Luận án tiến sĩ kinh tế học (FULL) mối quan hệ giữa phong cách lãnh đạo và hành vi nhân viên kiểm chứng tại các doanh nghiệp

BỘ GIÁODỤCĐÀOTẠOTRƯỜNGĐẠI HỌCBÁCH KHOA HÀNỘI NCS.AoThuHoài MỐI QUAN HỆ GIỮA PHONGCÁCHLÃNHĐẠOVÀHÀNHVI NHÂN VIÊN:KIỂM CHỨNGTẠICÁCDOANH NGHIỆPBƯU CHÍNHVIỆTNAM LUẬNÁNTIẾNSỸKINHTẾ HàNội,2012.

BỘ GIÁODỤCĐÀOTẠOTRƯỜNGĐẠI

HỌCBÁCH KHOA HÀNỘI

NCS.AoThuHoài

MỐI QUAN HỆ GIỮA PHONGCÁCHLÃNHĐẠOVÀHÀNHVI NHÂN VIÊN:KIỂM CHỨNGTẠICÁCDOANH NGHIỆPBƯU CHÍNHVIỆTNAM

LUẬNÁNTIẾNSỸKINHTẾ

HàNội,2012

BỘ GIÁODỤCĐÀOTẠOTRƯỜNGĐẠI

HàNội,2012

LỜI CAM ĐOAN

đượcnộpchobấtkỳmộtchươngtrìnhcấpbằngtiếnsỹnàocũngnh ưchobấtkỳmộtchươngtrìnhcấpbằngnàokhác.

Tôicũngxincamđoanrằngbảnluậnánnàylàcôngt rì n h nghiêncứucủariêngtôi.CácsốliệukếtquảnêutrongLuậnánl à t r

u n g thực.Nhữngt ư liệuđượcs ử d ụ n g trongLuậnáncónguồng ốcvàtríchdẫnrõràng.

AoThuHoài

LỜICAMĐOAN 3

MỤCLỤC 4

MỤCLỤCHÌNHMINHHỌA 8

MỤCLỤCBẢNGBIỂU 9

MỤCLỤCPHỤLỤC 11

PHẦNMỞĐẦU:TỔNGQUANVỀVẤNĐỀNGHIÊNCỨU 13

1 TÍNHCẤPTHIẾTCỦAĐỀTÀI 13

2 TỔNGQUANTÌNHHÌNHNGHIÊNCỨU 14

3 MỤCĐÍCHNGHIÊNCỨU 18

4 ĐỐITƯỢNGVÀPHẠMVINGHIÊNCỨU 18

5 ÝNGHĨAKHOAHỌCVÀTHỰCTIỄNCỦALUẬNÁN 19

6 DANHMỤCCÁCCÔNGTRÌNHĐÃCÔNGBỐCỦALUẬNÁN 19

7 KẾTCẤUCỦALUẬNÁN 19

PHẦN1:CƠSỞLÝLUẬNVỀPHONGCÁCHLÃNHĐẠOVÀHÀNHVINHÂNVIÊN21 1.1 NHỮNGLÝLUẬNCƠBẢNVỀPHONGCÁCHLÃNHĐẠO 21

1.1.1 LãnhđạovàNgườilãnhđạo 21

1.1.2 Phongcáchlãnhđạo 27

1.1.3 Phânloạiphongcáchlãnhđạo 28

1.1.3.1 HọcthuyếtvềĐặcđiểm 29

1.1.3.2 HọcthuyếtvềHànhvi 30

1.1.3.3 TrườngpháiThamgia 31

1.1.3.4 TrườngpháiTìnhhuống 35

1.1.3.5 TrườngpháiNghiệpvụ 40

1.1.3.6 TrườngpháiChuyểnđổivànghiêncứucủaBassvàcộngsự 41

1.1.4 ĐánhgiáchungvềcácnghiêncứuPhongcáchlãnhđạo 44

1.2 HÀNHVICỦANHÂNVIÊN 46

1.2.1 Hànhvicánhân 46

1.2.2 Hànhvinhânviêntrongtổchức 49

1.2.3 Mộtsốhànhviđượclựachọnchonghiêncứu 51

1.2.3.1 Thamvọngvàhoàibãocánhân 53

1.2.3.2 Gắnbóvớitổchức 54

1.2.3.3 Căngthẳngtrongcôngviệc 55

1.3 MỐIQUANHỆGIỮAPHONGCÁCHLÃNHĐẠOVÀHÀNHVICỦANHÂNVIÊNTRO NGTỔCHỨC 57

1.3.1 Nhữngyếutốảnhhưởngđếnsựhìnhthànhphongcáchlãnhđạo 57

1.3.2 Mốiquanhệgiữaphongcáchlãnhđạovàhànhvinhânviên 60

1.4 LÃNHĐẠOVÀPHONGCÁCHLÃNHĐẠOTẠICÁCDOANHNGHIỆPBƯUCHÍNHVI ỆTNAM 65

1.4.1 LãnhđạovàphongcáchlãnhđạoởViệtNam 65

1.4.2 LãnhđạovàphongcáchlãnhđạodoanhnghiệpBưuchínhViệtNam 66

TÓMTẮTKẾTQUẢNGHIÊNCỨUCỦAPHẦN1 67

PHẦN2:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 68

2.1 Môhìnhnghiêncứu 68

2.2 Giảthuyếtnghiêncứu 69

2.3 Quytrìnhnghiêncứu 70

2.4 Thangđo 74

2.4.1 Xâydựngthangđo 75

2.4.1.1 Thangđophongcáchlãnhđạo 75

2.4.1.2 Thangđohànhvinhânviên 75

2.4.2 Nghiêncứuđịnhlượngsơbộvàđiềuchỉnhthangđo 76

2.4.2.1 ThangđoPhongcáchlãnhđạo 76

2.4.2.2 Thangđohànhvinhânviên 77

2.4.3 Kiểmtrađộtincậycủathang đo 78

2.4.3.1 ThangđoPhongcáchlãnhđạo 79

2.4.3.2 Thangđohànhvinhânviên 80

2.4.4 Kiểmtrađộhiệulựccủathangđo 81

2.4.4.1 Thangđophongcáchlãnhđạo 82

2.4.4.2 Thangđohànhvinhânviên 83

2.5 Điềuchỉnhmôhìnhnghiêncứu 84

2.5.1 Môhìnhnghiêncứumới 84

2.5.2 Giảthuyếtnghiêncứusaukhiđiềuchỉnhmôhình 85

2.6 Mẫunghiêncứu 86

2.6.1 Phươngphápchọnmẫu 86

2.6.2 Môtảmẫu 87

TÓMTẮTKẾTQUẢNGHIÊNCỨUCỦAPHẦN2 89

PHẦN3:KIỂMĐỊNHVÀPHÂNTÍCHKẾTQUẢKHẢOSÁT 90

3.1 Phântíchảnhhưởngcủaphongcáchlãnhđạođếnhànhvinhânviên 90

3.1.1 Môhìnhthứnhất 91

3.1.2 Môhìnhthứhai 94

3.1.3 Môhìnhthứba 97

3.2 Phântíchsựkhácbiệtvềhànhvicủanhânviêndướisựảnhhưởngcủaphongcáchlãnhđạo100 3.2.1 Sựkhácbiệtvềthamvọngvàhoàibãocánhân 100

3.2.1.1 Sựkhácbiệtgiữacácgiớitính 100

3.2.1.2 Sựkhácbiệtgiữacácđộtuổi 101

3.2.1.3 Sựkhácbiệtgiữacácnhómhọcvấn 102

3.2.1.4 Sựkhácbiệtgiữacácnhómcôngviệcđanglàm 102

3.2.2 Sựkhácbiệtvềgắnbótổchức 103

3.2.2.1 Sựkhácbiệtgiữacácgiớitính 103

3.2.2.2 Sựkhácbiệtgiữacácđộtuổi 104

3.2.2.3 Sựkhácbiệtgiữacácnhómhọcvấn 105

3.2.2.4 Sựkhácbiệtgiữacácnhómcôngviệcđanglàm 106

3.2.3 Sựkhácbiệtvềcăngthẳngcôngviệc 107

3.2.3.1 Sựkhácbiệtgiữacácgiớitính 107

3.2.3.2 Sựkhácbiệtgiữacácđộtuổi 107

3.2.3.3 Sựkhácbiệtgiữacácnhómhọcvấn 108

3.2.3.4 Sựkhácbiệtgiữacácnhómvịtrílàmviệc 109

3.3 Tổnghợpkếtquảkiểmđịnhcácgiảthuyếtnghiêncứu 110

TÓMTẮTKẾTQUẢNGHIÊNCỨUCỦAPHẦN3 112

PHẦN4:ĐÁNHGIÁKẾTQUẢNGHIÊNCỨUVÀKẾTLUẬN 113

4.1 ĐÁNHGIÁKẾTQUẢ 113

4.1.1 Phongcáchlãnhđạo 113

4.1.2 Hànhvinhânviên 116

4.1.3 Ảnhhưởngcủaphongcáchlãnhđạođếnhànhvinhânviên 116

4.1.2.1 Vềảnhhưởngcủaphongcáchlãnhđạotớithamvọngvàhoàibãocánhân 117

4.1.2.2 VềảnhhưởngcủaphongcáchlãnhđạotớiGắnbótổchức 118

4.1.2.3 Vềảnhhưởngcủaphongcáchlãnhđạotớicăngthẳngcôngviệc 119

4.2 KẾTLUẬNVỀPHONGCÁCHLÃNHĐẠOCHOBƯUCHÍNHVIỆTNAM 120

4.3 TỔNGKẾTNHỮNGĐÓNGGÓPCHÍNHCỦALUẬNÁN 123

4.3.1 Nhữngkếtquảđãđạtđược 123

4.3.2 Nhữngđónggópcủaluậnán 124

4.3.3 Nhữnghạnchếtrongkếtquảnghiêncứu 125

4.3.4 Kiếnnghịvềcáchướngnghiêncứutiếptheo 125

PHỤLỤC 126

TÀILIỆUTHAMKHẢO 192

TiếngViệt 192

Tiếngnướcngoài 192

Hình1.1:Mứcđộkiểmsoáthoạtđộngtổchứccủangườilãnhđạovànhânviên 33

Hình1.2:Môhìnhlãnhđạotìnhhuống 37

Hình1.3:Môtảsựpháttriểncáctrườngphái/họcthuyếtvềlãnhđạo 45

Hình1.4.MôhìnhMarsvềhànhvicánhân,yếutốtácđộngvàhệquả 50

Hình1.5:ỨngdụngvàpháttriểnmôhìnhMARSchonghiêncứucủaluậnán 52

Hình1.6:Nhữngyếutốtácđộngđểhìnhthànhnênphongcáchlãnhđạo 60

Hình1.7:Giảithíchmốiquanhệgiữaphongcáchlãnhđạovàhànhvinhânviêndựavàonghiêncứuvề hànhvicủaJ.Watson

61 Hình2.1:Môhìnhnghiêncứumốiquanhệgiữaphongcáchlãnhđạovàhànhvinhânviêntrongtổchức

68 Hình2.2:Kháiquátquytrìnhnghiêncứutrongtoànbộluậnán 71

Hình2.3:Kháiquátquytrìnhnghiêncứucủaluậnán 74

Hình2.4:Môhìnhnghiêncứuđiềuchỉnh 84

Hình4.1:Phântíchnghiêncứunhómbiếnphongcáchlãnhđạo 114

Hình4.2:Gợiývềsựsángtạohayvậndụnglinhhoạtnghiêncứucủahọcthuyếtlãnhđạochuyểnđổithe oBassvàcộngsựtrongđiềukiệnViệtNam

120 Hình4.3:ÝnghĩaviệcnghiêncứucủaluậnánđốivớithựctếlãnhđạotrongcáctổchứcBưuchínhởViệt Namthờikỳđổimới 122

Bảng1.1:TổnghợpmộtsốđịnhnghĩavềLãnhđạo 21

Bảng1.2:Mộtsốhọcthuyếtvàtrườngpháinghiêncứuvềlãnhđạotrongđócóđềcậpđếnphongcáchlã nhđạo 28

Bảng1.3:Tổnghợpcáctiêuchíphânloạiphongcáchlãnhđạo 44

Bảng1.4:Địnhnghĩavềcăngthẳngcôngviệc 55

Bảng1.5:Cáckếtquảnghiêncứuvềmốiquanhệgiữaphongcáchlãnhđạovớicácyếu tốtrongmộttổchức 61

Bảng2.1:Danhsáchcácbiếnthangđonghiêncứuphongcáchlãnhđạo 77

Bảng2.2:Danhsáchcácbiếnthangđohànhvinhânviên 78

Bảng2.3:Kếtquảkiểmđịnhsơbộthangđophongcáchlãnhđạo 79

Bảng2.4:Kếtquảkiểmđịnhđộtincậythangđohànhvinhânviên 81

Bảng2.5:KếtquảphântíchKMOchothangđophongcáchlãnhđạo 82

Bảng2.6:KếtquảphântíchKMOthangđohànhvinhânviên 83

Bảng2.7:ThốngkêmẫunghiêncứukhảosátvàkiểmđịnhtrongmộtsốdoanhnghiệpBưuchínhởViệt Nam 87

Bảng3.1:Kếtquảphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứnhất 91

Bảng3.2:Kếtquảphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứhai 94

Bảng3.3:Kếtquảphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứba 97

Bảng3.4:Kếtquảphântíchsựkhácbiệtvềthamvọngvàhoàibãocánhângiữahaigiớinamvànữtrong doanhnghiệpBưuchínhViệtNam 101

Bảng3.5:Kếtquảphântíchsựkhácbiệtvềthamvọngvàhoàibãocánhângiữacácnhómtuổicủanhân viên 101

Bảng3.6:Kếtquảphântíchphươngsaithamvọngvàhoàibãocánhângiữacácnhóm họcvấntrongtổchứcdoanhnghiệpBưuchính 102

