Trước hết, về khái niệm gốc văn hoá, hiện nay, người ta đã thống kê trên thế giới có tới ngoài 300 quan niệm khác nhau; mỗi quan niệm là chính kiến từ một góc nhìn. Tuy nhiên, có thể thấy điểm chung cốt lõi và khá nhất quán thể hiện một cách phổ biến qua hầu hết các khái niệm văn hoá, đó là sự nhấn mạnh tới yếu tố con người. Văn hoá là những gì gắn với con người, thuộc con người và đời sống của con người; do đó, tất cả những gì mang bản chất tự nhiên đều không phải là văn hoá. Trong đó, một quan niệm được thừa nhận rộng rãi: văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và giá trị tinh thần do con người sáng tạo ra.
Trang 1XÂY DỰNG VĂN HOÁ TỔ CHỨC TRONG GIÁO DỤC
VÀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC Ở CÁC NHÀ TRƯỜNG HIỆN NAY
Trước hết, về khái niệm gốc văn hoá, hiện nay, người ta đã thống kê trên thế giới có tới ngoài 300 quan niệm khác nhau; mỗi quan niệm là chính kiến từ một góc nhìn Tuy nhiên, có thể thấy điểm chung cốt lõi và khá nhất quán thể hiện một cách phổ biến qua hầu hết các khái niệm văn hoá, đó là sự nhấn mạnh tới yếu tố con người Văn hoá là những gì gắn với con người, thuộc con người và đời sống của con người; do đó, tất cả những gì mang bản chất tự nhiên đều không
phải là văn hoá Trong đó, một quan niệm được thừa nhận rộng rãi: văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và giá trị tinh thần do con người sáng tạo ra.
Xét về bản chất, mỗi nhà trường là một tổ chức hành chính – sư phạm.
Đó là một thế giới thu nhỏ với những cơ cấu, chuẩn mực, quy tắc hoạt động, những giá trị, điểm mạnh và điểm yếu riêng do những con người cụ thể thuộc mọi thế hệ tạo lập Với tư cách là một tổ chức, mỗi nhà trường đều tồn tại, dù
ít hay nhiều, một nền văn hoá nhất định
Như bất kỳ một cơ quan, công sở hoặc doanh nghiệp nào, mỗi khi bước vào một nhà trường, người ta thường cảm nhận được bầu không khí đặc trưng của nhà trường đó qua hàng loạt các dấu hiệu: hoặc hiển hiện dễ thấy, hoặc ngầm định khó thấy Mỗi nhà trường đều tự mình biểu lộ ra bên ngoài một hình ảnh tốt đẹp hoặc tầm thường nào đó Hình ảnh này được tạo nên bởi người dạy, người học, người quản lý trong nhà trường, được chuyển tải và phản ánh bởi đồng nghiệp trong địa phương và phụ huynh cũng như cộng đồng
xã hội xung quanh, bởi cơ quan quản lý và người sử dụng sản phẩm giáo dục – những đối tượng phản ảnh chất lượng sản phẩm giáo dục của nhà trường một cách rõ nét và khách quan
Giáo dục gắn liền với lịch sử loài người Đối với nhân loại, giáo dục là phương thức bảo tồn và bảo vệ kho tàng tri thức văn hoá xã hội Nhân dân Việt nam vốn có truyền thống hiếu học và một nền giáo dục lâu đời, trải qua các
Trang 2thời kỳ lịch sử, cộng đồng người Việt đã tiếp thu và chọn lọc, hình thành nên đạo đức, tư tưởng văn hóa Việt nam Nền tảng văn hóa ấy đã tạo nên bản sắc
về nhân cách con người Việt nam
Cũng như sự tồn tại của giáo dục, văn hoá xuất hiện từ khi có loài người,
có xã hội Văn hoá tồn tại khách quan và tác động vào con người sống trong
nó Nếu môi trường tự nhiên là cái nôi đầu tiên nuôi sống con người, để loài người hình thành và sinh tồn thì văn hóa là cái nôi thứ hai giúp con người trở thành “người” theo đúng nghĩa, hoàn thiện con người, hướng con người khát vọng vươn tới chân - thiện - mỹ
Trong một tổ chức nói chung cũng như một Nhà trường, văn hóa luôn tồn tại trong mọi hoạt động tổ chức đó Vấn đề là con người có ý thức được sự tồn tại của nó để quản lý và sử dụng sức mạnh của nó hay không Bản thân văn hóa rất đa dạng và phức tạp Do đó, khi có những tiếp cận nghiên cứu khác nhau sẽ dẫn đến có nhiều quan niệm về văn hóa, nhưng tựu chung lại, các nhà nghiên cứu đều có một nghĩa chung căn bản: văn hóa là sự giáo hóa, vun trồng nhân cách con người, làm cho con người và cuộc sống con người trở nên tốt đẹp hơn
Việt nam, với sự phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vào những năm gần đây, văn hoá tổ chức đã được nhận diện như một tiêu chí khi xây dựng hoạt động của các tổ chức mang tính chuyên nghiệp Điều đó chứng tỏ khái niệm văn hoá tổ chức tuy còn mới mẻ đối với Việt nam nhưng các tổ chức đã ý thức được tầm quan trọng của văn hoá tổ chức Và hơn bất cứ tổ chức nào hết trong xã hội, Nhà trường phải là tổ chức có “hàm lượng” văn hoá cao nhất; là nơi hội tụ, kết tinh văn hoá để đào tạo ra những chuẩn mực văn hoá cho xã hội
Về góc độ tổ chức, văn hoá tổ chức được coi như một mẫu thức cơ bản, tạo ra một môi trường quản lý ổn định, giúp cho Nhà trường thích nghi với môi trường bên ngoài, tạo ra sự hoà hợp môi trường bên trong Một tổ chức có nền văn hóa mạnh sẽ hội tụ được cái tốt, cái đẹp cho xã hội Văn hoá tổ chức sẽ
Trang 3hội tụ sức mạnh của trí tuệ và lòng nhân ái trong xã hội, góp phần quan trọng tạo nên sản phẩm giáo dục toàn diện
Đối với đội ngũ cán bộ, giáo viên Nhà trường, văn hoá tổ chức thúc đẩy
sự sáng tạo cá nhân, tạo nên tình thương yêu chân thành giữa các thành viên và đảm bảo cho sự hợp tác vì mục tiêu chung Thầy cô giáo là người trực tiếp tham gia hoạt động dạy học Và hơn ai hết, chính Nhân cách Nhà giáo sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới nhân cách học trò Vì vậy, chúng ta rất cần những Nhà giáo ngoài kiến thức chuyên môn, phải hiểu biết rộng về cuộc sống, có kiến thức sâu sắc về văn hóa xã hội
Đối với học sinh, sinh viên văn hóa tạo nên giá trị đạo đức và có vai trò điều chỉnh hành vi Khi được giáo dục trong một môi trường văn hóa và thấm nhuần hệ giá trị văn hóa, học trò không những hình thành được những hành vi chuẩn mực mà quan trọng hơn là ẩn chứa trong tiềm thức các em là niềm tin nội tâm sâu sắc vào những điều tốt đẹp, từ đó, khao khát cuộc sống hướng thiện và sống có lý tưởng Đồng thời, Văn hóa Nhà trường còn giúp các em về khả năng thích nghi với xã hội Một con người có văn hóa thì trong con người
đó luôn hội tụ đầy đủ những giá trị đạo đức căn bản, đó là đức tính khiêm tốn,
lễ độ, thương yêu con người, sống có trách nhiệm với bản thân và xã hội Do vậy, khi gặp những tình huống xã hội phát sinh, dù là những tình huống mà các
em chưa từng trải nhưng nhờ vận dụng năng lực văn hóa để điều tiết hành vi một cách hài hòa, các em có thể tự điều chỉnh mình phù hợp với hoàn cảnh, ứng xử hợp lẽ, hợp với lòng người và cuộc sống xung quanh
Quan niệm về “văn hoá tổ chức” (organizational culture)
Đối với bất kỳ nhà quản lý nào, hoạt động quản lý đều diễn ra trong một bối cảnh, một môi trường văn hoá cụ thể Một người hiệu trưởng có thể thành công ở trường này, nhưng chưa hẳn đã thành công ở trường khác Cũng như vậy, một kinh nghiệm giáo dục hay ở nước này, nhưng áp dụng vào nước khác
sẽ thất bại; việc đổi mới giáo dục ở miền núi diễn ra theo một lộ trình với những diễn tiến khác so với miền xuôi; v.v… Đương nhiên điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, song rõ ràng, yếu tố môi trường, trong đó có hệ giá trị, có
Trang 4truyền thống văn hoá, v.v… đã ảnh hưởng đến động thái và kết quả cuả hoạt động quản lý Do đó, nhà quản lý phải thông qua văn hoá tổ chức để tiến hành hoạt động quản lý Đây là yêu cầu tất yếu của quản lý một tổ chức nói chung, trong đó có cơ sở giáo dục
Văn hoá tổ chức (hay văn hoá của tổ chức) là quan niệm giá trị cơ bản của tổ chức được đoàn thể các thành viên trong tổ chức tự giác chấp nhận Nó quy định cung cách tư duy, cung cách hành động của mọi thành viên trong tổ chức, đến mức trở thành những thói quen, nếp nghĩ của mọi người Đây cũng
là tài sản chung, là truyền thống của tổ chức Một tổ chức mạnh là tổ chức tạo được một nền văn hoá của nó gồm những quan niệm giá trị cơ bản, ý thức trách nhiệm của tất cả các thành viên trong tổ chức, một không khí tâm lý thúc đẩy mọi người phấn đấu, bảo đảm cho tổ chức luôn luôn thành công, góp phần tích cực thúc đẩy quá trình đổi mới quá trình đổi mới và phát triển của tổ chức Trên sách báo, đôi khi ta bắt gặp một số tác giả nói về “văn hoá quản lý” Nhưng “văn hoá tổ chức” vừa đề cập được hiểu là văn hoá của cả một tổ chức, trong đó diễn ra hoạt động quản lý Như vậy “văn hoá tổ chức” có nghĩa rộng hơn “văn hoá quản lý” Vả lại, trong một tổ chức nếu có văn hoá quản lý
mà không có văn hoá tổ chức, không dựa trên văn hoá tổ chức thì quản lý sẽ không phát triển bền vững Lẽ dĩ nhiên, hai nền văn hoá này có quan hệ gắn bó với nhau, hỗ trợ nhau để cùng làm thành các yếu tố không thể thiếu của sự phát triển tổ chức
Có thể nói chưa bao giờ “văn hoá” lại được bàn đến sôi nổi như hiện nay, bởi nó, một cách khách quan, đang thấm vào tất cả các hoạt động của đời sống xã hội Ngày nay, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về văn hoá như sau:
“Văn hoá hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần
và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng văn hoá đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân Chính văn hoá làm cho chúng ta trở thành sinh vật đặc biệt nhân bản
Trang 5có lý tính, có óc phê phán và dấn thân một cách đạo lý Chính nhờ văn hoá mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một thực thể chưa hoàn chỉnh đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo những công trình vượt trội lên bản thân
Văn hoá là tổng thể những nét đặc trưng tiêu biểu nhất của xã hội thể hiện trên các mặt vật chất, tinh thần, tri thức và tình cảm
Di sản văn hoá (hay còn gọi là tài sản văn hoá) gồm di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể
Di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể gắn kết với nhau tạo nên một hệ thống các giá trị chuẩn mực xã hội và khẳng định bản sắc riêng của một cộng đồng, của một dân tộc”7
Ở nước ta, công cuộc CNH, HĐH đang được xây dựng, vấn đề văn hoá
và phát triển nguồn lực con người luôn luôn phải đặt ra và giải quyết trong mối quan hệ không thể tách rời Nếu con người được chăm sóc đầy đủ và phát triển tốt đẹp, thì nguồn lực con người phát triển; ngược lại, nguồn lực con người phát triển sẽ làm cho các quan hệ văn hoá phát triển, các giá trị tinh thần của con người mang đầy tính nhân văn Việc bồi dưỡng và phát huy nguồn lực con người ở nước ta là xác định, định hướng cho sự chọn lựa của cá nhân nhằm khẳng định một nhân cách trong đó có sự kết hợp giữa cái độc đáo cá nhân với các quan hệ xã hội Hiện nay chúng ta đang
xây dựng nền văn hoá mang đậm bản sắc dân tộc gắn liền với các giá trị hiện đại trên nền tảng của chủ nghĩa nhân văn cao đẹp, trong đó nhân tố con người trở thành mục tiêu và động lực của sự phát triển xã hội Và, con người sẽ trở thành một nhân cách văn hoá, đó là “Con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức là động lực của sự nghiệp xây dựng xã hội mới, đồng thời là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội” như lời nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười phát biểu trong buổi khai mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương khoá VII1
Trang 6Có thể coi văn hoá tổ chức là môi trường trong đó diễn ra hoạt động của mọi thành viên, trong đó có hoạt động của chủ thể quản lý Sự khác nhau về quản lý thể hiện trong các nền văn hoá tổ chức khác nhau Song, dù thế nào đi nữa thì văn hoá tổ chức đòi hỏi mọi thành viên, trước hết là người lãnh đạo tổ chức phải hành động bắt nguồn từ con người, vì con người, vì lợi ích của tổ chức và của xã hội Nghĩa là tổ chức và những thành viên của nó phải giải đáp các câu hỏi sau đây:
Trách nhiệm đối với sự phát triển xã hội, phát triển mội trường và phát triển cá nhân? Sự đối xử với đối tượng phục vụ? Sự đối xử giữa các thành viên trong
tổ chức? Sự đối xử với các liên đới? Quan niệm về chất lượng sản phẩm của
tổ chức? Quan niệm về hợp tác và cạnh tranh?
Việc giải đáp những câu hỏi nêu trên tạo thành bộ ba chỉnh thể: nhận thức, hành vi và thái độ của các thành viên về văn hoá tổ chức của mình
Biểu hiện của văn hoá tổ chức trong giáo dục và quản lý giáo dục
Nói văn hoá tổ chức trong giáo dục là muốn đề cập đến văn hoá trong tổ chức giáo dục Nó được xem là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của các thành viên trong tổ chức giáo dục đó
Cụ thể hoá điều trên, trong tổ chức giáo dục (chẳng hạn cơ quan quản
lý giáo dục, nhà trường, trung tâm giáo dục, công ty trong ngành Giáo dục, v.v…) mọi thành viên đều có nhận thức, hành vi và thái độ tích cực đối với tổ chức (nơi mình đang làm việc), góp phần làm cho tổ chức phát triển vì xã hội
và vì thế hệ trẻ
Văn hoá tổ chức của một nhà trường là hệ thống niềm tin, giá trị, chuẩn mực, thói quen và truyền thống hình thành trong quá trình phát triển của nhà trường, được các thành viên trong nhà trường thừa nhận, làm theo và được thể hiện trong các hình thái vật chất và tinh thần, từ đó tạo nên bản sắc riêng cho mỗi tổ chức sư phạm.
Tương tự như trên, những câu hỏi cần phải đặt ra đối với tổ chức giáo dục (chẳng hạn đối với nhà trường) để giải đáp là:
Trang 7Trách nhiệm của nhà trường đối với xã hội, đối với môi trường, đối với cộng đồng và đối với sự phát triển của học sinh?
Sự đối xử đối với học sinh (đối tượng phục vụ)?
Sự đối xử giữa các thành viên trong nhà trường?
Sự đối xử với các liên đới (chẳng hạn phụ huynh học sinh, lãnh đạo địa phương, lãnh đạo chuyên môn cấp trên, các lực lượng xã hội, các cơ quan chức năng ở địa phương, với người sử dụng học sinh ra trường, v.v…)?
Quan niệm về chất lượng giáo dục (chất lượng nhân cách được nhà trường đào tạo)?
Quan niệm về hợp tác và cạnh tranh trong giáo dục (chẳng hạn với các trường bạn, với các tổ chức văn hoá, sản xuất, kinh doanh, v.v…)?
Những điều này được triển khai theo ba thành tố thuộc sơ đồ trên: nhận thức, hành vi và thái độ, và được cụ thể hoá như sau
Thứ nhất, về nhận thức, là thành viên trong tổ chức giáo dục, mọi người đều phải có quan niệm đúng đắn về mục tiêu, tính chất của nền giáo dục trước yêu cầu của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, một nền giáo dục đáp ứng yêu cầu của đất nước đang xây dựng CNH, HĐH, mở cửa và hội nhập Điều này đã được các Nghị quyết của Đảng, Nhà nước chỉ ra Trong một cơ sở giáo dục, ví dụ như nhà trường, cả người dạy và người học đều phải nắm vững điều này Đối với người học, phải có quan niệm đúng về mục đích của việc học: học để hình thành và phát triển nhân cách, để bồi dưỡng và phát triển năng lực bản thân, để lập thân, lập nghiệp, để cống hiến cho xã hội Do
đó không chấp nhận lối học vẹt, thụ động, ỷ lại vào thầy giáo và người khác, học thuộc lòng những điều trong sách vở chỉ để thi lấy bằng cấp Đây là quan niệm và phong cách phi văn hoá, không phải quan niệm và phong cách của người chủ nhân tương lai theo mong muốn của xã hội, một xã hội đầy biến động trong nền kinh tế thị trường, mở cửa và hội nhập
Ngày nay giáo dục tập trung vào con người đang là xu hướng phát triển mạnh mẽ ở nhiều nước trên thế giới “Các mục tiêu giáo dục phải được hình dung như là những sự lựa chọn có quan hệ đến các mục đích và trách nhiệm xã
Trang 8hội cả sự phát triển và sự tăng trưởng quyền lực của cá nhân”5 “Người xưa thường nói: “Sĩ học hy hiền, hiền hy thánh, thánh hy thiên” Nghĩa là: Kẻ sĩ học tập với niềm mong ước trở thành người hiền, người hiền mong ước trở thành bậc thánh, còn bậc thánh thì mong ước trở nên anh minh, khoan thứ như trời cao”2 Như vậy, giáo dục phải hướng vào mục tiêu phát triển xã hội và phát triển cá nhân Đây là mục tiêu kép cần được nhận thức thống nhất trong toàn xã hội, trước hết là những người làm công tác giáo dục và cha mẹ học sinh Nó được coi là nét văn hoá trong quan niệm về giáo dục Vì vậy, quan niệm “học vì bằng cấp”, “học để làm ông này ông nọ”, … không còn chỗ đứng
và được thay thế bằng quan niệm đúng đắn hơn, nhân bản hơn và cũng đượm màu sắc văn hoá hơn
Mặt khác, quan niệm về vai trò của người giáo dục (theo nghĩa rộng của
từ này) và người được giáo dục đã thay đổi: người giáo dục là người hướng dẫn, tổ chức, điều khiển, hỗ trợ nhằm làm cho người được giáo dục phát huy vai trò tích cực, chủ động, độc lập trong việc chiếm lĩnh tri thức, tiến tới tự giáo dục bản thân Nghĩa là tạo điều kiện cho họ phát triển năng lực nội sinh như: năng lực học tập (trong đó có năng lực tự học); khả năng thích ứng, nhanh chóng hội nhập với hoàn cảnh, v.v… để khẳng định vai trò của mình trong xã hội Điều này đòi hỏi người giáo dục và người được giáo dục luôn luôn đổi mới phương pháp giáo dục, phương pháp dạy và học Vì vậy, quá trình dạy học (theo nghĩa rộng) được coi là quá trình dạy – tự học Và quan hệ giữa người dạy và người học là quan hệ hợp tác, không chấp nhận quan hệ một chiều, áp đặt theo kiểu thụ động thầy giảng trò nghe như trước nữa Đây là quan niệm có tính cách mạng và cũng là văn hoá trong giáo dục, vì nó đề cao
vị trí và vai trò người học, đồng thời cũng đòi hỏi người dạy nâng cao vai trò của mình với trách nhiệm là người thiết kế, tổ chức sự phát triển của người học Dạy học vì sự phát triển của con người chứ không phải vì thi cử, vì thành tích và như vậy sẽ gạt bỏ được “chất lương giả”, cũng là biểu hiện phi văn hoá trong giáo dục
Trang 9Giáo dục là một bộ phận của xã hội có chức năng chính yếu hình thành
và phát triển nhân cách Từ xa xưa, người ta đã tìm ra nhiều phương thức giáo dục khác nhau nhằm thực hiện mục đích đó Tuy nhiên, việc này không đơn giản, bởi lẽ một thừi người ta đã áp dụng phương thức giáo dục áp đặt một chiều làm thui chột vai trò chủ thể của người học và khả năng sáng tạo, độc lập của họ Ngày nay, người học phải được đặt vào vị trí trung tâm trong mọi hoạt động giáo dục, sao cho họ trở thành chủ thể đích thực trong hoạt động học Do
đó, dạy học phải hướng vào người học, người học là người đi học mà không phải là người được học (theo quan điểm của Jean – Mare Denommé và Madeleine Roy) Về vấn đề này, J Piaget đề cập đến thuật ngữ “tự chủ trí tuệ” (autonomie intellectuelle) khi ông nói: “Mục đích của tự chủ trí tuệ không phải
là biết nhắc lại hay bảo tồn những chân lý đã có, vì một chân lý mà người ta tái sản xuất, chỉ là một “nửa – chân lý”: đó là phải học chiếm lĩnh bằng chính bản thân mình cái “chân lý” đó, với sự chấp nhận chịu tốn thời gian và phải trải qua tất cả những quanh co mà hoạt động thực sự đòi hỏi…” Đây là nền giáo dục nhân bản và cũng là văn hoá nhân bản, vì nền giáo dục này bởi con người
và vì con người
Bên cạnh nhận thức trên, người làm công tác giáo dục còn phải có lý tưởng nghề nghiệp, bởi nó làm thành nét văn hoá trong nhân cách của người giáo dục “Tất cả vì học sinh thân yêu” là lý tưởng nghề nghiệp của nhiều giáo viên Để có lý tưởng nghề nghiệp, giáo viên phải có “Tâm” và “Đạo” “Tâm” khơi dậy ở người thầy lòng nhân ái, thương yêu học trò; “Đạo” đặt ra yêu cầu đối với thầy trong việc thường xuyên nâng cao trình độ kiến thức, chuyên môn
để vững vàng dẫn dắt học trò trên con đường phát triển “Tâm” và “Đạo” luôn luôn gắn bó, hỗ trợ nhau: “Tâm” là ngọn đuốc soi đường cho “Đạo”, ngược lại
“Đạo” làm cho “Tâm” sáng hơn Đó cũng là một biểu hiện của “Đức” và “Tài” trong nhân cách người giáo viên Trong nền kinh tế thị trường, lý tưởng nghề nghiệp của người giáo viên càng cần được khẳng định mạnh mẽ hơn bao giờ hết Bởi nếu “Tâm” không sáng, “Đạo” sẽ lệch lạc, sớm muộn sẽ sa vào con
Trang 10đường sùng bái vật chất, đồng tiền, làm mất uy tín của người giáo viên, tiến tới mất dần truyền thống “tôn sư trọng đạo” vốn có từ lâu đời trong nhân dân ta
Trong một tổ chức giáo dục, người lãnh đạo và quản lý phải là người đi đầu trong việc nhận thức về mục đích, tính chất của giáo dục, về vai trò của người dạy và người học, về lý tưởng nghề nghiệp để thường xuyên có những tác động giúp giáo viên, học sinh cũng như cha mẹ học sinh có quyết định đúng trong quá trình giáo dục
Nhà trường là một tổ chức giáo dục, cũng có thể coi là tổ chức văn hoá trong cộng đồng Những người làm giáo dục đều là những người có trình độ, nói chung là những người được coi là có văn hoá, nên việc tạo lập văn hoá của
tổ chức là thuận lợi đối với họ Song, thực tế cho thấy, việc tạo dựng văn hoá chung của nhà trường không chỉ trông cậy vào trình độ và tính tự giác của các thành viên (giáo viên, công nhân viên, học sinh, cha mẹ học sinh, …), mà phải
áp dụng những biện pháp mang tính cưỡng chế Cho nên, một mặt tôn trọng tính tự giác của các thành viên, mặt khác nhà quản lý (hiệu trưởng) phải thông qua quyền lực và uy quyền của mình để làm cho các thành viên trong nhà trường chấp nhận những nét văn hoá tốt đẹp và có hành vi, thái độ phù hợp với những nét văn hoá đó Đó cũng là quá trình hình thành nền văn hoá chung của nhà trường, tiến tới trở thành những giá trị văn hoá truyền thống của riêng nhà trường và là hành trang không thể thiếu của giáo viên, học sinh trong quá trình giáo dục, ngay cả khi họ rời ghế nhà trường bước vào cuộc sống
Ở rất nhiều trường thường có phòng truyền thống, bài học đầu tiên đối với học sinh lớp đầu cấp được tổ chức ngay tại phòng truyền thống Những gương tốt của học sinh và giáo viên trong giảng dạy và học tập, trong chiến đấu chống ngoại xâm, trong lao động sản xuất, trong kinh doanh, trong nghiên cứu khoa học, v.v… làm thành nét văn hoá truyền thống riêng của nhà trường
và trở thành những bài học có tác dụng khích lệ rất lớn của thầy và trò phấn đấu trong quá trình “Dạy tốt, Học tốt” như lời căn dặn của Bác Hồ
Thứ hai là về hành vi – có thể hiểu hành vi là quan hệ ứng xử trong hai cặp quan hệ: người – người, người – việc Quan hệ người – người là quan hệ