Một số giải pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt phép tu từ so sánh ở trường tiểu học thị trấn nga sơn 1, huyện nga sơn

Nội dung so sánhđược cung cấp cho học sinh thông qua hệ thống bài tập thực hành với mục tiêu cụthể là: Học sinh nhận biết biện pháp so sánh bao gồm hình ảnh so sánh, các kiểu sosánh: nga

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC TỐT PHÉP TU TỪ

SO SÁNH TRONG PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU

LỚP 3 TRƯỜNG TIỂU HỌC THỊ TRẤN NGA SƠN 1.

Người thực hiện: Phan Thị Vân Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thị Trấn Nga Sơn 1 SKKN thuộc môn: Tiếng Việt

THANH HOÁ - NĂM 2021

Thực trạng của việc dạy học phép tu từ so sánh cho học sinh

lớp 3 trường Tiểu học Thị Trấn Nga Sơn 1

* Về phía giáo viên

* Về phía học sinh

3

2.3

2.3.1

Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu phép tu từ so sánh

thông qua sử dụng đồ dùng trực quan

4-8

2.3.2 Giải pháp 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu phép tu từ so sánh

2.3.3 Giải pháp 3: Hướng dẫn học sinh thực hành sử dụng biện

pháp so sánh tu từ trong nói và viết

* Hướng dẫn học sinh tìm hiểu biện pháp so sánh tu từ trong

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.

Điều 29, khoản 2 Luật giáo dục 2019 đã quy định mục tiêu giáo dục ở Tiểu

học: "Giáo dục Tiểu học giúp học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bước đầu xây dựng nhân cách và trách nhiệm công dân chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên Trung học cơ sở".

Vì mục tiêu đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã và đang thực hiện đổi mới chươngtrình giáo dục từ lớp 1 đến lớp 5 nhằm tăng cường công tác giáo dục kĩ năng chohọc sinh Một trong những kĩ năng cần thiết của học sinh Tiểu học là phải biết nói

và viết Tiếng Việt một cách đúng và hay Biện pháp tu từ so sánh sẽ giúp các emlàm giàu vốn tiếng Việt của mình

So sánh là một biện pháp nghệ thuật có chức năng nhận thức, chức năng biểucảm, cảm xúc và có cấu tạo đơn giản nên được dùng nhiều trong tiếng Việt: tronglời nói hàng ngày, trong văn chính luận cũng như trong lời nói nghệ thuật Cái tàitình của nhà văn, nhà thơ là phát hiện ra được nét giống nhau một cách chính xác,bất ngờ mà người khác không nhận thấy hoặc không để ý đến Nội dung so sánhđược cung cấp cho học sinh thông qua hệ thống bài tập thực hành với mục tiêu cụthể là: Học sinh nhận biết biện pháp so sánh bao gồm hình ảnh so sánh, các kiểu sosánh: ngang bằng, hơn kém, sự vật - sự vật, âm thanh - âm thanh, hoạt động - hoạtđộng, từ so sánh, phương tiện so sánh trong các bài học trong ngôn từ nói hàngngày, kể cả lời nói của chính các em

Trong môn Tiếng Việt lớp 3, biện pháp tu từ so sánh chiếm thời lượng khôngnhiều nhưng nó lại có vai trò vô cùng quan trọng trong việc học sinh học các phânmôn khác như tập đọc, tập làm văn…“So sánh” là “cách nói” rất quen thuộc và phổbiến trong cuộc sống cũng như trong sáng tạo văn chương Nhờ phép so sánh, ngườiviết có thể gợi ra những hình ảnh cụ thể, những cảm xúc thẩm mĩ lành mạnh, đẹp đẽcho người đọc, người nghe So sánh được coi là một trong những phương thức tạohình, gợi cảm hiệu quả nhất, có tác dụng lớn trong việc tái hiện đời sống, hình thành

và phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát và khả năng nhận xét, đánh giá của conngười

Mặt khác, nó còn làm cho tâm hồn và trí tuệ của con người thêm phong phú,giúp con người cảm nhận văn học và cuộc sống một cách tinh tế hơn, sâu sắc hơn

So sánh tu từ còn là phương thức bộc lộ tâm tư tình cảm một cách kín đáo và

tế nhị Như vậy đối với tác phẩm văn học nói chung so sánh mang chức năng nhậnthức và biểu cảm Nhờ những hình ảnh bóng bẩy, ước lệ, dùng cái này để đối chiếucái kia nhằm diễn tả những ngụ ý nghệ thuật mà so sánh tu từ được sử dụng phổbiến trong thơ ca, đặc biệt là thơ viết cho thiếu nhi So sánh tu từ giúp các em hiểu

và cảm nhận được những bài thơ, bài văn hay, từ đó góp phần mở mang tri thức làmphong phú về tâm hồn, tạo hứng thú khi viết văn, rèn luyện ý thức, yêu quý TiếngViệt giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt cho học sinh

Xuất phát từ những lí do trên, qua quá trình giảng dạy tôi rất tâm huyết và đã

chọn nghiên cứu: “Một số giải pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt phép tu từ so sánh ở trường Tiểu học Thị Trấn Nga Sơn 1”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tìm giải pháp giúp học sinh lớp 3 học tốt phép tu từ so sánh.

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Tôi chọn học sinh lớp 3A2 làm đối tượng nghiên cứu trong năm học 2020-2021tại nơi tôi công tác

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Đọc, tham khảo, nghiên cứu tài liệu

- Quan sát học sinh và giáo viên khi dạy phân môn luyện từ và câu trongkhi đi dự giờ

- Điều tra, khảo sát thực tế

- Thực nghiệm

- Thống kê, so sánh đối chiếu

- Kiểm tra, đánh giá

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1.1 Quan điểm về biện pháp tu từ so sánh.

So sánh là biện pháp đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác cónét tương đồng để tăng sức gợi hình, gợi cảm cho biểu đạt

Ví dụ: Trẻ em như búp trên cành Biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan.

Câu thơ trên so sánh trẻ em như búp trên cành Vì trẻ em và búp trên cành là sựnon nớt và cần được bao bọc, che chở và chăm sóc

2.1.2 Cấu tạo phép so sánh.

Một phép so sánh có cấu tạo đầy đủ gồm 4 thành phần chính:

- Vế A: Nêu tên sự vật, sự việc được so sánh

- Vế B: Nêu tên sự vật, sự việc dùng để so sánh

- So sánh có tác dụng gợi cảm giúp biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc

2.2 Thực trạng của việc dạy học phép tu từ so sánh cho học sinh lớp 3 trường Tiểu học Thị Trấn Nga Sơn 1.

* Về phía giáo viên:

Hầu hết các giáo viên đã dạy tương đối tốt phép tu từ so sánh trong chươngtrình lớp 3, đã sử dụng được các yếu tố trực quan trong dạy học Mặc dù vậy, vẫncòn có giáo viên chưa nắm chắc kĩ thuật này Cách dạy của các đồng chí còn đơngiản, lệ thuộc vào sách giáo khoa và sách giáo viên, ít sáng tạo, chưa thu hút được

học sinh Giáo viên chưa biết vận dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức dạyhọc nên kết quả học tập của học sinh chưa cao

Bên cạnh đó, giáo viên phần lớn chỉ chú trọng đến việc dạy cho học sinh cáchnhận diện phép so sánh mà chưa quan tâm nhiều tới việc dạy học sinh cách cảmnhận và vận dụng các kiến thức về so sánh vào việc nói và viết Một số bộ phận nhỏgiáo viên vẫn chưa chú trọng quan tâm đến việc lồng ghép trong quá trình dạy họcgiữa các phân môn của môn Tiếng Việt với nhau, để khơi dậy sự hứng thú học tập

và sự tò mò của phân môn này với phân môn khác trong môn Tiếng Việt

* Về phía học sinh:

Học sinh đã biết sử dụng phép so sánh trong viết câu Tuy nhiên, một số họcsinh còn mắc một số lỗi như: chưa nhận diện phép tu từ so sánh, hoặc nắm đượcnhưng việc vận dụng còn hạn chế, nhiều học sinh do muốn có hình ảnh so sánhtrong bài văn của mình thường viết rất khiên cưỡng Mặt khác do khả năng tư duycủa học sinh còn dừng lại ở mức độ tư duy đơn giản, trực quan nên việc cảm thụnghệ thuật tu từ so sánh còn chưa tốt, vốn sống, vốn hiểu biết của học sinh còn ítnên việc hiểu nghĩa chuyển của một số từ ngữ có trong hình ảnh so sánh chưa đầy

đủ Vì vậy đòi hỏi người giáo viên cần hướng dẫn một cách tỉ mỉ thực tế

Từ thực trạng đã phân tích ở trên, là một giáo viên dạy lớp 3 nhiều năm tôi rấttrăn trở và đã mạnh dạn đề xuất một số giải pháp nhằm giúp giáo viên thực hiện dạyphần kiến thức này hiệu quả hơn, học sinh hứng thú hơn trong học tập, tiếp thu kiếnthức bài học nhẹ nhàng, dễ dàng hơn

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Giải pháp 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu phép tu từ so sánh thông qua

sử dụng đồ dùng trực quan.

Trong các bài tập của sách Tiếng Việt 3 các câu văn, thơ trích dẫn đều thuộcloại so sánh tu từ (so sánh hình ảnh) nhằm diễn tả một cách có hình ảnh đặc điểmcủa sự vật sự việc Trong khi đó tư duy của trẻ tiểu học là tư duy trực quan cụ thểnên những hình ảnh trực quan, những biểu tượng của trẻ về thế giới xung quanh cầnthiết cho bất kì việc dạy học nào Một quy luật tâm lí là càng có nhiều giác quantham gia vào việc tiếp nhận đối tượng thì càng ghi nhớ một cách chắc chắn đốitượng ấy

Dùng hình ảnh trực quan sinh động để hướng dẫn học sinh tìm hiểu phép sosánh tu từ vừa giúp học sinh dễ hiểu vừa tiết kiệm được thời gian giảng giải, gây ấntượng giúp việc đưa kiến thức đã biết vào một trật tự nhất định Giúp học sinh dễnhớ và có được các hình ảnh so sánh chính xác, đặc biệt là ứng dụng công nghệthông tin bằng cách đưa ra các hình ảnh sinh động càng giúp học sinh cảm nhận rõ

sự giống và khác nhau giữa các sự vật với sự vật Từ đó các em sẽ dễ dàng so sánh

sự vật một cách chính xác, sinh động và hiệu quả qua các dạng bài tập sau:

* Nhận diện (tìm) những sự vật được so sánh

Ví dụ 1: Dạy tiết luyện từ và câu

Tìm những sự vật được so sánh với nhau trong các câu thơ, câu văn dưới đây:

c Cánh điều như dấu “á”

Ai vừa tung lên trời

d Ơ cái dấu hỏi

Trông ngộ ngộ ghê,Như vành tai nhỏHỏi rồi lắng nghe.

Có em chưa hề nhìn thấy cánh diều như thế nào, hoặc có em sẽ rất khó khănkhi liên tưởng (dấu hỏi) với “Vành tai nhỏ” Bởi vậy, giáo viên sử dụng hình ảnhtrực quan tranh hoặc hình ảnh vành tai thật sẽ góp phần đắc lực giúp các em dễ dàngnhận thấy các hình ảnh so sánh đó thật chính xác, sinh động và gợi tả

Cánh diều Dấu á

“Vành tai” “Dấu hỏi”

Câu: “Mặt biển sáng trong như tấm thảm khổng lồ bằng ngọc thạch.”

Thay vì việc giải thích cho học sinh hiểu tại sao tác giả lại so sánh mặt biểnvới tấm thảm khổng lồ, tôi cho học sinh xem ảnh cảnh biển lúc bình yên Sau đó gợi

ý bằng câu hỏi “ Mặt biển và tấm thảm có gì giống nhau?”

Sau khi quan sát và tìm được điểm giống nhau giữa hai sự vật là đều phẳng,

êm và đẹp học sinh sẽ hiểu được lí do vì sao tác giả lại so sánh như vậy

“ Tấm thảm” “Mặt biển xanh”

Ví dụ 2: Bài So sánh (Tuần 5, bài 3 - TV3 - Tập 1- trang 43).

Bài 3: Tìm những sự vật được so sánh với nhau trong các câu thơ dưới đây:

Thân dừa bạc phếch tháng năm

Quả dừa - đàn lợn con nằm trên cao

Đêm hè, hoa nở cùng sao Tàu dừa - chiếc lược chải vào mây xanh

Sau khi học sinh làm bài tập xong tôi đưa ra tranh vẽ cây dừa và giảng: "Các emthấy chùm dừa rất sai quả, quả dừa xúm xít vào nhau giống như đàn lợn con nằmchen chúc cạnh mẹ

Quả dừa Đàn lợn con

Tàu dừa có những chiếc lá nhỏ giống như răng của chiếc lược, khi có gió tàu

dừa đung đưa như chải vào mây xanh

Cây dừa Chiếc lược

Từ đó học sinh cảm nhận được sự so sánh bất ngờ thú vị, thể hiện sự tưởngtượng rất phong phú của tác giả Nó đã khiến cho sự vật trở nên sống động hơn, cóđường nét, có hình khối, có sức gợi tả, gợi cảm".

* Tóm lại: Hình thức của dạng bài tập này thường là nêu ngữ liệu (câu văn,

câu thơ, đoạn văn, đoạn thơ) trong đó sử dụng biện pháp tu từ so sánh, yêu cầu họcsinh chỉ ra các sự vật so sánh trong các ngữ liệu đó Đây là kiểu bài tập giúp họcsinh bước đầu nắm được cấu trúc của biện pháp so sánh Với yêu cầu tìm những sựvật được so sánh với nhau, các em sẽ tìm ra cái so sánh và cái được so sánh trongngữ liệu cho trước Những sự vật đưa ra so sánh tồn tại xung quanh các em, gần gũi

và quen thuộc đối với cuộc sống của các em dễ dàng liên tưởng đến sự tương đồnggiữa chúng

Ở ví dụ trước: Tìm những sự vật được so sánh với nhau trong các câu thơdưới đây:

Ơ cái dấu hỏi Trông ngộ ngộ ghê, Như vành tai nhỏ Hỏi rồi lắng nghe.

(TV3, T1, tr 25)

Ai đi học mà chẳng biết cái dấu hỏi, ai chẳng biết đến cái vành tai của mình

và chắc rằng ai cũng nhận ra chúng đều cong cong như nhau Tuy nhiên biện pháp

so sánh vẫn gợi cho các em sự thích thú bởi sự khám phá mới lạ Cái mới lạ này tồntại ngay trong các sự vật tưởng chừng như vô cùng quen thuộc, như chẳng còn gì đểkhám phá

* Tìm những hình ảnh so sánh

Ví dụ 3: Bài luyện từ và câu Tuần 3, bài 1, trang 24 – Tiếng Việt 3 tập 1

Sau khi học sinh luyện tập tìm được các hình ảnh so sánh trong những khổ thơ sau:

a Mắt hiền sáng tựa vì sao

Bác nhìn đến tận Cà Mau cuối trời

b Hoa xao xuyến nở

Như mây từng chùm

c Mùa đông

Trời là cái tủ ướp lạnh

Các em bước đầu cảm nhận thấy trong mỗi hình ảnh so sánh các sự vật được

so sánh với nhau đều có những nét tương đồng (đặc điểm giống nhau) Trên thực tế

có những học sinh do thiếu sự quan sát nên có thể chưa được nhìn thấy hoa xoanhoặc có thể thấy mà không nhớ Do vậy hình ảnh hoa xoan - mây sẽ giúp các emthấy được đặc điểm giống nhau giữa hai sự vật và qua đó cảm nhận được cái hay,cái đẹp “Hoa xoan nhỏ li ti, màu tím ngắt, mọc thành chùm Khi hoa xoan nở rộ gợicho ta cảm giác chúng như những chùm mây tím xốp đang bồng bềnh trôi”

Mây bay Hoa xoan

Hay hình ảnh mặt trăng tròn và quả bóng

Mặt trăng Quả bóng

* Tóm lại: Hình thức của dạng bài tập này (VD3 vừa nêu trên) thường là nêu

ngữ liệu (câu văn, câu thơ, đoạn văn, đoạn thơ) trong đó sử dụng biện pháp tu từ sosánh, yêu cầu học sinh chỉ ra hình ảnh so sánh trong các ngữ liệu đó Ở kiểu bài tậpnày, các hình ảnh đưa ra giầu chất liên tưởng, đem lại cho các em những cảm xúctốt đẹp, những cách nhìn mới mẻ về sự vật, về cuộc sống xung quanh

VD: Tìm các hình ảnh so sánh trong câu văn dưới đây:

Những đêm trăng sáng, dòng sông là một đường trăng lung linh dát vàng.

pháp tu từ so sánh, SGK đã cung cấp dạng bài tập tìm các từ so sánh

Ví dụ: Sau khi làm bài tập 1 (Tìm các hình ảnh so sánh ), HS thường thực

hiện tiếp bài tập 2 với yêu cầu: Hãy ghi lại các từ chỉ sự so sánh trong những câu trên (hoặc khổ thơ trên) – (TV3, T1, tr 25, tr 43, )

Kết luận: Trong quá trình dạy học các biện pháp tu từ so sánh, có rất nhiều các

hình ảnh so sánh trừu tượng, khó hiểu Để học sinh hiểu rõ và chân thực, tôi đã sửdụng tranh ảnh trực quan để các em thấu hiểu Sau khi sử dụng giải pháp trên, tôithấy học sinh lớp mình phát hiện, hiểu về các hình ảnh so sánh tu từ tương đối tốt.Các em áp dụng vào viết văn cũng tốt hơn

2.3.2 Giải pháp 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu phép tu từ so sánh theo mô hình

Trong chương trình Tiếng Việt, bài tập về so sánh tu từ lớp 3 được chia làm 2dạng:

- Dạng 1: Bài tập theo mẫu (Bài tập nhận biết )

- Dạng 2: Bài tập sáng tạo ( Bài tập vận dụng )

Song tôi đã nghiên cứu kĩ dạng 1 vì đây là dạng bài tập trọng tâm Nắm chắcbài tập dạng này các em sẽ làm tốt bài tập dạng 2

Bài tập dạng 1 giúp học sinh nhận biết các từ chỉ sự vật so sánh Dạng bài tập này

rất đơn giản Chủ yếu là nhận biết các sự vật so sánh thông qua các bài tập Dạngnày chiếm đa số trong chương trình Nó được xây dựng dựa trên 4 mô hình sau:

a) Mô hình 1: So sánh: Sự vật - Sự vật

b) Mô hình 2: So sánh: Sự vật - Con người

c) Mô hình 3: So sánh: Hoạt động - Hoạt động

d) Mô hình 4: So sánh: Âm thanh - Âm thanh

Muốn học sinh của mình có kĩ năng nhận biết biện pháp tu từ so sánh vữngvàng đòi hỏi người giáo viên phải có nghệ thuật khi hướng dẫn bài mới đó chính làdựa vào các mô hình như ta vừa phân tích

* Mô hình 1: So sánh Sự vật với Sự vật.

Với mô hình này, cách nhận dạng rất dễ vì trong câu thường xuất hiện các từ

so sánh (như, là, giống, tựa, chẳng bằng )

Mô hình này có các dạng sau:

Ví dụ 1: Bài 2( SGK trang 8 – Tiếng Việt 3- Tập 1): Tìm những sự vật được so sánh với

nhau trong các câu thơ, câu văn dưới đây:

"Hai bàn tay emNhư hoa đầu cành"

(Huy Cận)

"Mặt biển sáng trong như tấm thảm khổng lồ bằng ngọc thạch"

(Vũ Tú Nam)

"Cánh diều như dấu á

Ai vừa tung lên trời"

(Lương Vĩnh Phúc)

Để làm tốt bài tập này, học sinh phải phát hiện các từ chỉ sự vật được so sánh

từ đó học sinh sẽ tìm được sự vật so sánh với nhau trong các câu thơ, câu văn trên

Có 2 phương án thực hiện:

- Phương án 1: Cho học sinh gạch chân các từ chỉ sự vật so sánh trong các

câu trên bằng cách gạch chân vào vở bài tập

- Phương án 2: L m v o phi u h c t p ã àm vào phiếu học tập đã được soạn sẵn theo nhóm đôi àm vào phiếu học tập đã được soạn sẵn theo nhóm đôi ếu học tập đã được soạn sẵn theo nhóm đôi ọc tập đã được soạn sẵn theo nhóm đôi ập đã được soạn sẵn theo nhóm đôi đã được soạn sẵn theo nhóm đôi đã được soạn sẵn theo nhóm đôi.ược soạn sẵn theo nhóm đôi.c so n s n theo nhóm ôi.ạn sẵn theo nhóm đôi ẵn theo nhóm đôi đã được soạn sẵn theo nhóm đôi.Các nhóm i n v o phi u đã được soạn sẵn theo nhóm đôi ền vào phiếu àm vào phiếu học tập đã được soạn sẵn theo nhóm đôi ếu học tập đã được soạn sẵn theo nhóm đôi

+ "Cánh diều" so sánh với "dấu á"

+ "Dấu hỏi" so sánh với "vành tai nhỏ"

Nếu giáo viên hỏi ngược lại là vì sao "Hai bàn tay em" được so sánh với

"Hoa đầu cành" hay vì sao nói "Mặt biển" như "tấm thảm khổng lồ"? Lúc đó giáoviên phải hướng học sinh tìm xem các sự vật so sánh này đều có điểm nào giốngnhau, chẳng hạn:

+ Hai bàn tay của bé nhỏ xinh như một bông hoa.

+ Mặt biển và tấm thảm đều phẳng, êm và đẹp.

+ Cánh diều hình cong cong, võng xuống giống hệt như dấu á.

Ngoài ra, còn có các dạng bài tập nhận diện những từ ngữ, hình ảnh, sự vật, đặcđiểm, so sánh Ví dụ:

Ví dụ 2: Gạch một gạch dưới sự vật được so sánh, 2 gạch dưới sự vật dùng để so

sánh

a Lá lựu dày và nhỏ lấp lánh như thủy tinh.

b Sau cơn mưa, cảnh vật như thêm một sức sống mới.

Ví dụ 3: Điền các bộ phận thích hợp của các phép so sánh dưới vào sơ đồ.

a, Chiếc xà lan xám trông giống như con bọ đất.

b, Những quả dưa hấu như những đàn lợn con nằm sưởi nắng.

Ví dụ 4: Đánh dấu x vào ô trống trước những câu có sử dụng phép so sánh

a Bầu trời cao vút, trập trùng những đám mây trắng.

b Hàng ngàn bông hoa là hàng trăm ngọn lửa hồng tươi.

c Hồ về thu, nước trong vắt, mênh mông.

Với những ví dụ này ta cũng thực hiện tương tự như ví dụ 1 sau đó chốt kiếnthức cho học sinh

+)Tìm hiểu dạng A là B

Ví dụ :(Bài 1c, d trang 24, 25 - TV3 tập 1): Tìm các hình ảnh so sánh trong những

câu thơ, câu văn dưới đây:

c Mùa đông

Trời là cái tủ ướp lạnh

Mùa hè

Trời là cái bếp lò nung

d Những đêm trăng sáng, dòng sông là một đường trăng lung linh dát vàng Trong trường hợp này, cần phải cho học sinh xác định từ chỉ sự vật trong câuthơ: trời (mùa đông) – tủ ướp lạnh, trời (mùa hè) – bếp lò nung

Giáo viên giải thích cho học sinh điểm tương đồng giữa các từ chỉ sự vậtđược so sánh

- Trời (mùa đông) lạnh như cái tủ ướp lạnh

- Trời (mùa hè) nóng như bếp lửa lò nung

Dạng này học sinh rất dễ nhầm lẫn giữa câu so sánh với câu giới thiệu Bởi

lẽ, cả 2 kiểu câu này đều có từ “ là ”

Ví dụ trong câu: Mẹ tôi là giáo viên (từ là có tác dụng giới thiệu Trong

trường hợp này, học sinh phải hiểu nghĩa của từ và của câu)

* Mô hình 2: So sánh: Sự vật với Con người

Dạng của mô hình so sánh này là :

+) Dạng có từ so sánh “như”

Ví dụ: Bài tập 1 a, d, trang 58 - TV3 tập 1: Tìm các hình ảnh so sánh trong những

câu thơ dưới đây:

"Trẻ em như búp trên cànhBiết ăn ngủ, biết học hành là ngoan"

"Trẻ em" giống như "búp trên cành" vì cả trẻ em và búp trên cành đều lànhững sự vật còn tươi non đang phát triển đầy sức sống non tơ, chứa chan niềm hyvọng

"Bà" sống đã lâu, tuổi đã cao giống như "quả ngọt chín rồi" đều phát triểnđến độ già dặn có giá trị cao, có ích lợi cho cuộc đời, đáng nâng niu và trân trọng

+) Dạng có từ so sánh “là”.

Ví dụ: Bài tập 1 a, trang 42, 43 - TV3 tập 1( phương pháp dạy như mô hình 1) "Ông là buổi trời chiều”

Đêm nay con ngủ giấc tròn

Mẹ là ngọn gió của con suốt đời

Trần Quốc Minh

Dạng bài tập này chỉ cần học sinh thực hiện được hai yêu cầu:

- Xác định sự vật so sánh (ngôi sao - mẹ ), ( mẹ - ngọn gió)

Xác định được hai yêu cầu trên là học sinh đó xác định được hình ảnh so sánh

* Mô hình 3: So sánh: Hoạt động với Hoạt động.

Mô hình này có dạng như sau: A như B.

Ví dụ: Bài tập 2, trang 98 - TV3 tập 1: Trong các đoạn trích sau, những hoạt

động nào được so sánh với nhau?

"Con trâu đen lông mượt

Cái sừng nó vênh vênh

Nó cao lớn lênh khênhChân đi như đập đất"

(Trần Đăng Khoa)

"Cau cao, cao mãi

Tàu vươn giữa trờiNhư tay ai vẫyHứng làn mưa rơi"

(Ngô Viết Dinh)

Dạng bài này giáo viên giúp học sinh nắm chắc được từ chỉ hoạt động Từ đó,học sinh sẽ tìm được các hoạt động được so sánh với nhau Chẳng hạn:

+ Hoạt động "đi" so sánh với hoạt động "đập đất" qua từ "như"

+ Hoạt động “Vươn” của tàu lá cau giống hoạt động “vẫy” tay của con người

* Mô hình 4: So sánh: Âm thanh với Âm thanh.

Mô hình này có dạng sau:

A như B: + A là âm thanh thứ 1

+ B là âm thanh thứ 2

Ví dụ: (Bài tập 2a trang 80 - TV3 tập1): Hãy tìm những âm thanh được so

sánh với nhau trong mỗi câu thơ, câu văn dưới đây:

Với dạng bài tập này giáo viên giúp học sinh nhận biết được âm thanh thứnhất và âm thanh thứ hai được so sánh với nhau qua từ "như" Chẳng hạn:

"Côn Sơn suối chảy rì rầm

Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai"

VD1: Điền từ so sánh (là, tựa, như) vào chỗ trống trong mỗi câu cho phù hợp

Đêm ấy trời tối mực

Trăm cô gái tiên sa

Mắt của trời đêm các vì sao

VD2: Điền tiếp từ ngữ chỉ sự vật để mỗi dòng sau thành câu có hình ảnh so sánh

Tiếng suối ngân nga như

Mặt trăng tròn vành vạnh như

Mặt nước hồ trong tựa như

VD3: Điền từ chỉ đặc điểm vào chỗ trống cho phù hợp