Bảng3.7:Kếtquảphântíchphươngsaithamvọnghoàibãocánhângiữacácnhómvịtrílàmviệccủanh ânviên 103

Bảng3.8:Kếtquảphântíchphươngsaigắnbótổchứcgiữahaigiớitính 104

Bảng3.10:KếtquảphântíchphươngsaigắnbótổchứcgiữacácnhómhọcvấncủanhânviênBưuchín h

105

108

Bảng3.14:Kếtquảphântíchphươngsaicăngthẳngcôngviệcgiữacácnhómhọcvấncủanhânviên

109

Bảng3.15:Kếtquảphântíchphươngsaicăngthẳngcôngviệcgiữacácnhómcôngviệccủanhânviên 110

Bảng3.16:Tổnghợpkếtquảkiểmđịnhcácgiảthuyếtnghiêncứu 110

Phụlục1Tổnghợpmộtsốnghiêncứuvềphongcáchlãnhđạonổibật 126

Phụlục2BốnphongcáchlãnhđạotheonghiêncứucủaRensisLikert 128

Phụlục3TómtắtnghiêncứuvềphongcáchlãnhđạocủaVictorH.Room 129

Phụlục4BảngsốliệutổnghợpvềlãnhđạoTổngcôngtyBưuchínhViệtnamtheotuổivàgiớitính

130 Phụlục5Cơcấuđộingũcánbộquảnlýtheotrìnhđộchuyênmôncủacácnhómtuổivàgiớitính 131 Phụlục6Cơcấuđộingũcánbộquảnlýtheotrìnhđộchuyênmôn 132

Phụlục7Cơcấuđộingũcánbộquảnlýtheolĩnhvựcđượcđàotạochính 132

Phụlục8Danhsáchcácbiếnthangđophongcáchlãnhđạo 133

Phụlục9Thôngtinvềnguồngốcvàquátrìnhhiệuchỉnhcácbiếnquansátđolườngphongcáchlãnhđạ o

134 Phụlục10Danhsáchcácbiếnthangđohànhvinhânviên 136

Phụlục11Thôngtinvềnguồngốcvàquátrìnhhiệuchỉnhcácbiếnquansátđolườnghànhvinhânviên

138 Phụlục12Câuhỏikhảosátđểkiểmđịnhmỗiquanhệgiữaphongcáchlãnhđạovàhànhvinhânviên

141 Phụlục13Kếtquảkiểmđịnhsơbộthangđophongcáchlãnhđạo 144

Phụlục14Kếtquảkiểmđịnhđộtincậythangđohànhvinhânviên 146

Phụlục15KếtquảphântíchEFAthangđophongcáchlãnhđạo 148

Phụlục16TổnghợpkếtquảkiểmđịnhsauxoayMatrix 149

Phụlục17Matrậnchuyểnđổithànhphầnthangđophongcáchlãnhđạo 151

Phụlục18Matrậntrọngsốnhântốthangđophongcáchlãnhđạo 152

Phụlục19Bảngmatrậnhiệpphươngsainhântốthànhphầnthangđohànhvicủaphongcáchlãnhđạo 153

Phụlục20Cáchàmphụthuộctuyếntínhphongcáchlãnhđạo 154 Phụlục21KếtquảphântíchEFAthangđohànhvinhânviên 155

Phụlục23Matrậnchuyểnđổithànhphầnthangđohànhvinhânviên 157

Phụlục24Matrậntrọngsốnhântốthangđohànhvinhânviên 158

Phụlục25Matrậnhiệpphươngsainhântốthànhphầnthangđohànhvinhânviên 159

Phụlục26Cáchàmphụthuộccủabiếnhànhvinhânviên 160

Phụlục27Thốngkêmẫunghiêncứu 161

Phụlục28Matrậnhệsốtươngquangiữacácbiếnđộclậpvàphụthuộc 166

Phụlục29Kếtquảphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứnhất 167

Phụlục30Đồthịphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứnhất 168

Phụlục31Kếtquảphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứhai 169

Phụlục32Đồthịphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứhai 170

Phụlục33Kếtquảphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứba 171

Phụlục34Đồthịphântíchhồiquytuyếntínhmôhìnhthứba 172

Phụlục35KếtquảphântíchphươngsaiThamvọngvàhoàibãocánhân 174

Phụlục36Kếtquảphântíchphươngsaigắnbótổchứccủanhânviên 180

Phụlục37Kếtquảphântíchphươngsaicăngthẳngcôngviệccủanhânviên 186

PHẦNMỞĐẦU: TỔNGQUANVỀ VẤNĐỀNGHIÊNCỨU

1 TÍNHCẤPTHIẾTCỦAĐỀTÀI

Thếkỷ20đượcxemlàthếkỷcủasựpháttriểntoàndiệnvềcácngànhkhoahọcvàđặcb i ệ t làkhoahọcquảnlývàlãnhđạo.Hoạtđộngquảnlýkhôngphảichỉxuấthiệnmớiđâymàrõràng đãtồntạitừngaythờikỳđầupháttriểncủaloàingười.Trongthờicổđại,khiconngườisốngvàsinhhoạttheotừngbộlạchaytừngnhómngười,ởđóđãtồntạinhữngngườit h ủ lĩnh–

ngườilãnhđạo.Ngườithủlĩnhvớibổnphậncủahọđãlãnhđạobộlạc,cộngđồnghaynhómngườicủahọhoặcphảivượtquagiannanthửtháchđểtồntạihoặcsẽbịdiệtvong.Cũngn hư cá cd oa nh nghiệp

và tổ chứchi ện nay,t ừx a xưa,nhữngngườiq u ả n lýtrongtổ chứcphảivậndụngnănglựclãnhđạocủamìnhđểchèoláitổchứcthôngquasựảnhhưởngv à tácđộnglênmọithànhviêntrongtổchức,dẫndắtvàthúcđẩyhọlàmviệchaychiếnđấu.Đóchính làsựlãnh đạotrong côngtácquản lýđượcnóiđếntrongthờiđạingày nay

TừnhữngnghiêncứucủaArgyris(1955),Mahoneyvàcáccộngsự(1960)lànhữnghọct h u y ế

t đ ầ u tiênc ó tínhk h o a h ọ c v ề h o ạ t đ ộ n g l ã n h đ ạ o trongq u ả n l ý c h o đ ế n nhữngh ọ c thuyết

l ã n h đ ạ o c ủ a c á c h ọ c giảđươngđạin h ư Drucker,Blanchards,KotlerhayGoleman…

v.vđềuchỉrarằng,hoạtđộnglãnhđạocóảnhhưởngđếnkếtquảhoạtđộnghays ự thànhbạicủacáctổchức,doanhnghiệpvàlà mộtphầnkhôngthểthiếutrong bốnchứcnăng ( h a y bốnh o ạ t động:l ậ p kếhoạch,t ổ chứcthựch i ệ n , l ãn h đ ạ o , v à k iể m tra) củamọingườiquảnlý.Nhữngnghiêncứubanđầuvềhoạtđộnglãnhđạođãchứngminhhoạtđộngl ã n h đạolệthuộcvàođặcđiểm,tínhcáchcủangườiquảnlý(Argyris,1955;Mahoneyvàcácc ộ n g sự,1960).Haynóicáchkhác,hoạtđộnglãnhđạotrongquảnlýđượchiểulàsự

tácđộngả n h hưởngcủangườiquảnlýtớinhânviênđểngườicấpdướithựchiệnnhữngyêucầucủang

thếnàolàdobảnt í n h , đặcđ i ể m c ủ a nhữngn g ư ờ i l ã n h đ ạ o Tuyn h i ê n , nhữngn g h i ê n cứu

s a u n à y c ủ a Fiedler(1967),House( 1 9 7 1 ) , Roomv à Yetton( 1 9 7 4 ) đ ã mởr a mộtt r a n g mớ

ic h o v i ệ c n g h i ê n cứuhoạtđộnglãnhđạocủangườiquảnlýtrongtổchức.Nhữngnghiêncứuc

ủacáct á c giảnàychỉrarằng,đểthànhcông,ngườiquảnlýkhithựchiệnhoạtđộnglãnhđạonêncónhữ

ngứngxửkhácnhauchonhữngnhómđốitượngnhânviênkhácnhauvàtùythuộctheobổicảnhmàhànhxử.Nhữnghànhvicủangườiquảnlýtùytheotừngđiềukiệnnhưvậytạoranhữngthóiquenứngxửkhác nhau vàđượccoilànhữngphong cáchlãnhđạo

Nhưvậy,phongcáchlãnhđạocóthểđượchiểulànhữnghànhviquenthuộccủangườiq u ả n lýtrongtổchứcứngvớicáchoàncảnhhaycáctìnhhuốngkhácnhauđểđảmbảosựtácđ ộ n g tớingườinhânviêntrongtổchứclàhiệuquảnhấtnhằmđạtđượcmụctiêucủatổchứch a y

n ă n g suấtcaocủanhânviên

TạiViệtNam,nghiêncứuvềhànhvivàphongcáchlãnhđạocủangườiquảnlýcũngbướcđầuđượcquantâmcũngnhưcáchọcthuyếtvềphongcáchlãnhđạođãđượcmangvàog i ả n g dạytạicáctrườngđạihọcvàdoanhnghiệpcùngvớisựthayđổicủanềnkinhtế.Cáctổchức,cácdoanhnghiệpngàycàngnhậnthứcnănglựcquảnlývàhànhvilãnhđạocủangườiq u ả n lýcóvaitròthenchốttrongviệcđạtđượcmụctiêucủatổchứcvàdoanhnghiệp.Tuyn h i ê n , nhữngnghiêncứunàychưanhiềuvàchưacótínhphổbiến.Ngayquanđiểmvềlãnhđ ạ o vàoquảnlýcũngcònnhiềutranhluậnhaykháiniệmvềphongcáchlãnhđạocũngvẫnđượchiểumộtcáchchưathựcsựsángtỏ.Chínhvềvậy,xétvềmặtlýluận,việcnghiêncứul à m rõkháiniệmvềphongcáchlãnhđạovàhànhvingườilãnhđạophùhợpvớitừnghoànc ả n h l à điềuhếtsứccầnthiết

Mặtkhác,cácnghiêncứuv ề phongc á c h l ã n h đ ạ o c ũ n g cót h ể giúpc h o c á c doanhn g h i

ệ p , cáctổchứckiểmchứngđượcsựphùhợpvềhànhvicủangườilãnhđạovớibốicảnhv à đ i ề u kiện

c ủ a d o a n h n g h i ệ p hiệnn a y Trongn g h i ê n cứun à y , c á c d o a n h n g h i ệ p t h u ộ c ngàn

vàthựctiễnd ob ố i c ả n h c ủ a c á c d o a n h n g h i ệ p n g à n h Bưuc h í n h c ũ n g l à mộtđ i ể n h ì n h c

h u n g c ủ a c á c doanhnghiệpnhànướctạiViệtNamhiệnnay.Cụthểhơn,cácdoanh nghiệpBưuchínhlànhữngdoanh nghiệphoạt độngtrongmôitrườngcó tínhđặc thùnhư:

khichínhp h ủ ViệtNammởcửachophépthànhlậpcác doanhnghiệpBưuchínhNhànướcnhưBưuc h í n h Viettelv à n h i ề u d o a n h nghiệpc h u y ể n p h á t t ư n h â n v à l i ê n d o a n h nướcn

g o à i ThịtrườngBưuchínhđãbướcvàocạnhtranhgaygắtvàtrongtươnglaichắcchắnáplựccạnht r a n h s ẽ ngàymộtgiatăngđòi hỏicósựthay đổi cáchthứcquảntrịvàlãnhđạodoanhnghiệp.(ii) Mặtkhác,dosựpháttriểnvềcôngnghệtruyềnthônghiệnnaynhưviệcsửdụngcácphươngtiệnliênlạchiệnđại:thưđiệntử,điệnthoạidiđộng,tinnhắn,nêncácdoanhnghiệpbưuc h í n h c ũ n g g

ặ p p h ả i nhữngt h á c h thứck h ô n g n h ỏ t ừ s ự s u y g i ả m n h u c ầ u c ủ a k h á c h hàng.NhữngdịchvụBưuchínhtruyềnthốngnhưthưtín,tàiliệu,bưuphẩmđứngtrướcsựt h á c h thức

rấtlớntừcácsản phẩmthay thế vàđốithủ cạnhtranhmới

(iii) Bêncạnhsựthayđổivềcơchếmởcửa,cácdoanhnghiệpBưuchínhđượctáchrat ừ cáctậpđoàn,chẳnghạnnhưVNPTtrướcđâyvàhiệnnayhoạtđộngnhưmộtđơnvịkinhdo an h độclập.CácdoanhnghiệpBưuchínhđượctáchranàygặpnhiềukhókhănhơntrongk i n h doanhkhimàkinhnghiệmquảnlývàkinhdoanhtheocơchếcạnhtranhvẫncònlàmớimẻtrongkhiđộingũcánbộquản

o n g t ổ chức.Việcn g h i ê n cứup h o n g c á c h l ã n h đ ạ o t h ô n g quaphântíchsựảnhhưởngcủanótớihànhvicủanhânviênlàmộtbàitoáncụthểcấpthiết,c ầ n đượcđ ặ t v ấ n đ ề v à giảiq u y ế t t r o n g k h o

a h ọ c quảnl ý c ũ n g n h ư thựctiễnở c á c d o a n h nghiệpViệtnamtrongbốicảnhnềnkinhtếchuyểnđổi.Đóchínhlàyêucầuđặtravớiđề tàinghiêncứunày

2 TỔNGQUANTÌNHHÌNHNGHIÊNCỨU

Trướctiênlànhữngnghiêncứumangtínhchấtkhámpháphongcáchlãnhđạo thànhc ô n

g Mộttrongnhữngnghiêncứuđầutiênvềphongcáchlãnhđạotậptrungvàoviệcxácđịnh cácđặcđiểmtínhcáchmàcácnhàlãnhđạođặctrưngthànhcônglàcủaArgyris(1955);Ma ho ne y vàcộngsự(1960).LýthuyếtĐặcđiểmchorằngcácnhà lãnhđạothànhcônglà

"thiênbẩm"vàrằnghọcónhữngphẩmchấtbẩmsinhhìnhthànhnênnhữngphongcáchkhácb i ệ t màcóthểphânbiệtchúngvớicácnhàlãnhđạokhôngthànhcông(Stodgill,1948).Tuyn h i ê n , khókhăntrongviệcphânloạivàxácthựcnhữngđặcđiểmnàyđãdẫnđếnsựchỉtríchr ộ n g rãicủaphươngphápđặcđiểm,báohiệusựxuấthiệncủaphươngpháptiếpcận"phongc á c h " và"hànhvi"đểlãnhđạo(Stodgill,1948).Phongcáchvàlýthuyếthànhvidịchchuyểnt r ọ n g tâmkhỏicácđặcđiểmcủa nhàlãnh đạođểtiếpcậnhànhvivàphongcách lãnhđạo(HemphillvàCoons,1957);Likert,1961).Cáckếtluậnchủyếucủanhữngnghiêncứunàydườngn h ư l à cácn h à lãnhđ ạ o á p d ụn g p h

o n g c á c h d â n chủh a y h ợ p tá c thườngđạtđượcn h i ề u thànhcông(BowsersandSeashore,1966).Cácnghiêncứubanđầutậptrungvàoviệcx á c đ ị n h “mộtcáchlãnhđạo tốtnhất”

yếucủalýthuyếtphongcáchvàhànhv i làhọbỏquavaitròquantrọngcủayếutốtìnhhuốngtrongviệcxácđịnhhiệuquảcủacánh ân cácnhàlãnhđạo(Mullins,1999).Hạnchếnàyphátsinhcáclýthuyếtvềlãnhđạo“tìnhh u ố n g ”v à “ ngẫunhiên”(Fiedler,1 9 6 7 ; House,1 9 7 1 ; V r o o m v à Yetton,

1 9 7 4 ) màv ớ i l ý t h u y ế t này,cácnghiêncứuchuyểntrọngtâmrakhỏi“mộtcáchlãnhđạotốtnhất”vớiviệcl ãnhđạotheotìnhhuốngnhạycảm.Mặcdùtừngnghiêncứunhấnmạnhtầmquantrọngcủac á c yếu tốkhác nhau, nóichung nguyênlýcủaquanđiểm tìnhhuống vàdựphònglàviệcl ã n h đạohiệuquảphụthuộcvàochẩnđoáncủanhàlãnhđạovàsự

hiểubiếtvềcácyếutốtìnhh u ố n g , t i ế p theolà thôngqua cácphongcáchthíchhợp để đốiphóvớitừnghoàn cảnh

Mặcdùtổngquantómtắtởtrênchỉrarằngviệcnghiêncứuvềmốiquanhệgiữalãnhđ ạ o vàphongcáchlãnhđạovớicácyếutốcủadoanhnghiệpđãđiquacácthờikỳcủachủn g h ĩ a hoàinghi,nhữngmốiquantâm gầnđâyđãtập trungvàotầm quantrọng củavaitrò lãnhđạotớisựthànhcôngcủatổchức.Fiedler(1996),mộttrongnhữngnhànghiêncứuvềl ã n h đ ạ o h à n g đ ầ u đ ã

c u n g c ấ p mộtl u ậ n đ i ể m v ề t ầ m q u a n t r ọ n g c ủ a l ã n h đ ạ o b ằ n g c á c h chứngminhrằnglãnhđạovàphongcáchlãnhđạolàmộtyếutốquyếtđịnhlớnđếnsựthànhc ô n g haythấtbạicủamộttổchức,nhóm,hoặcthậmchítoànbộmộtquốcgia.Thậtvậy,cácýk i ế n tranhluậnchocáchthứcmàtổchứcđốiphóvớinhữngbiếnđộngcủamôitrườngbênn g o à i làđàotạovàcácpháttriểnnhàlãnhđạo,(DarcyandKleiner,1991;Hennessey,1998;t r a n g bịchohọnhữngkỹnăngđểđốiphó(DarcyvàKleiner,1991;Hennessey,1998;Saariv à cộngsự,năm1988).Nhữngtuyênbốnàydựatrêngiảđịnhvềmốiliênkếttrựctiếpgiữal ã n h đạovàhoạtđộngcủatổchức,giảđịnhnàyyêucầuxemxétlạinhữngyếutốquantrọng.Cónhữngnghiêncứumởrộngvềmốiliênkếttrựctiếpgiữaphongcách

lãnhđạovàhiệusuấth o ạ t độngcủatổchứcvànhữngảnhhưởngdothayđổingườilãnhđạovàphongcáchlãnhđ ạ o (xem,ví dụ,Nicholls,1988;Quick,1992;Simms,1997)

Tiếpnốicácnghiêncứutrên,cáchọcgiảcuốithếkỷ20,đầuthếkỷ21tậptrungvàon g h i ê ncứumốiq u a n hệv à s ự ản h hưởngc ủ a ph on g c á c h l ãn h đ ạ o tới c á c nhântốđ ơ n lẻtrong tổchức,chẳnghạnnhư:hànhvinhânviênnóichung;Vănhóatổchức;Sựgắnkếtcủan h â n v i ê n v ớ i t ổchức;Sực ă n g t h ẳ n g côngv i ệ c c ủ a ngườil a o động;Tínhcáchn h â n v i ê n v v

Điểnhìnhlàmộtsốnghiêncứugầnđâyvềlãnhđạođãchorằngcósựđốilậpgiữalãnhđ ạ o “Nghiệpvụ”vớilãnhđạo“Chuyểnđổi”khiphântíchsựảnhhưởngcủanótớihànhvin h â n viên.NhàlãnhđạotheoNghiệpvụđượccholàsửdụng“cáccôngcụ”vàthườngxuyênt ậ p trungvàomốiquanhệtraođổivớinhânviêncủamìnhnhằmđạtkếtquảcôngviệccaon h ấ t cònyếutốh à i lòngcủanhânviênbịgạtsangmộtbên(BassvàAvolio,1993).Ngượcl ạ i , cácnhàlãnhđạoChuyểnđổiđượclậpluậnlàngườinhìnxatrôngrộngvànhiệttình,vớimộtkhảnăngvốncóđểthúcđẩynhânviênvàđemlạihiệuquảbềnlâudướigócđộnềntảng

làsựthỏamãnvàđồngthuậncủaconngườitrongtổchức(Byciovàcộngsự,1995;Howellv à Avolio,1993).

Nghiêncứuc ủ a Tiếns ĩ EmmanuelOgbonna,trườngKinhd o a n h Cardiff,Đạih ọ c Wales,CollumDrivetvàTiếnsĩLloydHarrisC.,TrườngKinhtếCardiff(2000)vềmốiliênq u a n giữaPhongcáchlãnhđạovàHiệusuấtcũnglàmộttrongnhữngcôngtrìnhnghiêncứuc ô n g phucungcấpbằngchứngthựcnghiệmquantrọngvàcóýnghĩa,khẳngđịnhmỗiquanhệhữucơgiữacácphongcáchlãnhđạo,cácloạihìnhvănhóavàhiệusuất,thôngquaviệcng hi ên cứuthựcnghiệm ở các

củanghiêncứun à y chothấyphongcáchlãnhđạotácđộngtrựctiếpđếnvănhóatổchứcnhưngkhôngảnhhưởngtrựctiếpđếnhiệusuất,nhưngnhữngđặcđiểmvănhóacạnhtranhvàsángtạolạiliênq

u a n trựctiếptớihiệusuất.Đặcbiệt,nghiêncứuđãchứngminhđượcvănhóacạnhtranhvàs á n g tạocủamộttổchứcảnhhưởnglớntớihiệusuấtdoanhnghiệp,vànềnvănhóanàylạic h i ụ

ả n h hưởngnhiều từphong cáchlãnh đạo

Cácnghiêncứukhámphámốiliênhệgiữaphongcáchlãnhđạovàsựgắnkếtcủanhânvi ên vớitổchức,mộtkhíacạnhkhácthểhiệnsựhàilòngcủangườilaođộngđồngthờicũngl à biểuhiệnhànhvicủanhânchoranhiềukết luậnkhácnhau.Mộtsốnghiêncứutìmthấymốiliênhệ giữaphongcáchlãnh đạovớisựtrungthànhcủangườinhânviên vớitổchức,nhưngmộtsốnghiêncứukhácthìlạichorằngkhôngcómốiquanhệnào.TheoNguyễnThịHồngHạnh( 2 0 0 8 ),c ácn g h i ê ncứuc ủ a Gilsonv à Durick( 1 9 8 8 ) , Savery( 1 9 9 4 ) , Zeffane( 1 9 9 4 ) , Wilson(1995),Nijhof(1998)chothấycómốiquanhệmậtthiếtgiữahaibiếnPhongc á c h vàSựgắnkếtcủanhânviên;nghiêncứucủaHuntvàLiesbscher(1973)chothấykhôngc ó mốiquanhệgiữahaibiếnnày;nghiêncứucủaO’reillyvàRobert(1978),Hamptonvàcácc ộ n g sự(1986),Savery(1991)lạikhôngchothấycómốiquanhệnàogiữahaibiến;nghiêncứuc ủ a Bass( 1 9 8 5 ) đãt ì m t h ấ y t á c đ ộ n g tíchcựcc ủ

a p h o n g c á c h lãnhđ ạ o c h u y ể n đ ổ i (transformationalleadership)đếnýthứccủanhânviênđốivớitổchức;nghiêncứucủaFiolv à cộngsự(1999)cũngkhẳngđịnhđiềunày.Nhưvậy,cóthểnhậnthấytínhchấtbiếnthiênc ủ a mốiquanhệ giữaphongcách lãnhđạovà mộtsốyếutốkếtquảcủatổchức.Cácnhàn g h i ê n cứucũnggiảithíchvấnđềnàybằnghainộidungtácđộngtạorabiếnthiên,đólàtìnhh u ố n g v à v ă n h ó a

Nhiềucôngtrìnhnghiêncứuthựchiệnbởicáchọcgiảvềlãnhđạovàcăngthẳngcôngv i ệ c haytínhcáchnhânviênnhưFleishman(1964).Ôngđãxemxéttrongcáchànhvilãnhđ ạ o cóảnhhưởngtiêucựcliênquanđếncăngthẳngcôngviệctrongkhicấutrúcbanđầulàm ốiquanhệtíchcựcvớicăngthẳngtrongcôngviệc;Trongnghiêncứucácđặcđiểmcátínhvàcăngthẳngcôngviệc,Che

căngthẳngcôngviệcvà phảnứngtâmlý và thểchấtkhóchịu nhiềuhơn

Cácnghiêncứuthựcnghiệmvềmốiquanhệgiữalãnhđạovàcácnhântốcủatổchứcđa ng ngàycàngpháttriển.Mộtngoạilệđángchúýlàmộtnghiêncứuchitiếtvềtácđộngcủal ãn h đ ạ o v à o h o

ạ t đ ộ n g thựch i ệ n t r o n g b ố i cảnhp h ầ n n à o đ á n g n g ạ c n h i ê n c ủ a c o n t à u ở Iceland,Thorlindsson(1987)chot h ấ y r ằ n g cós ự k h á c b i ệ t t r o n g việcthựchiệnc h è o láinhữngtàukhácnhau,trongcácđiềukiệngiốnghệtnhaudosựkhácbiệtvềkỹnănglãnhđạoc ủ a c á c thuyềntrưởng.Trảiq u

a giaiđ o ạ n h ơ n b a năm,Thorlindsson( 1 9 8 7 ) c h o t h ấ y c á c p h ẩ m chấtcủamộtthuyềntrưởnglãnhđạovớiphongcáchdẫndắtđoànthủythủcủamìnhk h á c n h a u đemlại con số35 -49%sựthay đổitrongkết quảđánh bắt củacác tàukhácnhau

Cácn g h i ê n cứuk h á c c ũ n g đ ã k i ể m đ ị n h l ạ i mốiq u a n h ệ giữal ã n h đ ạ o v à thựch i ệ n tr

ùn gvớisựxuấthiệnlạicuộctranhluậnvề“cáchtốtnhấtđểlãnhđạo”.Trongsốđó,cụthểl à sựhồisinhmốiquantâm đếnphongcách lãnhđạoLôicuốn,vàhơn nữalàphongcách lã nh đạoChuyểnđổi(BassandAvolio,1993).Mộtsốnhànghiêncứuđưaragiảthuyếtrằngp h o n g cáchlãnhđạoChuyểnđổi(Cấptiến)cóảnhhưởnglớnđếnhiệunăngtổchức(Byciov à cộngsự,1995;HowellvàAvolio,1993).Kháiniệmđólậpluậnrằngkỹnănggâykỳvọngv à c ả m h ứ n g c ủ a c á c n h à l ã n h đ ạ oChuyểnđ ổ i t h ú c đ ẩ y h i ệ u q u ả l à m v i ệ c c a o (Nicholls,1 9 8 8 ; Quick,1992)

Cáccôngtrìnhkhoahọctronggiaiđoạntiếptheođãcốgắnglàmrõthêmmốiquanhệmậtthiếtvàthườngxuyêngiữacácvấnđềcủatổchứcvàphongcáchlãnhđạomàchủyếut ậ p trungvàovaitròcủa

nhàlãnhđạoChuyểnđổitrongthànhcôngcủacôngty(vídụ,Quick,1 9 9 2 ; Simms,1 9 9 7 ; Taffinder,1995).Xuấthiệnmộtv à i n g h i ê n cứumàđ ạ i diệnlànhữngq u a n sátcủaPortervàMckibben(1988)rằngcórấtnhiềucácbáocáonghiêncứuhỗtrợchol u ậ n điểmnàynhưngvẫnchưađưarađượckếtluậnchắcchắnvềbảnchấtcủamốiquanhệgiữaphong cáchlãnhđạovà hiệusuất

Phươngphápnghiêncứucủacáccôngtrìnhkhoahọcvềvấnđềnàyđượcchialàmhaihướng:

(1)Địnhtínhvà(2)Địnhlượng.Trongthờikỳđầu,cácgiảđịnhvềphongcáchlãnhđ ạ o đượcđặtravàlậpluậntheocáchsuydiễncủacáctrườngphái,họcthuyếtvềtâmlý,xãh ộ i , quảnlý.Cáchọcthuyếtthờikỳđầuhướngđếnviệcphânloạiphongcáchlãnhđạotheođặ c điểm,tínhcách,quyềnlực

bịchiphốirấtn h i ề u bởinhữngyếutốtâmsinhlý.Thờikỳtiếp

theo,khinhữngứngdụngtoánhọcpháttriểnmạnhmẽ,c á c n h à k h o a h ọ c đ ã tiếnh à n h nghiêncứu

v ấ n đ ề n à y bằngc á c há p dụngc á c phươngphápthốngkêtoánhọcvàxâydựngmôhìnhđểđưaphongcáchlãnhđạovàocáct ì n h huống,môitrườngquảnlýcụthểvàchoranhữngkếtquảth

bằngviệckiểmđịnhthựctếtrêncácmẫunghiêncứuđiểnhình

TạiViệtNam,cácnghiêncứuđịnhlượngvềmốiliênhệgiữaphongcáchlãnhđạovàh à n hvinhânviênchưanhiều,chỉcónghiêncứuvềmốiquanhệgiữaphongcáchlãnhđạovàs ự gắnkếtcủanhânviênvớitổchứcởmộtsốđềtàivàluậnvănthạcsỹ.Cácnghiêncứunàyđ ã khámphámốiliênhệgiữaphẩmchấtlãnhđạovớiýthứcgắnkếtđốivớitổchức,tácgiảTrầnKimDung(2005)chorằnguytínlãnhđạotácđộngtíchcựcđếnmứcđộgắnkếtcủatổchức.Mộtnghiêncứukhác,NguyễnThịMaiTrang(2006)chothấyphongcáchphongcáchl ã n h đạochuyểnđổicótácđộngtíchcựcđếnlòngtrungthànhcủanhânviên.NghiêncứucủaTrầnThịKimDung(2007),cũngchothấyphongcáchlãnh

đạochuyểnđổicóảnhhưởngtíchcựcđếnlòngtrungthànhcủanhânviên,mặcdùđiềunàykhôngđúngtrongcácdoanhnghiệpc ó vốnđầutưcủanướcngoài.NghiêncứucủaNguyễnThịHồngHạnh(2008)chỉraphongc á c h lãnhđạocótácđộngtíchcựcđếnýthứcgắnkếtcủanhânviênđốivớitổchức,trongđóphong cáchphong cáchlãnhđạochuyểnđổi cótácđộngmạnhhơn

doanhnghiệpbưuchínhViệtNamtrong giai đoạn hiệnnay.

4 ĐỐITƯỢNGVÀPHẠMVINGHIÊNCỨU

ĐốitượngnghiêncứulàPhongcáchlãnhđạo,hànhvinhânviênvàmốiquanhệgiữap h o n

g c á c h lãnhđạovàhànhvi nhânviêntạimộtsố doanh nghiệpBưuchínhViệtNam

Phạmvi nghiên cứu:

5 ÝNGHĨAKHOAHỌCVÀTHỰCTIỄNCỦALUẬNÁN

Vớimụcđíchnghiêncứunhưđãtrìnhbàyởtrên,kếtquảnghiêncứucủaluậnánmongđ ạ t đượcnhữngý nghĩa khoa học vàthựctiễnsau:

,kểcảcáct ổchứcphikinh tếcũngcó thểcăncứ vàophươngphápvà môhình trongluậnánnày,nhậpsốliệukhảosátcủachínhđơnvịmìnhđểtìmramốiquanhệbiệnchứngvàđịnhlượngvềmốiquanhệgiữaphongcáchlãnhđạohiệnđangtồntạiởđơnvịv à sựảnhhưởngcủanótớihànhvicủanhânviêntrongtổchứcmình.Từđó,làmcăncứkh oa họcgiúpchocácdoanhnghiệpnóichung,doanhnghiệpBưuchínhViệtNamnóiriêng đềxuất,lựachọnvàđàotạolãnhđạodoanhnghiệpphùhợpvớimôitrườngvàtìnhh u ống hoạtđộng của doanh nghiệp

à phântíchcácvấnđ ề liênquan đế n phongcá ch lãnhđạ o vàhành v i n h â n v i ê n từc á c c ô n g t rì

nh nghiêncứuk h o a h ọ c c ủ a cách ọc g i ả , cácnh à k h o a họct r o n g nướcvàquốctếđã thựchiện,cũngnhằmmụcđích tìmkiếmnhữngcăncứ khoahọcquan trọng

đểpháttriểnnộidungnghiêncứucủa luậnán

Phần2:Phươngphápnghiêncứu.NộidungcủaphầnnàylàcácvấnđềliênquanđếnPhươngp

hápnghiêncứumàtácgiảsửdụngnhằmđạtđượcmụctiêunghiêncứucủaluậnán

Cácnộidungnàybao gồmtừviệcxâydựngmôhình, thiếtlậpgiảthuyếtnghiêncứu,quyt r ì n h nghiêncứu,xâydựngvà kiểmđịnh thangđo,phân tíchmẫunghiêncứu.

Phần3:Kiểmđịnhvàphântíchkếtquảkhảosát.Saukhiđãxâydựngđượccácthangđ o phongc

áchlãnhđạochuyểnđổi

vàhànhvinhânviên,tácgiảtậptrungphântíchmốiquanh ệ giữacácphongcáchlãnhđạovớihànhvinhânviêntrongtổchứcdựavàosựcảmnhậnc ủ a n h â n viênlàmviệc trongmỗidoanh nghiệp,

cụ thể trongluậnán này là doanh nghiệpBưuchính/chuyểnphát ởViệtNam

Phần4:Đánhgiákếtquảnghiêncứuvàkếtluận.Phầnnàylànhữngđánhgiávàkếtl u ậ n ch

ungchocảluậnán.Nộidungbaogồmviệctổngkếtcácnghiêncứu,đưaranhậnxétvàđềxuất.Cuốicùnglàviệcmôtảnhữngkếtquảđãthựchiệnđượcvànhữngđónggópcủal u ậ n á n v ề mặtkhoahọc,phươngpháp cũng nhưý nghĩathựctiễn

PHẦN1:CƠSỞLÝ

LUẬNVỀPHONGCÁCHLÃNHĐẠOVÀHÀNHVI NHÂNVIÊN 1.1 NHỮNGLÝLUẬNCƠBẢNVỀPHONGCÁCHLÃNHĐẠO

1.1.1 LãnhđạovàNgườilãnh đạo

Thuậtngữ“Lãnhđạo”làmộttừcógốctừvựngthôngthườngvàđượcđưavàotrongk h o thuậtngữnghiêncứukhoahọcmàchưađượcđịnhnghĩalạimộtcáchchínhxác.Vìvậy,t h u ậ t ngữnàymangnhiềunghĩabiểuđạtkhácnhau,đôikhitạorasựrắcrốivànhiềukhilàtốinghĩa(Janda,1960).Mộtvấnđềnữalàviệcsửdụngcácthuậtngữ

khôngmangtínhchínhxáckhácnhưlàquyềnlực,thẩmquyền,quảnlý,quảntrị,kiểmsoátvàgiámsátđểmiêutảcùng mộth i ệ n tượng.Kếtq u ả nghiêncứuc ủ a Bennis(1959,t r a n g 259)v ẫ n đ ú n

g c h o đ ế n n g à y naymặcdùnghiêncứuđượcthựchiệnnhiềunămtrước:“Kháiniệmvềlãnhđạodườngn h ư luônluônlàmchúngtabốirốihoặcnóxuấthiệndướimộthìnhthứckhácvàlàmchúngtakhốnkhổmộtlầnnữabởitínhchấtkhóđịnhhìnhvàquálinhhoạtcủanó.Vìvậychúngtađ ã phảisángtạoranhiềuthuậtngữtươngứngđểđốiphóvớinó…,nhưngthuậtngữnàyvẫnchưađượcđịnh

nghĩamộtcáchthỏađáng”

Lãnhđạolàmộttrongnhữngnộidungcôngviệccơbảnnhấtcủangườiquảnlýtrongmộttổchức,doanhnghiệp(JamesStonervàStephenP.Robbins,1980s)vàvượtlêntrêntínhk h o a họcđểbiểuhiệntínhnghệthuậttrongquảnlý.Theolýthuyếtquảntrịcổđiển,lãnhđạođượcmôtảlà"quátrìnhản

trongviệchoànthànhmộtnhiệmvụ chung"

Cácnhànghiêncứuthườngđịnhnghĩalãnhđạotheoquanđiểmcánhâncủamìnhvàc ácmặtcủahiệntượngmàhọquantâmnhất.Saukhitổngquancáctàiliệuviếtvềlãnhđạo,Stogdill(1974,trang259)kếtluậnrằng:“cóbaonhiêungườicốgắngđịnhnghĩathếnàolàl ã n h đạothìcũngcóbấynhiêuđịnhnghĩa”.CácđịnhnghĩakhácnhauliêntiếprađờitừkhiStogdillđưarakếtquảnghiênc

giaotác,vaitrò,sựđảmnhiệmmộtvị tríquản lý

Bảng1.1:Tổnghợpmột sốđịnh nghĩavềLãnhđạo

[Nguồn:Cheng(2004)]

1951 Hemphill&Coons Lãnhđạolàhànhvicánhânđểhướngdẫnmộtnhómngườiđạtđượcc á c mụctiêu chung

1957 Stogdill Lãnhđ ạ o l à mộth o ạ t đ ộ n g c ó ả n h hưởngđ ế n ngườik h á c h o ặ c t ổ chứcđể đạtđượccácmụctiêu dolãnhđạo

1969 Bowers Lãnhđạolàmộtquátrìnhhoạtđộngcủacácmốiquanhệgiữacáccánhân, bịảnhhưởngthôngquamộtquátrìnhnhằmđạtđượccácmụct i ê u đ ề ra

1977 Davis Lãnhđạocó nghĩalàthuyếtphụcngườikhácnhiệttìnhtheođuổimụct i ê u nhấtđịnh.1982

1986 Richards&Engle Lãnhđạolàtạolậpcácgiátrị,tầmnhìn,môitrườngđểcácmụctiêuc ó t h ể thựchiện

1990 Sergiovanni Lãnhđ ạo có ng hĩ al à đápứngnh uc ầ u củ a nhânvi ên bằ ng cá ch sử d ụn g đ à m phán, tưvấnvà thỏahiệp

1990 Jacobs &

Jaques

Lãnhđạogiúpnhữngngườikhácphấnđấu,tăngcườngkhátvọngđểđạ t đượcmụctiêu

1994 Yukl Lãnhđ ạ o làq u á trìnhảnhhưởngđếnc ấ p dưới,g i ú p n h â n v i ê n l ấ y c ả mhứngđ ể đ ạ t đượcc á c mụctiêu,d u y trìhợpt á c , thựch i ệ n cácn h i ệ m vụ

Lãnhđạocónghĩalàsửdụngcácchiếnlượchàngđầuđểcungcấpcảmhứngvàđộnglựcnhằmtăngcườngtiềmnăngnhânviên,tạorasựtăngtrưởngvà pháttriển

Ngườilãnhđạochứcvịcóquyềnhànhdovịtrí,nghithức,truyềnthốngvàcáccơcấut ổ chứcđemlại.Ngườilãnhđạo nàysửdụngchứcvụ để gây ảnhhưởnglênngườikhácvàkhimấtchứcr ồ i thìk h ô n g còng â y ản h hưởngl ê n ngườik h á c đượcnữa.Mọi ngườisẽk h ô n g p

h ụ c tùngngườilãnhđạonàynếusựviệcnằmngoàithẩmquyềncủaôngta.Ngườilãnhđạoth ậtsựlàngườilãnhđạodùngtàinăng,phẩm

chấtcủamìnhđểgâyảnhhưởngtớimọingười,l ô i cuốimọingườiđitheoconđườngcủahọ.Đâymớilànhữngngườilãnhđạocógiátrịbềnvững,sứcmạnhcủahọđếntựnhiênxuấtpháttừconngườihọchứ

khôngphảitừcáigìbênn g o à i họ,nhữngngườin à y c ò n đượcg ọ i l à thủl ĩ n h t i n h thần.Trongt r

ư ờ n g h ợ p h a i kiểun g ư ờ i lãnhđạonàyhiệndiệnởtrongmộtconngườithìđâylàtrườnghợptối ưu.Tronggiớihạnmụctiêucủaluậnánnày,nghiêncứusinh sẽchỉtậptrungvàonghiêncứu ngườilãnhđạo chức vị.

TheoStogdill(1974),ngườilãnhđạophảiluônđượcđịnhnghĩacùngvớisựràngbuộcc ủ a tínhcách,cách ứngxử,ảnhhưởngđốivớingườikhác,cácchuỗihoạtđộngtươngtác, q u a n hệ,vịtríquảnlý,vànhìnnhậncủangườikhácvềtínhhợpphápcủaquyềnlựcvàsựtạodựngảnhhưởng.Hous

đạolàcánhâncókhảnănggâyả n h hưởng,kíchthíchvàkhuyếnkhíchngườikhácđónggópvàocáchoạtđộngcóhiệuquảv à thànhcôngcủatổchứchọtrựcthuộc.AgustinArieu(2007)xácđịnhmộtngườilãnhđạol à “mộtngười có khảnăngtruyềncảm hứngchongườikhác và liênkếtvớigiấcmơ.Dođó,

tổchứcc ó nhiệmvụca o cảv à quantrọnglà tăngcườngmộtcáchmạnhmẽsự lã nh đạocủangườiq

uảnlý”.TrongTừđiểnTiếngviệt2003doViệnNgônngữhọcbiênsoạncónóiđộngt ừ lãnhđạocóng hĩalà:đềrachủtrương,đườnglối,vàtổchức,động viênthựchiện.Chủtrươnglàcóýđịnh,

năngđềxướnghướngđichomọingười,vàquyếtđịnhcho cáchoạ t độngnộibộ Ngườilãnhđạocũngcóthểhoặc kh ôn g cóbấtcứquyềnhạnchínhthứcnào.Cácnhànghiêncứuvềlãnhđạođãtổnghợpvàđưaracáclýthuyếtliênquanđếnnhữngđặcđiểm(Lockeetal.1991)tươngtáctìnhhuống,chứcn ă n g , h à n h v i , sứcmạnh,t ầ m n h ì n v à giát r ị (Richards& Engle,1 9 8 6 )u y tín,v

ylantừnhàtâmlýB.F.Skinner,ngườimàcónóicácnhàkhoahọcnênquêncáctrạng tháinộitâmmànênchútâmvàonhữngđiềucóthểghichéplạivàđolườngđược-

đól à hànhvi.Đểphùhợp,cácnhàthôngtháivềlãnhđạophânloạicácmẫuhànhvicủanhữngn h à lãnhđạo,nhờthếngườinàomuốnlàmngườilãnhđạocóthểđơnthuầnthựchànhyhệtmấythứđó.Nhưnghànhvilãnhđạonằmghépluônởtrongvôsốcáctìnhhuốngđộcđáo,đượctạo lậpcácnguyênlý kháiquát nhưngkhóthựchiện

Họct h u y ế t Tìnhhuống(SituationalLeadership)t h ì c h o r ằ n g p h o n g c á c h l ãnhđ ạ

o k h ô n g nằmtrongmộtconngườinhưngnónảysinhtrongmộttìnhhuốngcụthểvàvớibấtcứngườinàonằmtrongtìnhhuốngđó.Mộtnhàlãnhđạothànhcôngtronghoàncảnhnàycóthểlàmộtkẻthấtbạitrongmộttìnhhuốngkhác.LýthuyếtnàynóirằngcuộccáchmạngPhápt ạ o raNapoleon,vàcáccuộcchiếntranhxãtộc

MôngCổđãđưaThànhCátTưHãnnổidanh.NếuhọđãtừnghọcquamộtđạihọcMỹthờihiệnđại,họcóthểsẽkếtthúcởtrongtùhoặctươngtự.Nóđồngnhấtvớicâuthànhngữ:“Thờithếtạoanhhùng

”.Ngườilãnhđạokhôngc h ỉ t ổ chứcngườidân để lấyđượccác thànhquả;họ pha trộn sựhậu

vớimộtchủt â m caothượng.CònHitler,PeterDruckernói,Hitlerkhôngphảilàmộtnhàlãnhđạomàlàmộtvị“dẫnđitrậtđường.”.Nhưvậy,cáclýthuyếtgiavềlãnhđạothườnghayphânbiệtgiữacườnglực,uyquyền,vàlãnhđạo.Mộtngườivớimộtcâysúngcócườnglực,nhưngđókhôngp h ả i l à lãnhđạo.Mộtgiámsát có uyquyền,nhưngđó cũng không phải làlãnh đạo

Cácnhàlãnhđạokhôngxôđẩy,họlôikéo.Họkhôngépbuộc,họkhơigợicảmhứng.Cácnhàlãnhđạodẫnđi,tứclàngụýcómộtmụctiêuđểcómặtnhưnglạikhôngphảilàtạiđ â y Họthuhúthậuthuẫnbằngcáchcầmbóđuốcđiphíatrước.Đóchínhlàđiểmcốtlõiđểphân biệtcácnhàlãnhđạovớinhàquảnlý.Cácnhàlãnhđạokhởiđầusựviệc;cácquảnlýg i a giữchosựviệctiếptụcđitới.Cácnhàlãnhđạokhơinguồnvàtạorasựthayđổi.Cácquản lý giadồn rốiloạnvà thayđổivàođườngcùng

Cácnhàkhoahọccũngđãkhôngngừngnỗlựcđểđitìmđịnhnghĩavềvaitròhaychứcnăngtách

biệtchohaikháiniệm:LãnhđạovàQuảnlý.Điểmkhácbiệtnhấtđượcđasốchấpn h ậ n đólàdựatrên

hoạtđộngcủahaiđốitượngthểhiệnvaitrònày.Lãnhđạođượcmôtản h ư nhữngngườicókhảnăngtruyềncảmhứngvàcóđịnhhướng,trongkhiquảnlýlànhữngngườicónhiệmvụtrọngtâmvàlàngườiđiềukhiển.Hoạtđộngcủangườiquảnlýlànhữngt á c nghiệphàmchứacácphươngphápkhoah

ọcvàtheomộtquyđịnhnghềnghiệp.Ngượcl ạ i , lãnh đạocó nhiệmvụ chuyển hoá, hay

nóicáchkhác, họlànhữngngườitruyềncảm hứng

Rõrànglàmộtcánhâncóthểlàmộtlãnhđạomàkhôngphảilàmộtnhàquảnlý(vídụ:mộtngườilãnhđạokhôngchínhthức),vàmộtcánhâncóthểlàmộtcánbộquản

lýmàkhôngđ ó n g vaitròlãnhđạo.Trênthựctế,mộtsốngườicóchứcdanh“quảnlý”khôngcóbấtkỳmộtnhân viêncấp dướinào(ví dụ:mộtcánbộquảnlý cáctài khoảntài chính).Khôngai p

h ả n đốilàquảnlývàlãnhđạolàtươngđươngnhưngmứcđộchồngchéolàmộtvấnđềgâyn h i ề u tranhcãi.Chínhvìvậy,cáchphânbiệtnàyvẫnchưathựcsựrõnétbởivìchúngtabiếtr ằ n g mộttrongsốchứcnăngcơbảnnhấtcủanhàquảnlýlàlãnhđạo,tứclàcũngthúcđẩyvànhạy cảmvớimọingười.Vàrằngmộtsốlãnhđạolạicóphongcáchkhátrầmtĩnhvàthườngc ă n cứtheothựctếcủavấnđề.Họcósứcthuyếtphụcbởihọbiếtrằnghọđangnóigìngaycảkhihọkhôngtruyềncảmhứngtrongcáchgiaotiếp.Vậynên,theocáchphânbiệtnàythìlãnhđ ạ o vànhàquảnlýgầnnhưcóchungđiểmtrọngtâm,thựchiệncôngviệcthôngquanhânviên củahọ.Điểmkhácbiệtdễnhận

thấyđểcóthểbiếtailàlãnhđạoởđâychínhlàkhảnăngtruyền cảm củangườinàotốt hơn.

Mộtsốnhànghiêncứu(vídụ:Bennis&Nanus,1985;Zaleznik,1977)đồngýrằnglãnhđ ạ o vàquảnlýlàkhácnhauvềmặtbảnchấtvàcótínhloạitrừnhau.Sựkhácbiệtlớnnhấtđól à giảđịnhchorằngquảnlývàlãnhđạokhôngthểxuấthiệntrongcùngmộtconngười.Nóic á c h khác,mộtsốngườilàquảnlývàngườikháclàlãnhđạo.Địnhnghĩangườilãnhđạovàngườiquảnlýchorằnghaiđốitượngcónhữngtốchấtkhácnhauvàcátính

khácnhau.Ngườiq u ả n lýđềcaotínhổnđịnh,trậttựvàhiệuquảtrongkhiđóngườilãnhđạođềcaotínhlinhh o ạ t , sángtạovàthíchnghi.Ngườiquảnlýthườngquantâmlàmthếnàođểlàmđượcviệcvàc ố gắnghuyđộngmọingườilàmviệctốthơn.Ngườilãnhđạolạiquantâmlàđiềugìcóýnghĩavớimọingườivàcốgắngthuyếtphụcmọingườiđồngývềnhữngviệcquantrọngsẽlàm.BennisvàNanus(1985,trang21)chorằng“ngườiquảnlýlàngườilàmmọiviệcđúngt h e o cáchvàngườilãnhđạolàngườilàmđúngviệccầnlàm”.Tuynhiên,gắnkếtquảnlývàl ã n h đạovớinhiềuloạingườilạikhôngđượcchứngminhbởinghiêncứuthựctế,conngườik h ô n g đượcphânchiacụthểthànhhaimẫuhìnhriêngbiệt.Hơnnữa,cáchìnhmẫukhôngcóý nghĩalàcáccánbộquảnlýlàluônluônkhônghiệuquả.Thuậtngữngườiquảnlýlàmộtchứcdanhnghềnghiệpchonhiềungười,vàkhôngnênchêbainhữngngườinàyvớimộtmẫuh ì n h tiêucực

Cácnhànghiêncứukhác(vídụ:Bass,1990;Hickman,1990;Kotter,1988;Mintzberg,1 9 7

3 ; Rost,1991)coilãnhđạovàquảnlýlàhaiquátrìnhhoàntoànkhácbiệttuynhiênhọk h ô n g chorằngngườilãnhđạovàngườiquảnlýlàhailoạingườikhácnhau.Tuynhiên,cách ọ c g i ả nàyc ũ n

g c ó mộts ố điểmk h á c n h a u v ề c á c h địnhn g h ĩ a haiq u á trình.Víd ụ , Mintzberg(1973)miêutảlãnhđạolàmộttrong10vaitròquanlý.Lãnhđạobaogồmnhữngngườidướiquyềnủnghộvàtạođiềukiệnthuậnlợiđểthựchiệncôngviệc.Chínhvaitròcònl ạ i (vídụnhưlàngườiphânbổcácnguồnlực,ngườiđàmphán)lạiliênquanđếncáctráchn h i ệ m quảnlýđặctrưng,tuynhiênlãnhđạođượccoilàmộtvaitròlãnhđạocầnthiếtnổitrộih ơn cácvaitròkhác

Kotter(1990)phânbiệtsựkhácbiệtgiữalãnhđạovàquảnlýtrênphươngdiệncácquát r ì n h lõivàkếtquảdựkiến.Quảnlýnhằmtạoratínhổnđịnhvàtrậttựbằngcách(1)đềracácmụctiêuhoạtđộng,thiếtlậpkếhoạchhànhđộngcóthờigianbiểuhiệncụthểvàphânbổc á c nguồnlực;

(2)tổchứcvàbốtrínhânsự(xâydựngcơcấu,giaoviệcchomọingười),và

(3)theodõikếtquảvàgiảiquyếtvấnđề.Lãnhđạolạicóxuhướngtạorasựthayđổitrongtổchứcbằngcách(1)xâydựngtầmnhìntươnglaivàcácchiếnlượcđểthựchiệnnhữngthayđ ổ i c ầ n thiết,

(2 )p h ổ biếnv à giảithíchtầ m nhìn và (3 ) thúcđẩ yv à tạođ ộn g lựcch o mọingườithựchiệnđượctầmnhìnđềra.Quảnlývàlãnhđạođềuliênquanđếnviệcđưaraquyếtđ ị n h cầnlàmnhữnggì,xâydựngmạnglướicácmốiquanhệđểlàmviệcđóvàcốgắngđảmb ả o điềuđóthựchiệnđược.Tuynhiên,haiquátrìnhcómộtsốyếutốkhôngtươngthích;vait r ò lãnhđạomạnhmẽcóthểlàmrốiloạntrậttựvàgiảmtínhhiệuquả,trongkhiđóvaitròquảnlýmạnhmẽlạikìmhãmviệcchấpnhậnrủirovàsángtạo.Cảhaiquátrìnhđềucầnchos ự thànhcôngcủatổchức.Nếuchỉcósựlãnhđ ạ o mạnh,chúngtachỉtạorađượcmộtcơc h ế quanliêukhôngcómụcđíchnhưngnếuchỉcósựquảnlýchặt,rấtdễdẫnđếnviệctạorasựthayđổikhôngmangtínhthựctế.Tầmquantrọngtươngquangiữahaiquátrìnhvàcách

t ố t nhấtđểlồngghép hai quátrìnhphụthuộcvàohoàn cảnhvà thờiđiểmcụ thể

Rostchorằnglãnhđạokhôngcầnthiếtđểmộtngườiquảnlýtrởnênhiệuquảtrongsảnxuấtv à bánhànghóa,dịchvụ.Tuynhiên,ngaycảkhithẩmquyềnlàmộtcơsởvữngchắcđểgâyảnhhưởngđốivớinhânviênthìmốiquanhệlãnhđạocóvẻlàcầnthiếtđểgâyảnhhưởngđốiv ớ i ngườimàv ị l ã n h đ ạ o k h ô

ô n g phảidựatrênkếtquảcáctranhluậnvềmộtđịnhnghĩahoànhảo.Cáccâuhỏivềviệccầnlồngghépvấnđềgìvàotrong phạmvinghiêncứucácquátrình lãnhđạocầnthiếtcầnđượclàmsángtỏtrongnghiêncứuthựctếchứkhôngnêntiềnđịnhbằngcáchđánhgiámangt í n h c h ủ quan

Trongdoanhnghiệp,ngườilãnhđạođượcxácđịnhtừvịtrí,nhiệmvụvàhoạtđộngcủah ọ đốivớidoanhnghiệp.Ngườilãnhđạocóthểxuấthiệnởmọicấptrongcơcấutổchứccủad o a n h nghiệp,n h ư

l ã n h đ ạ o t o à n bộd o a n h nghiệpc ó tổngg i á m đ ố c , g i á m đ ố c , l ã n h đạop h ò n g c ó trưởngp

h ò n g , l ã n h đ ạ o nhóml à m v i ệ c c ó trưởngnhóm v.v.Càngở vịtrícao,ngườilãnhđạocàngcóquyềnlựcchứcvị vàtráchnhiệmcông việc cànglớn

Ngườilãnhđạothườnglàngườicóvịtrídẫnđầutạicấpđộlãnhđạomàhọđảmnhiệmt r o n g doanhnghiệp.Lãnhđạocaonhấtcủadoanhnghiệplàtổnggiám

đốchoặcgiámđốc.Họlàngườiđạidiệnchodoanhnghiệptrướcpháplý,trướclợiíchchungcủadoanhnghiệpvàk ế t quảcuốicùngmàdoanhnghiệpđạtđược.Họduytrìvàpháttriểndoanhnghiệptrongmôitrườngkinhtếcạnhtranh,ảnhhưởngđếntínhhiệuquảcủatàichính,cáchphátsinhtiềnlờ

ic h o đ ơ n v ị , n ân g c a o năngs u ấ t v à h iệ u q u ả laođ ộ n g ,s ự h à i l ò n g củan h â n v i ê n v à k h á c

h hàng…v.v

Khilãnhđạomộtdoanhnghiệpcụthể,ngườilãnhđạodoanhnghiệpthườngthựchiệnnhữnghoạt động sau:

i.Họkêugọi,lôikéonhữngngườidướiquyềnđitheomình,hướngtớithựchiệnmụctiêuchungcủadoanhnghiệp

 Liênk ếtgiữac á c b ộp h ậnt r o n g d o a n h n g h i ệpv à giữad o a n h n g h i ệpv ớih ệthốngb ê n ngoài

phânbổnguồnlựccủa côngty

Ởthờiđiểmnàytachưathểvàcũngkhôngmongmuốngiảiquyếtđượccácluậnđiểmmâuthuẫnvềthếnàolàmộtđịnhnghĩalãnhđạophùhợp.Cũnggiốngnhưmộtsốphạmtrùk h á c trongkhoahọcxãhội,địnhnghĩavềlãnhđạomangtínhvõđoánvàrấtchủquan.Mộtsố địnhnghĩahữuíchh

Ởthờiđiểmhiện nay, tốt hơnchúngta nên sửdụng các cách hiểukhácnhau

Trongnghiêncứu,định nghĩavềlãnhđạo phụthuộcnhiềumụcđích củanhànghiêncứu(Campbell,1977).Mụcđíchcóthểlàxácđịnhngườilãnhđạo,xácđịnhcáchthứclựac h ọ n ngườilãnhđạo,pháthiệnnhữngngườilãnhđạolàmgìvàtạisaohọlạihiệuquảnhưv ậ y , hoặcxácđịnhsựtồntạicủangườilãnhđạocócầnthiếthaykhông.NhưKarmel(1978,t ra ng 476)ghinhậnrằng:“Khócóthểdựavàomộtđịnhnghĩalãnhđạonàoduynhấtđủbaoquátđểchứađựngcácýnghĩanàyvàđủcụthểđểtrởthànhmộtphạmtrùcủacácbiếnthể”.Nếucóthể,nghiên cứuvềlãnhđạocầnphảicungcấpthôngtinliên quanđếntoànbộcác đị nh nghĩaquađócóthểsosánhtínhhữudụngcủatừngquanđiểmkhácnhautheothờigianv à điđếnthốngnhấtquanđiểmvềvấnđề.Trongluậnánnày,lãnhđạođượcđịnhnghĩarộngth eo đóbaogồmcácyếutốđểxácđịnhsựthànhcôngcủamộtnỗlựctậpthểcácthànhviênc ủ a mộttổchứchoặcmộtnhómngườinhằmhoàn thành nhữngmụctiêu cóýnghĩa.Địnhn g h ĩ a sauđượcsửdụng:Lãnhđạolàquátrìnhgâyảnhhưởngđốivớingườikhácđểhiểuvàn h ấ t trívềnhữngviệccầnphải

làmvàcáchthứcthựchiệnhiệuquả,vàquátrìnhhỗtrợnỗlựct ậ p thể,cánhânđểhoànthànhcácmụctiêuchung.Địnhnghĩanàycũngbaogồmcácnỗlựck h ô n g chỉđểgâyảnhhưởngvàthúcđẩycôngviệchiệntạicủanhómhoặctổchứcmàcònđảmbảo rằng nhómhoặc tổchứcsẵnsàng đểđốiphóvớinhữngtháchthứctrongtươnglai

1.1.2 Phongcáchlãnhđạo

GeorgeLouisLeclercdeBuffon(1753)đãnói:"Phongcáchlànhữnggìthuộcvềchínhc o n ngườiđó”(Thestyleisthemanhimself).Vậy thế nàolàphong cáchlãnhđạo?

Theonghiêncứucủacácnhàtâm

lýhọcquảnlý,phongcáchlãnhđạolàkiểuhoạtđộngđặcthùcủangườilãnhđạođượchìnhthànhtrêncơsởkếthợpchặtchẽvàtácđộngqualạib iệ n chứnggiữay ế u t ố t â m lý c h ủ q u a n c ủ a ngườil ã

n h đạov ớ i y ê u t ố môitrườngx ã h ộ i t r o n g hệthốngquảnlý.phongcáchlãnhđạophụthuộcnhiềunghềnghiệp,lĩnhvựccũngnhưmôitrườnghoạtđộng.Điềuquantrọngtrongphongcáchcủangườilãnhđạolàphảixâydựngdựatrênbảnchất,sựnhậnthứcvàđạođứccủatừngngười,phùhợpchungvớinhữngchuẩnmựccủa xã hội, tạođộnglựctốt choxã hội

Mộtngườilãnhđạogiỏiphảilàmộtngườicóphongcáchlãnhđạohợplý,ởđóhọvừađ á p ứngđượccácnhucầukhácnhaucủa ngườilaođộng,vừapháthuyđượcsứcmạnhcá n h â n cũngnhưsứcmạnhcủatậpthểngườilaođộngtrongtổchứccủamình,đểđạtđượcmụct i ê u caonhấtmàtổchức

đềra.Nhưvậy,phongcáchlãnhđạocủamộtcánhânlàdạnghànhv i ngườiđócóthểthựchiệncácn

ỗlựcảnhhưởngtớihoạtđộngcủanhữngngườikháctheonh ận t hứ c củađốitượng.

Điềunàycóthểrấtkhácvớinhậnthứccủangườilãnhđạomàchúngtađịnhnghĩanhưlàsựtựnhậnthứcchứkhôngphảilàphongcách.Sosánhsựtựnhậnthứccủamộtngườivềphongcáchlãnhđạocủahọvớinhậnthứccủangườikhácvềphongcáchcủangườiđócóthểcórấtítsựnhấttrí,vìsựtựnhậnthứccủangườilãnhđạocóthểhoặckhôngthểphảnánhphongcáchlãnhđạothựcsự,sựnhấttrítuỳthuộcvàomứcđộtươngđồnggiữanhậnthứccủangườinàyvớinhậnthứccủangườikhác.Từgócđộlýluậncũngnhưthựctiễn tâmlýhọc,vấnđềquảnlý,trongđónổibậtlà phongc á c h l ã n h đ ạ o , đãđượcb à n n h i ề u trongc á c c ô n g trìnhk h o a h ọ c Kháiniệmp h o n g c á c h

l ã n h đạothườngđượchiểutheocác góc độsau:

 Đượcc o i l à mộtn h â n tốq u a n trọngc ủangườiq u ảnl ý , lãnhđ ạ o,n ó g ắnliềnvớik i ểungườilãnhđạovà nghệthuậtlãnhđạo,quản lýconngười.

ệntàinăng,chíhướng,nghệthuậtđiềukhiển,tácđộngngườikháccủangườil ã n h đ ạ o

 Phongc á c h lã nh đạol àh ệt h ốngcácđ ấ uhi ệuđặ c trưngcủah o ạtv à độ ngq u ảnlýc ủangườilãnhđạo,đượcquy định bởicácđặcđiểmnhân cáchcủahọ

bằngcôngthức:“Phongcáchlãnhđạo =CátínhxMôi trường”.

Nhìnchung,nhữngkháiniệmtrênđãđềcậpvàphảnánhkhárõnhiềumặt,nhiềuđặctrưngkhácnhaucủaphongcáchlãnhđạo.Tuynhiên,phầnlớnchúngchỉnhấnmạnhđếnmặtc h ủ

q u a n , mặtcá tínhcủachủ thểlãnhđạo chứchưa đề cập, xemxét phong cách lãnhđạonhưmộtkiểuhoạtđộng.Kiểuhoạtđộngđóđượcdiễnranhưthếnàocònphụthuộcvàoyếutốmôitrườngxãhội,trongđócósựảnhhưởngcủahệtưtưởng,củanềnvănhoá v.v.Nhưvậy,t r o n g luậnánnày,phongcáchlãnhđạođượcđịnhnghĩanhư

sau:phongcáchlãnhđạolàkiểuhoạtđộngđặcthùcủangườilãnhđạođượchìnhthànhtrêncơsởkết

hợpchặtchẽvàtácđộngqualạibiệnchứnggiữayếutốtâmlýchủquancủangườilãnhđạovày ếutốmôitrườngxãhộitronghệthốngquảnlý.

-Mô hìnhcủaV.RoomandYetton -V.RoomandYetton'sNormativeModel

Theory

Inventory

Phongcáchlãnhđạođượchìnhthànhdựatrênhệthốngnhữnggiảđịnhvàluậnthuyếtr i ê n g Mỗingườisẽlựachọnchomìnhmộtphongcáchlãnhđạoriêngdựatrênkếthợpcácy ế u tốbaogồmniềmtin,giátrịvànhữngtiêuchuẩncánhânliênquan,ởcấpđộlớnhơnđólànhữngy ế u tốv ề v ă n hóat

ổ chứcvàc á c c h u ẩ n mựcc h u n g màt r ê n mộth ệ t h ố n g tổ ng thểchungđó,cóthểcómộtphongcáchsẽthíchhợp,đượcủnghộnhưngphongcáchkhác lạik h ô n g c ó điềukiện ápdụng

Cónhiềucáchtiếpcậnkhácnhaukhinghiêncứuvềphongcáchlãnhđạo,tựuchungcóc á c hướngsauđây:

1.1.3.1 HọcthuyếtvềĐặcđiểm

HọcthuyếtVĩnhânlàmộtýtưởngphổbiếnthếkỷ19dẫnđầuchohướngnghiêncứun à y ,dựavàoviệcnghiêncứulịchsửđểcóthểgiảithíchphongcáchlãnhđạophầnlớnđượct ạ o thànhbởiảnhhưởngcủa"Conngườituyệtvời"vớitínhcáchanhhùng,uytín,sựthôngminhtrítuệhoặcthủđoạnxảoquyệtkếthợpvớiquyềnlựccánhânđểtácđộngvàquyếtđịnhlịchsử.Họcthuyếtcũng

chorằngnănglựclãnh đạolàcốhữu,thiênbẩmmàcácnhàlãnhđạov ĩ đ ạ i đượcsinh ra đãcósẵntrongmình

Họcthuyếtn à y đượcphổb i ếnv à o nhữngn ă m 1 8 4 0 v ớ i đạidiệnl à n h à v ă n ngườiScotlandThomasCarlyle.Nhữnghọcgiảtheolýthuyếtnàythườngmôtảcácnhàlãnhđạot u y ệtvờinhư

làanhhùng,thầnthánh.Thuậtngữ"Vĩnhân"đãđượcsửdụngbởivì,vàothờiđ i ể m đó,lãnhđạođượ

cnghĩđếnchủyếunhưmộtngườiđànông,đặcbiệtlàlãnhđạoquânsự.Cácv ị lãnhđạon ổitiếngnhấ

ttrênt h ếg i ớin h ư AbrahamL incoln,JuliusCaesar,MahatmaGandhi,AlexanderĐạiđếđãgiúpcủngcốvào quanđiểmchorằngcácnhàlãnhđ ạ o vĩđạiđượcsinhrachứkhôngphảiđượctạothành.Họcthuyếtnàycũngchorằngkhông

Văonăm1860,phảnbiệnlạihọcthuyếtnăy,nhăxêhộihọcHerbertSpencerchorằngc â c nhălênhđạ olăs ảnphẩmcủaxêhộinơi họsinhs ống.TrongNghiín cứuXêhộihọc,Spencerđêviết:

“bạnphảithừanhậnrằngnguồngốccủamộtConngườivĩđạiphụthuộcvăoh ă n g lo ạtnhữngả nh hưởngphứct ạpmăđ ês ảns in hr a câcch ủngt ộc,nơi mẵ n g t ax u ấthiện,vănhănướcxêhộiđêdầndầnphâttriển Trướckhiôngcóthểthiếtlậpmộtxêhộicủamình,thìxê hội đê tạoraôngta”.Phảnbiệnnăyvẫn cóảnhhưởngtừsuốtthếkỷ 20đếnnay

Tiếpcậnlênhđạođặcđiểm(leadershiptraits)lămộtbướchoănthiệnquantrọngtrongc â c h t

iếpcậnchútrọngvăoviệcxâcđịnhnhữngphẩmchấtcủamộtngườilênhđạohiệuquảtrongxuhướ

ngnăyvănghiíncứuvềđặcđiểmđượccoilămộttrongnhữngnghiíncứuchínhthứcsớmnhất

vềlênhđạo

Nhữngp h ẩ m c h ấ t c ủ a ngườil ê n h đ ạo h i ệ u quảđượcStogdillh a i l ầ n tổ ng h ợ p N ă m 1

9 4 8 , Ôngtổnghợ p câcng hi ín cứutr on g giaiđoạn

1904-1948v ă rútra nhữngphẩmchấtc ủ a ngườilênhđạo:Thôngminh;hiểubiếtnhucầucủangườikhâc;hiểubiếtnhiệmvụ;chủđ ộ n g văkiíntrìtrongviệcgiảiquyếtcâcvấnđề;tựtin;mongmuốncótrâchnhiệm;mongmuốnnắmgiữvịtríthốngtrịvăkiểmsoât.Năm1974,Ôngtổnghợpcâcnghiíncứutronggiai đoạn1949-

1970.Nhiềuphẩmchấtvăkỹnăngmớiđêđượcbổsungcholầntổnghợpthứn h ấ t Vềphẩmchất,ngườilênhđạocầncó:Khảnăngthíchứng,amhiểumôitrườngxêhội,t h a m vọngvăđịnh hướngthănhtựu,quyếtđoân,cótinh thầnhợptâc, kiínquyết,đângtincậy,thốngtrị,xôngxâo,kiíntrì,tựtin,chịuđượcsựcăngthẳng,sẵnlòngnhậntrâchnhiệm.Vềkỹnăng,ngườilênhđạocầncó:Sựtăigiỏi,thôngminh;nhậnthức;sângtạo;ngoạigiao,l ị c h thiệp;diễnđạtthôngtin;cókhảnănghiểubiếtnhiệmvụcủanhóm;kỹnăngtổchức;kỹn ă n g t h u y ế t phục; kỹnăngxê hội

đạolớn (Bigfivemodel):1)Nhiệthuyết,thểhiện:Cósứclực,cótínhquyếtđoân,hướngngoại;2)Tậntđm,thểhiện:Cótínhtincậy,tínhphốihợp,cónhucầuthănhtựu;3)Tínhdễchịu,thểh i ệ n : Tínhlạcquan,giúpđỡ,yíumến;4)Tínhlinhhoạtđiềuchỉnh,thểhiện:Cótđmlýổnđ ị n h , t ự trọng;5)Thôngminh,thểhiện:Tínhhamhiểubiết,phóngkhoâng,cóđịnh hướngh ọ c t ậ p

Theotrườngphâinăy,tanhậnthấyphongcâchlênhđạođêcósựphđnloạidựavăođặcđiểm,phẩmchấtcủaconngườinhưngnóvẫnđượccoilăyếutốngẫunhiínvớitưduymọingườiđượcsinhravớinhữngđặcđiểmditruyềnvămộtsốđặcđiểmđặcbiệtphùhợpvớil ê n h đ ạ o , ngườilênhđạotốt có sựkếthợp đúng(hoặcđầyđủ)củacâcđặcđiểmđó

1.1.3.2 HọcthuyếtvềHănhvi

Tiếpc ậ n p h o n g c â c h lênhđ ạ o t h e o h ă n h v i l ă mộtbướcn h ả y v ọ t t ừ Họct h u y ế t đặcđiểm,trongđónógiảđịnhrằngnănglựclênhđạocóthểđượchọc,chứkhôngphảilăcốhữu.Điềunăyđêmởramộtlănsóngphâttriểnngườilênhđạotừnhữngngườikhôngnằmtrongn h ó m nhữngngườiđượcđânh giâlăcótiềmnăng lênh đạo(bẩmsinh)

ThuậtngữnăyđêtồntạitrongcâcngônngữchđuĐutrongnhiềuthếkỷ,lămộtkhâin i ệ mxêhộihọc.Nótrởnínnổibậthơntrongdiễnngônxêhộihọcthôngquacâccôngtrìnhl ý l u ậ n củaGeorgeHerbertMead,Moreno, văLinton

Hướngtiếpcậncủatrườngpháinàykhiphânloạiphongcáchlàhànhvicủangườilãnhđ ạ o (leadershipbehavour),đạibiểulàcácnghiêncứucủa đạihọcMichiganvà đại họcOhio.

Cácnghiêncứucủađại

họcMichiganmàđạidiệnlàKatz,Maccoby,Morse(1950)thựch i ệ n khảosátdựatrênnhậnthứccủanhânviênđểhoànthànhbảngcâuhỏi.Thựcchất,nóđãđượctiếnhànhbắtđầuvàonăm1947khiRensisLikertvànhómcácnhànghiêncứuxãhộit ạ i ĐạihọcMichiganđưarahàngloạtnghiêncứuvềlãnhđạo.Nghiêncứunày

phânloạihànhv i c ủ a lãnhđạo t hà nh hainhóm:Địnhhư ớn g nhânv iê n vàđịnh hư ớn g công vi

ệc.Hànhvi đ ị n h hướngnhânviênthểhiện

sựquantâmcủalãnhđạođếncấpdưới,giúpđỡnhânviênpháttriển,chiasẽthôngtinchocấpdưới,ghinhậnvàđánhgiácaonhữngđónggópcủacấpdưới.Hànhviđịnhhướngcông việc chútrọngvào kếtquả

và khíacạnh kỹthuậttrongcôngviệc

Cácn g h i ê n cứuc ủ a đ ạ i h ọ c Ohiomàđ ạ i d i ệ n l à Fleishman(1953);HemhillCoons( 1 9

5 7 ) ; HalpinWiner(1957);Fleishman&Harris(1962).Nghiêncứunàyquantâmđếnhait h à n hphần:Quantâmvàchủđộng.Hànhviquantâmthểhiện:Sựthânthiếtvớinhânviên,p h á t triểnquanhệtintưởngvàkínhtrọnggiữahaibên.Hànhvichủđộngthểhiện:Việcxácđ ị n h cáccôngviệccầnhoànthành,nhữngmongđợivềkếtquảvàmốiquanhệgiữacácnhânv i ê n

LeaderBehaviorDescriptionQuestionnaire),ngoàiracòncómộtcâuhỏiý kiếnlãnhđ ạ o (LOQ-LeaderOpinionQuestionnaire)đượchoànthànhbởingườiquảnlý.TheoStarbuck(1996):"Việckhởitạocáccấutrúcthểhiệncácđặctínhthiếtyếucủacáckháiniệml ã n h đ ạ o năm1910, và xemxétthể hiện cáckháiniệmcủanhữngnăm1930."

Đểxácđịnhphongcáchlãnhđạo,cácnhànghiêncứuthựchiệnbảngcâuhỏi(LBDQ-XII-Họcthuyếthànhvi tươngđốidễdàngđể pháttriển,chỉđơngiảnlà đánhgiáthànhcônglãnhđạovàcáchànhđộngcủacácnhàlãnhđạo.Vớimộtnghiêncứuđủlớn,sauđóc ó thểphântíchmốiliênquanvềhànhvitìmraýnghĩathốngkêvớisựthànhcôngđồngthờixácđịnhhànhvigâythấtbại,dođó, nó tạoramộthướng pháttriểnmớivề nghiêncứu

1.1.3.3 TrườngpháiThamgia

Cáchtiếpcậncủatrườngpháinàykhiphânloạiphongcáchdựavàomứcđộthamgiah ay cònđư

ợcgọilàtưvấn,traoquyềnraquyếtđịnhchonhânviêncủangườilãnhđạotrongc ô n g việc.Biểuhiệncủanólàsựdânchủ,quảnlýtheomụctiêu(MBO)vàchiasẻquyềnlực

Đạid i ệ n chotrườngpháin à y làcôngt r ì n h nghiêncứucủab a h ọ c giả:KurtLewin,RensisLikertvàDaniel Goleman

KurtLewin,nhàtâm lýh ọc ngườiM ỹ , làngườiđầutiên nghiên cứumộtcáchcóhệ t h ố

n g c á c phongcáchlãnhđạo cùng các cộng sựcủa ông tạitrườngđại họcBangIowađãtiếnh à n h thựcnghiệmsosánhbaloạiphongcáchlãnhđạoĐộcđoán,Dânchủ,Ủythác(1939).Đặcđiểmcủa cácloạiphongcáchnàynhưsau:

PhongcáchĐộcđoán/

Giatrưởng:Ngườilãnhđạonắmbắttấtcảcácmốiquanhệvàt h ô n g tintậptrungquyềnlựctrong

tay.Nhânviênchỉđượccấptrêncungcấpthôngtintốithiểucầnthiếtđểthựchiệnnhiệmvụ.Cácquyếtđịnh,mệnhlệnhđượcđềratrêncơsởkiếnthức,kinhnghiệmcủangườilãnhđạo,khôngquant

âm đếnýkiếncủangườidướiquyền.Cácc h ỉ t h ị mệnhlệnhđượcđềrarấtnghiêmngặtvàbuộcngườidướiquyền phảichấphànhchúng

mộtc á c h tậpt r u n g mộtc á c h t ậ p trungvàchínhx á c Ngườil ã n h đ ạ o k i ể m t r a mộtc á c h

n g h i ê m ngặthànhvicủangườidướiquyền.Theoquansátdòngthôngtinthìphongcáchđộcđ o á n

c ó chiềucủa dòngthôngtinlàtừtrênxuống

Ưuđiểmcủaphongcáchđộcđoánlànóchophépgiảiquyếtmộtcáchnhanhchóngcácn h i ệ m vụ.Song,dongườilãnhđạokhôngquantâmđếnýkiếncủangườidướiquyềnvàraq u y ế t đ ị n htrênc ơ s ở nhữngt h ô n g t i n s ẵ n c ó nênp h o n g c á c h đ ộ c đ o á n c ó nhượcđ i ể m l à khôngtậndụngđượcsángtạo, kinhnghiệmcủangườidướiquyền

PhongcáchDânchủ:Ngườilãnhđạothuhútđôngđảongườilaođộngthamgiavàov i ệ c t

hảoluận,xâydựngvàchọnlựacácphươngánquyếtđịnhcũngnhư giảiquyếtnhữngn h i ệ m vụcủađơnvị.Bảnthânngườilãnhđạochỉtậptrunggiảiquyếtnhữngvấnđềlớn,quant r ọ n g , nhữngvấnđềcònlạigiaochocấpdưới.Côngviệcđượcphâncông,giảiquyếtvàđánhg i á trêncơsởcó sựthamgiacủatậpthể

Theoq u a n n i ệ m c ủ a d ò n g t h ô n g tinp h o n g c á c h n à y đượcthựch i ệ n thôngq u a d ò n g

t h ô n g tinhaichiều:Từtrênxuốngdướivàngượclại.Ưuđiểmcủaphongcáchdânchủlànóc h o phépkhaithácnhữngsángkiến,kinhnghiệmcủanhữngngườidướiquyền,củatậpthể.Từđónótạoramộtsự

thoảmãnlớnchongườidướiquyềnvìtạorađượccảmgiácvềđượcc h ấ p nhậnvàđượcthamgia.ngườilaođộngcảmthấythoảmãnvìhọđượcthựchiệnnhữngc ô n g việcdochínhhọđềra,thậmchíđượcthamgiađánhgiákếtquảcôngviệc.Nhượcđiểmcủaphongcáchdânchủlàquátrìnhtốnkémthờigian.Trongrấtnhiềutrườnghợp,việcbànb ạ c kéodàimàkhôngđitớiđượcquyếtđịnhtrongkhithờigiangiảiquyếtnhiệmvụkhôngc h o p h é p kéodài

PhongcáchỦythác:TheoKurtLewin,ngoàihaiphongcáchlãnhđạotrêncòncómộtk i ể u th

ứba,đólàphongcáchỦythác.Theokiểunày, ngườiquảnlýchỉvạchrakếhoạchc h u n g , ítthamgiatrựctiếpchỉđạo,thườnggiaokhoánchonhânviênvàlàmcácviệckhácởv ăn phòng.Chỉlàmviệctrựctiếpvớingườibịquảnlýhaytậpthểtrongnhữngtrườnghợpđ ặ c biệt.Vớiphongcáchlãnhđạonày,nhàlãnhđạosẽchophépcácnhânviênđượcquyềnraquyếtđịnh,nhưngnhàlãnhđạovẫnchịutráchnhiệmđốivớinhữngquyếtđịnhđượcđưara.p h o n gcáchlãnhđạonàođượcsử

dụngkhicácnhânviêncókhảnăngphântíchtìnhhuốngvàx á c địnhnhữnggìcầnlàmvàlàmnhưthếnào.Ngườilãnhđạokhôngthểômđồmtấtcảmọic ôn g việcvàbuộcphảiđặtracácthứtựưutiêntrongcôngviệcvàuỷthácmộtsốnhiệmvụn à o đ ó

Đặcđiểmcủaphongcáchnàylànhânviênít thíchlãnhđạo,khôngkhítrongtổchứct hânthiện,địnhhướngnhóm,địnhhướngvuichơi,năngsuấtthấp,ngườilãnhđạovắngmặtthườngxuyên

[Nguồn:KurtLewin,1952]

Saunày,bằngnhữngkếtquảnghiêncứuvềcácphongcáchlãnhđạotrongcáctậpthể,ô n g đãchỉrarằng:ởmỗiphongcáchlãnhđạođóđềucónhữngđiểmmạnh,điểmyếu.Tuyn h i ê n , phongcáchlãnhđạo dân chủsẽ đemlạihiệuquả kinhtế-xãhộicaohơn

Nóiđiều nàykhôngđồngnghĩa vớiviệcphủnhậnhiệu quảcủaphong cáchlãnhđạođộ

c đoánvàphongcáchlãnhđạoỦythác.Điềuquantrọng nhấtđốivớinhàquảnlýđólàphảibiếtvậndụngmộtcáchlinh hoạtphong cáchlãnh đạocủamìnhtrong cáctìnhhuống q u ả n lýc

ụthể.Điềunàyđãđượckhẳngđịnhquacáccôngtrìnhnghiêncứu.Ngườitathấyr ằ n g , kiểuquảnl

ýmệnhlệnhđộcđoánsẽđạthiệuquảkhinhàquảnlýcầnđềranhữngyêuc ầ u c ứn gr ắn ,n hữ ng tì

nh hu ốn gc ần ph ải g i ả i q u y ế t n g a y t ro ng mộtt h ờ i g i a n ng ắn Sẽl à khôngtưởngnếuvịchỉ

huytrongmộttrậnđánhkhiraquyếtđínhtấncônghayrútluilạiphảih ọ p toànthểquânlínhđểhỏiýkiến.Hayngườiquảnlýmộttậpthểcácnhàkhoahọccóthểs ử dụngphongcáchlãnhđạotựdođểkhuyếnkhíchcácnhàkhoahọcđóđượctựdotrongviệctriểnkhaicáccôngtrìnhnghiêncứu,thínghiệm v.v(Kotter,1992)

Phongcáchdânchủđượcđặctrưngbằngviệcngườilãnhđạobiếtphânchiaquyềnlựcq uả n lýc

ủamình,tranhthủýkiếncấpdưới,đưahọthamgiavàoviệckhởithảocácquyếtđịnh Kiểulãnhđạonàycòntạoranhữngđiềukiệnthuậnlợiđểchonhữngngườicấpdướiđượcpháthuysángkiến,thamgiavàoviệclậpkếhoạchvàthựchiệnkếhoạch,đồngthờitạora bầu khôngkhí tâmlýtíchcực trongquátrìnhquảnlý

Thứhai,phongcáchlãnhđạoquyếtđoán-nhântừ,cácnhà quảnlýloại nàycólòngtincủa

cấptrênvà tin vàocấpdưới.Thúcđẩynhân viênbằngkhenthưởngvà bằngmộtít đedoạ,trừngphạt,chophépcóítnhiềuthôngtinlêntrên,tiếpthumộtsốtưtưởngphíadướivàchop h é

p p h ầ n n à o s ự giaoquyềnraquyếtđịnhnhưngkiểmtra chặt chẽ vềmặtchínhsách

lớnnhưngkhônghoàntoànvàocấpdưới,dùngcácphầnthưởngđểthúcđẩy,cácluồngthôngtint ừ trênxuốnghoặctừdướilêntrongquátrìnhđiềuhànhvàhoạchđịnhcácchínhsáchchiếnlượccủaCôngty.Cácnhàquảnlýcóphongcáchlãnhđạothamvấnthườngxuyênthamkhảonhữngý kiến khácnhautừphía cấpdưới

Thứtư,phongcáchlãnhđạo"thamgia-theonhóm".Cácnhàquảnlýcóphongcáchn à y làngườicólòngtinvàsựhyvọnghoàntoànvàocấ

pdướiởmọivấnđề,luônthunhậnc ác tưtưởng,ýkiếncủanhânviênvàsử

dụngchúngmộtcáchxâydựng.Cácnhàquảnlýloạinàythườngsửdụngcácphầnthưởngvềmặtkinhtếđểkhuyếnkhíchnhânviênkhiđạtđượcc á c mụctiêumàhọđềra.Quátrìnhthôngtinquảnlýđượcthựchiệnthôngsuốttheocả3c h i ề u : lêntrên,x u ố n g d ư ớ i v à v ớ i nhữngn g ư ờ i c ù n g c ấ p Họthườngx u y ê n k h u y ế n k h í c h n h â n viêntrongviệcđềranhữngquyếtđịnhtrongnhữngtìnhhuốngkhókhănkhikhôngcómặtcủahọ.Mặtkhác,cácnhàquảnlýcóphongcáchnàythườngcoihọvànhânviênnhưlàmộtnhóm(Likert,1967)

Trongbốnkiểuphongcáchnóitrên,quanhữngkếtquảnghiêncứuđãchỉrarằng,cácn h à quảnlýápdụngphongcáchlãnhđạotheokiểu"thamgiatheonhóm"vàocáchoạtđộngq u ả n lýcủa

Phongcáchhuấnluyện:Ngườilãnhđạotuýpnàythườngtậptrungvàoviệcpháttriểntừngthà

nhviênnhóm,khuyếnkhíchnhânviênnângcaonănglực,vàgiúpkếtnốimụctiêuc ủ a cánhânvàomụctiêuchungcủadoanhnghiệp Nhàlãnhđạokiểu huấnluyệnviênphùhợpvớitậpthểcóócsángtạo,tàinăngvàkhaokhátpháttriểntốiđa.Tuynhiên,nếuhuấn

luyệnquáđàthìđồngnghĩavớiviệccanthiệpsâuvàođườngđinướcbướccủamộtcáthểmàd ần cướpmấtsựtựtinvàđộc lậpcủangườiđó.

Phongcáchhợptác:Ngườilãnhđạotạoramọingườikếtnốivàdođóđạtđượcsựhòah ợ p trongt

ổchức,tậptrungvàonhucầutìnhcảmhơnnhucầucôngviệc.Nóthườngđượcsửd ụ n g cùngvớilãnhđạonhìnxatrôngrộngvàđặcbiệtpháthuytốthiệuquảtrongtrườnghợpp h ả i hàngắnnhữngrạnnứttừcáctìnhhuốngcăngthẳng.Nócómộttácđộngtíchcựcđếnb ầ u k h ô n g k h í t ổ chức

Phongcáchdânchủ:Tậptrungvàoviệcpháttriểnkiếnthứcvàkỹnăngcủanhânviên,t ạ o ranh

ómcamkếtthựchiệnmụctiêuchung.Doanhnghiệpchưacóhướngđirõràngcầnngườilãnhđạotuýpnàyđểthâuthậptríkhôncủatậpthể.Tuynhiên,ngườilãnhđạodânchủs ẽ d ễ l ún g túngnếugặplúckhủng hoảng, cần gấpquyết địnhdứtkhoátcủangườidẫnđầu

h ợ p tronggiaiđoạnkhủng hoảng, khi cầnnhữngthay đổibướcngoặc

Trongthựctếnhữngngườilãnhđạogiỏikhôngchỉápdụngmộtphongcáchlãnhđạomàhọvận dụng rất khéoléo vàlinhhoạt nhiềuphongcáchvàotừnghoàncảnh cụthể

Tiếpcậnkhíacạnhquyềnlực(power)vàsựảnhhưởng(influence)củalãnhđạolàcácht i ế p cậnvềmứcđộthamgiacủangườilãnhđạoxuấthiệntrongcácnghiêncứutừcuốithậpn i ê n 1950.Hầuhếtcácnghiêncứunàynỗlựctrongviệcgiảithíchhiệuquảlãnhđạovềmứcđ ộ quyềnlựcmộtngườilãnhđạocó,cácdạngquyềnlựcvàcáchthứcsửdụngquyềnlựcđểg â y ảnhhưởngkhôngchỉvớingườidướiquyềnmàcònả nh hưởngđếnnhữngngườikhácn h ư đồ ng sự,c ấp tr ên vàc ả nhữngngườingoàit ổ chứcnhưc ác nh à cungc ấp hoặck há ch h à n g

Vềq u y ề n lực,c ó n ă m c ơ s ở khácn h a u : Quyềnt r a o p h ầ n thưởng;quyềntrừngphạt;q uyề

n hợppháp;quyềnchuyênmôn;quyền thamchiếu(FrenchvàRaven,1959)

1.1.3.4 TrườngpháiTìnhhuống

TácgiảcủavídụkinhđiểnnhấtvềmôhìnhlãnhđạolàKenBlanchard,chuyêngiavềq u ả n lýmàsaunàytrởnênnổitiếngnhờloạtbài

viết“Làmnhàquảnlýtrongmộtphút”(OneminuteManager),vàPaulHersey.Họđãsángtạoramôhìnhlãnhđạotheotìnhhuốngvào c u ố i nhữngnăm1960,nhờđóngườitacóthểphântíchcácnhucầucủatìnhhình,sauđólựac h ọ n phongcáchlãnhđạophùhợpnhất.Môhìnhnàytrởnênthôngdụngvớicácnhàquảnlýtrong nhiều nămqua bởinórấtdễh iểuvàcó thểvậndụngtronghầuhếtcácđiều kiện vàthích hợpvớihầu hếtmọingười

Mô hình nàybao gồmhaikháiniệmcơ bản:phongcách lãnhđạo vàmứcđộ pháttriển

Vềp h o n g c á c h l ã n h đạo,Blanchardv à Herseyđ ã môt ả p h o n g cáchl ã n h đ ạ o t r ê n

phươngdiệnquymôcủasựđịnh hướngvàủnghộmànhàlãnh đạodành chocáccộng sựdướiquyền củamình.Họ phân loạitấtcả cácphongcáchlãnhđạo thành 4 dạng hành vi, đượck ý h iệutừS1đếnS4:

nhiệmvụvàquátrìnhlàmviệc.Nhàlãnhđạotạođiềukiệnthuậnlợichocácnhânv i ê n dướiquyềnvàthamgiamộtphầnvàoviệcraquyếtđịnh,nhưngquyềnkiểmsoátlàd à n h

c h o cácnhân viêncấpdưới

 S4:“Nhàlãnhđ ạ ou ỷq u y ền”(delegating)v ẫnt h a m g i a v à o v i ệcraquyếtđ ị nhvàg i ảiq u y ếtvấnđềtồntại,nhưngquyềnkiểmsoátthuộcvềcácnhânviêncấpdưới.Nhânviênnhânviênsẽquyếtđịnhthờiđiểmvàcáchthứcmànhàlãnhđạocùngthamgiavàocôngv i ệcvớihọ

Trongsốnày,khôngcómộtphongcáchnàođượcxemlàtốiưuhoặcđángmongmuốnmàtấtcảcácnhàlãnhđạocầnđạtđược.Nhàlãnhđạohiệuquảcầnphảilàngườilinhhoạtvàcầnbiếtứngbiếntuỳth

 D1:Nănglực thấp, sựtận tuỵcao-Nhìnchung,nhữngngườithừahànhthiếucác

kỹnăngc h u y ê n biệtcầncóchocôngviệc.Tuynhiên,họkhaokháthọchỏivàmongmỏiđượcchỉdẫn



D2:Nănglựcvừaphải,sựtậntuỵcao-Nhữngngườithừahànhcómộtsốkỹnăngthíchứng,nhưnglạikhôngthểlàmviệcmàkhôngđượcgiúpđỡ.Nhiệmvụhoặctìnhhuốngcót h ểtrởnênmớimẻđốivới họ

D3:Nănglựccao,sựtậntuỵthấtthường-Nhữngngườithừahànhcókinhnghiệmnvàk h ảnăng,nhưngcóthểlạikhôngtintưởngvàoviệckhởisựmộtmìnhhoặcthiếuđộngcơđ ể làmviệc nhanh chóng và hiệuquả

D4:Nănglựccao,sựtậntuỵcao-Nhữngngườithừahànhcókinh nghiệmtrongcông v i ệcvàcảmthấytựtinvớinănglựccánhânđểcóthểlàmviệctốt.Thậmchíhọcòngiỏich uy ên mônhơn cả nhàlãnh đạo

[Nguồn:BlanchardvàHersey(1977)]

Cáccấpđộpháttriểncũngmangtínhchấtnhấtthời.Vềcơbản,nhânviêncóthểcókỹn ă n g , tựtinvàcóđộnglựcphấnđấutrongcôngviệc,nhưnglạicóthểrơivàocấpD1khiđốid i ệnvớicôngviệcvàcóthểnóicôngviệcđòihỏinhữngkỹnăngmàngườinhânviênkhôngc ó Chẳngh ạ n , n h i ề u n h à q

u ả n l ý t h u ộ c c ấ p D 4 k h i đ i ề u h à n h c ô n g v i ệ c thườngn h ậ t c ủ a phòng,banmình,nhưnglạidi chuyểntớicấp D1hoặcD2khigiảiquyếtmộtvấnđề nhạy c ả m của nhân viên cấpdưới.BlanchardvàHerseychorằng,phongcáchlãnhđạo(S1-

S4)củanhàlãnhđạocầnphảip h ù

hợpvớicấpđộpháttriển(D1-D4)củangườithừahành.Hơnnữa,chínhnhàlãnhđạocầnp h ả i thíchnghivớiđiềuđó,chứkhôngphảilàngườithừahành.Đểcóđượchầuhếtkhảnăngl ã n h đạotheotìnhhuống,nhàlãnhđạocầnđượcđàotạovềphươngthứcđiềuhànhhiệuquảbằngnhữngp h o n g c á c h l ã n h đ ạ o khácn h a u v à c á c h

x á c địnhc ấ p đ ộ p h á t triểncủangườik h á c

Đểlấyvídụvềsựbấttươngxứnggiữaphongcáchlãnhđạocủanhàlãnhđạovàcấpđộp h á t triểncủangườithừahành,cóthểhìnhdungbốicảnhsau:Mộtngườimớithamgiavàođ ộ i hìnhvànhàlãnhđạođượcyêucầugiúpanhtatrongnhữngngàyđầu.Ngườilãnhđạođặtanhtangồitrướcmànhìnhmáytính,đưachoanhtamộtđốngtàiliệucầnxửlýngaytrongngàyrồixinlỗiđểdựmộtcuộchọp.AnhtaởcấpđộD1,cònngườiquảnlýlạichọnphongc á c h S4,rõrànglàkhôngphùhợp.Mỗingườiđềubịthiệthạibởingườimớiđếncảmthấybơv ơ v à k h ô n g có độnglựcphấn đấu,cònkếtquảmongđợi không đạtđược

Bằngcáchlựachọnphongcáchlãnhđạođúngđắnđểthíchứngvớicấpđộpháttriểncủangườithừahành,côngviệcsẽ đượchoànthành,mốiquanhệsẽđượcthiếtlậpvàquant r ọ n g nhấtlàcấpđộpháttriểncủangườithừahànhsẽtănglên,đểcuốicùngđôibêncùngcólợi