Một số giải pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt môn khoa học thông qua phương pháp thí nghiệm ở trường tiểu học nga thủy, nga sơn, thanh hóa

Không những thế, các kiếnthức được tìm ra bằng phương pháp thực hành thí nghiệm giúp học sinh khắcsâu, nhớ lâu và vận dụng linh hoạt trong cuộc sống, giúp chất lượng dạy và họcmôn khoa h

MỤC LỤC

1 Mở đầu 0

1.1 Lý do chọn đề tài: 1

1.2 Mục đích nghiên cứu: 2

1.3 Đối tượng nguyên cứu: 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm: 2

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm: 3

2.3 Một số giải pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt môn Khoa học thông qua phương pháp thí nghiệm ở trường Tiểu học Nga Thủy, Nga Sơn, Thanh Hóa 2.3.1 Nắm vững nội dung chương trình và lập kế hoạch chuẩn bị đồ dùng thí nghiệm cho từng bài cụ thể 5

2.3.2.Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học .6

2.3.3.Vận dụng kiến thức rút ra từ thí nghiệm để giải thích các hiện tượng tự nhiên và ứng dụng trong cuộc sống 7

2.3.4 Sử dụng phương pháp thí nghiệm theo hướng dạy và học tích cực 9

2.3.5 Hướng dẫn học sinh thực hiện thành thạo các bước làm thí nghiệm 9

2.3.6 Hướng dẫn học sinh phân tích kết quả thí nghiệm 12

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường: 105

3 Kết luận, kiến nghị: 16

3.1 Kết luận: 16

3.2 Kiến nghị: 16 TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC SKKN ĐƯỢC HỘI ĐỒNG KHOA HỌC NGÀNH XẾP LOẠI PHỤ LỤC

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Đất nước ta đang trong thời kì hội nhập toàn cầu, từng bước thực hiệnCông nghiệp hóa - Hiện đại hóa, Đảng và nhà nước đã xác định rõ: Cần phải chútrọng đào tạo thế hệ trẻ trở thành người lao động làm chủ đất nước, có trình độvăn hóa, tự chủ, thông minh, năng động, sáng tạo, có phẩm chất đạo đức tốt, chủđộng chiếm lĩnh được những tri thức Để có được những con người như vậy,ngành giáo dục nói chung và giáo dục Tiểu học nói riêng có một vai trò vô cùngquan trọng.[3]

Chất lượng giáo dục thể hiện sản phẩm cuối cùng là nhân cách và kết quảhọc tập của học sinh Điều mà giáo dục quan tâm nhất là hiệu quả đào tạo phảiđạt được những yêu cầu mà xã hội đặt ra cho nhà trường Hơn nữa mục đíchgiáo dục ngày nay ở nước ta không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ cho học sinhnhững kiến thức mà còn đặc biệt quan tâm đến vấn đề bồi dưỡng cho học sinh kĩnăng và năng lực sáng tạo, cách giải quyết vấn đề mới phù hợp với yêu cầutrong giai đoạn mới Riêng về mặt phương pháp giáo dục, phương pháp dạy học,Nghị quyết TW2 đã chỉ rõ:"Đổi mới mạnh mẽ PPGDĐT, khắc phục lối truyềnthụ một chiều, rèn thành nếp tư duy, sáng tạo của người học, từng bước áp dụngcác phương pháp tiên tiến, phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảođiều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh" Vì vậy tôi luôn luônsuy nghĩ, tìm tòi và áp dụng những phương pháp dạy học tích cực, hợp lí nhất đểdạy học đạt chất lượng cao cho tất cả các môn học nói chung và môn Khoa họcnói riêng

Trong chương trình Tiểu học, môn Khoa học được dạy ở lớp 4, lớp 5được xây dựng trên cơ sở tiếp nối những kiến thức về tự nhiên của môn Tựnhiên và Xã hội ở các lớp 1, 2, 3

Do nhiệm vụ của môn học là giúp học sinh có được một số kiến thức khoahọc sơ đẳng ban đầu về các hiện tượng và sự vật gần gũi trong tự nhiên Bướcđầu hình thành cho các em một số kĩ năng quan sát, dự đoán và vận dụng kiếnthức khoa học vào cuộc sống Đồng thời góp phần hình thành cho các em một sốthói quen, hành vi có lợi cho sức khoẻ cá nhân, gia đình và cộng đồng

