vậy, trong sáng kiến này, tôi mạnh dạn đưa ra: “ Một số biện pháp chỉ đạo độingũ giáo viên dạy học theo định hướng phát triển năng lực chung cho học sinh ở Trường Tiểu học Định Hưng năm
Trang 1TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐỊNH HƯNG
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÁC NĂNG LỰC CHUNG CHO HỌC SINH
TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐỊNH HƯNG
NĂM HỌC 2020 - 2021
Người thực hiện: Bùi Thị Tâm Chức vụ: Phó Hiệu trưởng Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Định Hưng SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Quản lý
YÊN ĐỊNH, NĂM 2021
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từhọc chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động
xã hội, hoạt động trải nghiệm Theo đó, giáo dục phổ thông đang đổi mới mạnh
mẽ theo hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bị đầy đủ cả kiến thức,năng lực và phẩm chất cho học sinh nhằm giúp các em trở thành những người tíchcực, tự giác, sáng tạo đáp ứng với nguồn nhân sự cho sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa và hội nhập Quốc tế Để thực hiện tốt mục tiêu trên, chúng ta đã và đangchuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực củangười học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗquan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học
Với học sinh tiểu học, các năng lực được hình thành và phát triển trong quátrình học tập, rèn luyện, hoạt động trải nghiệm trong và ngoài nhà trường Tuynhiên, để tiến đến thành công đòi hỏi sự nỗ lực không nhỏ của đội ngũ nhà giáotrong việc nâng cao chất lượng chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, ý thức chủđộng trong dạy học Tuy nhiên tới nay, không phải thầy cô nào cũng thực hiệnđược và thực hiện thành công Nguyên nhân bởi số đông các thầy cô còn mắc bệnhnghề nghiệp như chạy theo lý thuyết kinh điển, bám vào tri thức có sẵn trong sáchgiáo khoa, không dám thay đổi nội dung dạy học, không gắn với thực tiễn đờisống, luôn cho mình là đúng, khó chịu với những thắc mắc của học sinh
Để đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực người học trong quá trình giáo dụcđòi hỏi đội ngũ giáo viên phải thật sự nỗ lực thay đổi về phương pháp, hình thứcdạy học, phương pháp đánh giá học sinh Và như vậy đòi hỏi giáo viên phải đượctập huấn kĩ hơn về đổi mới phương pháp như dạy nêu vấn đề, dạy theo nhóm, theo
dự án giáo viên phải tiếp thu cách dạy theo cảm nhận, theo trải nghiệm sáng tạocủa phương pháp dạy giá trị sống, kĩ năng sống Giờ dạy các bộ môn không thể làgiờ đọc chép hay nhìn chép, nó phải thiết thực, sôi động như chính cuộc sống, đó
là những giờ dạy thật sự mở
Nhận thức rõ điều đó, với trách nhiệm là phó Hiệu trưởng chỉ đạo công tácchuyên môn trong nhà trường, bản thân cần phải làm tốt việc chỉ đạo cho giáoviên, để họ rõ “bản chất” của việc dạy học phát triển năng lực? Dạy học như thếnào để phát triển được năng lực cho học sinh trong từng môn học? Năng lực cầnđạt được trong từng môn học, tiết dạy? Đánh giá như thể nào để khuyến khíchđược sự phát triển năng lực của học sinh? Tôi luôn trăn trở tìm các giải phápgiáo dục phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường để giáo dụchình thành phát triển năng lực cho học sinh phù hợp với điều kiện thực tế của đơn
vị, địa phương Từ đó, có kế hoạch chiến lược chỉ đạo đội ngũ không phải trướcmắt mà còn lâu dài, với những giải pháp thật cụ thể, thiết thực, khoa học Chính vì
Trang 3vậy, trong sáng kiến này, tôi mạnh dạn đưa ra: “ Một số biện pháp chỉ đạo đội
ngũ giáo viên dạy học theo định hướng phát triển năng lực chung cho học sinh
ở Trường Tiểu học Định Hưng năm học 2020 - 2021” để góp phần nâng cao chất
lượng đội ngũ, nâng cao chất lượng giáo dục học sinh và nâng cao hiệu quả côngtác chỉ đạo chuyên môn của bản thân tôi, đồng thời đáp ứng với chương trình giáodục phổ thông 2018 cấp Tiểu học
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Xác định thực trạng công tác dạy học của đội ngũ giáo viên về định hướngphát triển năng lực cho học sinh ở trường Tiểu học Định Hưng
- Đề ra các giải pháp, biện pháp chỉ đạo đội ngũ giáo viên dạy học địnhhướng phát triển năng lực cho học sinh góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục củacấp học
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về công tác dạy học định hướng phát triển nănglực học sinh
- Năng lực thực tế về chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên về dạy họcphát triển năng lực cho học sinh ở trường Tiểu học Định Hưng
-Tổng kết các biện pháp phù hợp để tăng cường chỉ đạo chuyên môn nghiệp
vụ cho đội ngũ giáo viên trường Tiểu học Định Hưng đáp ứng với đổi mới giáodục phổ thông trong giai đoạn hiện nay
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu các văn kiện, Nghị quyết, các văn bản, hướng dẫn của ngành
giáo dục về nội dung chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức lớp học theođịnh hướng phát triển năng lực cho học sinh
Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
Điều tra cơ bản kết hợp với quan sát, đàm thoại, phỏng vấn, trò chuyện đểnghiên cứu thực trạng biện pháp chỉ đạo đội ngũ giáo viên trường Tiểu học ĐịnhHưng dạy học phát triển năng lực cho học sinh
Thực nghiệm sư phạm để thử nghiệm biện pháp chỉ đạo đội ngũ giáo viên dạyhọc phát triển năng lực học sinh nhằm nâng cao kết quả của hoạt động dạy và họctrong nhà trường
Nghiên cứu sản phẩm hoạt động của giáo viên và học sinh (Hồ sơ giáo viên,
hồ sơ học sinh)
Trang 42 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiệnmột hoạt động nào đó Hoặc: Năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiếnthức, kỹ năng để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhấtđịnh Năng lực gồm có năng lực chung và năng lực đặc thù Năng lực chung lànăng lực cơ bản cần thiết mà bất cứ người nào cũng cần phải có để sống và họctập, làm việc Năng lực đặc thù thể hiện trên từng lĩnh vực khác nhau như năng lựcđặc thù môn học là năng lực được hình thành và phát triển do đặc điểm của mônhọc đó tạo nên
Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ các thao tác có tổ chức và có địnhhướng giúp người học từng bước hình thành các năng lực cần thiết nhằm giảiquyết các vấn đề thực tế đặt ra trong cuộc sống của mỗi người học một cách sángtạo và hiệu quả
Dạy học phát triển năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữahoạt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này.Trong đó nhấn mạnh người học cần đạt được các mức năng lực như thế nào sau
khi kết thúc một giai đoạn (hay một quá trình) dạy học.
