Biện pháp nâng cao chất lượng dạy so sánh các số có 2 chữ số theo hướng phát triển năng lựccho học sinh lớp 1

MỤC LỤCPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY SO SÁNH CÁC SỐ CÓ HAI CHỮ SỐ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH LỚP 1 Người

MỤC LỤC

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY

SO SÁNH CÁC SỐ CÓ HAI CHỮ SỐ THEO HƯỚNG PHÁT

TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH LỚP 1

Người thực hiện: Nguyễn Thị ThuNga Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường TH Thành Minh SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Toán

THANH HOÁ, NĂM 2021

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1 - 2

1 3 Đối tượng nghiên cứu 2

1 4 Phương pháp nghiên cứu: 2

2 1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3 - 4

2 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6 - 17

2 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động

giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 17- 19

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài.

Năm học 2020 – 2021, là năm học cả nước cùng thực hiện chương trìnhgiáo dục phổ thông mới 2018.Lớp 1 là lớp học đầu tiên thực hiện thay sách giáokhoa.Với năm học này có 5 bộ sách giáo khoa cho các trường lựa chọn.TrườngTiểu học Thành Minh chúng tôi lựa chọn bộ sách Kết nối tri thức với cuộcsống.Môn Toán là môn học công cụ, nó như chiếc chìa khóa vạn năng mở cửatất cả các môn học khác.Sách giáo khoa Toán 1 bộ Kết nối tri thức với cuộcsống kế thừa những ưu điểm của chương trình và sách giáo khoa cũ, đồng thời,làm mới kiến thức để phù hợp với sự phát triển về tâm sinh lí của trẻ em ViệtNam và xu thế phát triển của giáo dục thế giới

Môn Toán lớp 1 bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống được biên soạnbám sát theo quan điểm chung, đám bảo tính cơ bản, sáng tạo và thực tiễn

Dạy và học Toán 1 bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống theo chươngtrình GDPT mới là một vấn đề được nhiều người quan tâm và dày công nghiêncứu Bản thân tôi, đây là năm đầu tiên vừa dạy vừa nghiên cứu, tôi thấy SGKToán 1 đã quán triệt cơ sở toán học hiện đại, giúp phát triển năng lực tư duy củamọi học sinh và phát huy được sự sáng tạo ở từng học sinh, phù hợp với khảnăng nhận thức của các em, có nhiều nội dung vận dụng Toán học vào cuộcsống

Môn Toán 1 Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống được xây dựng mới từhình thức đến nội dung (trình bày rõ ở phần sau)

Một trong những mạch kiến thức quan trọng của môn Toán 1 bộ sách Kếtnối tri thức với cuộc sống là hình thành và rèn kĩ năng đọc, viết, so sánh các sốđến 100; cộng, trừ không nhớ các số trong phạm vi 100 Đây là những kiến thức

kĩ năng hết sức cơ bản, nó chính là nền tảng để học sinh hình thành kiến thức, kĩnăng về số học khi học sinh học lên các lớp trên Đối với học sinh lớp 1, các em

có khả năng tiếp thu những kiến thức, kĩ năng này rất nhanh nhưng nếu giáoviên không có những biện pháp tích cực, không khơi gợi hết khả năng sẵn cótrong từng học sinh thì việc hình thành kiến thức, kĩ năng trên lớp cũng gặpkhông ít khó khăn Mỗi học sinh là một cá thể riêng biệt Đòi hỏi người giáoviên phải biết xây dựng từng câu hỏi cho từng dạng bài tập sao cho phát huy hếtkhả năng tự học, tự sáng tạo của từng học sinh là một điều rất khó Bởi lẽ họcsinh lớp 1 mới đang học chữ, tư duy còn cụ thể, mang tính trực quan, chú ý chưabền, khả năng ghi nhớ chưa cao; so sánh, sắp xếp, phân tích lựa chọn còn hạnchế Trong khi đó, chương trình mới này đòi hỏi các thầy cô lựa chọn phươngpháp để học sinh xây dựng bài giảng sao cho hiệu quả nhất Kênh hình được chútrọng, làm bật lên bài giảng Từ kênh hình đó, học sinh vận dụng vào làm bài tậpmột cách sáng tạo nhất

Bản thân tôi từ khi được phân công giảng dạy lớp 1 tôi đã dành rất nhiềuthời gian để nghiên cứu nội dung chương trình các môn học đặc biệt là môntoán Trong khi nghiên cứu chương trình môn toán bộ sách Kết nối tri thức với

cuộc sống tôi thấy nội dung “So sánh số có hai chữ số với số có hai chữ số” làmột trong những nội dung khó đối với học sinh.

Từ việc tìm hiểu và nghiên cứu trên mà tôi luôn trăn trở và suy nghĩ: Làmthế nào để có thể gây hứng thú cho học sinh khi tham gia các hoạt động học,giúp các em có thể tiếp thu nhanh kiến thức và vận dụng nó vào trong các bàitập so sánh số có hai chữ số với số có hai chữ số một cách tốt nhất, học sinhđược phát triển năng khiếu môn học, được rèn tư duy và phản xạ nhanh Làmthế nào để hình thành và rèn kĩ năng so sánh các số có hai chữ số cho học sinhlớp 1 một cách dễ hiểu, dễ nhớ, nhanh và chính xác?

Trong sáng kiến này, tôi mạnh dạn trình bày: " Biện phápnâng cao chất lượng dạy so sánh các số có hai chữ số theo hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 1."

1.2 Mục đích nghiên cứu.

1.2.1 Giúp học sinh:

- Hình thành và rèn kĩ năng so sánh các số có hai chữ số một cách dễ hiểu,

dễ nhớ, nhanh, chính xác

- Làm cơ sở cho học sinh học tốt môn toán ở lớp 1 và các lớp trên

1.2.2 Giúp giáo viên:

- Tìm hiểu nội dung chương trình SGKToán 1 bộ sách Kết nối tri thức vớicuộc sống và thực trạng dạy học Toán 1, đặc biệt tìm hiểu sâu về thực trạng dạy

so sánh các số có hai chữ số

- Đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân và cho đồng nghiệp trong quá trình dạy Toán 1

1 3 Đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu Biện pháp nâng cao chất lượng dạy so sánh các số có haichữ số theo hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 1

Đối tượng: Học sinh lớp 1D - Trường Tiểu học Thành Minh – HuyệnThạch Thành trong năm học: 2020 – 2021

1 4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

1.4.1 - Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Nghiên cứu tổng thể nội dung chương trình GDPT mới 2018, nghiênchương trình Toán 1 bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống, mục tiêu của dạyhọc Toán 1 nói chung và nghiên cứu kĩ nội dung dạy học về so sánh các số cóhai chữ số

1.4.2 - Phương pháp điều tra, phân tích

Điều tra thực trạng dạy học để thấy những hạn chế của giáo viên và họcsinh khi dạy học phần kiến thức kĩ năng này trong năm học đầu tiên thực hiệnchương trình SGK mới, sau đó phân tích nguyên nhân để tìm biện pháp khắcphục

1.4.3 - Phương pháp thực nghiệm

Tiến hành thực nghiệm các biện pháp trong quá trình dạy học

1.4.4 - Phương pháp thống kê kết quả

Khảo sát, thống kê kết quả các biện pháp đã thực hiện.

1.4.5 - Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Tổng kết rút ra những bài học kinh nghiệm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Sau hơn 30 năm đổi mới, đất nước ta đã vượt qua nhiều khó khăn, tháchthức, đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử Nước ta đã thoát khỏitình trạng kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhậptrung bình Tuy nhiên, những thành tựu về kinh tế nước ta chưa chắc và bềnvững Để đảm bảo phát triển bền vững, nhiều quốc gia đã không ngừng đổi mớigiáo dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trang bị cho các thế hệ tươnglai nền tảng văn hoá vững chắc và năng lực thích ứng cao trước mọi biến độngcủa thiên nhiên và xã hội Đổi mới giáo dục đã trở thành nhu cầu cấp thiết và xuthế mang tính toàn cầu

Trong bối cảnh đó, Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương ĐảngCộng sản Việt Nam (khóa XI) đã thông qua:

+ Nghị quyết số 29/NQ-TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản,toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Đối với GDPT, tập trung phát triển trí tuệ,thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năngkhiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện,chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học,năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khảnăng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”

+ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28 tháng 11 năm

2014 về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, góp phần đổimới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Góp phần chuyển nền giáo dục nặng

về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất

và năng lực, hài hoà đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi họcsinh.”

+ Ngày 27 tháng 3 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định

số 404/QĐ-TTg phê duyệt đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dụcphổ thông

Một mặt khác, là một giáo viên Tiểu học nên tôi hiểu Tâm lí học lứa tuổi của học sinh Tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 1 cần có yếu tố trực quan sinh động để đi đến yếu tố trừu tượng cơ bản Kết hợp với yếu tố nghe, nhìn, vận dụng thực hiện

- Các em học sinh Tiểu học nói chung, lớp 1 nói riêng thường rất hiếu động, thiếu tính tập trung, trong khi việc tiếp nhận kiến thức mới đòi hỏi tính tậptrung rất cao khi nghe cô giảng bài để có thể nắm bắt kiến thức

+ Đặc biệt, trong chương trình GDPT 2018 môn Toán lớp 1 có riêngphần Hoạt động thực hành và trải nghiệm Trong phần này, gồm các hoạt độngnhằm giúp học sinh vận dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng, thái độ đã đượchọc trong môn toán và những kinh nghiệm của bản thân vào thực tiễn cuộc sốngmột cách sáng tạo; phát triển cho học sinh năng lực tổ chức và quản lí hoạt

động, năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân nhằm định hướng và lựachọn nghề nghiệp; tạo dựng một số năng lực cơ bản cho người lao động tươnglai.

+ Trong dạy toán, ngoài mục tiêu chủ yếu là bồi dưỡng năng lực tính toán,người GV còn phải chú ý đến việc phát triển năng lực tư duy và bồi dưỡngphương pháp suy luận cho HS

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Đơn vị trường Tiểu học Thành Minh đóng trên địa bàn Thôn Minh Hải

-Xã Thành Minh - là một xã miền núi thuộc vùng 135, điều kiện khí hậu và kinh

tế đặc biệt khó khăn Đa số các em đều là con em nông thôn, nhiều em gia đình

có hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa các em phải ở nhà với ông bà Bởivậy, sự quan tâm đến việc học hành của các em chưa sát sao, ít có điều kiệnquan tâm đến việc học cho con em mình Trường Tiểu học Thành Minh có 17lớp với 479 học sinh, trong đó khối lớp 1 có 4 lớp với 116 học sinh

Trong quá trình dạy Toán về mảng kiến thức: ‘So sánh số xó hai chữ số với

số có một chữ số” cho học sinh tôi gặp một số thuận lợi và khó khăn sau:

*Thuận lợi:

-Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo Huyện, địa phương quan tâm đầu

tư xây dựng cơ sở vật chất đảm bảo các điều kiện dạy và học Phòng học thoángmát, đủ ánh sáng, bàn ghế đẹp, đúng quy định, kích thước phù hợp với học sinh,lớp tôi được lắp 1 máy chiếu,… Trường Tiểu học Thành Minh được công nhận làtrường chuẩn Quốc gia mức độ 1 tháng 12 năm 2017

- Phòng Giáo dục chỉ đạo sát sao về chuyên môn tiếp cận với chương trìnhgiáo dục phổ thong mới

- Nhà trường thành lập các tổ chuyên môn có kế hoạch cụ thể trong việcsinh hoạt bồi dưỡng chuyên môn theo định kì hàng tháng để các giáo viên trau dồikiến thức, kĩ năng

- Ban giám hiệu nhà trườngquan tâm đến việc dạy học phân môn Toán,thường xuyên tổ chức các tiết dạy mẫu về phương pháp, hình thức tổ chức dạymôn Toángiúp giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng sư phạm

- Học sinh phần lớn học đúng độ tuổi, trình độ tiếp thu khá đồng đều, có

em tiếp thu nhanh Ánh sáng phòng học đầy đủ; bàn ghế đẹp, kích thước phù hợpvới học sinh lớp 1; thiết bị, đồ dùng dạy học phong phú

- Phụ huynh quan tâm đến việc học của con em mình

- Các phương tiện thông tin đại chúng: Ti vi, đài, sách, báo, internet, giúp giáo viên tiếp cận với phương pháp đổi mới khi dạy Toán thường xuyênhơn

Mỗi tuần 3 tiết Mỗi tuần 4 tiết

Cả năm (35 tuần): 105 tiết Cả năm (35 tuần): 140 tiết

- Hơn nữa, trong chương trình Toán 1 bộ sách Kết nối gồm 10 chủ đề,trong đó nội dung kiến thức: So sánh số có 2 chữ số được sắp xếp ở chủ đề 6:Các số đến 100 Việc hình thành và rèn kĩ năng đọc, viết, so sánh các số các số

có hai chữ số được dạy theo trình tự sau:

- Bài 21: Số có hai chữ số là bài mở đầu cho giai đoạn học các số có haichữ số

+ Các số đến 20

+ Luyện tập

+ Các số tròn chục

+ Các số đến 99

tả

- Về đọc số: Học sinh thường hay mắc phải những lỗi sai cơ bản

+ Ví dụ: 15 đọc là mười năm

39 đọc là ba chín

14 đọc là mười tư hay mười bốn

- Về cấu tạo số: Khi phân tích cấu tạo số có hai chữ số học sinh chưa nắmchắc được đâu là chữ số hàng chục, đâu là chữ số hàng đơn vị

+ Ví dụ: Có học sinh hiểu 57 gồm 5 và 7 (bài 2 - tr12)

- Về so sánh số, tôi cũng gặp không ít những sai sót ở học sinh, nhiều khicác em còn so sánh bằng cảm tính

Từ thực trạng học toán của học sinh nêu trên tôi đã áp dụng một số biệnpháp giúp cho học sinh lớp 1 của tôi biết: “So sánh số có hai chữ số với số có haichữ số”.

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2 3 1 Giúp học sinh nắm chắc cấu tạo số có hai chữ số.

Khi dạy đến “Chủ đề 6: Số có hai chữ số” cũng với cách cho học sinhđếm số lượng đồ vật tôi cho học sinh đếm để viết được số biểu diễn số lượngnhóm đồ vật đã cho Sau khi học sinh đếm xong sẽ hướng dẫn học sinh cách đọc

và cách viết số biểu diễn số lượng đồ vật

Để học sinh nắm được cấu tạo của số có hai chữ số, trước tiên tôi cho họcsinh xác định số như thế nào là số có 2 chữ số

Ví dụ: Viết số 10, yêu cầu học sinh xác định số 10 gồm có chữ số mấy vàchữ số mấy? Số 10 là số có mấy chữ số? Tương tự như vậy với các số 11, 12,

13, 14,… 20 đều là số có 2 chữ số 10 hay còn gọi là 1 chục 20 quả cà chua sẽ

là 2 chục

Hướng dẫn học sinh khám phá số có hai chữ số được cấu tạo bởi chữ sốhàng chục và chữ số hàng đơn vị theo nội dung SGK Tôi nhấn mạnh cho họcsinh: Chữ số hàng chục là chữ số đứng trước, chữ số hàng đơn vị là chữ số đứngsau Tôi xây dựng thêm các bài tập xác định các hàng của số có hai chữ số trongcuối tiết học để học sinh có thể ghi nhớ nhanh và chính xác kiến thức bài cấu tạo

số có hai chữ số

Ví dụ: Số 56 gồm có mấy chục và mấy đơn vị

2 3 2 Củng cố và khắc sâu cách so sánh các số trong phạm vi 10 làm cơ sở cho việc so sánh số có hai chữ số sau này.

Muốn học sinh so sánh các số có hai chữ số đúng và nhanh thì tôi dạy họcsinh nắm chắc bài học đầu tiên về: Nhiều hơn, ít hơn, bằng nhau Bởi học sinhphải xác định được nhóm nào có nhiều số lượng hơn thì nhóm đó lớn hơn vàngược lại Nhóm nào có số lượng bằng nhau thì 2 nhóm bằng nhau Từ đó, tôihướng dẫn học sinh tìm tòi, phát hiện, suy luận giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnhkiến thức ở bài tiếp theo là bài So sánh số trong phạm vi 10 Học sinh nắm chắckiến thức, vận dụng và sáng tạo ở dạng bài này thì sẽ là cơ sở cho việc học bài

So sánh các số có hai chữ số một cách nhẹ nhàng và hiệu quả Tuy nhiên, để đạtđược hiệu quả như mong muốn thì cô và trò phải phối hợp nhịp nhàng Cô cócách xây dựng bài học giúp học sinh biết tự xây dựng bài học, vận dụng và sángtạo trong mỗi bài tập Tôi luôn tạo ra mỗi bài học là 1 câu chuyện, 1 tình huống

có vấn đề để hấp dẫn học sinh Bởi tâm lí các con thích học khám phá và trảinghiệm

- Trải nghiệm:

+ Nêu số quạt trần và bóng điện trong lớp mình? So sánh số quạt và sốbóng điện với nhau?

+ Nêu số cửa ra vào và số của sổ của lớp mình? So sánh số cửa đó vớinhau?

- Khi dạy phần so sánh các số trong phạm vi 10, học sinh rất khó khăntrong việc xác định điền dấu >, <, = Vì bản thân hai dấu < và > học sinh rất haynhầm lẫn

- Ngay từ bài học đầu tiên về so sánh số: Bé hơn, dấu < (Sách giáo khoa

trang 17) Tôi cho học sinh ghi nhớ dấu < bằng cách:

+ Dùng tay trái chống vào hông để làm thành hình dấu bé hơn

+ Viết nhiều dòng dấu bé hơn để ghi nhớ

+ Nhận biết phần nhọn của dấu bé hơn ở bên trái, phần miệng dấu ở bênphải

+ Khi so sánh: 2 < 5 thì phần nhọn luôn chỉ về số bé hơn

- Bài: Lớn hơn Dấu > dạy tương tự như vậy.

- Với học sinh tiếp thu chậm: Tôi cho học sinh ghi nhớ thật kĩ dãy số từ 1đến 5 và từ 5 đến 1 Có những em khi so sánh tôi yêu cầu các em viết dãy số từ

1 đến 5 ra giấy nháp từ đó các em nhìn vào vị trí, thứ tự số trong dãy để so sánh

số Sau đó rút ra kết luận: Trong dãy số từ 1 đến 5, số đứng trước luôn bé hơn sốđứng sau và ngược lại số đứng sau luôn lớn hơn số đứng trước

2.3.3 Tạo hứng thú khởi động và khám phá bài học bằng các tình huống trong cuộc sống:

Qua việc tìm hiểu sách Toán lớp 1 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống tôinhận ra rằng quan điểm của môn Toán này là: Mang cuộc sống vào bài học, đưabài học vào cuộc sống nên tất cả các ví dụ đều xuất phát từ thực tiễn Tôi xinchia sẻ một số cách khám phá bài học qua các tình huống có vấn đề như sau: Khi so sánh các số trong phạm vi 10, học sinh so sánh nhờ vào trực giác vàdựa vào cách hình thành số, còn khi so sánh các số có hai chữ số thì không thểdựa vào trực giác mà chủ yếu dựa vào cấu tạo của các số có hai chữ số

Một trong những yếu tố giúp học sinh so sánh số có 2 chữ số đúng vànhanh thì học sinh phải thuộc các số từ 0 đến 100

- Khi dạy bài: So sánh các số có hai chữ số trang 16, tôi tiến hành như sau:

a GV đưa ra hai nhóm: một nhóm 16 quả cà chua và một nhóm 19 quả càchua để học sinh quan sát, nhận xét 16 < 19, 19 > 16

- Học sinh đếm số quả cà chua, nhận biết 16 ít hơn 19 quả cà chua bằngcâu hỏi:

+ Nhóm thứ nhất có bao nhiêu quả cà chua? (16 quả)

+ Hãy biểu thị số quả cà chua bằng phép so sánh?

- GV viết dấu < vào giữa 2 số 16 và 19

+ Nhận xét: Hai số 16 và 19 có gì giống nhau? (16 và 19 cùng có 1 chục,

Vậy các bước để so sánh số có hai chữ số với số có hai chữ số như sau:

Ta so sánh chữ số hàng chục của hai số trước, nếu chữ số hàng chục của

số nào lớn hơn thì số đó lớn hơn; nếu chữ số hàng chục của hai số bằng nhau thì

ta so sánh chữ số hàng đơn vị của hai số, chữ số hàng đơn vị của số nào lớn hơnthì số đó lớn hơn; nếu chữ số hàng chục và chữa số hàng đơn vị của hai số bằngnhau thì hai số đó bằng nhau

Từ đó giúp học sinh nhận xét:

- Khi so sánh số có hai chữ số, số nào có số chục lớn hơn là số lớn hơn,nếu số chục bằng nhau thì số nào có số đơn vị lớn hơn là số lớn hơn