PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Một số giải pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thướ
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Một số giải pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn,
huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
Người thực hiện: Ngô Ngọc Mạnh
Chức vụ: P Hiệu Trưởng Đơn vị công tác: Trường TH Thành Sơn SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Quản Lý
Trang 2Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt
động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước,
tỉnh Thanh Hóa
2
2.2.1 Thực trạng vấn đề nhận thức của cán bộ giáo viên đối với công
tác giáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm 3 2.2.2
Thực trạng nội dung giáo dục KNS thông qua hoạt động trải
nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh
Hóa
4
2.2.3
Thực trạng hình thức, cách thức tổ chức giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường
TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
5
2.2.4
Thực trạng kết quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông
qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá
Thước, Thanh Hóa
6
2 2.5
Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông
qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá
Thước, tỉnh Thanh Hóa
8
2.2.6 Thực trạng về kiểm tra, đánh giá quá trình giáo dục kỹ năng
sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm 92.3
Giải pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn,
huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
9
Trang 32.3.4 Giải pháp 4 12
2.4.3 Một số hình ảnh hoạt động trải nghiệm 15
Trang 51.PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Ở bất kì thời đại nào, giáo dục đào tạo cũng có vai trò rất quan trọng trongquá trình xây dựng và phát triển của mỗi quốc gia Nghị quyết TW2 khóa VIIIĐảng ta đã khẳng định vai trò to lớn của giáo dục: “Muốn tiến hành công nghiệphóa, hiện đại hóa thắng lợi phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, phát huynguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững”
Với mục đích đào tạo nguồn nhân lực phục vụ kịp thời sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, đáp ứng nhu cầu phát triển của đấtnước, Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 29/QĐ- BGD&ĐTngày 20/7/2010 và Kế hoạch số 453/KH-BGD&ĐT ngày 30/7/2010 về tập huấn
và triển khai giáo dục kỹ năng sống thông qua một số môn học và hoạt độnggiáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường phổ thông, nhằm nâng cao các kĩ năng hoạtđộng nhóm, kỹ năng vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn đồng thờinhằm hạn chế các tệ nạn xã hội đang có nguy cơ xâm nhập vào học đường thôngqua các HĐTN Trong quá trình tiến hành đổi mới chương trình phổ thông,BGD&ĐT đặc biệt quan tâm việc đến phương pháp và mục tiêu giáo dục đượcUNESCO đề xuất theo hướng tiếp cận kĩ năng sống: Học để biết, học để làm,học để khẳng định mình và học để cùng chung sống Đó chính là những kỹ năngsống cần thiết của mỗi cá nhân trong giai đoạn hiện nay
Có thể nói, kỹ năng sống sẽ giúp con người có nhận thức và hành độngđúng đắn phù hợp với sự phát triển của đời sống xã hội Người có kỹ năng sốngphù hợp sẽ vững vàng hơn trước những khó khăn thử thách; có thái độ ứng xử
và giải quyết vấn đề một cách thấu đáo và tích cực Đặc biệt, đối với lứa tuổihọc sinh TH - lứa tuổi hồn nhiên, tò mò thích khám phá nhưng còn thiếu hiểubiết về xã hội, còn thiếu kỹ năng sống nên trước những thử thách và những tìnhhuống khó khăn trong cuộc sống dễ nhận thức và ứng xử lệch lạc, có phản ứngtiêu cực, dễ rơi vào bế tắc, không tự mình làm chủ được chính bản thân Vì vậy,việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh TH là thật sự cần thiết, giúp các em rènluyện bản thân để có những hành vi đúng đắn phù hợp có trách nhiệm với bảnthân, gia đình và xã hội
Trong những năm qua, vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cáctrường TH trên địa bàn huyện Bá Thước nói chung và việc tổ chức giáo dục kỹnăng sống cho học sinh ở trường TH Thành Sơn nói riêng đã được các lực lượnggiáo dục quan tâm thực hiện theo hướng dẫn của các cơ quan quản lý giáo dụccấp trên, bước đầu đạt được những kết quả tích cực Tuy nhiên, việc tổ chứcgiáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua HĐTN chưa được triển khai rộng
Trang 6rãi, đồng bộ ở các lớp học trong nhà trường cũng như chưa được tiến hành đềuđặn, thường xuyên theo kế hoạch Thực tế tại nhiều lớp, học sinh đã gặp phảimột số khó khăn bất cập trong quá trình tổ chức Bởi vậy, chất lượng và hiệuquả của hoạt động này chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra Một trong những nguyênnhân cơ bản dẫn đến thực trạng này là do chưa có biện pháp quản lý giáo dục kỹnăng sống cho học sinh thông qua các HĐTN một cách phù hợp, trên cơ sởnhững nghiên cứu có hệ thống.
Với cương vị là Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn nhà trường và các
hoạt động GDNGLL, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Một số giải pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn huyện Bá Thước tỉnh Thanh Hóa” với mong muốn góp phần nâng
cao hiệu quả quản lý GD KNS cho HS thông qua HĐTN đồng thời chất lượnggiáo dục kỹ năng sống cho học sinh cũng được nâng cao
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Giải pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua HĐTN ở
trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, văn bản
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phỏng vấn sâu
- Phương pháp chuyên gia
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1.Cơ sở lý luận
KNS và vấn đề GDKNS cho con người đã xuất hiện từ rất xa xưa để đốinhân xử thế, xử lý các tình huống trong cuộc sống hàng ngày, phù hợp với từnggiai đoạn lịch sử
GDKNS cho HS là một vấn đề đang được nhiều nước trên thế giới quantâm Ở một số quốc gia, GDKNS được lồng ghép vào các môn học, chủ đề, nộidung có liên quan đến những vấn đề cấp thiết diễn ra trong cuộc sống
Ở Việt Nam thuật ngữ KNS được biết đến bắt đầu từ chương trình của UNICEF
Trang 7(1996) "Giáo dục kỹ năng sống để bảo vệ sứckhỏe và phòng chống HIV/AIDScho thanh thiếu niên trong và ngoài nhà trường" Quan niệm về KNS được giớithiệu trong chương trình này chỉ bao gồm những kỹ năng cốt lõi như: kỹ năng tựnhận thức, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xác định giá trị nhằm vào các chủ đềgiáo dục sức khỏe do các chuyên gia Úc tập huấn Tham gia chương trình nàyđầu tiên gồm có ngành Giáo dục và Hội chữ thậpđỏ.
Nhận thức được tầm quan trọng của công tác GDKNS cho thanh thiếuniên trong giai đoạn hiện nay nên đã có rất nhiều bài viết, nhiều công trìnhnghiên cứu khoa học về vấn đề GDKNS của các tác giả: Đặng Thị ThanhHuyền, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Hường, Lê Công Phượng; Nguyễn ThanhBình; Đoàn Thị Hương; Huỳnh Văn Sơn; Nguyễn Dục Quang; Nguyễn QuangUẩn Đặc biệt, các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đinh Thị Kim Thoa, Bùi ThịThúy Hằng đã nghiên cứu, thực hiện và xuất bản cuốn sách “Giáo dục kỹ năngsống cho học sinh tiểu học” đã chỉ ra quan hệ liên thuộc giữa GDKNS, trong đóGDKNS luôn là nền tảng, KNS là công cụ và phương tiện để tiếp nhận và thểhiện kỹ năng Đây là những tiền đề đưa nội dung GDKNS và KNS cho HS tiểuhọc vào các nhà trường góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, nângcao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoáđất nước
Đề tài“Một số giải pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa” có kế thừa và phát huy những kết quả nghiên cứu trên Vấn đề mà
đề tài quan tâm là giải pháp quản lý của nhà trường để chỉ đạo và thực hiện hoạtđộng GDKNS cho HS một cách hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện, góp phần vào sự đổi mới của giáo dục trong bối cảnh hiện nay
2.2 Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa.
2.2.1 Thực trạng vấn đề nhận thức của cán bộ giáo viên đối với công tác giáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm.
Về phía cán bộ quản lý: Thầy giáo Nguyễn Văn Long – Hiệu trưởng nhàtrường đã nhận định: “Học sinh trường TH Thành Sơn hiện nay còn thiếu khánhiều các kỹ năng cơ bản như Kỹ năng giao tiếp, Kỹ năng đàm phán, kỹ nănghợp tác, kỹ năng lamg việc nhóm; đặc biệt kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năngứng phó với các tình huống khó khăn trong cuộc sống Nhưng để làm tốt côngtác giáo dục KNS cho học sinh nhất là thông qua các HĐTN rất cần sự phối hợpchặt chẽ của các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường Có như vậy côngtác GDKNS cho HS mới đem lại hiệu quả.”
Trang 8Về phía giáo viên: Tỉ lệ nhận thức rõ sự cần thiết của việc đưa vào nộidung giáo dục KNS thông qua HĐTN và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp, các tiết dạy và ngoại khóa là 12 giáo viên cho rằng cần thiết và rất cần thiết.Tuy nhiên, có một số giáo viên vẫn còn lưỡng lự hoặc chưa cho rằng việc đưanội dung giáo dục KNS vào HĐTN và các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,các tiết dạy và ngoại khóa là chưa cần thiết (20 %) Điều này chứng tỏ cònkhông ít giáo viên nhận thức chưa đúng về vấn đề này, đó chính là một trongnhững nguyên nhân dẫn đến kết quả giáo dục KNS cho học sinh ở trường THThành Sơn vẫn còn hạn chế.
2.2.2 Thực trạng nội dung giáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
Thực hiện nghiêm túc các văn bản chỉ đạo của các cấp quản lý GD,trường TH Thành Sơn xác định rõ mục tiêu và nội dung giáo dục KNS cho HSthông qua HĐTN ở nhà trường dựa vào mục tiêu chung của ngànhGD Cụ thể
mục tiêu được xác định: thông qua HĐTN, trang bị cho HS những kiến thức, kỹ
năng, các giá trị và thái độ phù hợp Từ đó hình thành cho HS những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống thực tiến và hoạt động hàng ngày Ngoài ra, tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển hài hòa về đạo đức và trí tuệ, thể chất và tinh thần Về nội dung, nhà
trường chú trọng giáo dục các kỹ năng cơ bản cho học sinh như: năng lực thíchnghi, năng lực hành động, năng lực ứng xử, năng lực tự học suốt đời; địnhhướng để HS: học để biết, học để làm, học để chung sống và học để khẳng định
Và qua hoạt động trải nghiệm, nội dung GDKNS cần chú trọng các kỹ năng tiêubiểu: kỹ năng giao triếp, kỹ năng hợp tác chia sẻ, kỹ năng ra quyết định, kỹ năngứng phó với các tình huống trong cuộc sống
Tuy nhiên, thực trạng áp dụng tại nhà trường đã thể hiện được tình hìnhtriển khai các hoạt động giáo dục KNS thông qua trải nghiệm hiện nay vẫn cònchưa đạt được mục tiêu, nội dung giáo dục nói trên Một số GV có năng lực thiết
kế tổ chức các hoạt động tập thể đã xác định đúng mục tiêu giáo dục của nhàtrường đồng thời thực hiện khá đều nội dung chương trình GDKNS theo kếhoạch đề ra Nhưng bên cạnh đó, còn không ít GVCN xác định đúng mục tiêunhưng chưa thực hiện đúng và đầy đủ nội dung GDKNS thông qua HĐTNcủanhà trường Lý giải nguyên nhân của thực trạng trên chủ yếu là do thiếu cáchướng dẫn cụ thể cũng như các định hướng mang tính bắt buộc của ngành Giáodục Các văn bản chủ yếu đều có lưu ý “khuyến khích các HĐTN” song chưa cóyêu cầu cụ thể đối với từng bộ môn, từng kỹ năng sống cần phải giáo dục, đào
Trang 9tạo cho học sinh Đặc biệt trong công tác quản lý của nhà trường từ khâu xâydựng kế hoạch, nội dung chương trình GDKNS thông qua HĐTNđến khâu kiểmtra đánh giá chưa cụ thể và thường xuyên, chưa có tiêu chí rõ ràng cũng nhưchưa đề ra quy định về đánh giá thi đua đối với nhiệm vụ giáo dục này.
Theo đó, các HĐTN đã có nhưng chưa lồng ghép được nhiều nội dunggiáo dục KNS cho học sinh, chưa phát huy được hiệu quả đối với các hoạt độngđược triển khai thường niên Đồng thời, các hoạt động đó được coi là hoạt độngtập thể, chưa có những đánh giá, những quy chuẩn cụ thể để đánh giá xếp loạihọc sinh Chính vì vậy, chưa thực sự khuyến khích được tất cả học sinh thamgia
2.2.3 Thực trạng hình thức, cách thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
Về giáo dục KNS thông qua các HĐTN, theo kết quả khảo sát được trìnhbày tại bảng 2.1 và 2.2, hình thức được tổ chức chủ yếu tại trường TH ThànhSơn gồm trò chơi, hội thi – cuộc thi và sinh hoạt dưới cờ theo chủ điểm…
Bảng 2 1 Đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên về các hình thức tổ chức giáo dục KNS cho học sinh
TT Các hình thức hoạt
động
Đánh giá của CBQL và GV Thường xuyên Thỉnh
thoảng
Không bao giờ
Trang 105 Tham quan, du lịch 165 82,5 25 12,5 10 5
Như vậy, cả CBQL, GV và học sinh đều cơ bản thống nhất các hình thức
tổ chức: sinh hoạt theo chủ điểm và sinh hoạt tập thể được tổ chức thường xuyênhơn cả Các hình thức khác chủ yếu ở mức độ thỉnh thoảng
2.2.4 Thực trạng kết quả giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở trường TH Thành Sơn, huyện Bá Thước, Thanh Hóa
Trong những năm học vừa qua, công tác giáo dục kỹ năng sống trong nhàtrường có sự biến chuyển nhất định Riêng năm 2018-2019, 2019-2020 CB, GVnhà trường đã tham gia một số lớp bồi dưỡng nâng cao trình độ thực hiện hoạtđộng GDKNS như phòng chống tai nạn thương tích, Kỷ luật tích cực, doChương trình phát triển vùng Bá Thước tổ chức
Bảng 2.3 Các lớp tập huấn của CB, GV trường TH Thành Sơn đã tham gia nhằm nâng cao trình độ thực hiện hoạt động GDKNS
3 Phương pháp Kỷ
luật tích cực 20/10/2019
Xã ThànhSơn
Hà Văn NhayNguyễn Văn Hải
Trang 11-Về phía giáo viên: Giáo viên đã nắm vững được các nội dung lồng ghép
cho học sinh trong các tiết dạy Công tác giáo dục kỹ năng sống được chú trọng
và triển khai có hiệu quả qua từng năm học Một số đồng chí giáo viên đã chủđộng tham gia các khóa học kỹ năng sống… để tích lũy kiến thức, kinh nghiệmcho chính mình
- Về sự phối hợp giữa nhà trường với địa phương, gia đình và các tổ chứckhác trong công tác giáo dục kỹ năng sống:
Bằng hình thức tuyên truyền, thông qua các buổi họp mặt Cha mẹ họcsinh, nhà trường, các đồng chí GVCN đã phối hợp hiệu quả với Ban đại diện cha
mẹ học sinh và cha mẹ học sinh trong công tác giáo dục kỹ năng sống cho họcsinh
-Về phía học sinh: Học sinh đã có sự thay đổi tích cực về mặt nhận thức,
kỹ năng và thái độ Từng bước hiểu rõ và thực hiện tương đối tốt các kỹ năng đãđược học như: Không phá cây xanh trong sân trường và nơi công cộng; sử dụngđiện năng an toàn, tuyên truyền sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, học sinh khônghút thuốc lá… Đặc biệt các em đã chủ động hơn trong bày tỏ quan điểm, tự tinthể hiện khả năng của bản thân…
Tuy nhiên, giáo dục KNS cho học sinh trong trường TH Thành Sơnthông qua HĐTN còn những mặt hạn chế sau:
- Về phía giáo viên: Đa phần giáo viên không có chuyên môn nên nhiềunội dung giáo dục kỹ năng sống không thực hiện được do thiếu chuyên môn,phương pháp
- Về phía cha mẹ học sinh: một bộ phận cha mẹ học sinh chưa chú trọngđến công tác giáo dục kỹ năng sống cho con em mình
- Về phía học sinh: một số học sinh còn chưa tích cực tham gia các hoạtđộng giáo dục kỹ năng sống của giáo viên và nhà trường
Kết quả GD KNS cho học sinh theo đánh giá chung chưa cao KNS củanhiều học sinh chưa tốt, nhất là các hiểu biết về thực tế Sau đây là đánh giá củaCBQL, GV và học sinh năm học 2018-2019
Bảng 2 4 Đánh giá về kết quả giáo dục KNS cho học sinh
Đối tượng Kết quả giáo dục KNS cho học sinh