Trong quá trình giảng dạy , tôi nhận thấy, vào các tiết học có hoạt độngthực hành, học sinh luôn háo hức, sôi nổi và tích cực trong hoạt động học tậphơn Các em thể hiện sự khéo léo trong thao tác, đoàn kết trong hoạt độngnhóm, có những cách so sáng và suy luận độc đáo Ngoài ra các em còn biết hỗtrợ cho nhau, giúp đỡ nhau trong hoạt động học tập Không những thế, các kiếnthức được tìm ra bằng phương pháp thực hành thí nghiệm giúp học sinh khắcsâu, nhớ lâu và vận dụng linh hoạt trong cuộc sống, giúp chất lượng dạy và họcmôn khoa học được nâng cao rõ rệt

Bên cạnh đó, học tốt môn Khoa học là cơ sở để các em học tiếp các mônSinh học, Vật lí, Hoá học ở bậc học trên

Vậy làm thế nào để tạo ra hứng thú cho học sinh trong các giờ Khoa học?Điều này làm tôi băn khoăn suy nghĩ và mạnh dạn đi sâu nghiên cứu đề tài:

“Một số giải pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt môn Khoa học thông qua phương pháp thí nghiệm ở trường Tiểu học Nga Thủy, Nga Sơn, Thanh

Hóa” nhằm giúp học sinh đạt được kết quả học tập tốt nhất đối với môn Khoa học

lớp 4

1.2 Mục đích nghiên cứu

Phương pháo thí nghiệm là phương pháp thực hành dưới sự chỉ đạo của giáoviên, học sinh sử dụng các thiết bị và tiến hành thí nghiệm nhằm làm sáng tỏ, khẳngđịnh những vẫn đề lý thuyết mà giáo viên đã trình bày, qua đó củng cố sâu những trithức đã lĩnh hội hoặc vận dụng lí luận để nghiên cúu vấn đề trong thực tiễn đề ra

Tôi chọn đề tài nghiên cứu với mục đích: Nhằm giúp học sinh nắm được quytrình thực hành thí nghiệm, có ý thức tự giác trong học tập, luôn sáng tạo, năng độngtrong thực hành thí nghiệm, bản thân các em biết tự tìm tòi và lĩnh hội kiến thức mớimột cách bền vững

1.3 Đối tượng nguyên cứu

- Các bước dạy thí nghiệm trong môn khoa học lớp 4

- Học sinh lớp 4B trường Tiểu học Nga Thủy, Nga Sơn, Thanh Hóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Khi nghiên cứu đề tài này tôi đã sử dụng phương pháp sau:

+ Phương pháp nghiên cứu lí luận:

Đọc tài liệu, giáo trình có liên quan đến các vấn đề nghiên cứu, nghiên cứu sáchgiáo khoa, vở bài tập, sách giáo viên

+ Phương pháp điều tra:

Tìm hiểu thực trạng học khoa học của lớp 4 ở trường Tiểu học Nga Thủy Nga Sơn - Thanh Hóa

-+ Phương pháp thực nghiệm:

Dạy thực nghiệm ở một số tiết và kiểm tra thực nghiệm

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Trong chương trình Tiểu học ngoài việc học Tiếng Việt, Toán, Đạo đức,các em còn được các thầy cô trang bị kiến thức về kĩ năng sống, vốn hiểu biết về

tự nhiên-xã hội thông qua các môn học khác.Và ngay từ ngày vào lớp một, các

em đã được tìm hiểu về cơ thể con người, về gia đình, về cuộc sống xung quanh,

về thế giới động - thực vật, về thời tiết, khí hậu xung qua những hình ảnh thânthiện Lên lớp 4, môn Tự nhiên -Xã hội được tách thành 3 môn: Khoa học, Lịch

sử và Địa lí.Vì vậy các em biết thêm một số kiến thức về con người và sức khoẻ,vật chất - năng lượng và một số hiểu biết về sự sống của động, thực vật.

Chương trình khoa học lớp 4 có nhiều phương pháp dạy học nhưngphương pháp thí nghiệm là phương pháp quan trọng vì thí nghiệm là cầu nốigiữa lí thuyết và thực tiễn là tiêu chuẩn đánh giá tính chân thực của kiến thức, hỗtrợ đắc lực cho tư duy sáng tạo Nó là phương tiện duy nhất giúp hình thành ởhọc sinh kĩ năng, kĩ xảo thực hành và tư duy sáng tạo [2]

Phương pháp thí nghiệm có sự hợp tác giữa thầy và trò để thực hiện thànhcông thí nghiệm, phát triển ra tri thức của bài học

Phương pháp thí nghiệm mà giáo viên tổ chức cho học sinh sử dụng cácdụng cụ thí nghiệm tái tạo lại những hiện tượng sảy ra trong thực tế để tìm hiểu

và rút ra những kết luận khoa học

Phương pháp thí nghiệm rất phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi của họcsinh tiểu học Sử dụng phương pháp thí nghiệm giúp học sinh tự tin, hằng sau vàhứng thú với môn học

Phương pháp thí nghiệm giúp học sinh khắc sâu được kiến thức đã học vàhoàn thành các bài tập một cách hiệu quả

Phương pháp thí nghiệm hình thành những đức tính tốt cho học sinh nhưtính kỉ luật, tính cẩn thận, tính kiên trì, tính đoàn kết , Giúp các em hình thành

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1.Thực trạng về nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4 hiện nay

Nội dung môn Khoa học gồm có ba chủ đề:

- Con người và sức khoẻ

- Vật chất và năng lượng

- Thực vật và động vật

Nội dung được xây dựng trên sự tích hợp của các khoa học tự nhiên vàtích hợp giữa các khoa học tự nhiên với khoa học về sức khoẻ con người Nộidung được lựa chọn gần gũi, thiết thực và có ý nghĩa đối với học sinh, giúp các

em có thể vận dụng những kiến thức khoa học vào cuộc sống hàng ngày Chútrọng tới hình thành và phát triển kĩ năng học tập như quan sát, dự đoán, giảithích các sự vật và hiện tượng đơn giản Tăng cường các hoạt động học tậpnhằm tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính tích cực, tự tìm tòi, phát hiện kiếnthức và thực hành những hành vi có lợi cho sức khoẻ cá nhân, gia đình và cộng đồng Yêu cầu của chương trình Khoa học đòi hỏi người giáo viên ngoài việcnhận định, phân loại kết quả học tập của học sinh còn phải biết đề xuất việc cảitiến việc dạy học để nâng cao chất lượng học tập của học sinh Việc đánh giá

học sinh hiện nay phải kết hợp đánh giá cả ba mặt: Kiến thức, thái độ, kĩ năng

và quan tâm đến khả năng sáng tạo, vận dụng kiến thức của học sinh, chú trọngđánh giá từng cá nhân học sinh thông qua các hoạt động để chiếm lĩnh kiến thức mới

2.2.2.Thực trạng của việc dạy học phương pháp thí nghiệm trong môn Khoa học hiện nay ở trường Tiểu học Nga Thủy, Nga Sơn, Thanh Hóa

- Một số giáo viên chỉ chú trọng đến việc dạy Toán, Tiếng Việt Thực tếcho thấy lâu nay các thầy cô ngại dạy những bài có hoạt động thí nghiệm vì thầy

cô rất ngại làm thí nghiệm

- Đối với các loại bài có nội dung thí nghiệm - thực hành này, giáo viênchỉ mô tả cách làm thí nghiệm rồi thông báo kết quả còn học sinh thì ngồi nghe

và ghi nhớ những kiến thức có liên quan đến thí nghiệm Hoặc có hướng dẫn HSlàm thí nghiệm thì phương pháp tổ chức và hình thức, quy trình không đạt yêucầu Với cách dạy học như vậy thì việc chủ động tìm tòi, tiếp nhận kiến thức củahọc sinh và việc rèn luyện kĩ năng môn học cho các em sẽ gặp nhiều hạn chế

Từ đó các em sẽ ngại học, nắm kiến thức bài học lơ mơ, hời hợt mong gì đếnviệc các em vận dụng kiến thức khoa học vào đời sống hàng ngày Cũng từ đó,giáo viên sẽ không mấy hứng thú dạy hoặc ngại dạy những bài học có liên quanđến thực hành thí nghiệm trong môn học này

- Bên cạnh đó vần còn một số giáo viên nắm chưa vững nội dung chươngtrình và cấu trúc bài dạy Khoa học lớp 4, không nắm vững mối quan hệ kiếnthức giữa bài trước với bài sau cũng như kiến thức giữa các bài trong chươngtrình học