Chương trình giáo dục phổ thông đảm bảo phát triển phẩm chất và năng lựcngười học thông qua nội dung giáo dục những kiến thức kỹ năng cơ bản, thiếtthực, hiện đại; hài hòa đức, trí, thể, mĩ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức,
kỹ năng đã học để giải quyết vấn đề trong học tập và đời sống; tích hợp cao ở cáclớp học dưới, phân hóa dần ở các lớp học trên; thông qua các phương pháp tổ chứcgiáo dục phát huy tính chủ động và tiềm năng của mỗi học sinh, các phương phápđánh giá và phương pháp giáo dục để đạt được mục tiêu giáo dục đó
Tại Điều 8 Đánh giá thường xuyên sự hình thành và phát triển năng lực của
học sinh(Quy định đánh giá học sinh tiểu học Ban hành kèm theo Thông tư số 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) có nêu:
“Các năng lực của học sinh được hình thành và phát triển trong quá trình học tập, rèn luyện, hoạt động trải nghiệm cuộc sống trong và ngoài nhà trường Giáo viên đánh giá mức độ hình thành và phát triển một số năng lực của học sinh thông qua các biểu hiện hoặc hành vi như sau:
- Tự phục vụ, tự quản: thực hiện được một số việc phục vụ cho sinh hoạt
của bản thân như vệ sinh thân thể, ăn, mặc; một số việc phục vụ cho học tập như chuẩn bị đồ dùng học tập ở lớp, ở nhà; các việc theo yêu cầu của giáo viên, làm việc cá nhân, làm việc theo sự phân công của nhóm, lớp; bố trí thời gian học tập, sinh hoạt ở nhà; chấp hành nội quy lớp học; cố gắng tự hoàn thành công việc;
- Giao tiếp, hợp tác: mạnh dạn khi giao tiếp; trình bày rõ ràng, ngắn gọn; nói đúng nội dung cần trao đổi; ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh và đối tượng; ứng xử thân thiện, chia sẻ với mọi người; lắng nghe người khác, biết tranh thủ sự đồng thuận;
- Tự học và giải quyết vấn đề: khả năng tự thực hiện nhiệm vụ học cá nhân
trên lớp, làm việc trong nhóm, lớp; khả năng tự học có sự giúp đỡ hoặc không cần
Trang 5giúp đỡ; tự thực hiện đúng nhiệm vụ học tập; chia sẻ kết quả học tập với bạn, với
cả nhóm; tự đánh giá kết quả học tập và báo cáo kết quả trong nhóm hoặc với giáo viên; tìm kiếm sự trợ giúp kịp thời của bạn, giáo viên hoặc người khác; vận dụng những điều đã học để giải quyết nhiệm vụ trong học tập, trong cuộc sống; phát hiện những tình huống mới liên quan tới bài học hoặc trong cuộc sống và tìm cách giải quyết.
Hàng ngày, hàng tuần, giáo viên quan sát các biểu hiện trong các hoạt động của học sinh để nhận xét sự hình thành và phát triển năng lực; từ đó động viên, khích lệ, giúp học sinh khắc phục khó khăn, phát huy ưu điểm và các năng lực riêng, điều chỉnh hoạt động để tiến bộ.
Hàng tháng, giáo viên thông qua quá trình quan sát, ý kiến trao đổi với cha
mẹ học sinh và những người khác (nếu có) để nhận xét học sinh, ghi vào sổ theo dõi chất lượng giáo dục”
Từ cơ sở lý luận của việc dạy học theo định hướng phát triển năng lực củahọc sinh cũng như phương pháp đánh giá sự hình thành và phát triển năng lực củahọc sinh, bản thân tôi đã học tập, nghiên cứu các biện pháp để giúp giáo viên cócách nhìn, việc làm cụ thể trong quá trình dạy học, trong quá trình đánh giá đểphát triển năng lực cho học sinh trong từng hoạt động giáo dục hàng ngày
2.2.THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.2.1.Một số nét về tình hình trường Tiểu học Định Hưng
Năm học 2020-2021 nhà trường có tổng số cán bộ giáo viên, nhân viên là 25.Trong đó: cán bộ quản lý 2, giáo viên trực tiếp đứng lớp 21 (Giáo viên văn hóa 15;giáo viên đặc thù 4; giáo viên tự chọn 2), nhân viên hành chính 2 Cán bộ giáoviên đạt trình độ chuẩn theo quy định tại Thông tư số 24/2020/TT-BGDĐT ngày25/8/2020 của Bộ GDĐT chiếm 90% Tỷ lệ giáo viên trên lớp tương đương với 1,3.Nhà trường có đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn tương đối vững vàng, cógiáo viên giỏi cấp huyện, cấp tỉnh Kết quả giáo dục của nhà trường luôn đứng tốpđầu các trường cùng bậc học trong huyện
Trường Tiểu học Định Hưng có 16 lớp với 515 học sinh, 15/15 lớp học 2buổi trên ngày 16/16 lớp đều được trang bị ti vi thông minh phục vụ cho công tácứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Có thư viện đạt chuẩn, trang thiết bị,
đồ dùng dạy học đầy đủ, hệ thống sân chơi bãi tập đáp ứng tốt cho nhu cầu dạy vàhọc, đảm bảo cho yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học
2.2.2.Thực trạng về công tác dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh ở trường Tiểu học Định Hưng
Thực tế hoạt động của công tác quản lý và đội ngũ giáo viên ở trường Tiểuhọc Định Hưng cho thấy: Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, có ý thức trách nhiệm thamgia vào các hoạt động học tập bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, thực hiện tốt các
mô đun của chương trình giáo dục 2018 Mọi giáo viên luôn ủng hộ các hoạt độngchuyên môn trong nhà trường Ban giám hiệu nhận thức rõ vấn đề này nên đã cónhiều biện pháp và các hình thức khác nhau để bồi dưỡng trình độ và năng lực vềmọi mặt cho giáo viên Tuy nhiên, so với yêu cầu thực tiễn xã hội cũng như yêucầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018, thì đội ngũ giáo viên vẫn phải cốgắng nhiều đặc biệt là về phương pháp, hình thức dạy học để phát triển năng lực
Trang 6học sinh; phương pháp đánh giá sự phát triển năng lực của học sinh Điều này đòihỏi đội ngũ giáo viên cần được bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ một cách thườngxuyên và bồi dưỡng dưới sự chỉ đạo của Ban giám hiệu trên các văn bản củangành.
Qua quá trình quan sát, theo dõi, kiểm tra hoạt động chuyên môn của giáoviên, tôi thấy đội ngũ giáo viên có những hạn chế nhất định, cụ thể như sau:
* Nhận thức của giáo viên về các dấu hiệu sự phát triển năng lực của học sinh:
Một số giáo viên thực hiện chương trình và sách giáo khoa chưa linh hoạt,chưa sáng tạo, chưa biết cách điều chỉnh nội dung dạy học phù hợp với học sinh vàđiều kiện dạy học để phát triển năng lực cho học sinh
Ví dụ: điều chỉnh đề bài, điều chỉnh các câu hỏi (bài tập), điều chỉnh kế hoạchdạy học, điều chỉnh cách đánh giá sản phẩm của học sinh,
Giáo viên chưa nắm chắc các chỉ số cần đạt được về năng lực của từng mônhọc, từng tiết học để xây dựng kế hoạch bài học phù hợp nhằm phát triển năng lựccho học sinh
Chuyên môn nhà trường còn tổ chức họp theo lối củ, thường đi sâu vào đánh
giá xếp loại giờ dạy, xếp loại giáo viên; chưa thực hiện nghiêm túc theo công văn
hướng dẫn số 1315/BGDĐT-GDTH ngày 16 tháng 4 năm 2020 của Bộ giáo dục
và đào tạo về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn thực hiện chương trình giáodục phổ thông cấp tiểu học
* Về phương pháp dạy học phát triển năng lực cho học sinh
Giáo viên còn dạy theo phương pháp truyền thống: Ổn định tổ chức; kiểm trabài củ; dạy bài mới; củng cố, theo kiểu đọc chép, nhìn chép, làm ì sức tư duy củahọc sinh Trong quá trình giảng dạy, giáo viên mới chú trọng việc truyền đạt kiếnthức, chưa đáp ứng tốt yêu cầu về hình thành và phát triển năng lực của học sinh.Nhiều giáo viên chưa biết lựa chọn và sử dụng hợp lý các phương pháp dạyhọc theo hướng tích cực phát huy tính sáng tạo, chủ động trong việc học tập củahọc sinh; chưa xây dựng được môi trường học tập hợp tác, thân thiện, tạo sự tự tincho học sinh
* Về hình thức tổ chức lớp học
Hình thức giáo dục chủ yếu là dạy trên lớp, dạy đồng loạt, chưa phân loại đốitượng học sinh, chưa cá thể hóa người học, chưa coi trọng việc tổ chức các hoạtđộng xã hội, hoạt động trải nghiệm
* Về kỹ năng sư phạm
Kỹ năng xây dựng kế hoạch bài học theo hướng phát triển năng lực của họcsinh còn hạn chế
Giờ dạy trên lớp của nhiều giáo viên chưa thực hiện tốt các yêu cầu cần đạttrong các lĩnh vực Kiến thức; Kỹ năng sư phạm; Thái độ sư phạm; hiệu quả tiết
dạy như các mục 1.1; 1.4; 1.6; 2.2; 2.3; 4.1; 4.3 trong Phiếu đánh giá tiết dạy cấp
tiểu học dẫn đến hiệu quả tiết dạy chưa cao( số giờ dạy được xếp loại giỏi ít; còn
có giờ xếp loại trung bình)
* Về phương pháp đánh giá năng lực học sinh
Trang 7Giáo viên chưa thực sự nhận thức được sự khác nhau của đánh giá kết quảhọc tập của học sinh và đánh giá sự hình thành và phát triển năng lực của học sinh
để có biện pháp giáo dục phù hợp khuyến khích học sinh
Kỹ năng đưa ra các bài tập, các câu hỏi theo các mức độ của giáo viên chưatốt, dẫn đến việc đánh giá năng lực của học sinh chưa chính xác
2.2.3 Kết quả của thực trạng trên
Bảng 1:Kết quả giờ dạy trên lớp của giáo viên về việc đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức lớp học định hướng phát triển năng lực học sinh
sự phát triển của mỗi nhà trường Do đó, người cán bộ quản lý nhà trường phải coiđây là công việc đầu tiên, giữ vai trò quyết định đối với chất lượng giảng dạy và
Trang 8giáo dục của nhà trường, là mắt xích chủ yếu và quan trọng nhất trong hệ thốngcông tác quản lý Công tác này được cải tiến và đẩy mạnh sẽ có tác dụng quyếtđịnh tạo nên sự chuyển biến cao về chất lượng dạy học và giáo dục của nhàtrường Với kinh nghiệm trong quá trình quản lý chỉ đạo chuyên môn và yêu cầuthực tế của đội ngũ trong giai đoạn hiện nay, tôi xin đề cập đến một số biện phápchỉ đạo đội ngũ giáo viên dạy học định hướng phát triển năng lực cho học sinh
2.3 CÁC BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH
2.3.1 Hướng dẫn giáo viên điều chỉnh nội dung dạy học phù hợp với kiến thức kỹ năng, với thời điểm, với điều kiện thực tế của địa phương
Trên cơ sở Chương trình giáo dục phổ thông 2006, tôi giao quyền chủ độngcho giáo viên xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục đối với lớp 2, lớp 3, lớp 4,lớp 5 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh theo hướng dẫn tạiCông văn số 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 03/10/2017 của Bộ GDĐT, đó là:
Tiếp tục rà soát nội dung dạy học trong sách giáo khoa hiện hành, tinh giảnnhững nội dung dạy học vượt quá mức độ cần đạt về kiến thức, kỹ năng củachương trình giáo dục phổ thông hiện hành; điều chỉnh để tránh trùng lặp nội dunggiữa các môn học, hoạt động giáo dục; bổ sung, cập nhật những thông tin mới phùhợp thay cho những thông tin cũ, lạc hậu; không dạy những nội dung, bài tập, câuhỏi trong sách giáo khoa vượt quá mức độ cần đạt về kiến thức, kỹ năng củachương trình giáo dục phổ thông hiện hành; tuyệt đối không dạy những nội dungngoài sách giáo khoa;
Căn cứ chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, lựa chọn các chủ đề, ràsoát nội dung các bài học trong sách giáo khoa hiện hành tương ứng với chủ đề đó
để sắp xếp lại thành một số bài học tích hợp của từng môn học hoặc liên môn; từ
đó, xây dựng kế hoạch giáo dục cho từng môn học, hoạt động giáo dục theo địnhhướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh phù hợp với điều kiện thực tế củanhà trường
Theo đó, tôi yêu cầu giáo viên điều chỉnh nội dung dạy học một cách hợp línhằm đáp ứng yêu cầu, mục tiêu giáo dục tiểu học, phù hợp với đối tượng họcsinh, đồng thời từng bước thực hiện đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theohướng phát triển năng lực của học sinh trên nguyên tắc: đảm bảo yêu cầu chuẩnkiến thức, kĩ năng và phù hợp điều kiện thực tế; rà soát, tinh giản những nội dungchồng chéo, trùng lặp giữa các môn học, giữa các khối lớp trong cấp học và cácnội dung quá khó, chưa thực sự cấp thiết đối với học sinh tiểu học; sắp xếp, điềuchỉnh nội dung dạy học theo các chủ đề học tập phù hợp với đối tượng học sinh;không cắt xén cơ học mà tập trung vào đổi mới phương pháp dạy và học, đổi mớicách thức tổ chức các hoạt động giáo dục sao cho nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quảnhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
Ví dụ: Môn luyện từ và câu
+ Điều chỉnh nội dung, ngữ liệu dạy học (chọn ngữ liệu dạy học gần gũi vớicuộc sống học sinh, dễ hiểu,…
+ Điều chỉnh, bổ sung các câu hỏi/bài tập giúp học sinh vận dụng kiến thức
về từ và câu đã học vào dùng từ, đặt câu, viết đoạn
Trang 9+ Cần bổ sung / điều chỉnh các câu hỏi/bài tập để tiếp cận dần với dạy họctheo định hướng phát triển năng lực người học, phù hợp với định hướng đổi mớiđánh giá.
- Môn tập đọc
+ Chọn văn bản / điều chỉnh / thay thế văn bản (nếu cần thiết)
+ Chỉnh sửa, bổ sung câu hỏi đọc hiểu (nếu phù hợp): Rà soát các câu hỏiđọc hiểu, có thể giảm bớt câu hỏi tái hiện hoặc nhắc lại chi tiết trong bài đọc, thaythế, bổ sung những câu hỏi đọc hiểu yêu cầu học sinh suy nghĩ để nêu ý kiến, nhậnxét hoặc suy luận, liên hệ bài đọc với trải nghiệm của bản thân, liên hệ bài học vớiviệc giải quyết vấn đề trong thực tiễn có liên quan
+ Ở một số bài đọc, các câu hỏi đọc hiểu chưa phân giải theo các cấp độnhận thức (4 mức) như trong TT22 -> nên bổ sung / điều chỉnh các câu hỏi dạyđọc hiểu để tiếp cận dần với dạy học theo định hướng phát triển năng lực ngườihọc, phù hợp với định hướng đổi mới đánh giá
Từ việc hướng dẫn giáo viên điều chỉnh nội dung dạy học, giáo viên chủđộng hơn trong việc xây dựng kế hoạch bài học phù hợp với đối tượng học sinh
2.3.2.Tìm hiểu các thành tố của năng lực với các yêu cầu cần đạt được của từng môn học
Để giáo viên có định hướng dạy học hình thành phát triển năng lực cho họcsinh của từng môn học, tôi đã chỉ đạo các tổ chuyên môn phân nhóm để tìm hiểucác yêu cầu cần đạt được của từng môn học.Từ đó, làm cơ sở để xây dựng kếhoạch dạy học của từng tiết, từng môn để dạy học phát triển năng lực cho học sinh
Ví dụ: Yêu cầu cần đạt về năng lực toán học ở cấp tiểu học
- Nêu được chứng cứ lí lẽ và biết lập luận hợp lí trước khi kếtluận
- Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề.Bước đầu chỉ ra được chứng cứ và lập luận có cơ sở, có lý lẽtrước khi kết luận
- Giải quyết được những bài toán xuất hiện từ sự lựa chọn trên
- Nêu được câu trả lời cho tình huống xuất hiện trong bài toánthực tiễn
3.Năng lực
giải quyết
-Nhận biết được vấn đề cần giải quyết và nêu được thành câuhỏi
Trang 10vấn đề toán
học
- Nêu được cách thức giải quyết vấn đề
- Thực hiện và trình bày được cách thức giải quyết vấn đề ởmức độ đơn giản
- Kiểm tra được giải pháp đã thực hiện4.Năng lực
giao tiếp toán
học
-Nghe hiểu, đọc hiểu và ghi chép(tóm tắt) được các thông tintoán học trọng tâm trong nội dung văn bản hay do người khácthông báo (ở mức độ đơn giản), từ đó nhận biết được vấn đềcần giải quyết
- Trình bày, diễn đạt (nói hoặc viết) được các nội dung, ýtưởng, giải pháp toán học trong sự tương tác với ngườikhác( chưa yêu cầu phải diễn đạt đầy đủ, chính xác) Nêu và trảlời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề
- Sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thôngthường, động tác hình thể để biểu đạt các nội dung toán học ởnhững tình huống đơn giản
-Thể hiện được sự tự tin khi trả lời câu hỏi, khi trình, thảo luậncác nội dung toán học ở những tình huống đơn giản
- Sử dụng các công cụ, phương tiện học toán để thực hiệnnhững nhiệm vụ học tập toán đơn giản
- Làm quen với máy tính cầm tay, phương tiện công nghệ thôngtin hỗ trợ học tập
- Nhận biết được ( bước đầu) một số ưu điểm, hạn chế củanhững công cụ, phương tiện hỗ trợ để có cách sử dụng hợp lý
Từ việc nắm được các yêu cầu cần đạt được của các môn học về việc dạyhọc phát triển năng lực cho học sinh, bản thân mỗi giáo viên tiến hành tìm hiểu cácyêu cầu cần đạt được trong khối lớp, trong từng bài dạy học trên lớp để xác địnhmục tiêu, phương pháp, hình thức tổ chức lớp học của tiết học đó
2.3.3 Tổ chức tốt buổi sinh hoạt chuyên môn để chỉ đạo giáo viên dạy học phát triển năng lực cho học sinh
Vào đầu năm học 2020- 2021, tôi chỉ đạo cho các tổ chuyên môn sinh hoạttheo công văn hướng dẫn số 1315/BGDĐT-GDTH ngày 16 tháng 4 năm 2020 của
Bộ giáo dục và đào tạo về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn thực hiện chươngtrình giáo dục phổ thông cấp tiểu học Theo đó, tôi hướng dẫn cụ thể như sau:
Bước 1: Xây dựng giáo án theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh
Tổ chức dạy học nhằm giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực,không phải là mới Tuy nhiên, quá trình tổ chức dạy học để phát huy năng lực cánhân, tạo điều kiện cho học sinh được sáng tạo và tương trợ lẫn nhau trong học tậpthì mỗi tiết học cần sự thay đổi và thay đổi cụ thể trong mỗi giáo viên Một thayđổi cần làm cụ thể, thiết thực và quan trọng để dạy học hình thành, phát triển năng
lực của cá nhân là Lập kế hoạch, tổ chức một số tiết học.
Trang 11Để xây dựng được kế hoạch theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh Trước hết tối tập huấn, hướng dẫn giáo viên một số đặc điểm về dạy học phát triển năng lực cho học sinh như sau:
Đặc điểm quan trọng nhất của dạy học phát triển năng lực là xác định và đolường được “năng lực” đầu ra của học sinh Dựa trên mức độ làm chủ kiến thức,
kỹ năng và thái độ của học sinh trong quá trình học tập Để giáo viên hiểu rõ hơn
về dạy học phát triển năng lực cho học sinh tôi đã hướng dẫn cho giáo viên có
một góc nhìn về dạy học theo định hướng phát triển năng lực (Dựa trên “Tiêu chí đánh giá sách giáo khoa theo định hướng phát triển năng lực”) cụ thể như sau:
- Đặc điểm về mục tiêu: Chú trọng hình thành phẩm chất và năng lực thôngqua việc hình thành kiến thức, kỹ năng; mục tiêu dạy học được mô tả chi tiết và cóthể đo lượng và đánh giá được Dạy học để biết cách làm việc và giải quyết vấnđề
- Đặc điểm về nội dung dạy học: Nội dung được lựa chọn nhằm đạt được cácmục tiêu năng lực đầu ra Chú trọng các kỹ năng thực hành, vận dụng vào thựctiễn Nội dung chương trình dạy học có tính mở tạo điều kiện để người dạy vàngười học dễ cập nhật tri thức mới
- Đặc điểm về phương pháp tổ chức: Người dạy chủ yếu đóng vai trò làngười tổ chức, cố vấn, hỗ trợ người học chiếm lĩnh tri thức; chú trọng phát triểnkhả năng giải quyết vấn đề.Đẩy mạnh tổ chức dưới dạng các hoạt động, người họcchủ động tham gia các hoạt động nhằm tìm tòi khám phá, tiếp nhận tri thức mới
Kế hoạch bài học được thiết kế có sự phân hóa theo trình độ và năng lực của ngườihọc Người học có nhiều cơ hội được bày tỏ ý kiến, quan điểm và tham gia phảnbiện
- Đặc điểm về không gian dạy học: Không gian dạy học có tính linh hoạt,tạo không khí cởi mở, thân thiện trong lớp học Lớp học có thể trong phòng hoặc ởngoài trời, trong công viên, bảo tàng… nhằm dễ dàng tổ chức các hoạt động nhóm
- Đặc điểm về đánh giá: Tiêu chí đánh giá dựa vào kết quả “đầu ra”, quantâm tới sự tiến bộ của người học Chú trọng khả năng vận dụng kiến thức đã họcvào thực tiễn Ngoài ra 1đặc điểm quan trọng trong đánh gia đó là: người học đượctham gia vào quá trình đánh giá, nâng cao năng lực phản biện, một phẩm chất quantrọng của con người thời kỳ hiện đại
- Đặc điểm về sản phẩm giáo dục: Tri thức người học có được là khả năng
áp dụng vào thực tiễn.Phát huy khá năng tự tìm tòi, khám phá vừ ứng dụng nênngười học không bị phụ thuộc vào học liệu.Người học trở thành những con người
tự tin năng động và có năng lực
Từ những việc hướng dẫn giáo viên nắm được các đặc điểm cơ bản của việcdạy học phát triển năng lực cho học sinh, giáo viên đã có định hướng cụ thể rõràng trong quá trình thiết kế bài học, trong quá trình dạy học trên lớp, trong quátrình tổ chức các hoạt động tập thể, hoạt động trải nghiệm và điều quan trọng nhất
là quá trình đánh giá học sinh trên các tiết học
Từ việc nắm chắc được đặc điểm dạy học phát triển năng lực học sinh, tôiyêu cầu các giáo viên thảo luận xây dựng cấu trúc giáo án dạy học phát huy nănglực: