Một số giải pháp chia nhóm và rèn kĩ năng điều hành nhóm cho học sinh lớp 3

Để học sinh tiếp thu tốt nhất lượng kiến thứccủa bài học thì quá trình tự học, tự giáo dục của học sinh giữ vai trò trung tâm,còn giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn, đồng hành với học

MỤC LỤC

MỤC LỤC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD &ĐT TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHIA NHÓM VÀ RÈN KĨ NĂNG

ĐIỀU HÀNH NHÓM CHO HỌC SINH LỚP 3

TT Tên danh mục Trang

19 3.KẾT LUẬN KIÊN NGHỊ

MỤC LỤC

1 1 MỞ ĐẦU 1

19 3.KẾT LUẬN KIÊN NGHỊ

MỤC LỤC

3 1.2 Mục đích nghiên cứu 1

19 3.KẾT LUẬN KIÊN NGHỊ

5 1.4 Phương pháp nghiên cứu 1

19 3.KẾT LUẬN KIÊN NGHỊ

7 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

19 3.KẾT LUẬN KIÊN NGHỊ

9 2.1.2 Mục tiêu dạy học theo nhóm 3

19 3.KẾT LUẬN KIÊN NGHỊ

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Năng lực hợp tác là một trong những năng lực quan trọng của con ngườitrong xã hội hiện đại Chính vì vậy, phát triển năng lực hợp tác trong trường học

đã trở thành phương pháp dạy học được nhiều nước trên thế giới áp dụng

Ngày nay, khi khoa học kĩ thuật phát triển thì yêu cầu làm việc theo nhóm

là điều rất cần thiết Vì trong cuộc sống, làm việc theo nhóm có thể tập trungđược những mặt mạnh của từng người và bổ sung, hoàn thiện, khắc phục đượcnhững điểm yếu của mỗi người

Phương pháp dạy và học theo nhóm là phương pháp dạy học phát huy tínhtích cực của học sinh Chuyển đổi từ dạy học truyền thụ của giáo viên sanghướng lấy học sinh làm trung tâm Để học sinh tiếp thu tốt nhất lượng kiến thứccủa bài học thì quá trình tự học, tự giáo dục của học sinh giữ vai trò trung tâm,còn giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn, đồng hành với học sinh, giúp họcsinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho các em cóthể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến để giải quyết vấn đề có liên quan đếnnội dung bài học, tạo cơ hội cho các em được giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùngnhau hợp tác giải quyết những nhiệm vụ chung Học nhóm là một trong nhữngphương pháp giúp các em tự rèn luyện và phát triển kĩ năng làm việc, phát huyvai trò trách nhiệm, tính tích cực trên cơ sở làm việc hợp tác Thông qua họcnhóm, các em có thể cùng làm việc với nhau những công việc mà một mìnhkhông thể tự làm được trong một thời gian nhất định Đối với cấp Tiểu học, việcrèn cho các em các kỹ năng học hợp tác nhóm là hết sức cần thiết góp phần vàoviệc giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh Xuất phát từ tầm quan trọng củaphương pháp này từ thực tế giảng dạy và những cơ sở nêu trên tôi đã chọn

nghiên cứu đề tài sáng kiến “ Một số giải pháp chia nhóm và rèn kĩ năng điều

hành nhóm cho học sinh lớp 3 ”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Cung cấp cho bản thân và đồng nghiệp phương pháp dạy học phát huytính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn củagiáo viên trong việc phát hiện và giải quyết vấn đề hình thành nhu cầu tự học,tạo niềm vui và hứng thú trong học tập góp phần đổi mới phương pháp dạy học

ở Tiểu học Qua đó đúc rút kinh nghiệm để vận dụng tốt hơn phương pháp dạyhọc theo nhóm vào thực tế giảng dạy và giáo dục

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Trong đề tài này tôi tập trung nghiên cứu vấn đề : “ Một số giải pháp chia

nhóm và rèn kĩ năng điều hành nhóm cho học sinh lớp 3B Trường Tiểu học Dân

Lý - Triệu Sơn” Với đối tượng nghiên cứu là học sịnh lớp 3B.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp Hỏi đáp: Trao đổi với giáo viên có kinh nghiệm trong tổchức dạy học theo nhóm

- Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tài liệu để tìm cách tổ chức, thiết kếhoạt động nhóm phù hợp với mỗi tiết dạy:

+ Sách hướng dẫn Toán và Tiếng Việt 3.

+ Các phương pháp dạy học Toán, Tiếng việt ở Tiểu học

+ Tạp chí giáo dục Tiểu học

+ Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên

- Phương pháp trải nghiệm: Dự giờ đồng nghiệp và với kinh nghiệm dạyhọc thực tế của mình để tìm ra ưu, nhược, biện pháp khắc phục khi tổ chức dạy

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Khái niệm dạy học theo nhóm

Dạy học theo nhóm là thỏa mãn nhu cầu học tập cá nhân, phù hợp vớiviệc học tập hướng tới người học, khuyến khích sự độc lập tự chủ, người học cóthể đưa ra những giải pháp, cách biểu đạt riêng cho vấn đề nào đó Tiếp theo,các thành viên trong nhóm biết được sự phụ thuộc lẫn nhau Làm việc theonhóm là cách học cho phép tất cả các thành viên trong nhóm giải quyết một vấn

đề nào đó không được giáo viên dẫn dắt trực tiếp mà chỉ nhờ vào sự hợp tác chặtchẽ và sự phân công công việc trong nhóm Vì vậy, mỗi thành viên trong nhóm

tự ý thức được phải cố gắng hết mình không phải chỉ vì thành tích cá nhân màcòn vì thành công của cả nhóm Cuối cùng là dạy học dựa trên phương pháp làmviệc theo nhóm nâng cao được tính trách nhiệm của từng thành viên Do mỗithành viên trong nhóm được phân công thực hiện một vai trò nhất định, mộtcông việc và trách nhiệm cụ thể Trách nhiệm của mỗi thành viên là yếu tố quyếtđịnh việc thành công hay thất bại của nhóm Một điều quan trọng cần lưu ý làviệc tổ chức dạy học theo nhóm không phải là hình thức nhằm thay thế học tập

cá nhân mà là để giúp cá nhân thực hiện nhiệm vụ học tập của mình thông quatrao đổi, thảo luận với các thành viên cùng học

Cùng với việc đổi mới phương pháp giảng dạy thì những ưu điểm cơ bảntrên sẽ phần nào nhấn mạnh được ý nghĩa quan trọng của phương pháp hoạtđộng theo nhóm Vai trò của người dạy là điều khiển hoạt động của người học,còn người học là trung tâm của hoạt động đó Kết quả của hoạt động này chính

là những yêu cầu cụ thể, những kiến thức mới mà người dạy cần truyền đạt đếnngười học

2.1.2 Mục tiêu dạy học theo nhóm

Dạy học theo nhóm đây là mô hình phù hợp với mục tiêu phát triển và đặcđiểm của giáo dục nước ta Đổi mới phương pháp dạy học theo nguyên tắc lấyhọc sinh làm trung tâm, học tập mang tính tương tác và phù hợp với từng cánhân học sinh Mọi ý kiến của các em đều được tôn trọng và có giá trị như nhau,được xem xét, cân nhắc cẩn thận Do đó sẽ khắc phục tình trạng áp đặt, uyquyền, làm thay, thiếu tôn trọng giữa những người tham gia hoạt động, đặc biệtgiữa giáo viên và học sinh.

2.2 Thực trạng

2.2.1 Thuận lợi

* Đối với học sinh

Từ khi có chủ trương đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường sự tham gia của học sinh, phát huy tối đa vai trò chủ động, tích cực củacác em

Mọi học sinh đều được trình bày ý kiến, tự tìm ra tri thức, nắm bài chắchơn, hứng thú với học tập hơn và phát triển những kĩ năng xã hội cho học sinhnhư : Kĩ năng giao tiếp như biết lắng nghe trình bày ý kiến một cách rõ ràng chocác bạn nghe và hiểu, biết thừa nhận ý kiến của người khác, biết phản đối mộtcách lịch sự và đáp lại lời phản đối, tôn trọng ý kiến của bạn, biết thuyết phụcngười khác và đáp lại sự thuyết phục, biết thống nhất ý kiến, kĩ năng tạo môitrường hợp tác, kĩ năng xây dựng niềm tin, kĩ năng giải quyết mâu thuẫn

* Đối với giáo viên

Giáo viên dạy học nhóm giúp họ không phải nói nhiều trên lớp, nhưngchuẩn bị bài cần kỹ lưỡng hơn; hiểu khả năng của học sinh hơn từ đó giáo viên

có kiến thức và một số kỹ năng để tiến hành dạy học theo nhóm

Giáo viên đã biết chọn những bài, những câu hỏi trong bài học có độ khótương đối, có hướng mở, đòi hỏi có nhiều thời gian và nhiều học sinh tham giathảo luận, tranh cãi mới vỡ lẽ ra vấn đề

Về cơ bản giáo viên biết sử dụng phương pháp dạy học nhóm phù hợp vớiyêu cầu, nhiệm vụ, mục tiêu và nội dung bài học Giáo viên bước đầu biết lựachọn hình thức và cơ cấu nhóm tương đối phù hợp, nêu được các bước dạy họctheo nhóm Khâu chuẩn bị của giáo viên cho học sinh trong nhóm làm việc rấthiệu quả Học sinh bước đầu đã có những kĩ năng làm việc theo nhóm: Các em

đã biết nhanh chóng gia nhập vào nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí; bước đầu biếtbày tỏ quan điểm, ý kiến và trình bày mạch lạc kết quả làm việc chung của cảnhóm

2.2.2 Khó khăn

Bên cạnh những kết quả tích cực như trên, vẫn còn những tồn tại nhấtđịnh, cụ thể là: Gia đình các em đa số làm nông, kinh tế một số gia đình khókhăn nên chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em, phải lo cuộc sốngmưu sinh còn phó mặc công việc học tập của con em mình cho nhà trường

Một số học sinh lúng túng và nhút nhát, chưa mạnh dạn tham gia vào cáchoạt động trong nhóm Một số học sinh còn ỷ lại, dựa dẫm vào các bạn cùng

nhóm Việc quan sát, đánh giá của giáo viên chưa được quan tâm đúng mức.Khitiến hành tổ chức dạy học theo nhóm nhỏ, giáo viên chủ yếu hướng học sinhnhằm vào mục tiêu hoàn thành nhiệm vụ học tập cụ thể mà nhóm học sinh cùngnhau thực hiện chứ chưa chú trọng giáo dục cho học sinh những kĩ năng xã hộiquan trọng mà làm việc nhóm có ưu thế.

Sau khi các nhóm thảo luận giáo viên ít quan tâm chốt lại những kiếnthức, kết luận chung làm cho học sinh không biết ý kiến nào là phù hợp Dạyhọc nhóm chưa được sử dụng đồng đều ở tất cả các môn học Còn đơn điệutrong việc sử dụng các hình thức tiến hành và nhiệm vụ giao cho nhóm Nhiệm

vụ giao cho nhóm còn đơn giản, ít phương án trả lời, không cần huy động nhiềukinh nghiệm của từng cá nhân và thiếu định hướng để học sinh buộc phải phân chia công việc hay phải trưng cầu ý kiến riêng của từng người trong nhóm

Kết quả khảo sát đầu năm học 2020 – 2021 của lớp 3B như sau:

số HS

Số HS khảo sát

Hoàn thành

Chưa hoàn thành

2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Giải pháp 1: Giáo viên cần nâng cao tay nghề trong việc tổ chức dạy học nhóm.

2.3.1.1 Những điều giáo viên cần biết và rèn luyện

Giáo viên tạo cơ hội tới mức tối đa để học sinh được tham gia tích cực vàoquá trình học tập thông qua các hoạt động trên lớp Đây cũng chính là cách học

có hiệu quả nhất Học sinh học qua các hình thức sau:

Tầm quan trọng của việc hoạt động nhóm: Là giúp học sinh tích cực thamgia ý kiến và có cơ hội trao đổi với các bạn khác để cùng học, khám phá và pháttriển tư duy

2.3.1.2 Cách chia nhóm và tổ chức hoạt động nhóm

2.3.1.2.1 Kiểu nhóm

- Nhóm theo số

- Nhóm theo trình độ

- Nhóm theo tháng sinh nhật

- Nhóm tương trợ

- Nhóm theo sở thích

- Nhóm theo ghép hình

- Nhóm theo biểu tượng

- Nhóm theo tên các loài hoa

- Nhóm theo màu sắc

- Nhóm cặp

- Nhóm theo các mùa trong năm

2.3.1.2.2 Cách chia như sau :

* Nhóm đếm số

Muốn chia lớp thành 6 nhóm thì điểm số từ 1 đến 6 rồi quay lại 1…6 Ví

dụ lớp bạn có 36 học sinh, bạn muốn chia thành 6 nhóm thì yêu cầu học sinhđếm 1, 2, 3, 4, 5, 6 Bạn yêu cầu những học sinh có số đếm là 1 thì về nhóm 1,những học sinh có số 2 về nhóm 2 … Khi chuyển nhóm có thể cho học sinh vừa

đi vừa hát hoặc vỗ tay

- Ưu điểm: Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoảimái , phong cách nhanh nhẹn, áp dụng được cho tất cả các môn học

- Nhược điểm: Giáo viên khó quản lý

- Ưu điểm : Tốn ít thời gian, tạo cho học sinh có không khí học tập thoảimái, lớp học sinh động, áp dụng được cho tất cả các môn học nhất là các mônhọc có chủ đề Lớp học sôi nổi hứng thú cho tất cả học sinh

- Nhược điểm : Giáo viên phải chuẩn bị nhiều, gây tốn kém

* Nhóm mã màu: Hình thức chia như nhóm biểu tượng.

* Nhóm cặp đôi: Xếp 2 học sinh vào một cặp

* Nhóm sở thích: Những học sinh có cùng sở thích ngồi cùng một nhóm.

Khi đó học sinh thể hiện được hiểu biết của mình sâu hơn

* Nhóm tương trợ: Xếp những học sinh có trình độ và năng lực khác

nhau (Hoàn thành tốt, Hoàn thành, Chưa hoàn thành) vào một nhóm, để học sinhHoàn thành tốt có thể hỗ trợ cho học sinh còn lúng túng

* Nhóm theo trình độ: Những học sinh cùng năng lực và trình độ sẽ ngồi

một nhóm

- Ưu điểm : Giáo viên có thời gian giúp đỡ, hỗ trợ những nhóm có trình

độ yếu và phát huy tính tự lập cho nhóm Hoàn thành tốt

* Nhóm cùng tháng sinh: Nhóm này cũng ít khi sử dụng vì trong lớp

đôi khi cùng tháng nhiều hơn khác tháng, gây mất cân bằng Chỉ thích hợp khimình có tổ chức sinh nhật cho học sinh…

- Hiện nay còn có mô hình khăn trải bàn, áp dụng vào trong hoạt độngnhóm mang lại hiệu quả cao trong tiết dạy và phát huy tính tựu động, tự sáng tạocủa học sinh rất cao

* Nhóm theo các mùa trong năm: Những học sinh cùng sinh ra trong một

mùa (xuân, hạ, thu, đông) sẽ tạo thành một nhóm

2.3.1.2.3 Cách chia nhóm ngẫu nhiên từ một hoạt động cụ thể

Trong quá trình dạy học, nếu tiết học nào đó mà học sinh nhàm chán,chúng ta muốn tổ chức cho học sinh một trò chơi “ phá băng ” từ trò chơi đó tacũng có thể chia thành nhóm học tập mới

có thể bố trí 2 học sinh này vào một nhóm thích hợp…

Chia được nhóm rồi thì tổ chức làm việc như thế nào cho có hiệu quả ?

Để trả lời câu hỏi này ta qua phần vai trò và trách nhiệm của các thành viêntrong nhóm

2.3.1.2.4 Vai trò và trách nhiệm của các thành viên trong nhóm

- Nhóm trưởng: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ tổ chức,

điều hành nhóm làm việc đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi,đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao

- Thư kí: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ ghi chép, tổng

hợp ý kiến, đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp ý kiến

về nhiệm vụ được giao của nhóm

- Báo cáo viên: Cũng là một thành viên của nhóm giữ nhiệm vụ báo cáo

kết quả làm việc của nhóm mình và giải trình ý kiến thắc mắc trước lớp và giáoviên đồng thời cùng các thành viên trong nhóm trao đổi, đóng góp ý kiến vềnhiệm vụ được giao qua từng hoạt động

- Các thành viên: Trao đổi, đóng góp ý kiến về nhiệm vụ được giao.

2.3.1.2.5 Nguyên tắc làm việc trong nhóm

Tôn trọng sự tổ chức của nhóm trưởng, ghi chép trung thực ý kiến chung,báo cáo đầy đủ toàn bộ nội dung đã ghi chép, người nói phải có người nghe, tôntrọng ý kiến cá nhân, thiểu số phải tuân thủ theo đa số Có nhận xét rút kinhnghiệm sau mỗi hoạt động

2.3.1.2.6 Cơ cấu của nhóm gồm:

- Một nhóm trưởng có trách nhiệm tổ chức, điều hành mọi hoạt động củanhóm, nhóm trưởng có thể do các thành viên trong nhóm bầu lên hoặc do giáoviên chỉ định

- Một nhóm phó (nếu quy mô nhóm lớn) để thay thế, hỗ trợ nhóm trưởngkhi nhóm trưởng vắng mặt

- Một thư ký để ghi chép nội dung, diễn biến các cuộc họp, thảo luận củanhóm, thư ký có thể được thay đổi theo từng cuộc họp nhóm hoặc cố định từ đầuđến cuối Nhóm phải quy định rõ trách nhiệm cụ thể của từng vị trí trong nhóm,xây dựng mối quan hệ gắn kết giữa các thành viên trong nhóm

- Lưu ý nhóm trưởng và các thành viên trong nhóm cần thay đổi thườngxuyên tạo nên sự tự tin trong khi làm việc nhóm

2.3.1.2.7 Vai trò của giáo viên trong hoạt động nhóm

- Trong thời gian học sinh làm việc, giáo viên cần phải đến hoặc đi xungquanh các nhóm để quan sát các hoạt động của nhóm, nếu có vấn đề hỗ trợ kịpthời

- Nên thực hành với một số nhóm học sinh cụ thể

- Đặt câu hỏi gợi mở và trợ giúp cho nhóm

- Khen ngợi và động viên học sinh nói về kết quả làm việc Vì trong quátrình giao việc cho các nhóm, nếu thấy các nhóm làm việc chăm chú và trao đổisôi nổi thì giáo viên mới có thể yên tâm Một khi thấy các nhóm làm việc trầmlắng, hay nhốn nháo… Giáo viên cần nghĩ ngay tới các lí do, như phiếu học tậpchưa phù hợp với trình độ hay chưa thực hiện đúng vai trò, học sinh chưa hiểucần phát lệnh cứu trợ… ngay lúc đó giáo viên phải có mặt kịp thời và giải quyếtvấn đề mà nhóm hoặc một vài cá nhân trong nhóm gặp phải

2.3.2 Giải pháp 2: Dạy học theo nhóm giáo viên cần rèn cho học sinh các kỹ năng.

* Kỹ năng giao tiếp, tương tác trẻ với trẻ

- Biết lắng nghe và trình bày ý kiến một cách rõ ràng

- Biết lắng nghe và biết thừa nhận ý kiến của người khác

- Biết ngắt lời một cách hợp lí

- Biết phản đối một cách lịch sự và đáp lại lời phản đối

- Biết thuyết phục người khác và đáp lại sự thuyết phục

* Kỹ năng tạo môi trường hợp tác: Đây là sự ảnh hưởng qua lại, sự gắn

kết giữa các thành viên

* Kỹ năng xây dựng niềm tin: Đây là kỹ năng tránh đi sự mặc cảm nhất

là đối tượng học sinh có khó khăn về học

* Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn: Đây là kỹ năng giúp học sinh tránh

những từ ngữ dễ gây mất lòng nhau Vì thế, trong thảo luận cần tránh những từngữ như đúng, sai mà cần thay vào đó những cụm từ như: thế này sẽ tốt hơn, tìmmột giải pháp hợp lý hơn…

2.3.2.1 Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp