Một số giải pháp rèn kỹ năng tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn Âm nhạc, tôiquan sát và nhận thấy đa số các em học sinh rất yêu thích ca hát, vận động theonhạc điệu của các bài hát, đặc biệt l

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM RÈN KĨ NĂNG TẬP ĐỌC NHẠC CHO HỌC SINH LỚP 4

Người thực hiện: Mai Văn Chiến Chức vụ: Giáo Viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nga Thanh SKKN thuộc môn: Âm nhạc

THANH HÓA, NĂM 2021

NỘI DUNG Trang

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 63.1 Hướng dẫn cơ bản với vị trí nốt và các ký hiệu tương ứng: 63.2 Lồng ghép thực hành thông qua các hoạt động vui chơi : 10

3.4 Định hình dòng kẻ khuông nhạc và vị trí nốt bằng bàn tay: 15

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục

Tài liệu tham khảo

Danh mục các đề tài SKKN đã được Hội đồng các cấp đánh giá

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Âm nhạc là một trong những phương tiện truyền tải hiệu quả nhất tronggiáo dục thẩm mỹ ở các các cấp học của nhà trường phổ thông, đặc biệt là ở bậctiểu học, thông qua môn học này đã hình thành cho các em học sinh những kiếnthức cơ bản ban đầu về cách hát, kỹ năng vận động, minh họa, biểu diễn Nhữngkiến thức Âm nhạc, làm quen với nốt nhạc, đặc biệt là trang bị cho các em cómột thế giới tinh thần thoải mái hơn, phong phú hơn, giúp các em phát triển toàndiện hơn, từ đó các em học tốt các môn học khác và thật sự các em cảm nhậnđược “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui”

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn Âm nhạc, tôiquan sát và nhận thấy đa số các em học sinh rất yêu thích ca hát, vận động theonhạc điệu của các bài hát, đặc biệt là múa hát sân trường trong các buổi ngoạikhóa và tham gia tích cực các hoạt động múa hát biểu diễn văn nghệ nhưng lạingần ngại, sợ sệt và không ham thích khi học phân môn tập đọc nhạc đối vớikhối 4, khối bắt đầu chính thức học các bài Tập đọc nhạc trong chương trình Âmnhạc tiểu học Qua thực tế giảng dạy từ những năm trước đây và năm học vừaqua Tôi nhận thấy rằng khi gặp một bài tập đọc nhạc, ghi chép nhạc, để các emnhận biết được tên nốt nhạc, cao độ nốt nhạc, trường độ nốt nhạc Các em hiểu,nắm được cũng như thực hiện tốt yêu cầu của bài là đọc chuẩn và có sắc thái thìngười giáo viên cần có một phương pháp tốt, cách truyền đạt hay, hướng dẫnthật tốt, truyền đạt đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất, để giúp các em nắm bắt

được kiến thức, tiếp thu một cách nhanh nhất bài học, tôi mạnh dạn đưa ra “Một

số kinh nghiệm rèn kĩ năng tập đọc nhạc cho học sinh lớp 4” - khối lớp mở

đầu trong việc làm quen với phân môn tập đọc nhạc

2 Mục đích nghiên cứu.

Giúp giáo viên giảng dạy tốt, hiệu quả hơn phân môn Tập đọc nhạc và họcsinh học tốt, hào hứng, yêu thích và đam mê phân môn này

3 Đối tượng nghiên cứu.

Lên lớp 4 các em bắt đầu học nội dung tập đọc nhạc Để đọc tốt các em cầnphải nắm được kiến thức cơ bản về lý thuyết Âm nhạc cũng như kĩ năng cảmnhận về cao độ và trường độ nốt nhạc chính vì vậy nhằm gây hứng thú cho học

sinh khi học tôi lựa chọn “Một số kinh nghiệm rèn kĩ năng tập đọc nhạc cho

học sinh lớp 4”.

4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thực hành

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểuhọc Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đókhông chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vàophương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức họctập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình vàtoàn thể xã hội

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao,

nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác mộtcách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêuthích, sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này khôngphải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh nhữngphút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câunhạc, những lời ca, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âmthanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giaiđiệu qua từng bài nhạc, từng

Vậy làm thế nào để các em đọc đúng được bài tập đọc nhạc? Trước tiên các

em phải nắm vững kiến thức về Âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạctương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các

em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khácnhau, tốc độ thể hiện khác nhau Để các em có hứng thú trong học tập, ngườigiáo viên cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầykhi học âm nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng làngười giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc

Là giáo viên được bồi dưỡng chuyên ngành Âm nhạc tiểu học, qua thờigian trực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinhnghiệm trong công tác, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiếnthức của môn học, đặc biệt là kiến thức đọc và ghi chép nhạc của các em là chưacao, nhiều em còn rất lúng túng Đứng trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa

ra một số kinh nghiệm hướng dẫn các em học tập đọc nhạc khá hiệu quả mà tôi

đã tiến hành dạy mấy năm qua

2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN.

Trường tiểu học Nga Thanh là một trường có phong trào văn hoá văn nghệtốt Các hoạt động văn hoá văn nghệ diễn ra rất sôi nổi trong suốt những nămhọc qua Các hoạt động đó được tác động nhiều bởi bộ môn Âm nhạc, trong đógóp phần thành công không nhỏ là phân môn tập đọc nhạc Tập đọc nhạc là nền

tảng để cho các em học sinh hát đúng, chuẩn, thể hiện chính xác bài hát, đổi lạitập đọc nhạc đòi hỏi thái độ học tập nghiêm túc đúng đắn mang tính chính xáccao, vì vậy để các em học tốt và có hứng thú học tập, đòi hỏi người thầy phải cómột phương pháp truyền đạt, phương pháp thu hút, tạo sự hứng thú cho các em,đây là một quá trình cần phải rèn luyện lâu dài, bền vững, mang tính căn bản và

hệ thống Đa số các em do ít được tiếp xúc với loại hình này nên còn thể hiệnnhiều nhược điểm khi học tập

(Hình ảnh học sinh lớp 4B khi chưa được áp dụng sáng kiến)

Vì vậy người giáo viên phải từng bước giúp các em có được sự tự tin, nắmđược các kiến thức, các kỹ năng cơ bản từ đó giúp các em phát triển tai nghe vàkhả năng thể hiện tốt các bài tập đọc nhạc

Dựa vào cơ sở lý luận đã có cùng với thời gian giảng dạy tại trường tiểuhọc Nga Thanh , tôi đã tìm hiểu khả năng học nhạc của các em bằng việc quansát thực tế các giờ học tôi nhận thấy việc tiếp thu các kiến thức Âm nhạc và sựyêu thích học tập bộ môn chỉ rơi vào một số em gọi là có năng khiếu Còn lạicác em khác chỉ học theo bản năng phải học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụngkiến thức

2.1 Những thuận lợi và khó khăn ở Trường tiểu học Nga Thanh:

a Thuận lợi:

* Giáo viên:

Bản thân là giáo viên có chuyên môn vững, thường xuyên đi thi giáo viêngiỏi cấp huyện và đạt kết quả tốt trong nhiều năm

Tham gia đi tập huấn cốt cán cho Phòng Giáo Dục và Đào tạo về các hoạtđộng chuyên môn âm nhạc.

Tham gia thi các hoạt động văn hóa văn nghệ cấp tỉnh và đạt kết quả tươngđối cao

Học sinh coi âm nhạc là môn phụ nên nếu không hứng thú thì sẽ không tậptrung học

Học nốt nhạc sẽ phải ghi nhớ, nhận biết nốt, đọc đúng cao độ, trường độ,sắc thái và các ký hiệu đây cũng là một trở ngại khiến các em lười học nếukhông yêu thích

Qua kiểm tra đọc một bài tập đọc nhạc đơn giản thì số lượng các em đọc tốtcòn rất khiêm tốn

Thực tế khi nghe các em thực hiện bài tập, bên cạnh những em trình bày tựnhiên và thoải mái vẫn còn một số em chưa thực sự mạnh dạn, tự tin, chỉ đọc vớitính chất thuộc lòng, đọc nhạc thì chỉ đúng tên nốt mà chưa đúng trường độ,ngắt, nghỉ tuỳ tiện không đúng tiết tấu của bài nhạc

3 Các giải pháp đã được sử dụng để giải quyết vấn đề.

Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiênngười giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể

như xác định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Ở lớp dưới, các em

đã được làm quen với các kí hiệu Âm nhạc: các hình nốt, khuông nhạc, khóaSon, lên lớp 4 các em bắt đầu học thêm nội dung mới đó là phân môn tập đọcnhạc Vì vậy, giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong

giảng dạy để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như pháttriển các kỹ năng đã có của các em một cách tốt nhất.

3.1 Hướng dẫn cơ bản với vị trí nốt và các ký hiệu tương ứng.

Để mở đầu cho quá trình học phân môn tập đọc nhạc, người giáo viên phải

có một cách riêng biệt để giúp cho học sinh làm quen cũng như nhớ lâu, rõ ràng,chính xác nhất về một nội dung cơ bản

Ở lớp 3, học sinh mới làm quen với các kí hiệu ghi nhạc: khóa Son, khuôngnhạc, một số hình nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc, … đặc biệt vịtrí các nốt nhạc trên khuông nhạc rất quan trọng, nó quyết định cho việc đọcnhạc của học sinh ở các lớp trên, đặc biệt là lớp 4 vì vậy để cho dễ nhớ tôi đãcho học sinh ghi nhớ bằng các cách như sau:

Do Si La Sol Fa Mi Re

Do

(Nốt La theo ký hiệu cơ bản lớp 4B TH Nga Thanh)

(Giờ học âm nhạc theo ký hiệu của lớp 4B TH Nga Thanh)

Nốt Son: ở dòng kẻ thứ hai

Nốt La: ở khe thứ hai

Nốt Si hoặc Ti theo phương pháp Kodály : ở dòng kẻ thứ ba.

Đây là những khái niệm hết sức quan trọng vì vậy giáo viên không chỉ nhắcnhở học sinh thuộc lòng mà còn phải dành thời gian ôn tập thường xuyên cũngnhư kiểm tra liên tục những kiến thức này trong quá trình học tập đọc nhạc.Học tập đọc nhạc ở lớp 4 cũng không quá nặng nề vì đây là năm học đầutiên các em làm quen với phân môn tập đọc nhạc, các em bắt đầu làm quen vớithang âm 5 âm: Đồ - Rê - Mi - Son để dần dần tiếp cận với mức cao hơn là

thang âm 7 âm : Đồ - Rê - Mi - Fa - Son - La - Si (Ti theo phương pháp Kodály)

Ta thường xuyên ôn tập củng cố cho học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạctrên khuông nhạc bằng các câu văn này kết hợp sử dụng khuông nhạc bàn tay đểkhắc sâu kiến thức cho học sinh

3.2 Lồng ghép thực hành thông qua các hoạt động vui chơi.

Ngoài phương pháp nhận biết vị trí nốt nhạc trên bàn tay bản thân tôi cònhướng dẫn phương pháp đọc nhạc theo kí hiệu bàn tay (tiếng Anh: readingmusic with hand signs): Đọc các nốt nhạc được kí hiệu bằng tư thế khác nhaucủa bàn tay (phương pháp Kodály) Với phương pháp này, hoạt động đọc nhạc

si

son

được thực hiện như trò chơi, với phương pháp này nhằm phát triển năng lực củahọc sinh giúp các em chủ động tích cực tiếp thu bài một cách nhanh dễ hiểu.

(Học nốt nhạc bằng ký hiệu lớp 4B TH Nga Thanh)

Ở lớp 4 do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn tập đọc nhạc đặt racho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản Ở giai đoạn đầu tiếp cận với phân mônnày, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, về tiết tấu, người giáo viên phảigiúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốt nhạc trênkhuông trong phạm vi 1 quãng 8 Sau đó, các em được tiếp cận với thang 5 âm: Đô

- Rê - Mi - Son - La và tiến tới thang 7 âm: Đô - Rê - Mi - Pha - Son La - Si

(Học ký hiệu thông qua trò chơi bằng nốt Rê lớp 4A TH Nga Thanh)

(Ký hiệu nốt Fa bằng bàn tay lớp 4A TH Nga Thanh)

Việc giúp học sinh tập đọc 1 bài tập đọc nhạc muốn thu được kết quả cũngphải được thực hiện theo đúng các bước theo trình tự nhất định Sau khi giớithiệu bài tập đọc nhạc, nếu như ở tập hát, bước đầu tiên là luyện thanh thì ở tậpđọc nhạc sẽ phải là luyện tập cao độ Cho các em đọc lại cao độ của các nốt nhạckhông chỉ giúp các em khởi động giọng mà còn giúp các em nhớ vị trí các nốttrên khuông nhạc và cảm nhận cao độ các nốt so với nhau Muốn các em thựchiện tốt bài tập, giáo viên phải đưa ra yêu cầu để các em tìm hiểu, nhận xétbài nhạc, bài tập đọc nhạc có mấy nốt? Gồm nốt gì? Rút ra thang âm cho họcsinh đọc, có thể hoán đổi vị trí các nốt nhạc để học sinh tìm tòi ở mức độcao hơn nhằm kiểm tra tai nghe của các em Về trường độ gồm những hìnhnốt gì? Rút ra hình tiết tấu chung của bài tập cho học sinh đọc tiết tấu Trongbài có sử dụng các ký hiệu Âm nhạc nào? mục tiêu của giai đoạn này là làmthế nào để các em nắm và thể hiện được hình tiết tấu chủ đạo của bài Việcthể hiện tiết tấu phải được kết hợp theo nhiều hình thức, có thể là vừa đọcvừa vỗ tay, vừa đọc vừa gõ đệm nhạc cụ Hình thức thể hiện cũng có thể là

cả lớp, theo tổ nhóm, cá nhân xen kẽ

(Ôn lại nốt kết hợp với trò chơi lớp 4A TH Nga Thanh)

Khi các em đã thực hiện tốt tiết tấu của bài, giáo viên đàn để các emnghe và cảm nhận giai điệu theo tiết tấu, đây là lúc bắt đầu tập đọc bài nhạc,tập đọc từng câu theo đàn, giáo viên sửa lỗi truyền miệng Luyện tập củng

cố theo nhóm, tổ hoặc cá nhân Khi các em đọc đúng cao độ, trường độ củabài, mới chuyển sang ghép lời ca Để các em có cảm nhận tốt hơn trong việcghép lời ca với nhạc, giáo viên nên cho các em tự ghép lời, sau đó giáo viênđàn giai điệu và hát mẫu lời ca để các em nghe và so sánh Giáo viên bắtnhịp, học sinh đọc lại nhạc và ghép lời ca Giáo viên đàn lại từng câu, sửalỗi cho các em Giai đoạn này đòi hỏi sự kết hợp luyện tập nhịp nhàng giữađọc nhạc, hát lời và gõ đệm nhạc cụ Cuối cùng là việc đánh giá, đây là giaiđoạn động viên khích lệ các em học tập Phải thường xuyên động viên họcsinh, việc động viên giúp cho các em chưa thể hiện bài tập đọc nhạc tốt sẽ

cố gắng học tập hơn

3.3 Xây dựng phương pháp ghi chép nhạc nốt nhạc trên vở:

Ghi chép lại các bài nhạc đã học giúp các em nắm chắc vị trí các nốt trênkhuông cũng như nhớ các hình nốt, ký hiệu đã học Nếu như tập đọc nhạc mangnhiều tính chất trừu tượng vì nó còn phụ thuộc vào tai nghe của từng em thì ghichép nhạc mang tính cụ thể hơn, hiện thực hơn Do vậy, việc hướng dẫn các emghi chép đơn giản và dễ thực hiện Tuy nhiên, đơn giản không có nghĩa là khôngquan trọng, ngược lại tập ghi chép nhạc là sự đúc kết giữa 2 phân môn tập hát vàtập đọc nhạc để khắc sâu kiến thức Do đó đòi hỏi phải có sự chính xác tuyệt đốitừng vị trí nốt trên khuông nhạc, quan trọng hơn nữa là qua chép nhạc các emphải nhớ được tên các nốt nhạc là gì, nằm ở vị trí nào, cách viết các hình nốt rasao, các hình nốt đó có ý nghĩa gì và phải thể hiện thế nào Việc ghi chép nhạccòn giúp các em ghi nhớ các ký hiệu khác về âm nhạc Các kiến thức đó hỗ trợcho việc tập đọc nhạc hoặc thực hiện các bài hát theo yêu cầu của tác giả như:dấu luyến, dấu chấm dôi, dấu quay lại, dấu hồi đoạn, dấu lặng đen, lặng đơn,ngắt câu,

Việc ghi chép nhạc là công việc đòi hỏi phải hướng dẫn các em thực hiệnmột cách thường xuyên Tuy nhiên không nhất thiết lúc nào cũng phải thực hiệnngay tại lớp vì như thế sẽ mất rất nhiều thời gian Ở lớp chỉ hướng dẫn các emcách thực hiện việc ghi chép, nhận ra cách trình bày thế nào cho đúng, cho đẹp

Nằm trên ngón giữa: Nốt Si (B) hoặc Ti

Nằm dưới ngón áp út(ngay cạnh): Nốt Rê thấp (D)

Nằm trên dòng kẻ phụ thứ nhất: Nốt Đô(C)

Nằm giữa khe ngón út và áp út(khe một từ dưới): Nốt Fa thấp (F)

Nằm trên ngón Cái : Nốt Fa cao (F)

Khe ngón giữa và áp út(Khe 2): Nốt La (A)

Khe giữa ngón trỏ và ngón giữa(khe 3): Nốt Đố (C)

Đồ Rê

Mi

Si La

(Học sinh 4A TH Nga Thanh định hình, khuông nhạc và nốt nhạc

bằng bàn tay)

(Định hình nốt nhạc bằng bàn tay lớp 4B TH Nga Thanh)

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Từ đầu năm học tôi đã áp dụng thực hiện giảng dạy tập đọc nhạc với cácphương pháp và biện pháp như đã trình bày ở trên và thấy các em rất say mêhứng thú học tập, do đó kết quả đã nâng lên rõ rệt: Kết quả đánh giá học lựcmôn Âm nhạc năm học 2019 - 2020 của khối 4, không có học sinh chưa hoànthành ở nội dung Tập đọc nhạc

Lớp Sỹ số Hs đọc tốt % Hs biết đọc %

Hs không biết đọc