Một số biện pháp phát huy tính tích cực chủ động của học sinh lớp 3b trường tiểu học lam sơn 1, thị xã bỉm sơn trong dạy học phân môn tập làm văn

Căn cứ vào đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học 32 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3 3.2 Dạy học phối kết hợp các hoạt động ngoài giờ lên lớp; 6 3.4 Rèn kĩ năn

1.4 Căn cứ vào đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học 3

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

3.2 Dạy học phối kết hợp các hoạt động ngoài giờ lên lớp; 6

3.4 Rèn kĩ năng dùng từ đặt câu, viết câu, viết đoạn văn đúng và hay 7

3.6 Giúp học sinh biết cảm nhận và yêu thích viết đoạn, bài văn Từ đó khuyến khích các em tích cực, chủ động và sáng tạo trong

3.7 Tổ chức trò chơi học tập để giúp học sinh phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo; 15

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường. 16

1 Lí do chọn sáng kiến kinh nghiệm

Như chúng ta đã biết, cùng với môn Toán, môn Tiếng Việt có vai trò vôcùng quan trọng trong đời sống cộng đồng và đời sống mỗi con người Với cộngđồng, Tiếng Việt là phương tiện để giao tiếp và tư duy; với trẻ em, Tiếng Việt cóvai trò rất quan trọng bởi: “Trẻ em đi vào đời sống tinh thần của mọi người xungquanh nó duy nhất thông qua phương tiện Tiếng Việt và ngược lại, thế giới baoquanh đứa trẻ được phản ánh qua nó chỉ thông qua công cụ này” Trong đó, Tậplàm văn là một phân môn có vị trí đặc biệt trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểuhọc Nó nối tiếp một cách tự nhiên các bài học khác nhau của môn Tiếng Việtnhằm giúp học sinh tạo ra một năng lực mới: năng lực sản sinh ngôn bản nóihoặc viết Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kĩ năng tạo lập văn bản trongquá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học, góp phần dạy học sinh biết cách sửdụng Tiếng Việt có hiệu quả trong đời sống sinh hoạt Đây là một phân mônmang tính chất thực hành tổng hợp, sáng tạo và mang đậm dấu ấn cá nhân trongquá trình tạo lập ngôn bản Làm văn là một hoạt động giao tiếp Dạy làm văncho học sinh thực chất là dạy cho các em nắm được cơ chế của việc sản sinhngôn bản nói và viết theo đúng các quy tắc ngôn ngữ Để sản sinh được các đoạn(bài) văn, học sinh phải có các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết, kĩ năng phân tích đềbài, tìm ý, lập dàn ý, viết đoạn và liên kết đoạn

Hoàn thành chương trình Tiểu học, học sinh phải đạt được bốn kĩ năng:nghe, nói, đọc, viết Bởi đó là hành trang cho các em vững bước trên con đườnghọc tập của mình Thế nhưng, hiện nay còn một số học sinh nói chung, học sinhlớp 3 nói riêng chưa tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập phân môn Tậplàm văn

Bản thân là một giáo viên đang trực tiếp giảng dạy, tôi rất băn khoăn và trăntrở: Phải làm thế nào để kích thích tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh

và tạo hứng thú học tập cho các em, giúp các em nói và viết đúng cấu trúc củađoạn văn theo yêu cầu đề bài? Đây là vấn đề khó, đặt ra cho mỗi giáo viên phảicó chuyên môn vững vàng, phải yêu nghề, mến trẻ, phải biết chọn lựa, tìm tòinhững phương pháp, hình thức tổ chức dạy học thích hợp, những biện pháp hay

nhằm nâng cao chất lượng học tập cho học sinh Vì thế, tôi chọn sáng kiến:

“Một số biện pháp giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập phân môn Tập làm văn ở lớp 3B, trường Tiểu học Lam Sơn 1, thị xã Bỉm Sơn”

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm là góp phần giúp học sinh tích cực, chủ

động và sáng tạo hơn trong học tập phân môn Tập làm văn

3 Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh Lớp 3A, 3B trường Tiểu học Lam Sơn 1, thị xã Bỉm Sơn, tỉnhThanh Hóa

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích đề ra của sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học

sinh phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập phân môn Tập làm văn ở lớp 3B, trường Tiểu học Lam Sơn 1, thị xã Bỉm Sơn”, tôi đã sử

dụng các phương pháp đó là:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp điều tra

