Một số giải pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng phân môn tập đọc ở lớp 2c trường tiểu học hạ trung, huyện bá thước, tỉnh thanh hóa

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC CHO HỌC SINH GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÂN MÔN TẬP ĐỌC Ở LỚP 2C TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG H

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC CHO HỌC SINH GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG PHÂN MÔN TẬP ĐỌC Ở LỚP 2C TRƯỜNG TIỂU HỌC HẠ TRUNG

HUYỆN BÁ THƯỚC - TỈNH THANH HÓA

Người thực hiện: Bùi Thị Lưu Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Hạ Trung SKKN thuộc lĩnh vực: Môn Tiếng Việt

THANH HÓA NĂM 2021

1 MỞ ĐẦU. 1

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3 - 42.2 Thực trạng về kỹ năng đọc của học sinh lớp 2 Trường

Tiểu học Hạ Trung huyện Bá Thước

4 - 6

2.3 Một số giải pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2C ở

trường Tiểu học Hạ Trung, huyện Bá Thước

7

2.3.1 Đảm bảo cung cấp đầy đủ kiến thức và kĩ năng đọc cho

học sinh qua dạy học tốt các bài tập đọc trong chương

2.3.2 Dựa vào khảo sát thực tế phân loại đối tượng học sinh

để lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao

2.3.3 Một số trò chơi thi đọc để tạo hứng thú cho học sinh

học tốt môn tập đọc

16 - 17

2.3.4 Hướng dẫn đọc và chữa đọc sai trên lớp, thực hiện hiệu

quả việc nhận xét, động viên, khuyến khích, khen

2.3.5 Hướng dẫn đọc ở nhà và học đọc trong tất cả các môn

học trong chương trình

17

2.3.6 Tương tác với phụ huynh học sinh rèn kĩ năng học tốt

môn Tập đọc và các hoạt động giáo dục khác

18

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động

giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

18 - 19

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài.

Ngày nay, nhiều thành tựu khoa học và công nghệ xuất hiện một cách hếtsức bất ngờ và đổi mới cực kì nhanh chóng Theo đó hệ thống giáo dục cũng đặt

ra những yêu cầu cần phải đổi mới Từ việc thi thố tài năng bằng sự thuộc lòng

những tri thức “uyên thâm”, quan điểm về chuẩn mực của người giỏi là “thông kim bác cổ”, hiểu biết “thiên kinh vạn quyển” trước đây đã dần được thay đổi

bằng năng lực chuyên môn, năng lực giải quyết vấn đề, đưa ra những quyết địnhsáng tạo, mang lại hiệu quả cao, thích ứng với đời sống xã hội

Trước đòi hỏi của thực tiễn, nước ta đang trên con đường hội nhập và pháttriển thì đổi mới giáo dục, trong đó đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cần

thiết Luật Giáo dục công bố năm 2005, Điều 28.2 có ghi “phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh…” [9]

Mục tiêu của giáo dục Tiểu học là “Hình thành và phát triển ở HS các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi”, môn Tiếng Việt bậc Tiểu học lấy nguyên

tắc dạy học giao tiếp làm định hướng cơ bản [2]

Trong giáo dục phổ thông nói chung và trường Tiểu học nói riêng, mônTiếng Việt là một môn quan trọng chiếm vị trí chủ yếu trong trương trình Mônnày có đặc trưng cơ bản vừa là môn học cung cấp cho học sinh một khối lượngkiến thức cơ bản nhằm đáp ứng được những mục tiêu, nhiệm vụ của từng mônhọc vừa là công cụ để học tập các môn học khác [6]

Phân môn Tập đọc rèn cho HS các kĩ năng đọc (đọc thành tiếng, đọc thầm,đọc hiểu, đọc diễn cảm), nghe và nói Bên cạnh đó, thông qua hệ thống bài đọctheo chủ điểm và những câu hỏi, những bài tập khai thác nội dung bài đọc, phânmôn Tập đọc cung cấp cho HS những hiểu biết về thiên nhiên, xã hội và conngười, cung cấp vốn từ, vốn diễn đạt, những hiểu biết về tác phẩm văn học (như

đề tài, cốt truyện, nhân vật,) và góp phần rèn luyện nhân cách cho HS [2]

Môn Tập đọc là một phân môn có tầm quan trọng to lớn với bậc Tiểu học,

nó hình thành khả năng giao tiếp, là cơ sở để phát triển tư duy cho trẻ để tiếp thucác môn học khác Trong năng lực hoạt động ngôn ngữ ở con người thể hiện ở

kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết Như vậy kĩ năng đọc là một trong bốn kĩ năng hoạtđộng của ngôn ngữ Đặc biệt ở Tiểu học nói chung và ở lớp 2 nói riêng, kĩ năngđọc có ý nghĩa rất sâu sắc, đọc để nắm được ý chính của đoạn văn, biết đặt đầu

đề cho đoạn văn, biết nhận xét về một số hình ảnh, nhân vật hoặc chi tiết trongbài học Môn này giúp học sinh trau dồi vốn tiếng Việt, vốn văn học, phát triển

tư duy, mở rộng sự hiểu biết của học sinh về cuộc sống Muốn học giỏi thì trướchết phải đọc thông, viết thạo thì các em mới nắm được nội dung bài Từ đó các

em mới cảm thụ được cái hay, cái đẹp, suy luận, tìm tòi để làm bài được tốt [4]

