghi lại bao dấu ấn của biến cố

cuộc đời nên khi bắt gặp lại hình ảnh thiên nhiên ở hiện tại, con người lại càng

thêm suy tư với thời cuộc, tìm kiếm thời gian đã mất trong niềm hoài vọng ấy

Thiên nhiên cũng thấm đẫm nỗi bi ai, sầu muộn trước vòng quay của thời gian

Cũng như con người, thiên nhiên sinh diệt theo quy luật của tạo hóa Thiên

nhiên tươi đẹp xuất hiện một lần trên cõi đời rồi cũng tàn phai theo năm tháng

Thời gian sinh tồn ngắn ngủi và ra đi thì nhanh chóng Vậy nên vẻ đẹp của thiên

nhiên có khi chỉ là thoáng qua Sự vô thường của tạo hóa làm cho thiên nhiên

cũng trôi nổi, phù du

Đời hoa cũng như đời người bỗng chốc hóa thành thiên cổ, bởi vậy con

người không khỏi bàng hoàng thốt lên “ngắn ngủi thay” Dường như con người

bừng ngộ trước cảnh héo tàn Nó biến đổi theo quy luật vô thường của tạo hóa

khiến người thưởng thức nó cũng mang “thiên cổ sầu”, nuối tiếc cho kiếp hoa

sớm tàn phai khi vừa khoe sắc Đẹp trong cái giản dị và tinh tế, sang trọng và quý

phái, nhạt nhòa và mộng mơ… Tất cả đều nói lên vẻ đẹp của thiên nhiên trong

bàn tay chăm tỉa của con người Bởi vậy thiên nhiên cũng là tâm ý, tâm tình sâu

rộng

Hình ảnh của thiên nhiên được nhà văn dùng làm biểu tượng cho nhân vật

của mình để nói đến sự lay lắt, mong manh về sự hiện diện của con người trên

cõi đời không mấy tươi đẹp Cuộc đời mới “bấp bênh” làm sao Ý thức về sự phù

du của thiên nhiên, con người không thể bình tâm trước sự cuộc, đó cũng là do

họ có một tâm hồn mẫn cảm, dễ vỡ Hơn thế, con người cho rằng thiên nhiên

mang trong nó một linh hồn sống và vì vậy nó cũng như kiếp người ngắn ngủi và

vô thường, nhất là khi nó bị khoác lên tấm áo của tâm trạng

CHƯƠNG IV NGHỆ THUẬT TỰ SỰ

Nói về văn phong Truyện kể Genji, ta có thể nêu ra hai đặc điểm sau đó là

Cảm thức Aware đã được nói ở trên và thứ hai là chính trong Truyện kể Genji, ở

chương 25 tường thuật cuộc thảo luận giữa Genji và cô con gái nuôi là nàng

Tamakazura về tương quan giữa sự thực và hư cấu trong tiểu thuyết đã bộc lộ

một cách gián tiếp quan điểm về “tính chân thực của hư cấu” được đề xướng bởi

Murasaki Shikibu Bà từng phê phán tính hư cấu trong các tác phẩm từ trước đến

lúc bấy giờ chỉ là hư cấu thuần túy không giúp ta nhìn thấy sự thực của cuộc sống

Theo lối nghĩ của bà, chỉ có cách đào sâu tâm lý thực sự và đa diện của từng

người vây quanh một nhân vật hư cấu chủ chốt như ông hoàng Genji mới giúp ta

hiểu về con người một cách đầy đủ Murasaki Shikibu đã mượn lời Hikaru Genji

để bày tỏ quan điểm “viết tiểu thuyết” của mình như sau:

Genji không khỏi chú ý đến sự lộn xộn của các bức tranh và các bản thảo

“các thứ này sao mà chán ngắt”, một ngày nọ chàng nói: “Phụ nữ hình như sinh

ra để bị lừa mà vẫn vui vẻ Họ thừa biết trong những truyện cổ đó khó mà có

chút sự thật, ấy thế mà họ bị mê mẩn và giải trí với hàng loạt những điều tục tĩu,

rồi lại còn ghi ghi, chép chép, hoàn toàn không hay biết rằng trong những cơn

mưa ấm áp đó, tóc của họ bị ướt hết, dính bết lại”

Chàng mỉm cười nói tiếp: “Nhưng chúng ta sẽ ra sao đây nếu không có

những truyện tình cổ để khuây khỏa nỗi phiền muộn? Giữa tất cả cái đống còn

lộn xộn đó, phải thừa nhận là cũng tìm được những thú vui thực sự và những

chuỗi biến cố có vẻ hợp lý Chúng ta biết hoàn toàn là chuyện phù phiếm và vô

bổ, ấy thế mà vẫn bị xúc động Chúng ta cảm thấy một chút buồn tiếc cho một

nàng công chúa bị giam hãm trong bóng âm u sầu thảm Đôi khi một chuỗi

những tai biến phi lý và thô kệch lại thu hút sự chú ý của chúng ta, tuy chúng ta

biết thừa là phi lý, đến nỗi sau đó chúng ta phải đỏ mặt Đôi khi ta đứng lắng

nghe những câu chuyện họ đọc cho con gái ta, và ta tự nghĩ chắc chắn trên thế

gian này có những tay kể chuyện giỏi Ta nghĩ những chuyện bịa đặt đó phải do

những kẻ tán phét có nghề kể ra Nhưng có lẻ toàn bộ câu chuyện không phải là

thế chứ?”

Nàng đẩy nghiên mực ra “Em có thể thấy đó là cách nhìn của ai đó tự mình

hay nói dối Về phần em, em tin chuyện có thật”

Chàng cười “Ta đã thô lỗ và không lịch sự đối với những truyện lãng mạng

của nàng phải không? Chúng ta được viết ra và giữ gìn cho chúng ta những

chuyện bất ngờ từ thưở còn các thần linh Cuốn biên niên sử Nhật Bản và những

cuốn khác chỉ nêu một mảnh của toàn bộ sự thật Ngược lại chính các truyện thơ

mộng của cô mới đi vào chi tiết tỉ mỉ

Dĩ nhiên không phải những chuyện về ai đó được thuật lại đúng như chúng

ta đã xảy ra Mải quan sát cung cách của người đời, những điều tốt và điều xấu

của họ, những điều mà người ta thấy và nghe không biết chán, người ta không

thể chịu đựng được nếu không nói ra và đem truyền lại cho thế hệ mai sau Nếu

gã kể chuyện muốn nói tốt, lúc đó y chọn những điều tốt; mà nếu y muốn chiều

lòng người đọc, y sẽ chọn những điều xấu, xấu lạ lùng Điều xấu và điều tốt đều

cũng thế, đều là những sự việc trên trần thế này chứ không phải đâu khác

Nhà văn ở các nước khác thì đề cập vấn đề một cách khác Những truyện

cổ ở nước ta khác với truyện mới ở mức độ tính nghiêm túc Nhưng nếu gạt bỏ

chúng như những điều nói dối, thì tự việc đó cũng là tách xa khỏi sự thật Ngay

sách kinh mà đức Phật rút ra từ trái tim cao cả của Người, cũng đều là những

truyện ngụ ngôn, những chân ngôn để chỉ gián tiếp đến chân lý Do đó mà đối

với kẻ dốt nát, hình như có những mâu thuẫn gieo sự nghi ngờ vào lòng họ Sự

khác biệt giữa thần khải và sự mê muội cũng gần như sự khác biệt giữa người

thiện và người ác trong truyện lãng mạn Nếu người ta nhìn sự vật ở khía cạnh

tốt, thì lúc đó không có gì trống rỗng và vô ích”

Bây giờ thì chàng có vẻ như muốn xác lập sự có ích của truyện bịa

Nhưng nói ta nghe : trong bất cứ những truyện cổ của nàng, thử hỏi có một

kẻ khờ dại chính cống, ngay thẳng như ta không ? Chàng tới sát hơn Ta ngờ là

ngay cả trong đám những nữ nhân vật thần tiên nhất của nàngcũng không ai

khéo xoay sở để sống cách biệt và dửng dưng như nàng Giá như hai chúng ta

viết truyện về chúng ta thì chắc là đem cho thiên hạ một chuyện thật sự thú vị

Theo em nghĩ, rất có thể thiên hạ cũng chú ý đến câu chuyện lạ lùng của

chúng ta ngay dù chúng ta không phải vất vả để viết nó ra

Chuyện lạ lùng của chúng ta ư ? Đúng đấy, thiết nghĩ lạ lùng không gì sánh

nổi Vừa cười đùa chàng nhích lại gần hơn [3,563-565]

Murasaki Shikibu đã khẳng định kiểu mẫu sáng chói và thuần túy nhất của

nghệ thuật tiểu thuyết đích thực, hơn nữa tác giả đã đặt tiểu thuyết tự sự ngang

hàng và thậm chí cao hơn sử học Tiểu thuyết kể về tất cả, đụng chạm tới từng

chi tiết, chuyển tải cái đã qua với toàn bộ sự trọn vẹn của nó Nó không đơn

thuần tuân thủ những nguyên tắc và nhiệm vụ của sử học, điều mà trước thời của

Murasaki được viết bởi các nhà biên sử qua Cổ sự ký hay Nhật Bản thư kỷ, nó

còn sinh động hơn sử ký rất nhiều trong việc tái họa quá khứ cũng như những hư

cấu lịch sử bởi khả năng vô hạn khắc họa tính cách và hành động của nhân vật,

nói khác đi là một lịch sử đã được tái tạo nghệ thuật Chính nguyên tắc dung hợp

giữa tự sự và trữ tình, thực sự là một đột phá so với thời đại, đã tạo cho tác phẩm

một chiều sâu cảm hứng đối với các văn sĩ hậu Murasaki, đem đến nhiều nhận

thức khác nhau về ý nghĩa tác phẩm trong giới văn học sử hiện đại

Tác giả đã dàn dựng tài tình những tình huống để trình bày chuyển biến thái

độ của các nhân vật Lối kể chuyện có tính cách khách quan, và tình tiết trong

truyện rất gần với đời thường, tâm lý nhân vật được phân tích một cách tinh tế

Chẳng hạn như nàng “Utsusemi” thời con gái tôn thờ hình ảnh chàng Genji thế

nào mà khi đã lấy chồng là một ông quan già thì đã cự tuyệt và chạy trốn tình yêu

của Genji_khi con người hào hoa nàng ôm ấp trong mộng nay thực sự tìm đến

với nàng Hay như thái dộ của chàng lúc có mối tình bị cấm đoán với bà gì

Fujitsubo so với thái độ lúc chàng biết vợ mình ngoại tình với con trai bạn mình

là Kashiwagi Tác giả Murasaki Shikibu cũng khéo sử dụng yếu tố thời gian để

dẫn dắt câu chuyện như khi đem cái bóng của quá khứ trùm lên cuộc sống hiện

tại của các nhân vật: hoàng đế Kiritsubo yêu Fujitsubo vì nàng giống với người

vợ mệnh yểu của mình, Genji cũng yêu nàng vì nàng giống mẹ chàng Genji bị

Murasaki no Ue thu hút vì nàng là hình ảnh của Fujitsubo Rồi chàng lại tiến gần

đến nàng Tamakazura vì nàng là hiện thân của người tình Yugao mệnh yểu Hay

Kaoru yêu Ookimi nên đến khi gặp cô em khác mẹ là Ukifune thì lại yêu

luôn….Những mối tình vượt không gian, thời gian và thông qua các “đại diện”

như thế cho ta thấy quá khứ, hiện tại, tương lai như giao thoa với nhau làm cho

câu chuyện được tiếp nối một cách sinh động