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

1.1 Căn cứ vào Nghị quyết của Đảng

Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 4 tháng 11 năm 2013 về “Đổi mới căn

bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đạihóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập

quốc tế” đặt ra nhiệm vụ cho giáo dục là: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương

pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo

và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặtmột chiều, ghi nhớ máy móc

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng ngày 01/02/2021 chỉ rõ các đột pháchiến lược là: Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao;

ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vựcthen chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản

về chất lượng giáo dục, đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhântài, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng và phát triển mạnh khoa học -công nghệ, đổi mới sáng tạo; khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh,hạnh phúc, phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam, tinh thần đoànkết, tự hào dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

1.2 Căn cứ vào Chỉ thị của ngành giáo dục:

Chỉ thị số 666/CT-BGDĐT ngày 24/8/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo

chỉ rõ nhiệm vụ chủ yếu của ngành giáo dục năm học 2020 - 2021 là: Thục hiệnđổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực củahọc sinh; tích hợp, lồng ghép, tinh giản nội dung dạy học trong chương trìnhgiáo dục phổ thông hiện hành; đẩy mạnh giáo dục STEM trong giáo dục phổthông; đổi mới kiểm tra, đánh giá gắn với lộ trình thực hiện chương trình giáodục phổ thông mới Tiếp tục củng cố, nâng cao chất lượng phổ cập giáo dụctrung học cơ sở, phổ cập giáo dục tiểu học; thực hiện giáo dục tiểu học là giáodục bắt buộc theo quy định của Luật Giáo dục năm 2019

1.3 Căn cứ vào vị trí, nhiệm vụ của môn học

Phân môn Tập làm văn góp phần bổ sung kiến thức đồng thời cùng các

môn học khác rèn luyện tư duy, phát triển ngôn ngữ và hình thành nhân cáchcho học sinh Nó có khả năng hàng đầu trong việc rèn cho học sinh nói và viếtđúng Tiếng Việt, có tác dụng lớn trong việc củng cố nhận thức cho học sinh Tập làm văn có vai trò quan trọng trong việc dạy học sinh hình thành vănbản nói và viết Đây là một môn khó dạy trong chương trình Tiếng Việt tiểu học.Dạy tốt phân môn Tập làm văn tức là người giáo viên đã thâm nhập cả chuỗikiến thức từ các phân môn: Tập đọc, Kể chuyện, Luyện từ và câu Chính vì thế

mà phân môn Tập làm văn có tính chất tổng hợp, là kết quả lĩnh hội các kiếnthức của môn Tiếng Việt Trong chương trình Tiểu học hiện nay, mục tiêu chính

của môn Tiếng Việt là hình thành và phát triển cho học sinh các kỹ năng: nghe,nói, đọc, viết Đặc biệt ở lớp 3, phân môn Tập làm văn rèn bốn kỹ năng: nói,nghe, đọc và viết Trong giờ Tập làm văn, học sinh tập kể lại được những mẫuchuyện được nghe thầy, cô kể trên lớp Qua từng nội dung bài dạy, phân mônTập làm văn bồi dưỡng thái độ ứng xủ có văn hoá, tinh thần trách nhiệm trongcông việc, bồi dưỡng tình cảm lành mạnh, tốt đẹp cho học sinh Thực hiện tốtmục tiêu của môn học, đòi hỏi người giáo viên phải biết vận dung linh hoạt,sáng tạo các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học sao cho phù hợp với khảnăng sử dụng ngôn ngữ và tâm lí lứa tuổi học sinh để tiết học diễn ra tự nhiên,nhẹ nhàng và có hiệu quả Trong giảng dạy giáo viên phải có nghệ thuật sưphạm, biết dẫn dắt, gợi mở giúp học sinh giải quyết các tình huống và thông quaviệc xử lí các tình huống đó học sinh chiếm lĩnh được kiến thức

1.4 Căn cứ vào đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học

Học sinh tiểu học thường dễ nhớ nhưng nhanh quên, sự tập trung chú ýtrong giờ Tập làm văn chưa cao, trí nhớ chưa bền vững, thích học nhưng chóngchán Vì vậy giáo viên phải làm thế nào để khắc sâu kiến thức cho học sinh vàtạo ra không khí sẵn sàng học tập, chủ động, tích cực, sáng tạo trong kể, luyệnnói, viết đoạn văn

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Thực trạng chung của nhà trường:

a Thuận lợi:

- Ban giám hiệu nhà trường năng động, nhiệt tình, tư vấn cho giáo viên nhữngphương pháp dạy học hay, sáng tạo, tích cực, luôn quan tâm đến chất lượng họctập của học sinh Vì thế, chất lượng học tập của các em ngày được nâng lên mộtcách rõ rệt; thường xuyên mở các chuyên đề trong đó có chuyên đề về mônTiếng Việt để giáo viên dự giờ, trao đổi kinh nghiệm Trong các buổi sinh hoạtchuyên môn, tạo điều kiện cho giáo viên thảo luận, tháo gỡ những vướng mắctrong giảng dạy, trình bày những khó khăn trong công tác để cùng giải quyết

- Đội ngũ giáo viên tâm huyết, yêu nghề, ham học hỏi, có trách nhiệm cao, cósáng kiến giúp đỡ lẫn nhau, biết chia sẻ những hiểu biết về chuyên môn giảngdạy các môn học nhất là môn Tiếng Việt để cùng nhau tiến bộ; Nhiều đồng chícó kinh nghiệm phát hiện học sinh có năng khiếu về môn Tiếng Việt, giúp các

em phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tao ngay từ những buổi học đầu tiên

- Học sinh có đủ sách, vở, đồ dùng học tập phục vụ cho môn học, có ý thức họctập tốt, nhiều học sinh tích cực, chủ động, tự giác học bài, làm bài, hoàn thànhtốt yêu cầu học tập; Nhiều em đăng kí tham gia cuộc thi Trạng nguyên Toàn tài,Trang nguyên Tiếng Việt

b Khó khăn:

- Số lượng học sinh khá khiêm tốn vì thế số học sinh có tố chất về môn TiếngViệt còn hạn chế; Trường lại phải học ở 2 khu (do đang triển khai dự án khu dân

cư Nam Cổ Đam), ảnh hưởng phần nào đến việc trao đổi, thảo luận chuyên môn

- Giáo viên đôi khi vận dụng chưa nhịp nhàng, linh hoạt các hình thức dạy họcnên chưa tạo được hứng thú cho học sinh trong học tập

- Kĩ năng dùng từ đặt câu của học sinh chưa hợp lí, sắp xếp câu trong đoạn chưađúng trật tự, dùng chưa đúng dấu câu, viết câu chưa đủ ý, chưa gợi tả , nghe kểlại câu chuyện chưa tốt, viết đoạn văn lủng củng, lạc đề, kĩ năng tìm hiểu đề bàicòn nhiều hạn chế, chưa có sự sáng tạo trong từng đoạn viết

2.2 Thực trạng của học sinh lớp 3B trường Tiểu học Lam Sơn 1, thị xã Bỉm Sơn năm học 2020 - 2021

Tôi được chủ nhiệm và giảng dạy lớp 3B, thuận lợi cho việc nắm bắt tốtđặc điểm, khả năng học tập của các em Với sĩ số 46 học sinh (trong đó có 2 họcsinh khuyết tật), hầu hết các em ở hai thôn nông nghiệp Cổ Đam và Nghĩa Mônthuộc địa bàn phường Lam Sơn, thị xã Bỉm Sơn

Trong giảng dạy, tôi nhận thấy về môn Tiếng Việt nói chung, phân mônTập làm văn nói riêng, một số em có khả năng chủ động, tích cực, sáng tạo trongphát hiện vần đề và giải quyết vấn đề nhưng chưa tốt, các em khác chủ yếu làrập khuôn, máy mọc, làm theo mẫu hay bắt chước…

Phân môn Tập làm văn ở Tiểu học có nhiệm vụ rất quan trọng đối với họcsinh là rèn kĩ năng nói, viết, giao tiếp Thế nhưng, phần đông học sinh chưahứng thú học Tập làm văn vì các em nghĩ rằng: Mình không biết nói hoặc viếtnhư thế nào? để hoàn thành một đoạn văn ngắn theo yêu câu đề bài; các emchưa tích cực học, còn lúng túng khi dùng từ đặt câu, viết câu văn lủng củng,lặp lại, dùng từ chưa đúng, cách sử dụng dấu câu chưa hợp lý, viết đoạn vănchưa đủ ý, …, một số em còn viết theo hình thức trả lời câu hỏi gợi ý nên đoạnvăn chưa đạt yêu cầu đề bài

Kết quả khảo sát về tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập phânmôn Tập làm văn của học sinh hai lớp 3 đầu năm học như sau:

Lớp học sinh Số

HS tích cực, chủ động và sáng tạo

HS chưa tích cực,chủ động và chưa sáng tạo

* Nguyên nhân học sinh có những biểu hiện trên:

+ Giáo viên: Chưa định hướng rõ, cụ thể những biện pháp giúp học sinh sửa lỗisai kịp thời, đúng thời điểm và chưa phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạocủa học sinh đúng lúc, đúng mức và phù hợp tâm lí lứa tuổi

+ Học sinh: Kĩ năng quan sát, tìm hiểu yêu cầu còn vụng về; Kĩ năng dùng từ, sắp xếp từ, dùng dấu câu để đặt câu, viết đoạn (bài) văn chưa phù hợp, chưa

logic; Kĩ năng tìm hiểu đề bài văn chưa tốt nên khi viết thường bị lạc đề, thiếu ý

3 Các giải pháp để giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong học tập phân môn Tập làm văn ở lớp 3B, trường Tiểu học Lam Sơn 1, thị xã Bỉm Sơn

Để giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo, giáo viên cầnlựa chọn những giải pháp tốt nhất Những giải pháp mà bản thân tôi đã thực hiện

để phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo cho học sinh lớp 3B trong dạy họcTập làm văn năm học 2020 - 2021 này là:

- Dạy học theo quan điểm giao tiếp;

- Dạy học phối kết hợp các hoạt động ngoài giờ lên lớp;

- Tổ chức trò chơi học tập để giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo

-.Thành lập câu lạc bộ “Em yêu Tiếng Việt”

* Các giải pháp cụ thể đó là:

3.1 Dạy học theo quan điểm giao tiếp:

Dạy học theo quan điểm giao tiếp là hình thành cho học sinh kĩ năng diễnđạt thông qua các bài học, hình thành thói quen ứng xử trong giao tiếp hàngngày với thầy cô, cha mẹ, bạn bè và mọi người xung quanh

Vận dụng phương pháp dạy học theo quan điểm này, giáo viên tạo chohọc sinh nhiều cơ hội thực hành, luyện tập, không quá nặng về lý thuyết nhưphương pháp dạy học truyền thống Do vậy, học sinh hào hứng tham gia vào cáchoạt động học tập, tích cực, sáng tạo trong làm văn Việc hình thành và rènluyện các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết cho học sinh thông qua phân môn Tập làmvăn đảm bảo đạt được hiệu quả tối ưu

Ví dụ: Giảng dạy dạng bài tập nghe và tập nói.

Đề bài: Nghe và kể lại câu chuyện “Giấu cày”- Tập làm văn - Tuần 1

Qua việc kể mẫu của giáo viên, quan sát tranh, gợi ý sách giáo khoa…học sinh kể nội dung câu chuyện như sau: “Có một người đang cày ruộng thì vợgọi về ăn cơm Bác ta liền hét to trả lời: Để tôi giấu cái cày vào bụi đã Về nhàbác ta liền bị vợ trách: Ông giấu cày mà la to như thế, kẻ gian biết chỗ,nó lấy mất cày thì sao Lát sau, cơm nước xong, bác ta ra ruộng, quả nhiên thấycày bị mất Bác ta liền chạy một mạch về nhà, nói thầm vào tai vợ: “Nó lấy mấtcày rồi!”

Qua giao tiếp giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với nhau (kể chonhau nghe), việc kể lại nội dung câu chuyện trước lớp giúp các em thấy được sựphê phán hóm hỉnh, hài hước và kể lại nội dung câu chuyện với giọng kể, cử chỉ,điệu bộ gây cười ở người nghe, nét mặt phù hợp, nâng kịch tính câu chuyện lêncao hơn

Song song với việc rèn luyện kĩ năng nghe - nói, học sinh rèn kĩ năng viết:nắm kĩ thuật viết, luật viết câu văn, đoạn văn hoàn chỉnh, đúng về ngữ pháp, bốcục, phù hợp văn cảnh hoặc môi trường giao tiếp Mỗi đoạn văn của học sinhkhông đơn thuần là kể ngắn về con người, sự vật, sự việc mà thông qua đó thểhiện suy nghĩ, cảm xúc, sự đánh giá, thái độ yêu, ghét, trân trọng hay phê pháncủa các em Thông qua bài viết của các em, người đọc hiểu được tâm tư tìnhcảm của các em về một vấn đề nào đó

Bổ trợ cho việc rèn kĩ năng nghe - nói trong tiết Tập làm văn, phần kểchuyện của tiết Tập đọc - Kể chuyện cũng chú trọng đến rèn kĩ năng giao tiếp

Ví dụ: Dạy Tập đọc - Kể chuyện (Tiết 2) - Bài Đất quý đất yêu - Tuần 11.

Nhiệm vụ của học sinh là: quan sát tranh, sắp xếp lại tranh theo trình tựnội dung câu chuyện Đất quý đất yêu Sau đó dựa vào tranh kể lại câu chuyện,đúng nội dung, ngắn gọn, từ ngữ súc tích, dễ hiểu, biết kết hợp lời nói với cửchỉ, điệu bộ để câu chuyện thêm hấp dẫn sinh động; giúp người nghe thấy đượcphong tục tập quán của người Ê - ti - ô - pi - a: họ coi đất đai là thứ thiêng liêng,cao quý nhất Thông qua kể lại câu chuyện theo tranh, học sinh hình thành vàrèn luyện khả năng diễn đạt, phục vụ tốt cho bài tập nói của tiết Tập làm văn

Tóm lại, học sinh rèn luyện khả năng quan sát, nói - viết, rút ra những nétđiển hình, đặc trưng của từng vùng miền, thấy được vẻ đẹp đáng yêu, đáng tựhào của mỗi vùng miền, từ đó hình thành nuôi dưỡng tình cảm gắn bó, yêuthương, ý thức giữ gìn, xây dựng quê hương đất nước

Ngoài ra, tôi luôn chú trọng vận dung phương pháp dạy học theo quan điểm giao tiếp, khơi dậy ở các em những cảm xúc, đánh thức tiềm

năng cảm thụ văn học và có nhu cầu thể hiện, bày tỏ sự cảm thụ đó với ngườikhác.

Từ đó, mỗi bài nói, bài viết chính là tâm hồn tình cảm của các em Các em

sẽ thêm yêu văn, yêu cái hay, cái đẹp, yêu tiếng Việt, giữ gìn sự trong sáng củatiếng Việt

3 2 Dạy học phối kết hợp các hoạt động ngoài giờ lên lớp.

Các hoạt động ngoại khoá giúp học sinh có những hiểu biết thực tế ngoàikiến thức được học trong chương trình chính khoá Do đó việc phối kết hợp vớicác hoạt động ngoài giờ lên lớp là rất cần thiết Qua các hoạt động ngoài giờ,học sinh được rèn luyện bằng nhiều hình thức khác nhau, có nội dung liên quanđến bài học của các em Giáo viên cần có sự phối kết hợp chặt chẽ vớigiáo viên Tổng phụ trách Đội, thông qua các buổi chào cờ nói về gương ngườitốt việc tốt, tổ chức các hoạt động: văn nghệ, thể dục thể thao, thi kể chuyện, thiđọc thơ, thi các môn năng khiếu…hoặc thông qua buổi lễ khai giảng học sinh cóthể viết những cảm xúc, những kỉ niệm đẹp của các em về ngày đầu tiên đi học(Bài học Tuần 6) Hay qua buổi lễ kết nạp đội viên TNTP Hồ Chí Minh, họcsinh có nguyện vọng viết đơn vào Đội, sinh hoạt trong các câu lạc bộ, tổ chứccủa Đội…Từ thực tế đó, học sinh sẽ có thêm hiểu biết về Đội TNTP Hồ ChíMinh, giúp các em viết tốt hơn Đơn xin vào Đội (tiết Tập làm văn -Tuần 2) với

yêu cầu: Em hãy viết đơn xin vào Đội với mẫu in sẵn.

Bên cạnh đó, giáo viên cần tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt độngGDNGLL như: Giao lưu bóng đá; Hoạt động Dã ngoại

Hình ảnh học sinh lớp 3B tham gia các hoạt động GDNGLL

3.3 Rèn kĩ năng quan sát, nhận xét:

* Quan sát tranh:

Vốn từ của các em còn hạn chế nên học sinh lớp 3 gặp nhiều khó khăntrong việc nghe - nói - viết - kể lại câu chuyện bằng lời văn của mình Do vậy,giáo viên cần tổ chức tốt hoạt động quan sát tranh: quan sát từng đường nét, màusắc, hình ảnh, nội dung thể hiện của tranh Học sinh cảm nhận được được nhữngnét đẹp của cảnh vật, con người và muốn bày tỏ trao đổi với bạn, với thầy cô

Để các em làm tốt hoạt động này, tôi đã yêu cầu học sinh sử dụng gợi ý trongsách giáo khoa, lắng nghe cô kể, bạn kể để nhớ được các ý chính của nội dungcâu chuyện Bản thân tôi chú trọng về lời văn kể và nghệ thuật sử dụng ngôn từ,

hướng dẫn các em cách chọn lựa, sử dụng từ ngữ, hình ảnh để điễn đạt sao cho

dễ hiểu, sinh động Có như vậy người nghe, người đọc mới dễ dàng hình dung,tưởng tượng, nắm bắt được sự việc, suy nghĩ tình cảm mà các em muốn thể hiệnqua bài nói, bài viết

Ví dụ 1: Khi dạy tiết Tập làm văn (Tuần 12).

Bài tập 1: Quan sát tranh (ảnh) về một cảnh đẹp ở nước ta

Thông qua việc quan sát tranh (ảnh) về một cảnh đẹp ở nước ta, giúp họcsinh nắm nội dung của tranh (ảnh), thấy vẻ đẹp của tranh (ảnh), từ đó các em lựachọn từ ngữ thích hợp để nói và viết thành đoạn văn, giúp cho người nghe,người đọc tuy không quan sát tranh (ảnh) nhưng vẫn thấy được vẻ đẹp của danhlam, thắng cảnh mà học sinh nói đến

Bài tập 2: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát ảnh chụp cảnh biển Phan Thiếtmột cách tổng thể, sau đó quan sát từng hình ảnh cụ thể, màu sắc của bức ảnh,thấy vẻ đẹp bức ảnh mình vừa quan sát Ngoài ra các em biết cách quan sát một

số bức tranh ảnh mà mình sưu tầm được

Ví dụ 2: Tiết Tập làm văn (tuần 25) :

Đề bài: “Quan sát một ảnh lễ hội dưới đây, tả lại quang cảnh và hoạt động của

những người tham gia lễ hội”

Học sinh quan sát, nhận diện đâu là hoạt động chính của lễ hội? Đó làhoạt động gì? Màu sắc trong tranh thể hiện không khí, quang cảnh lễ hội Từ đócác em bộc lộ tình cảm của mình đối với các hoạt động mang đậm nét phong tụctập quán của địa phương Thêm vào đó, những yếu tố phi ngôn ngữ như điệu bộ,

cử chỉ, ánh mắt, nét mặt, giọng điệu của các em khi nói sẽ làm tăng tính hấp dẫn,tính thuyết phục đối với người nghe Do đó, tôi đã khuyến khích các em rènluyện khả năng sử dụng những yếu tố phi ngôn ngữ này

* Quan sát xung quanh:

Bản thân mỗi giáo viên đều biết: Muốn viết một đoạn văn phải trải quaquá trình nhận thức có ảnh hưởng bởi vốn sống của mỗi con người Vốn sống ấyđược tích luỹ từ những hiểu biết và những cảm xúc của bản thân qua hoạt động

và quan sát hàng ngày trong cuộc sống Có những cảnh vật, sự việc diễn raquanh ta tưởng chừng như rất quen thuộc nhưng nếu không chú ý quan sát, nhậnxét để ghi nhớ thì những điều đó khó có thể đi vào đoạn văn của các em Để làmgiàu vốn hiểu biết về cuộc sống hàng ngày, tôi đã tập cho các em quan sát bằngnhiều giác quan (mắt nhìn, tai nghe, mũi ngửi ) Quan sát kĩ sẽ giúp các em viếtvăn hay và tạo điều kiện cho các em cảm nhận được vẻ đẹp tinh tế, sâu sắc về sự

vật và cuộc sống quanh ta Hiểu điều đó, tôi đã chuẩn bị thực tế cho học sinh và

hướng dẫn học sinh quan sát bằng nhiều giác quan, tạo điều kiện cho các emquan sát đối tượng trước khi làm bài

Vì thế, giáo viên cần giúp học sinh biết cách quan sát thực tế, ghi chépnhững điều mình quan sát được để phục vụ trong nói, viết đoạn văn

Tôi đã phối kết hợp tạo điều kiện cho học sinh đi dã ngoại cùng Trungtâm Tiếng Anh giúp các em được trải nghiệm thực tế, tích lũy vốn hiểu biếtphục vụ tốt cho việc viết đoạn văn

3.4 Rèn kĩ năng dùng từ đặt câu, viết câu, viết (đoạn, bài văn) đúng và hay

Cách dùng từ đặt câu của học sinh còn lủng củng, chưa hợp lí, hay nhầmlẫn các thành phần câu Vì vậy để phát huy mặt tích cực của quan điểm này, tôi

đã tích hợp thường xuyên kiến thức Luyện từ và câu giúp học sinh có thêm vốntừ ngữ Qua đó, học sinh hiểu nghĩa của từ, mở rộng thêm vốn từ và có ý thức sửdụng đúng từ ngữ, viết văn đủ câu, đúng chính tả (đúng ngữ, nghĩa) theo cácbước:

a) Giúp học sinh mở rộng vốn từ.

Trong phần tìm hiểu nghĩa của từ, để học sinh tiếp thu và vận dụng tốt kiếnthức tôi đã phối hợp nhiều cách: tổ chức cho học sinh thảo luận, sưu tầm, luyệntập vào văn cảnh cụ thể để nắm được nghĩa của nhóm từ đó

Đa số các chủ đề mở rộng vốn từ trong chương trình có từ Hán Việt, làmcho học sinh gặp khó khăn Vì vậy, tôi đã chọn giải pháp thực hành từ các tìnhhuống giao tiếp thực tế để giúp các em dễ dàng hơn trong việc hiểu nghĩa củatừ

b) Luyện kĩ năng viết câu:

- Viết câu đủ ý:

Ví dụ: Khi kể về người thân, em Trịnh Tuấn Khanh đã viết: “Bố em là.”

Sửa lại: “Bố em là công nhân.”

- Dùng đúng dấu câu :

Ví dụ 1: Em Lê Ngọc Cương viết: “Hôm nay Em đi học.”

Sửa lại: Hôm nay, em đi học.

Ví dụ 2: Em Phạm Quang Hoà viết: “em sắp xếp sách vở gọn gàng.”

Sửa lại: Viết hoa chữ cái đầu câu, cuối câu có dấu chấm (Em sắp xếp sách vởt

gọn gàng.).

- Viết câu logic: Nhiều em viết câu chưa logic, dùng từ bị lặp

Ví dụ: Khi viết văn kể về người thân, em Vũ Hoàng Phong đã viết: “Người

hàng xóm mà em muốn kể là bác Mai.”

Sửa lại: “Bác Mai là người hàng xóm mà em yêu quý.”

- Sắp xếp từ trong câu đúng thứ tự: Em Phạm Hồng Vân viết câu: “Bạn rất học

tiến bộ.”.”

Sửa lại: “Bạn học rất tiến bộ”.

- Viết câu văn có hình ảnh so sánh, nhân hóa

Câu do từ cấu tạo thành Vì thế, khi nói hoặc viết một câu tôi đã hướngdẫn học sinh dùng từ đúng, đủ, chính xác

Ví dụ 1: Khi viết về mẹ, em Trần Quốc Đạt viết: “Mẹ em có bộ tóc rất chi là

đen”.

Sửa lại: “Mái tóc của mẹ em dài, mượt và đen như gỗ mun.”

Ví dụ 2: Khi viết về con vật, em Vũ Chí Cương viết: “Con chó nhà em có bộ

lông màu vàng”

Sửa lại: Câu có hình ảnh so sánh, nhân hóa: “Chú chó nhà em có bộ lông màu

vàng nhạt như nắng mùa thu.”

Hình ảnh học sinh lớp 3B luyện viết câu văn có hình ảnh

c) Luyện kĩ năng viết đoạn văn:

Để đoạn văn viết được sinh động, hấp dẫn người đọc, khi viết các em phải

sử dụng từ ngữ có hình ảnh, có sức gợi tả, gợi cảm tôi đã giúp học sinh luyệnviết những câu văn có hình ảnh, hướng dẫn các em tham gia cuộc thi Trạngnguyên Tiếng Việt để giúp các em tích lũy thêm từ ngữ, câu văn, câu thành ngữ,tục ngữ hay đồng thời củng cố thêm cho các em một số từ (theo dạng chủ đềđang học) để các em tham khảo khi nói, viết đoạn văn

Ví dụ 1: Khi kể về mẹ, em Vũ Hoàng Phong đã viết như sau:

Người mà em yêu quý chính là Mẹ Nương Năm nay mẹ em 32 tuổi Mẹ

em đang làm công ti Nằng ngày mẹ em thường đi làm tối và chiều Mẹ em đilàm ca 3 thì đón em được Mẹ em đi làm Sáng thì tối mẹ em về Bố Mẹ em điđón em về để ăn cơm song đi học Em đi học về song em tắm rửa Bố em thì làmlúc 9 giờ, lúc 7 rưỡi mà Bố em hôm này về 9 giờ 00 phút bố em với về Bố em

em bảo như con phải đi học bài Mẹ em bảo như con phải mai đi học Mẹ ơi conbảo này nhủ cái bài này khó quá mẹ ạ Bố ở con rất tích đi chơi Mẹ ảo con ơi đichơi phải đội mũ ba bố con đi chơi nhớ về sớm Bố mẹ em đưa em suống bàngoại chơi Em yêu bố mẹ em

+ Lỗi của em là:

- Về chính tả: Mẹ, Nằng, Sáng, song, suống, nhủ

- Dùng từ đặt câu chưa rõ ý: Mẹ em đang làm công ti.)

- Viết câu lủng củng: Mẹ em đi làm ca thì đón em được Mẹ em đi làm Sáng thì

tối mẹ em về.

- Viết câu rời rạc, lủng củng, dùng văn nói, viết đoạn văn chưa đat yêu cầu (kể

về một người): Mẹ em đi đón em về để ăn cơm song để đi học Em đi học về

song em tắm rửa Bố em thì làm lúc 9 giờ, lúc 7 rưỡi mà.

+Sửa lại: Mẹ là người em yêu quý Mẹ em tên là Lê thị Thanh Nương Năm

nay, mẹ đã ngoài ba mươi tuổi nhưng trông rất trẻ trung và năng động Với dángngười nhỏ nhắn, mái tóc dài, đen mượt và óng ả càng làm toát lên vẻ đẹp mộcmạc của một người phụ nữ đảm đang Mẹ là công nhân may nên phải đi làm từsáng đến tối mới về Hằng ngày, mẹ phải dậy sớm, đi chợ lo chuẩn bị đồ ănsáng, ăn trưa cho cả nhà rồi mới đi làm Tan ca, mẹ lại về chăm sóc gia đình Em

biết mẹ rất mệt mỏi vì công việc ở công ty may nhưng tối đến mẹ vẫn luôn dànhthời gian dạy dỗ, bảo ban em học bài Lúc ấy, mẹ em như một cô giáo thực sự.Yêu mẹ bao nhiêu, em càng tự nhủ mình phải luôn chăm ngoan, học tốt để xứngđáng là con ngoan của mẹ

Ví dụ 2: Khi kể về quê hương, em Mai Xuân Trường viết:

Em yêu thích quê hương Quê hương rất yên tĩnh và ấm áp Quê hương cócánh đồng lúa vàng như cái thảm đệm khổng lồ Có rất nhiều chỗ cho em chơi.Buổi tối ở quê hương rất yên tĩnh còn ở thành phố rất ồn Quê hương có nhữngmái nhà cao thấy Mấy căn nhà được làm bằng rơm Trưa toàn đi trăn trâu ởngoài ruộng lúa Quê hương bác lúa mọc rất nhanh để đến mùa cho các nhà lấygạo ăn Có những cây củ thụ để che nắng cho mọi người Dân làng thường gặtlúa bằng tay nên hơi vất vả Ở quê hương rất ấm áp và yên tĩnh Em rất yêu quýquê hương

+ Lỗi của em là: Chưa giới thiệu được quê ở đâu?; Mắc nhiều lỗi chính tả

(thấy, trăn, củ); Viết câu thiếu bộ phận thứ nhất (Có rất nhiều chỗ cho em chơi);

Viết đoạn văn lủng củng, thiếu ý

+ Sửa lại: Chủ nhật vừa rồi, em và bố cùng về thăm quê Quê nội của em ở xã

Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc Đây là một vùng nông thôn thanh bình và trù phú.

Khác với thành phố rất nhiều, đó là cảm giác đầu tiên của em khi từ trên conđường nhựa, bố cho xe rẽ phải vào con đường đất Hai bên đường là nhữngruộng lúa chín vàng rực như màu vàng của nắng mùa thu Lướt qua cánh đồng,

bố con em đến làng xã Ở đây, nhà cưả thưa thớt, không giống như ở thành thị,nhà cửa san sát như bát úp Nhà cách nhà có khi đến vài chục thước Tiếp đến lànhững vườn cây trái xanh tốt kế tiếp nhau như một rừng cây Khí hậu ở quêcũng rất dễ chịu Tản bộ dưới làn đường cho em cảm thấy mát mẻ, dễ chịu bởihàng cây cổ thụ tỏa bóng rợp vai người Đâu đó, những chú chim tinh nghịch cấtlên bản nhạc du dương, dẫn dắt lòng người Cuộc sống ở quê em thật là tronglành Em vô cùng yêu quý quê hương em

Hình ảnh học sinh lớp 3B thi Trạng nguyên Tiếng Việt cấp Tỉnh

Từ đó, các em viết đoạn văn tốt hơn