Môn Tập đọc ở Tiểu học nói chung và ở lớp 2 nói riêng đặt ra một nhiệm

vụ quan trọng, trong các giờ tập đọc, học thuộc lòng học sinh biết đọc trôi chảymột đoạn văn, đoạn đối thoại, bài văn ngắn, bài thơ Bước đầu biết đọc thầm bàivăn, bài thơ Hiểu được ý chính của đoạn, bài Qua đó tạo cho các em sự say mê,

hứng thú và để lại một vốn văn học đáng kể hỗ trợ cho trẻ học tốt các môn họckhác Bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và tâm hồn lành mạnh, trong sáng, tình yêucái thiện và thái độ ứng xử đúng mực trong cuộc sống Hình thành lòng hammuốn đọc sách, khả năng cảm thụ văn bản văn học, cảm thụ vẻ đẹp của Tiếngviệt và tình yêu tiếng việt Giờ Tập đọc ngoài việc dẫn dắt học sinh và cho họcsinh tìm nội dung để phát triển óc tổng hợp, biết chia đoạn để phát triển óc phântích Ngoài ra học sinh còn được rèn luyện tư duy và phong cách sống Môn Tậpđọc không chỉ có nhiệm vụ trên mà còn kết hợp chặt chẽ với chương trình Tiếngviệt qua các bài văn chọn lọc, học sinh vừa cảm thụ được cái hay, cái đẹp vừahọc được cách sử dụng từ chính xác, cách đặt câu gọn gàng, sinh động, đượcluyện về ngữ âm, chính tả, tập làm văn Học môn Tập đọc, việc đọc và hiểu là 2khâu có quan hệ mật thiết với nhau, gắn bó, hỗ trợ đắc lực cho nhau Cảm thụtốt giúp cho việc đọc tốt Ngược lại việc đọc tốt giúp cho việc hiểu bài thêm sâusắc Để có kết quả cao mỗi giáo viên phải nhận thức rõ trong phương pháp giảngdạy của phân môn này.

Trường Tiểu học Hạ Trung tôi đang công tác đóng trên địa bàn xã HạTrung Là một xã miền núi của huyện Bá Thước - Thanh Hóa Người dân ở HạTrung chủ yếu là người dân tộc Mường, Thái sinh sống, và có số ít là ngườiKinh di cư từ các huyện khác lên Nhân dân Hạ Trung vốn cần cù, siêng năngtrong lao động, cuộc sống của nhân dân tuy đang được cải thiện nhưng còn rấtnhiều khó khăn, thu nhập còn thấp, nhận thức về giáo dục vẫn còn hạn chế sovới các vùng khác Ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày của các em là tiếng dân tộcMường, Thái Ngôn ngữ nói tiếng phổ thông của các em còn hạn chế Vì vậy khihọc phân môn Tập đọc học sinh chưa đọc được như ta mong muốn, đọc chưa đúngchính tả hoặc ở những chỗ ngắt nhịp chưa đúng vì các em chưa hiểu được nội dungcâu thơ, câu văn nên các em ngắt nghỉ không đúng với nội dung biểu cảm của tácgiả Học sinh chưa hiểu cách nói văn chương, các em thường ngắt giọng giữachừng, các em chưa biết phân biệt chỗ nào cần lên giọng, chỗ nào cần xuốnggiọng Khi đọc câu hỏi, giọng đọc các em còn đều đều chưa toát lên được nộidung câu hỏi Khi đọc các câu hội thoại các em chưa phân biệt được giọng củanhân vật, giọng của tác giả

Bên cạnh đó giáo viên Tiểu học còn lúng túng các bước khi dạy tập đọctheo chương trình mới, vận dụng quy trình còn máy móc, dạy còn theo sách giáoviên, sách thiết kế bài soạn chứ không chú ý đến đặc thù của địa phương Cầnđọc bài tập đọc như thế nào, làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho học sinh, làmthế nào để các em đọc đúng, đọc nhanh hơn, diễn cảm hơn Làm sao để phối hợpđọc thành tiếng và đọc hiểu,… Đó là những trăn trở của giáo viên trong mỗi giờTập đọc Từ thực trạng đó nên dẫn đến giờ dạy hiệu quả chưa cao mà trong chươngtrình chưa có hướng dẫn cụ thể, chưa đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy Vì thế

tôi băn khoăn, trăn trở và mạnh dạn chọn nghiên cứu viết SKKN: "Một số giải pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh góp phần nâng cao chất lượng phân môn tập đọc ở lớp 2C trường Tiểu học Hạ Trung, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa"

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích:

- Tìm hiểu yêu cầu nhiệm vụ và thực trạng dạy học của phân môn Tập đọclớp 2.

- Tìm ra những giải pháp hữu hiệu bồi dưỡng cho học sinh rèn kĩ năng đọctốt hơn, qua đó nâng cao năng lực đọc đúng, đọc hay, đọc diễn cảm của mỗi họcsinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Rèn kĩ năng đọc góp phần nâng cao chất lượng môn tập đọc ở lớp 2Ctrường Tiểu học Hạ Trung, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa"

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Để đạt được mục đích nghiên cứu, tôi đã sử dụng một số phương pháp

- Phương pháp nghiên cứu, lí luận.

Tìm đọc, phân tích, thu thập các vấn đề về lí luận dạy học liên quan đếnvấn đề nghiên cứu

- Phương pháp điều tra quan sát, khảo sát thực tế, thu thập thông tin.

Tôi tiến hành điều tra ở hai lớp: lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để nắmđược kĩ năng đọc của HS trước và sau khi thực hiện các giải pháp

- Phương pháp đàm thoại, vấn đáp, trắc nghiệm.

Trực tiếp đàm thoại với đồng nghiệp, học sinh để tìm hiểu những thuậnlợi, khó khăn trong quá trình dạy và học Lấy phiếu trắc nghiệm để kiểm tra kĩnăng đọc hiểu của HS

- Phương pháp luyện tập thực hành.

Tiến hành thực hành soạn, dạy theo định hướng của những kinh nghiệmđưa ra

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Phân môn Tập đọc có vị trí rất quan trọng trong chương trình Tiểu học nóichung Tập đọc là bài học khởi đầu giúp học sinh chiếm lĩnh tri thức, chiếm lĩnhcông cụ (nghe, nói, đọc, viết) Dạy Tập đọc còn trau dồi vốn Tiếng Việt, vốnvăn học, phát triển tư duy, mở rộng sự hiểu biết của HS về cuộc sống, đồng thờibồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và tâm hồn lành mạnh, trong sáng, tình yêu cáiđẹp, cái thiện và thái độ ứng xử đúng mực trong cuộc sống; hứng thú đọc sách

và yêu sách tiếng Việt, từ đó mở rộng cánh cửa cho học sinh nắm lấy kho tàngtri thức của loài người

Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của nó làhình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc được tạo nên từ bốn kỹ

năng cũng là bốn yêu cầu về chất lượng của “đọc”: đọc đúng, đọc nhanh (đọc

lưu loát, trôi chảy) đọc hiểu và đọc diễn cảm Bốn kỹ năng này được hình thànhtrong hai hình thức đọc: Đọc thành tiếng và đọc thầm Chúng được rèn luyệnđồng thời và hỗ trợ lẫn nhau Sự hoàn thiện một trong những kỹ năng này sẽ cótác động tích cực đến những kỹ năng khác [2]

Đọc đúng là tiền đề của đọc nhanh cũng như cho phép thông hiểu nộidung văn bản Ngược lại nếu không hiểu điều đang đọc thì không thể đọc nhanh

và diễn cảm được Nhiều khi, khó mà nói được rạch ròi kỹ năng nào làm cơ sở

cho kỹ năng nào, nhờ đọc đúng mà hiểu đúng, hay chính nhờ hiểu đúng mới đọcđúng Vì vậy trong dạy đọc không thể xem nhẹ yếu tố nào.

Thông qua việc dạy đọc, làm cho học sinh thích đọc và thấy đó là một trongnhững con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và pháttriển

Đọc không thể tách rời khỏi những nội dung được đọc nên bên cạnhnhiệm vụ rèn kỹ năng đọc, phân môn Tập đọc còn có nhiệm vụ:

+ Làm giàu và tích cực hóa vốn kiến thức ngôn ngữ, đời sống và kiến thứcvăn học cho học sinh

+ Bồi dưỡng vốn văn học ban đầu, mở rộng hiểu biết về cuộc sống, hìnhthành một số kĩ năng phục vụ cho đời sống và việc học tập của bản thân

+ Phát triển một số thao tác tư duy cơ bản

+ Giáo dục tư tưởng, đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mĩ cho học sinh.Quá trình dạy học gồm hai mặt có quan hệ mật thiết với nhau: Hoạt độngdạy học của giáo viên và hoạt động học của học sinh Người giáo viên là chủ thểcủa hoạt động dạy với hai chức năng truyền đạt và chủ đạo tổ chức Học sinh làđối tượng (khách thể) của hoạt động dạy nhưng lại là chủ thể của hoạt động họctập với hai chức năng tiếp thu và tự chỉ đạo, tự tổ chức

Hoạt động học tập của học sinh chỉ có thể đạt hiệu quả nếu học sinh tiếnhành các hoạt động học tập một cách tích cực, chủ động, tự giác với một động

cơ nhận thức sâu sắc Bằng hoạt động học tập, mỗi học sinh tự hình thành vàphát triển nhân cách của mình mà không ai có thể làm thay được

2.2 Thực trạng về kỹ năng đọc của học sinh lớp 2 Trường Tiểu học

Hạ Trung huyện Bá Thước.

Ngày nay, kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, đời sống ngày một nângcao Chúng ta đang sống trong thời đại công nghệ 4.0, thời đại tùy thuộc vào khảnăng, trí tuệ và năng lực sáng tạo của con người Để đáp ứng được nhu cầu pháttriển của xã hội hiện nay đòi hỏi nhà trường phải không ngừng cải tiến, đổi mớiphương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Mỗi giáo viênTrường Tiểu học Hạ Trung đều đã nhận thức được vấn đề Đó là phải nâng caotrình độ nghiệp vụ, năng lực chuyên môn để khẳng định mình và để phù hợp vớiquá trình phát triển đi lên của xã hội và nền giáo dục hiện nay

Tuy nhiên với thực tiễn dạy học hiện nay ở một số trường Tiểu học đặcbiệt là các trường miền núi còn nhiều khó khăn Sự thiếu thốn về trang thiết bịcông nghệ, cùng với mức độ giao tiếp, hiểu biết của học sinh còn nhiều hạn chế.Việc thực hiện một số phương pháp dạy học mới cũng khó đem lại kết quả khảquan cho người học Trường Tiểu học Hạ Trung cũng không nằm ngoài những

khó khăn đó, khi tôi ít áp dụng những giải pháp:"Một số giải pháp rèn kĩ năng đọc góp phần nâng cao chất lượng phân môn tập đọc” trong giảng dạy, kết

quả học tập của học sinh chưa cao

Lớp 2C năm học 2020 - 2021 tôi chủ nhiệm và cũng là lớp tôi tiến hànhthực nghiệm sáng kiến kinh nghiệm này Lớp có tổng số 19 em trong đó: Nữ 11

em, nam 8 em, có 19 em là người dân tộc Mường Nhân dân xã Hạ Trung tuycòn nghèo nhưng rất quan tâm đến giáo dục, nhiều phụ huynh rất quan tâm đến

việc học của con em mình Bên cạnh những thuận lợi trên, không thể không nóiđến những khó khăn Địa phương nơi tôi công tác là một xã thuần nông, nềnkinh tế người dân còn gặp nhiều khó khăn Vì vậy trong xã có rất nhiều ngườidân phải đi làm ăn xa nên cũng ảnh hưởng không nhỏ tới việc học tập của các

em Nhiều gia đình không quan tâm đến việc học tập của con em mình, giao phócho ông bà hoặc có tư tưởng khoán trắng cho nhà trường

Việc học Tiếng Việt của các em còn hạn chế, nhất là nhiều học sinh cònđọc sai, phát âm không đúng và còn sai lỗi phát âm địa phương Các em còn tiếpthu bài một cách thụ động Các em ngại đọc nhiều lần

Ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng phân môn Tậpđọc ngay trên lớp 2C mà tôi chủ nhiệm

Sau khi dạy bài " Bạn của Nai Nhỏ" [1] Tôi đã phát hiện ra những lỗi học

sinh thường hay mắc phải cụ thể như sau:

- Lỗi phát âm

+Tiếng có phụ âm đầu: Học sinh rất hay đọc nhầm các tiếng có phụ âmđầu như l/n

Ví dụ : “lo lắng” thì đọc là “no nắng”

+ Các lỗi phát âm sai một số vần khó:

Ví dụ : “hích vai” thì đọc là “nhíc vai” hay “ đôi gạc” thì đọc là “ đôi ngạc”

+ Các lỗi về thanh

Các em còn đọc nhầm lẫn giữa thanh ngã và thanh hỏi

Ví dụ : “ngã ngửa.” thì đọc là “ngả ngữa.” hay “lão Hổ” thì đọc là “lảo Hộ”

- Học sinh đọc ê a, ngắc ngứ chưa lưu loát

Trong quá trình dạy học sinh đọc tôi thấy các em mắc lỗi này khá nhiều.Các em đọc vấp và ngắc ngứ đặc biệt với các từ khó như: chặn lối, hích vai, lão

Hổ, ngăn cản, đôi gạc, ngã ngửa, mừng rỡ

- Học sinh đọc thiếu từ hoặc thêm từ không có trong văn bản

Ví dụ câu: “Lần khác nữa, chúng con đang nghỉ trên một bãi cỏ xanh thìthấy gã Sói hung ác đang đuổi bắt cậu Dê non.” Rất nhiều học sinh đọc như sau:

“Lần khác nữa, chúng con đang ngồi nghỉ trên một bãi cỏ xanh thì thấy gã Sói

hung ác đang đuổi bắt cậu Dê non.”Học sinh đã tư thêm từ “ngồi” vào câu văn

- Học sinh ngắt nghỉ hơi khi đọc câu chưa hợp lí

Một số học sinh chưa ngắt hơi sau những tiếng có dấu phẩy hay chưa biết ngắthơi khi đọc những câu văn dài vfa đọc ngắt, nghỉ hơi sai như sau:

Ví dụ câu: Sói sắp tóm/ được Dê non thì bạn/ con đã kịp lao tới, dùng/ đôi gạc

chắc khỏe húc Sói/ ngã ngửa.//

* Bảng tổng hợp kết quả kĩ năng đọc của học sinh lớp 2C:

HS đọc đúngnhưng còn chậm,ngắt nghỉ chưahợp lí

HS đọc ngắcngứ, phát âmcòn sai

Từ kết quả khảo sát trên tôi rút ra được nhận xét:

* Nguyên nhân:

* Về phía giáo viên.

Một số giáo viên chưa thực sự chú ý đến vai trò của đọc mẫu, đọc diễn cảm trong quá trình dạy Tập đọc Việc lựa chọn từ và giải nghĩa từ của giáo viêncòn rập khuôn (bám sát từ ở phần chú giải trong SGK) Chưa phân biệt lựa chọn

từ mới để cung cấp cho nội dung bài Vẫn còn nhiều giáo viên đọc bài, giao tiếpcòn sử dụng tiếng địa phương nên chưa sửa sai được cho học sinh Việc sử dụng

đồ dùng còn hạn chế, giáo viên còn dạy "chay", chưa coi những phương tiện trực

quan là cần thiết trong việc luyện đọc Vì thế việc đọc đúng, đọc hay của họcsinh còn hạn chế

Giáo viên dạy lớp 1 còn nói tiếng địa phương cho nên việc hướng dẫnphát âm theo chuẩn tiếng phổ thông cho HS là chưa cao Bên cạnh đó GV chưachú ý cho HS luyện đọc trong các giờ học môn học khác

* Về học sinh.

Học sinh mới từ lớp 1 lên nên chỉ mới biết đọc thành tiếng bài văn, bàithơ và đọc chưa đúng các phụ âm khó Bên cạnh đó, đọc hiểu, nắm nội dung bàicòn khó hơn Qua khảo sát chất lượng đầu năm kết quả cho thấy: hầu hết các emđọc còn chậm Khi đọc còn ngắt, nghỉ chưa hợp lí, đọc ê a, ngắc ngứ, thậm chímột số em còn phải đánh vần để đọc từng chữ

Nguyên nhân chủ quan là do chính các em đem lại đó là tinh thần học tập,thái độ học tập của các em chưa cao, do đặc điểm tâm lí trẻ 7 - 8 tuổi các em rấthiếu động, khả năng tập trung chưa cao, do bố mẹ bận hoặc đi làm ăn xa nênkhông có người kèm cặp, đôn đốc các em học tập Trong khi đó, để học sinh đọcđúng, biết ngắt giọng, nhấn giọng, đọc diễn cảm đòi hỏi ở tính kiên trì, nhẫn nạichịu khó

Bên cạnh đó năm học 2019 – 2020 các em nghỉ học nhiều do dịch bệnhCovid-19, nên cũng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng học tập nhất là mônTập đọc Như tôi đã nêu ở trên, đa số các em con gia đình làm nông nghiệp nêncác em chưa có sự kèm cặp từ gia đình Hơn nữa bố mẹ các em lại đi làm cảngày nên thời gian dành cho con cái còn ít Một số gia đình bố mẹ đi làm ăn xa

để con ở nhà với ông, bà Mặt khác nhiều phụ huynh trình độ học vấn khôngcao Vì vậy việc kèm cặp con em học thêm ở nhà hầu như không có Từ nhữngnguyên nhân trên, tôi đã mạnh dạn đưa ra các giải pháp thực hiện sau đây:

2.3 Một số giải pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2C Trường Tiểu học Hạ Trung, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa

Qua khảo sát thực trạng đầu năm và từ những nguyên nhân chủ quan,khách quan nêu trên, tôi đã mạnh dạn đưa ra một số giải pháp về rèn kĩ năng đọcnhằm năng cao chất lượng đọc cho học sinh lớp 2C Tôi đã nghiên cứu sắp xếp

và luyện tập đọc cho học sinh qua các bước theo các phần sau:

2.3.1 Đảm bảo cung cấp đầy đủ kiến thức và kỹ năng đọc cho học sinh qua dạy học tốt các bài tập đọc trong chương trình.

a Xác định mục tiêu nội dung dạy học bài Tập đọc:

Xác định mục tiêu giờ học tức là xác định nội dung để viết mục I “Mục tiêu” trong kế hoạch bài dạy Chúng ta biết rằng mục tiêu của phân môn Tập

đọc là các kỹ năng đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọc diễn cảm

Vì vậy, khi xác định mục tiêu giờ Tập đọc ta phải chỉ ra được tốc độ,những nội dung luyện đọc đúng, đọc diễn cảm, đọc hiểu như thế nào?

Xác định nội dung dạy đọc càng cụ thể chi tiết bao nhiêu thì việc tiếnhành giờ dạy càng có hiệu quả bấy nhiêu Để xác định mục tiêu, nội dung dạyhọc chúng ta phải trả lời được: Sau giờ học học sinh đạt được những gì? Cụ thể

đó là trả lời các câu hỏi:

+ Học sinh cần đọc bài tập đọc trong thời gian bao lâu? (để xác định tốc

độ đọc, luyện kỹ năng đọc nhanh)

+ Những từ ngữ, câu nào học sinh luyện đọc thành tiếng, chúng cần đượcđọc lên như thế nào và vì sao lại chọn những từ ngữ, câu đó để luyện đọc?

+ Toàn bài cần đọc với giọng điệu như thế nào, tốc độ, cường độ, cao độ,trường độ ra sao?

+ Những từ ngữ, câu nào cần giải nghĩa và giải nghĩa chúng ra sao?Những tình tiết nào của câu chuyện cần tìm hiểu và tìm hiểu chúng như thế nào?

+ Nội dung chính của bài tập đọc là gì, ý nghĩa của bài văn, bài thơ, câuchuyện là gì? Học sinh được giáo dục điều gì sau khi đọc bài tập đọc?

b Rèn các kỹ năng đọc trong tiết dạy tập đọc:

*Đọc mẫu:

Giáo viên đọc mẫu thật diễn cảm, phù hợp với từng văn bản Biết hướngdẫn học sinh về cách đọc; sử dụng các biện pháp, hình thức tổ chức dạy họcthích hợp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh trong hoạt động rèn kĩ năngđọc (đọc thành tiếng, đọc thầm để tìm hiểu nội dung bài, tham gia các trò chơiluyện đọc, ) phát triển kĩ năng đọc cho học sinh

Tôi luôn chú trọng cách đọc mẫu làm thế nào cho hấp dẫn, lôi cuốn đượccác em bắt chước cách đọc diễn cảm

Ví dụ: Bài thơ: “Mẹ''

Giáo viên đọc mẫu với giọng chậm rãi, tình cảm; ngắt nhịp thơ đúng;nhấn giọng ở các từ ngữ gợi tả, gợi cảm: lặng, mệt, nắng oi, chẳng bằng…

Ví dụ: Bài: ''Chuyện bốn mùa”

- Đọc mẫu toàn bài Chú ý phát âm rõ, chính xác; giọng đọc nhẹ nhàng;đọc phân biệt lời các nhân vật: Lời Đông khi nói với Xuân trầm trồ, thán phục

Giọng Xuân nhẹ nhàng Giọng Hạ tinh nghịch, nhí nhảnh Giọng Đông nói vềmình lặng xuống, vẻ buồn tủi Giọng Thu thủ thỉ Giọng bà Đất vui vẻ, rành rẽ.Nhấn giọng các từ ngữ gợi tả, gợi cảm: sung sướng nhất, ai cũng yêu, đâm chồinảy lộc, đơm trái ngọt, nghỉ hè, tinh nghịch, thích, chẳng ai yêu, đều có ích, đềuđáng yêu…

Đối với các bài thơ, tuỳ theo từng thể loại thơ mà tôi hướng dẫn học sinhcách đọc sao cho đúng nhịp câu thơ, nhấn giọng ở những từ ngữ in đậm

Bài thơ “Mẹ” thuộc thể thơ lục bát, bài thơ thể hiện nỗi vất vả và tình

thương bao la của mẹ dành cho con Việc đọc diễn cảm thường gắn liền với ngữđiệu nên tôi thường dùng cử chỉ, nét mặt, để làm tăng thêm tính gợi cảm của câuthơ Vì vậy khi học sinh luyện đọc giáo viên phải tạo được không khí trong lớphọc thoải mái để học sinh có tâm trạng chờ đợi và chú ý nghe giáo viên đọc vàcũng từ đó các em học tập và bắt chước thầy

- Giáo viên phải có kỹ năng “đọc” thành thục.

Như ta đã biết chất lượng đọc của học sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố

trong đó vai trò hướng dẫn của giáo viên rất quan trọng

Kỹ năng đọc là mục đích cuối cùng chúng ta muốn có ở học sinh sau mỗigiờ học Tập đọc Giáo viên phải tạo được cho mình kỹ năng đọc thành thục.Giáo viên phải biết cách xác định từ, câu quan trọng đến việc hiểu được nghĩa,

ý, tình của văn bản Giáo viên không thể hình thành ở học sinh kỹ năng gì màbản thân mình không có, không thể gặt hái được những gì mà ta không có khảnăng gieo trồng Vì vậy, trong dạy học chúng ta không có quyền đòi hỏi họcsinh làm những gì mà bản thân mình chưa làm được Giáo viên không thể luyệncho học sinh đọc hay, đọc diễn cảm mà bản thân mình chưa xác định được bàivăn cần đọc với giọng điệu như thế nào? Khi dạy học không có hiệu quả, nhiều

giáo viên đổ lỗi cho phương pháp mà không biết rằng “Phương pháp chỉ là hình thức của sự tự vận động bên trong của chính nội dung”.

Một trong các phương pháp dạy học quan trọng nhất ở Tiểu học làphương pháp luyện theo mẫu Vì vậy, không biết làm mẫu thì không thể tiếnhành giờ dạy Do đó, khi soạn bài, giáo viên phải xác định được những kỹ năngđọc cần có và luyện tập cho mình thành thục những kỹ năng này Khi soạn bài,giáo viên phải tự làm trước những gì mà học sinh phải làm trên lớp: Đọc thànhtiếng, giải nghĩa từ, trả lời những câu hỏi về nội dung bài

- Giáo viên có sự hiểu biết về chương trình SGK và các tài liệu dạy học

- Giáo viên phải tìm hiểu vốn “đọc” của học sinh, đặc điểm, trình độ củahọc sinh Việc tìm hiểu học sinh là một quá trình lâu dài đã được tiến hànhtrước đó Để tiến hành dạy học Tập đọc, chúng ta phải hiểu rõ học sinh củamình, đặc điểm, trình độ của học sinh, các em đã có những kiến thức kỹ năngđọc gì, cụ thể chúng ta phải biết rõ học sinh của mình có hứng thú với những

bài tập đọc nào, phát âm có gì sai chuẩn, khó phát âm, những từ ngữ nào, câunào trong bài khó đọc đúng, đọc hay Để luyện đọc hiểu, chúng ta cần nắmđược học sinh của mình chưa hiểu, khó hiểu những từ ngữ nào, nội dung nàotrong bài… Sự hiểu biết này sẽ giúp chúng ta xác định tính vừa sức, tính mức độcủa nội dung và kỹ năng dạy đọc Chẳng hạn, những lỗi phát âm lệch chuẩn củahọc sinh giúp giáo viên xác định được những từ ngữ trong bài cần luyện đọcđúng chính âm.

em nên giáo viên phải coi trọng khâu chuẩn bị để đảm bảo sự thành công tạocho các em sự tự tin cần thiết Khi đọc thành tiếng các em phải tính đến ngườinghe Giáo viên cần cho các em hiểu rằng các em đọc không phải chỉ để chomình cô giáo mà để cho tất cả các bạn cùng nghe nên cần đọc đủ lớn cho tất cảnhững người này nghe rõ Nhưng như thế hoàn toàn không có nghĩa là đọc quá

to hoặc gào lên Để luyện cho học sinh đọc quá nhỏ “lí nhí” giáo viên cần tập

cho các em đọc to chừng nào bạn ở xa nhất trong lớp nghe thấy mới thôi Giáoviên nên cho học sinh đứng lên bảng để đối diện với những người nghe, tư thếđứng đọc phải vừa đàng hoàng, vừa thoải mái, 2 vai phải được mở rộng và cânbằng hai tay

* Luyện đọc đúng:

- Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác,không có lỗi Đọc đúng là không đọc thừa, không sót từng âm, vần, tiếng Đọcđúng phải thể hiện đúng hệ thống ngữ âm chuẩn, tức là đọc đúng chính âm Nóicách khác là không đọc theo cách phát âm địa phương lệch chuẩn Đọc đúng baogồm việc đọc đúng các âm thanh (đúng các âm vị), ngắt nghỉ hơi đúng chỗ (đọcđúng ngữ điệu)

- Luyện đọc đúng phải rèn cho học sinh thể hiện chính xác các âm vịTiếng Việt

+ Đọc đúng các thanh có các lỗi phát âm địa phương như lẫn thanh (~) và

thanh hỏi (?) VD: Không đọc “cũng” thành “củng”, “võng” thành “vỏng”,

+ Đọc đúng bao gồm cả đúng tiết tấu, ngắt hơi, ngữ điệu câu, cần phảidựa vào nghĩa, vào quan hệ ngữ pháp giữa các tiếng từ để ngắt hơi cho đúng

Khi đọc không được tách một từ làm hai VD: không đọc: “Ông già bẻ gẫy từng chiếc một/cách dễ dàng.//”

+ Không tách từ chỉ hoạt động với từ chỉ đặc điểm mà nó đi kèm:

VD: không đọc: “Cúc tỏa / hương ngào ngạt an ủi chim.//”

Ví dụ không đọc: - Tuổi nhỏ làm / việc nhỏ

Tùy theo sức của mình.

+ Không tách quan hệ từ “là” với danh từ đi sau nó, ví dụ không đọc:

- Mẹ là/ngọn gió của con suốt đời:

+ Không đọc tách bộ phận giải thích phía sau: Quả dừa – đàn lợn / con nằm trên cao

- Việc ngắt hơi phải phù hợp với các dấu câu: Ngắt hơi khi gặp dấu phẩy,nghỉ hơi khi gặp dấu chấm (với dấu chấm nghỉ hơi 1 quãng bằng khoảng thờigian đọc 1 chữ, ngắt hơi ở dấu phẩy bằng nửa quãng nghỉ hơi sau dấu chấm).(Một buổi sáng, đôi bạn dạo chơi trên cánh đồng) Đọc đúng các ngữ điệu câu:Lên giọng ở cuối câu hỏi (Cậu có bao nhiêu trí khôn?), xuống giọng ở cuối câu

kể (Mình chỉ có một thôi.), thay đổi giọng cho phù hợp với tình cảm diễn đạttrong câu cảm, với câu cầu khiến cần nhấn giọng phù hợp để thấy rõ các nộidung cầu khiến khác nhau (Cậu có trăm trí khôn, nghĩ kế gì đi!) Ngoài ra cònphải hạ giọng khi đọc bộ phận giải thích của câu (Tàu dừa - chiếc lược chải vàomây xanh )

Như vậy đọc đúng đã bao gồm một số tiêu chuẩn của đọc diễn cảm

- Trình tự luyện đọc đúng: Trước khi lên lớp giáo viên phải dự tính đểngăn ngừa các lỗi khi HS đọc Tuỳ đối tượng học sinh, giáo viên xác định cáclỗi phát âm mà học sinh địa phương dễ mắc phải để định ra các tiếng, từ, cụm

từ, câu khó để luyện đọc trước

- Khi muốn luyện đọc 1 từ nào đó, đầu tiên giáo viên đọc mẫu trước rồi chocác em đọc cá nhân, sau đó cho cả lớp đọc đồng thanh Với những câu mà giáo viên

dự tính sẽ có nhiều em đọc sai cách ngắt nghỉ (hoặc ngắt nhịp), GV đọc mẫu, gọi HSnêu cách ngắt – nghỉ (hoặc ngắt nhịp thơ), sau đó cho HS đọc lại câu, cuối cùngmới luyện đọc hoàn chỉnh cả đoạn bài

* Luyện đọc nhanh:

Đọc nhanh là nói đến tốc độ đọc, là việc đọc không ê a, ngắc ngứ, vấn đềtốc độ đọc chỉ đặt ra sau khi đã đọc đúng Khi đọc cho người khác nghe thìngười đọc phải xác định tốc độ nhanh nhưng để cho người nghe hiểu kịp thời thìcần đọc rõ ràng, mạch lạc Vì vậy đọc nhanh không phải là đọc liến thoắng Tốc

độ chấp nhận được của đọc nhanh khi đọc thành tiếng trùng với tốc độ của lờinói

+ Biện pháp luyện đọc nhanh: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh làm chủ

tốc độ đọc bằng cách đọc mẫu để học sinh đọc theo tốc độ đã định Đơn vị đểđọc nhanh là cụm từ, câu, đoạn, bài Giáo viên điều chỉnh tốc độ đọc bằng cách

giữ nhịp đọc Ngoài ra còn có biện pháp đọc nối tiếp trên lớp, đọc thầm có sựkiểm tra của giáo viên, của bạn để điều chỉnh tốc độ đọc bằng cách chọn sẵn bài

có tiếng cho trước và dự tính sẽ đọc trong bao nhiêu phút Định tốc độ đọc nhưthế nào còn phụ thuộc vào độ khó của bài đọc

* Luyện cho học sinh làm chủ tia mắt khi đọc:

Trước hết phải luyện cho học sinh không bỏ sót tiếng, không thêm tiếng,không lạc giọng

Học sinh lớp 2 khi đọc có em còn bỏ sót tiếng hoặc lạc giọng Vì các emnày chưa làm chủ được tia mắt Với những học sinh này giáo viên phải quay lạivới việc sử dụng que trỏ hoặc thước đặt dưới từng dòng kẻ để HS đọc

* Dạy cho học sinh đọc đúng ngữ điệu, ngắt giọng đúng:

Trong giờ dạy Tập đọc giáo viên phải hướng dẫn đến giáo dục cho họcsinh yêu tiếng Việt bằng cách nêu bật sức mạnh biểu đạt của tiếng Việt, sự giàuđẹp của âm thanh, sự phong phú của ngữ điệu trong việc biểu đạt nội dung Thếnhưng hiện nay ở trường Tiểu học, mặt âm thanh của ngôn ngữ, đặc biệt là ngữđiệu chưa được chú ý đúng mức Đó là một trong những lý do khiến cho họcsinh của chúng ta đọc và nói chưa lưu loát Vì các em không hiểu đúng văn bảnđược đọc

Dạy đọc đúng ngữ điệu là dạy học sinh biết làm chủ những yếu tố này.Khi đọc các bài văn xuôi, chỗ ngắt giọng phải trùng hợp với ranh giới ngữđoạn Khi đọc một bài thơ, chỗ ngắt nhịp phải tương ứng với chỗ kết thúc mộttiết đoạn

Vì vậy đọc đúng ngữ điệu nói chung, ngắt giọng nói riêng vừa là mụcđích của dạy đọc thành tiếng, vừa là phương tiện giúp học sinh chiếm lĩnh nộidung bài đọc Mỗi bài đọc nhằm chỉ ra cơ sở ngữ nghĩa, ngữ pháp, chỗ ngắtgiọng, dự tính những chỗ học sinh hay ngắt giọng sai khi đọc, cũng là xác địnhnhững chỗ cần luyện ngắt giọng trong bài tập đọc cụ thể Từ đó dạy đọc đúng,hiểu đúng các bài Tập đọc ở Tiểu học

* Rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh:

Muốn học sinh có năng lực, có kỹ năng đọc hiểu tốt Giáo viên phải cóđịnh hướng, có kế hoạch sắp xếp thời gian tìm hiểu bài và thời gian luyện đọcthành tiếng và phải coi trọng chất lượng đọc

- Mỗi giờ lên lớp giáo viên xác định nội dung đọc hiểu cho các em Tuỳtheo khả năng nhận thức của từng vùng để dẫn dắt câu hỏi cho học sinh hiểu

nghĩa của từ “chìa khoá” “câu khoá” trong bài, tóm tắt được nội dung của

đoạn, bài, phát hiện ra những yếu tố và giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội

dung Có nhiều bài chỉ có thể dạy “đọc nhớ”, khó dạy đọc hiểu, nội dung bài rời

rạc không có chiều sâu, với những bài Tập đọc hiện hành ở lớp 2 tôi tạm chialàm 2 nhóm mức độ tương ứng với 2 nhóm dạy đọc hiểu:

+ Tiếp nhận văn bản văn chương

+ Hiểu những yếu tố văn chương

Để HS hiểu được các yếu tố văn chương cũng cần phải có cách lựa chọn phùhợp

VD: Bài “Mẹ” có câu cuối “Mẹ là ngọn gió của con suốt đời” là câu thơ

có nhiều chất văn nhất Nếu giáo viên giảng về tình thương, sự chăm sóc của mẹđối với con thì sẽ không đọng lại gì trong tâm trí học sinh lớp 2 Ngược lại nếuyêu cầu học sinh giải thích câu thơ lại quá khó Vì thế nên áp dụng cách hay hơnbằng hình thức kiểm tra phiếu trắc nghiệm

Ta có thể xây dựng phiếu bài tập trắc nghiệm như sau:

Dòng nào dưới đây nêu đúng ý của câu thơ: “Mẹ là ngọn gió của con

suốt đời”

A, Mẹ ngồi quạt cho con suốt đời

B, Mẹ suốt đời lo lắng, chăm sóc cho con

C, Mẹ như ngọn gió làm cho con được mát mẻ

Cần kiểm soát quá trình đọc thầm của học sinh bằng cách quy định thờigian đọc thầm cho từng đoạn và bài

- Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thông hiểu nội dung vănbản đọc Do đó dạy đọc thầm chính là dạy đọc có ý thức đọc hiểu Kết quả củađọc thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, bài Tức làtoàn bộ những gì được đọc Như tâm lý ngôn ngữ học đã chỉ ra để hiểu và nhớnhững gì được đọc, người đọc không phải xem tất cả các chữ đều quan trọngnhư nhau mà có thể và cần sàng lọc để giữ lại những từ “chìa khóa”, nhữngnhóm từ mang ý nghĩa cơ bản Đó là những từ để giúp ta hiểu được nội dung củabài Trong những bài văn đó là những từ dùng “đắt” tạo nên giá trị nghệ thuậtcủa từ có tín hiệu nghệ thuật Đó là những từ giàu màu sắc biểu cảm như các từláy, những từ đa nghĩa, những từ mang nghĩa bóng, có sự chuyển nghĩa vănchương

Tiếp đó cần hướng dẫn học sinh đến việc phát hiện ra những câu quantrọng của bài Những câu nêu ý nghĩa chung của bài

c Tổ chức tốt các hoạt động trong giờ học Tập đọc

A Kiểm tra:

*Mục tiêu: Kiểm tra và củng cố việc đọc thành tiếng và đọc hiểu nội

dung bài đã học

*Hình thức thực hiện:

- Kiểm tra đọc thành tiếng:

+ Yêu cầu học sinh đọc một đoạn hoặc cả bài đã học

+ Cho HS nhận xét giọng đọc, ngữ điệu của đoạn vừa đọc

- Kiểm tra đọc hiểu: Trả lời một câu hỏi về nội dung đoạn, bài vừa đọc.

*Thời gian kiểm tra tiến hành từ 3 - 5 phút Số lượng kiểm tra có thể từ 2-3 học sinh.

B Bài mới:

1 - Giới thiệu bài: Có thể dùng tranh ảnh, đặt câu hỏi nêu vấn đề để gây

hứng thụ tạo nhu cầu đọc bài ở học sinh không nên nói hết nội dung bài trongphần giới thiệu vì sẽ áp đặt nội dung trước cho học sinh trong khi lẽ ra nó là cáiđích mà học sinh cần khám phá

2 - Luyện đọc:

a) Đọc mẫu:

* Yêu cầu: Giáo viên đọc mẫu, hướng dẫn học sinh cách đọc Đây chính

là cái đích, mẫu hình kỹ năng đọc mà học sinh cần đạt được Đồng thời giáoviên dùng giọng đọc mẫu của mình để học sinh có một biểu tượng ban đầu vềnội dung văn bản Lúc này đọc mẫu lại là phương tiện cho học sinh bước đầulàm quen với văn bản để chiếm lĩnh nội dung của nó Bước đọc mẫu rất quantrọng, nó quyết định việc học sinh yêu thích hay không yêu thích văn bản đượcđọc Yêu cầu đọc mẫu phải đảm bảo chất lượng, đọc đúng chuẩn: Đọc đúng, rõràng, trôi chảy, đọc đủ lớn, nhanh vừa phải và diễn cảm

Khi đọc mẫu giáo viên cầm sách theo đúng quy cách Giáo viên phải ổnđịnh trật tư, tạo cho học sinh tâm thế hứng thú nghe đọc và yêu cầu học sinhđọc thầm theo để theo dõi bài đọc Khi đọc, giáo viên đứng ở vị trí bao quátđược cả lớp

Trong khi đọc, giáo viên cần thỉnh thoảng nhìn lên học sinh để tạo được

sự giao cảm, thu hút học sinh Mặc dù vậy, việc hướng vào người nghe trong khiđọc không được làm bài đọc bị gián đoạn Muốn thế, ở nhà giáo viên phải đọc

- Kết hợp sửa lỗi phát âm cho học sinh

- GV ghi bảng một số tiếng, từ khó, dễ lẫn để hướng dẫn học sinh luyệnđọc: Giáo viên đọc mẫu, học sinh luyện đọc cá nhân, lớp đọc đồng thanh

- Học sinh tiếp tục đọc nối tiếp từng câu (lượt 2)

b2/ Đọc từng đoạn trước lớp:

- GV chia đoạn

- Gọi học sinh nối tiếp nhau đọc trước lớp (mỗi em 1 đoạn), kết hợphướng dẫn đọc các câu khó (hướng dẫn ngắt nghỉ) và hướng dẫn thể hiện tìnhcảm qua giọng đọc (phần này có thể xử lý qua 1 – 2 lượt HS đọc) Học sinh vàgiáo viên nhận xét, tuyên dương

- HS đọc nối tiếp đoạn (lượt 2), kết hợp giải nghĩa từ mới, từ khó bằng cáchình thức: Tìm từ mới, giải thích từ mới, tìm từ đồng nghĩa, trái nghĩa, đặt câuvới từ mới, )

b3/ Đọc từng đoạn trong nhóm: