Để hoạt động giáo dục đạt kết quả tốt nhất đòi hỏi có sự đổi mới của nhiều yếu tố trong quá trình quản lý. Trong phạm vi bài tiểu luận này tác giả chỉ đề cập đến “Thực trạng và biện pháp đổi mới quản lý giáo dục trong nhà trường - ý nghĩa trong đổi mới quản lý ở nhà trường quân đội”, qua đó đề xuất một số biện pháp trong đổi mới công tác quản lý đối với các nhà trường quân đội hiện nay.
Trang 1MỞ ĐẦU 2
1 Những lý luận cơ bản về quản lý nhà trường
31.1 Khái niệm quản lý giáo dục và quản lý nhà trường
31.2 Sự cần thiết đổi mới quản lý nhà trường
4
2 Thực trạng và biện pháp đổi mới quản lý giáo dục
2.1 Thực trạng công tác quản lý nhà trường 52.2 Biện pháp đổi mới quản lý nhà trường 7
3 Ý nghĩa trong đổi mới quản lý ở nhà trường quõn đội 133.1 Thực trạng công tác quản lý giáo dục nhà trường quân
3.2 Biện pháp đổi mới quản lý trong nhà trường quân đội 16
Trang 2quyết của Đảng, chính sách của Nhà nước, Chính phủ được đổi mới và ngày càngđáp ứng tốt hơn yêu cầu trong giáo dục và quản lý giỏo dục Văn kiện Đại Hội lầnthứ XI, Đảng ta xác định “ Tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, đào tạo trêntinh thần tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục ” Hệthống các nhà trường quân đội là một bộ phận của hệ thống giỏo dục quốc dân.Trong những năm qua, đứng trước yêu cầu mới của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc vàxây dựng quân đội, các nhà trường đó quỏn triệt sõu sắc đường lối, quan điểm củaĐảng, Nhà nước, thực hiện nghiêm túc Chiến lược phát triển giáo dục, Nghị quyếtĐại hội Đảng, các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương, Nghị quyết số 86 về
“ Cụng tác giáo dục - đào tạo trong tỡnh hỡnh mới” của Đảng uỷ Quân sự Trung
ương (nay là Quân ủy Trung ương) Vỡ vậy hệ thống nhà trường quân sự trongnhững năm qua đó được củng cố thêm một bước, chất lượng giáo dục – đào tạođược nâng cao, công tác quản lý giáo dục (QLGD) đạt những kết quả khỏtốt Thành tựu ấy đó gúp phần đào tạo ra những con người có phẩm chất, trỡnh độ,năng lực đáp ứng được yêu cầu xây dựng và bảo vệ đất nước Tuy nhiờn cụng tỏcquản lý giỏo dục đào tạo cũng như chất lượng đội ngũ cỏn bộ quản lý nhỡn chungcũn nhiều hạn chế, cần phải cú sự đổi mới trong thời gian tởi, bởi lẽ nó liên quantrực tiếp đến kết quả giáo dục của từng cơ quan, đơn vị
Để hoạt động giáo dục đạt kết quả tốt nhất đũi hỏi cú sự đổi mới củanhiều yếu tố trong quá trỡnh quản lý Trong phạm vi bài tiểu luận này tác giả
chỉ đề cập đến “Thực trạng và biện pháp đổi mới quản lý giáo dục trong
nhà trường - ý nghĩa trong đổi mới quản lý ở nhà trường quân đội”, qua đó
đề xuất một số biện pháp trong đổi mới công tác quản lý đối với các nhàtrường quân đội hiện nay
NỘI DUNG
1 Những lý luận cơ bản về quản lý nhà trường.
1.1 Khái niệm quản lý giáo dục và quản lý nhà trường.
- Quản lý giáo dục.
Khi nghiên cứu khái niệm này, chúng ta có thể tiếp cận dưới hai góc độ:
Trang 3Ở cấp vĩ mô: Quản lý giỏo dục là những tác động tự giác (có ý thức, có
mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý đến tất
cả các mắt xích của hệ thống (từ cấp cao nhất đến các cơ sở giáo dục là nhàtrường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triển giáodục, đào tạo thế hệ trẻ mà xã hội đặt ra cho ngành giáo dục
Ở cấp vi mô: Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động tự giác (có ý
thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản
lý đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh vàcác lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng
và hiệu quả mục tiêu giáo dục của nhà trường
- Quản lý nhà trường.
Theo nghĩa chung nhất: Quản lý trường học là hoạt động của các cơquan quản lý giáo dục nhằm tập hợp và tổ chức các hoạt động của giáo viên,học sinh và các lực lượng giáo dục khác huy động tối đa các nguồn lực giáodục để nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong nhà trường
Mục đích quản lý nhà trường là nâng cao chất lượng giáo dục- đào tạo,đưa nhà trường từ trạng thái hiện có tiến lên một trạng thái có chất lượng hơn.Mục đích cuối cùng của quản lý giáo dục là tổ chức quỏ trỡnh giáo dục cóhiệu quả để đào tạo một lớp thanh niên thông minh sáng tạo, năng động, tựchủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội
Các cấp quản lý của nhà trường: Cấp cao nhất là bộ giáo dục - đào tạo;
Có hai cấp quản lý trung gian là sở giáo dục – đào tạo ở tỉnh và phòng giáodục - đào tạo ở huyện; Cấp quản lý trực tiếp của nhà trường là ban giám hiệu
mà đại diện trực tiếp là hiệu trưởng
1.2 Sự cần thiết đổi mới quản lý nhà trường.
Đổi mới quản lý giáo dục trong nhà trường là một tất yếu khách quan
và cũng là sự đòi hỏi thật sự cấp thiết của xã hội trong giai đoạn hiện nay Bởi
Trang 4vì chúng ta đang sống trong thời đại có nhiều thay đổi trên tất cả các lĩnh vựccủa đời sống xã hội Sự tiến bộ của khoa học công nghệ, xu thế toàn cầu hóadiễn ra mạnh mẽ, nhu cầu ngày càng đa dạng của con người… tạo ra đòi hỏicác lĩnh vực của xã hội, trong đó hoạt động quản lý giáo dục cần có sự đổimới Trong lĩnh vực hoạt động quản lý giáo dục thì các nghị quyết của đảng,nhà nước đó chỉ ra những hạn chế, chẳng hạn: Quản lý giáo dục có mặt cònkém hiệu quả, một số hiện tượng tiêu cực chưa được ngăn chặn kịp thời, chứcnăng, nhiệm vụ của một số cơ quan quản lý chưa theo kịp với thực tiễn và nhucầu phát triển….Vì vậy, đổi mới công tác quản lý để giáo dục Việt Nam khắcphục những hạn chế, yếu kém nhằm thu hẹp khoảng cách với giáo dục cácnước tiên tiến thế giới Đồng thời, đổi mới để khắc phục những mâu thuẫnđang tồn tại của giáo dục nước nhà, đó là:
Mâu thuẫn giữa chính sách đầu tư còn hạn hẹp cho giáo dục với nhucầu phát triển giáo dục, giữa khả năng của nền kinh tế rất hạn chế và mongmuốn chủ quan về tốc độ nhanh trong phát triển giáo dục
Mâu thuẫn giữa số lượng người đi học và khả năng nâng cao chấtlượng; Giữa cơ sở vật chất, trình độ giáo viên, nội dung, phương pháp hiện
có với mục đính phát triển toàn diện Mẫu thuẫn giữa cơ cấu kinh tế, laođộng với cơ cấu giáo dục
Để khắc phục những hạn chế của giáo dục nước nhà và giải quyết cácmâu thuẫn đang tồn tại như trên cần có một số biện pháp mang tính khả thi,sát với tình hình thực tiễn
2.Thực trạng và biện pháp đổi mới quản lý giáo dục nhà trường hiện nay.
2.1 Thực trạng công tác quản lý nhà trường
- Về điểm mạnh:
Trang 5Qua thực tiễn trong quá trình đổi mới quản lý giáo dục, chúng ta đãthu được một số thành tựu cụ thể như:
Cơ sở pháp lý về giáo dục đã từng bước được tăng cường và hoànchỉnh như: đã ban hành được Luật giáo dục; Nghị định quy định chi tiếthướng dẫn thi hành; Bộ luật lao động về dạy nghề; Chính phủ đã ban hànhnhiều văn bản trong đó có Chiến lược phát triển giáo dục 2001- 2010… Tất
cả các văn bản quy phạm pháp luật trên đều được các cấp, các ngành, địaphương, nhà trường tổ chức học tập quán triệt để từng bước đưa Luật giáodục vào cuộc sống
Mạng lưới các trường học được sắp xếp, gắn đào tạo với nghiên cứukhoa học và sản xuất Cụ thể: trường tiểu học đã về đến thôn, ấp; trườngtrung học cơ sở đã về đến xã hoặc liên xã; trường trung học phổ thông đã vềđến quận, huyện hoặc cụm, xã, phường Các trường công lập tiếp tục đượcgiữ vững và phát huy được vai trò nòng cốt trong hệ thống giáo dục quốcdân Mạng lưới các trường đại học, cao đẳng và dạy nghề giai đoạn 2001-
2010 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, trong đó đã chú ý xây dựngcác trường đại học, cao đẳng tại các vùng khó khăn nhằm tạo điều kiệnthuận lợi cho việc đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ
Công tác quản lý đã được chấn chỉnh, giải quyết các vấn đề nổi cộm,lập lại trật tự kỷ cương, đẩy lùi tiêu cực Trước hết ngành giáo dục đã chấnchỉnh tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan; đã ban hành Chỉ thị và tiếnhành thanh tra, kiểm tra việc này Các cơ quan thanh tra, nòng cốt là cơ quanthanh tra giáo dục đã có một số biện pháp tích cực trong việc đấu tranhnhằm chấn chỉnh tệ nạn sử dụng văn bằng, chứng chỉ không hợp pháp và cấpphát văn bằng, chứng chỉ sai quy định Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị vềthực hiện cuộc vận động “hai không” trong giáo dục
- Về điểm hạn chế:
Trang 6Còn thiếu nhiều văn bản dưới luật Chưa quy định lại chức năng,nhiệm vụ các cơ quan quản lý giáo dục theo hướng tập trung làm tốt chức năngquản lý nhà nước, xây dựng, hoàn thiện các chính sách, cơ chế về giáo dục Việcxây dựng, ban hành một số văn bản dưới luật và Chiến lược phát triển giáo dụcgiai đoạn 2001- 2010 còn chậm so với yêu cầu; một số chính sách ban hànhnhưng chưa chuẩn bị kịp thời các văn bản hướng dẫn như về chính sách khuyếnkhích xã hội hoá giáo dục, về chế độ phụ cấp quản lý giáo dục, hoặc các văn bản
đã ban hành nhưng chưa tính hết các yếu tố xã hội nên còn gây tâm tư, vướngmắc trong đội ngũ cán bộ, giáo viên (như Quyết định về chế độ phụ cấp tráchnhiệm chỉ tính đến đội ngũ giáo viên trực tiếp lên lớp, không tính đến đội ngũcán bộ quản lý, phục vụ trong ngành giáo dục)
Trong phạm vi cả nước hiện nay vẫn còn bất hợp lý lớn về phân bốcác trường đại học, cao đẳng, dạy nghề theo địa bàn, lãnh thổ, theo cơ cấungành nghề đào tạo Chưa thực hiện tốt phân cấp quản lý giáo dục nhất làđối với các trường đại học Cơ cấu bộ máy quản lý nhà nước về giáo dục cònchưa hợp lý và có nhiều bất cập, chưa phù hợp và đáp ứng yêu cầu phát triểncủa sự nghiệp giáo dục Việc quản lý tài chính, nhân sự cho giáo dục cònnhiều lúng túng, vướng mắc Các hình thức học tập tại chức, từ xa, du học tựtúc, du học tại chỗ chưa được quản lý chặt chẽ Chưa có giải pháp hữu hiệukhắc phục tình trạng dạy thêm, học thêm
Việc thanh tra, kiểm tra công tác quản lý giáo dục đã được quan tâmnhiều hơn trước, song vẫn còn yếu Việc đánh giá, thi cử, tuyển sinh, nhất là vàocao đẳng và đại học chưa được xem xét giải quyết một cách cơ bản Các tiêu cựctrong thi, tuyển, bảo vệ luận án, cấp bằng chưa được chặn đứng, mà còn có chiềuhướng phức tạp và nghiêm trọng hơn Thực hiện các chủ trương, chính sách nhằmkhuyến khích, thúc đẩy việc gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và sảnxuất, dịch vụ, xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm còn chậm
Trang 7* Nguyên nhân của các yếu kém trên, trước hết là do chưa có quanniệm thống nhất và phù hợp với thực tiễn về quản lý nhà nước trong ngànhgiáo dục, dẫn đến tình trạng nhiều khi chỉ thiên về chỉ đạo tác nghiệp, thiếu coitrọng quản lý nhà nước về mặt luật pháp; phân cấp quản lý về giáo dục và phânđịnh chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu của từng cấp đối với giáo dục còn chưa rõràng, chưa thống nhất, một số mặt còn chồng chéo, dẫn dến thực hiện khácnhau giữa các địa phương, giữa ngành giáo dục với các cấp chính quyền và cácngành chức năng khác Công tác nghiên cứu khoa học giáo dục chưa đi vàogiải quyết những vấn đề bức xúc về lý luận và thực tiễn của ngành Chậm đổimới tư duy, chậm đề ra các định hướng chiến lược và chính sách vĩ mô đúngđắn để xử lý quan hệ giữa quy mô, chất lượng và hiệu quả giáo dục.
Đội ngũ cán bộ quản lý còn thiếu và yếu về trình độ và năng lực, chưađáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước,chưa theo kịp với thực tiễn và nhu cầu phát triển khi nền kinh tế đang chuyển từnền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường địnhhướng XHCN Một số cán bộ quản lý còn suy giảm về phẩm chất đạo đức Đâychính là những thách thức lớn đối với công tác quản lý giáo dục, bởi nó thuộcchủ quan của ngành giáo dục và đổi mới quản lý giáo dục là khâu đột phá có ýnghĩa hết sức quan trọng hiện nay để đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục
2.2 Biện pháp đổi mới quản lý nhà trường:
- Những yêu cầu cần nắm vững trong đổi mới quản lý ở cỏc nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Để đổi mới quản lý nhà trường thì người hiệu trưởng phải cần nắmvững và thực hiện một số yêu cầu sau:
Thứ nhất, nhà quản lý (hiệu trưởng)phải nhận thức được xu hướng chung về đổi mới quản lý giáo dục toàn cầu.
Quá trình giáo dục phải hướng tới người học, cần đề cao tính cá thểcủa người học Chương trình nội dung giáo dục phải sáng tạo theo nhu cầucủa người học Phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục cần linh hoạt, đa
Trang 8dạng phù hợp với từng đối tượng Trong công tác quản lý nên phát huy tínhchủ động, tích cực của cấp dưới, chuyển từ cách quản lý một chiều sang lấy
cơ sở làm trung tâm
Bên cạnh đó người hiệu trưởng cần nhận thức vai trò lãnh đạo và quản
lý của mình Cán bộ lãnh đạo là cán bộ có trọng trách định hướng, thu hút,thuyết phục và dẫn dắt người khác đi theo một triết lý hay tư tưởng đúng.Đối với nhà trường việc định hướng hoạt động thực chất là hoạch định sựphát triển bằng một chiến lược vạch ra tầm nhìn, sứ mạng, giá trị mục tiêu vàgiải pháp phát triển của nhà trường
Thứ hai, nắm “văn hóa” nhà trường
Văn hóa nhà trường là một tập hợp các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin vàhành vi ứng xử… đặc trưng của một trường học, tạo nên sự khác biệt với các tổchức khác Văn hóa nhà trường liên quan đến toàn bộ đời sống vật chất, tinh thầncủa một nhà trường Nó biểu hiện trước hết trong tầm nhìn, sứ mạng, triết lý,mục tiêu, các giá trị, phong cách lãnh đạo, quản lý… bầu không khí tâm lý Thểhiện thông qua các chuẩn mực, các giá trị, niềm tin, quy tắc ứng xử… được xem
là tốt đẹp và được mỗi người trong nhà trường chấp nhận Vì lẽ đó, vai trò củahiệu trưởng trong lãnh đạo phát triển văn hóa nhà trường là rất to lớn vì hiệutrưởng có vai trò quyết định chi phối sự phát triển văn hóa nhà trường
Thứ ba, có chiến lược phát triển cụ thể, rõ ràng
Cần hiểu rằng kế hoạch chiến lược phát triển nhà trường là bản kếhoạch, trong đó có những định hướng lớn thể hiện hình ảnh hiện thực trongtương lai mà nhà trường mong đạt tới và các giải pháp chiến lược để đạtđược trên cơ sở khả năng hiện tại, đảm bảo cho nhà trường có được sự pháttriển vượt bậc Cũng cần nắm rõ các khái niệm: Sứ mạng khẳng định mụcđích, lý do sự tồn tại của nhà trường, các lĩnh vực phục vụ ưu tiên và cáchthức phục vụ nhà trường sẽ thực hiện để thỏa mãn nhu cầu giáo dục họcsinh Giá trị là điều mà nhà trường cam kết thực hiện cho các bên có liên
Trang 9quan, các nguyên tắc chỉ đạo hành vi của các thành viên trong nhà trường.Tầm nhìn là ý tưởng về tương lai của nhà trường có thể đạt được, thể hiệnmong muốn của nhà trường và cộng đồng Tầm nhìn là mục tiêu vẫy gọi, nóchỉ ra cầu nối từ hiện tại tới tương lai.
Thứ tư, phát triển đội ngũ nhân lực nhà trường
Đội ngũ cán bộ, viên chức là lực lượng cơ bản tham gia xây dựng và pháttriển nhà trường, trong đó đội ngũ giáo viên có vai trũ quyết định đến chất lượnggiáo dục của nhà trường Vì vậy, người hiệu trưởng phải nắm rõ vai trò quản lýcủa mình Cụ thể là phải xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dụcđược chuẩn hóa, đảm bảo chất lượng, đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu đặc biệtchú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, lối sống, lương tâm, tay nghềcủa nhà giáo thông qua việc quản lý phát triển đúng định hướng và có hiệu quả
để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng những đòi hỏi ngàycàng cao của sự nghiệp cụng nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Thứ năm, huy động mọi nguồn lực phát triển nhà trường
Hiệu trưởng cần nắm vững nguồn lực của nhà trường là tập hợp cácyếu tố mà nhà trường sử dụng để thực hiện nhiệm vụ, bao gồm: Nguồn nhânlực, nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồn lực thông tin Trên cơ sởnắm vững các nhân tố bên trong và bên ngoài nhà trường ảnh hưởng đếnnguồn lực, hiệu trưởng xác định được vai trò của mỡnh trong việc huy độngcác nguồn lực phát triển nhà trường Quy trình huy động các nguồn lực pháttriển nhà trường thực chất là thực hiện các chức năng quản lý, đó là các chứcnăng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra Lập kế hoạch huy động các nguồnlực của nhà trường là thiết lập một hệ thống các vị trí cho mỗi cá nhân và bộphận, sao cho các cá nhân và bộ phận có thể kết hợp với nhau một cách tốtnhất để thực hiện các mục tiêu về huy động các nguồn lực của nhà trường.Lónh đạo huy động các nguồn lực trong nhà trường là việc định ra chủtrương đường lối, mục đích, tính chất, nguyên tắc hoạt động của nhà trường
Trang 10để huy động các nguồn lực Kiểm tra là quá trình xem xét các hoạt độngnhằm mục đích làm cho các hoạt động đạt kết quả tốt hơn, đồng thời kiểmtra giúp phát hiện ra những sai sót, sai lệch để có biện pháp khắc phục đảmbảo cho hoạt động huy động các nguồn lực thực hiện đúng hướng.
Thứ sáu, phát triển giáo dục toàn diện học sinh
Lãnh đạo và quản lý phát triển giáo dục toàn diện học sinh là lãnh đạo
và quản lý các hoạt động dạy học, giáo dục trong trường phổ thông giúp họcsinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng
cơ bản hình thành nhân cách con người Việt Nam, xây dựng tư cách và tráchnhiệm công dân chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống,tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Người hiệu trưởng cần phải trang bị chomình cách nhìn mới về chương trình quản lý giáo dục, đó là: Tập trung vàoviệc lãnh đạo quản lý nhà trường là một vấn đề cấp thiết, vì rằng xu hướng đẩymạnh phát triển toàn cầu đang đặt ra những cơ hội và thách thức đối với sựphát triển trước hết phải nhanh chóng tiếp cận với tư duy mới Tập trung vàoviệc lãnh đạo quản lý, vào sự đổi mới, thực tế hiện nay cần phải thay đổi một
số vấn đề như sau: Đối với giáo viên còn nhiều bất cập về phân công lao động,chế độ tiền lương Đối với học sinh vẫn còn một số em cỏ biệt, ham chơi hơnham học Đối với phụ huynh: Không hài lòng về cơ sở vật chất trường lớp, cònphó thác về trách nhiệm giáo dục cho nhà trường
- Các biện pháp đổi mới quản lý giáo dục trong nhà trường thể hiện ở các nội dung sau:
Một là, tiếp tục đổi mới tư duy giáo dục
Theo PGS,TS Trần Đỡnh Tuấn cần phải:“Chuyển tư duy đổi mới hướng ngoại sang tư duy đổi mới hướng nội”; chuyển từ tư duy đổi mới mang tính phân tán, nhỏ lẻ sang tư duy đổi mới mang tính hệ thống, đồng bộ; từ tư duy giáo dục bao cấp , mang tính quyền uy sang tư duy giáo dục
tự chủ…” Nếu không có quyết tâm cao trong đổi mới giáo dục, không có