- Khi dạy - học, giáo viên chưa nghiên cứu kĩ nội dung bài dạy trước nênkhông lập được kế hoạch chuẩn bị đồ dùng thí nghiệm cho từng bài cụ thể khôngthực hành thử nghiệm trước để lường trước được các tình huống sẽ xảy ra

- Sau hoạt động thí nghiệm và sau bài học, giáo viên chưa giúp học sinhvận dụng kiến thức rút ra từ thí nghiệm để giải thích các hiện tượng tự nhiên vàứng dụng trong cuộc sống

- Quy trình dạy thí nghiệm không hợp lí, phương pháp dạy học còn cứngnhắc, các hình thức tổ chức dạy học chưa phong phú, không lôi cuốn được tất cảhọc sinh vào học tập

- Việc tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm không khoa học làm mấtnhiều thời gian nhưng hiệu quả không cao

- Ngoài ra, khi hướng dẫn và khi tổ chức hoạt động thí nghiệm cho HS,giáo viên chưa chú ý đến việc giữ an toàn cho HS

- Học sinh còn bỡ ngỡ, rụt rè, chưa quen các hoạt động mới hoặc ngược

lại có những em quá hiếu động, ý thức tổ chức kỷ luật chưa cao, quá phấn khíchhay gây mất trật tự trong lớp học

- Học sinh do vốn sống, vốn hiểu biết của các em ít khi gặp những thínghiệm phức tạp đòi hỏi phân tích, tổng hợp thì học sinh vẫn còn lúng túng khiđưa ra ý tưởng, hạn chế về ngôn ngữ diễn đạt

Kết quả của thực trạng

Để kiểm nghiệm việc áp dụng dạy học loại bài có nội dung thực hành, thínghiệm ở môn Khoa học lớp 4, tôi đã khảo sát chất lượng đầu năm lớp 4B gồm

25 học sinh đạt kết quả như sau:

Từ kết quả trên, tôi rất lo ngại đến chất lượng dạy - học môn học này, nhất

là trước yêu cầu của giai đoạn giáo dục hiện nay

Là giáo viên trực tiếp dạy lớp 4 nhiều năm, tôi nhận thấy rõ vai trò vàtầm quan trọng của môn học này đối với mọi bậc học Bản thân tôi đã suy nghĩ,trăn trở xem làm thế nào để các em yêu thích, say mê môn học, tự giác tìm tòinhững kiến thức cơ bản, cần thiết qua từng bài học Khoa học? Nên tôi đã tíchluỹ và đưa ra kinh nghiệm dạy thí nghiệm môn Khoa học nhằm khắc phục hạnchế trên đem lại hiệu quả dạy - học tốt nhất Tuy nhiên trong khuôn khổ của đềtài này tôi xin trình bày một số giải pháp để có thể thực hiện tốt phương pháp thínghiệm cho học sinh lớp 4 mà tôi đã tích luỹ được trong quá trình giảng dạy củamình

2.3 Một số giải pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt môn Khoa học thông qua phương pháp thí nghiệm

2.3.1 Nắm vững nội dung chương trình và lập kế hoạch chuẩn bị đồ dùng thí nghiệm cho từng bài cụ thể

Để chủ động trong việc sử dụng phương pháp thí nghiệm, giáo viên cầnphải có sự chuẩn bị vì vậy việc làm đầu tiên của tôi là: Đọc toàn bộ nội dungchương trình sách giáo khoa để xác định xem những bài học nào cần dùngphương pháp này Và tôi thấy rằng phương pháp thí nghiệm thường được dùng

để dạy các bài học nghiên cứu về các sự vật, hiện tượng, các quá trình diễn ratrong thế giới tự nhiên, nhằm giúp học sinh có hiểu biết về nguyên nhân của cáchiện tượng, tính quy luật của các hiện tượng … Và các bài này chủ yếu nằm ởchủ đề "Vật chất và năng lượng", chỉ có 2 bài thuộc chủ đề "Thực vật, động vật" Trên cơ sở đó tôi lập kế hoạch chi tiết về thời gian, các dụng cụ thínghiệm cần thiết

- Chai, ca bằng nhựa trong

21 Ba thể của nước

- Ca nhựa trong đựng nước

- Đèn cồn hoặc bếp ga nhỏ

- ống nghiệm (ấm đun nước)

- Nước đá, khăn lau

Giáo viên chuẩn bị

35 Không khí cầncho sự cháy.

- Hai cây nến bằng nhau

- Hai lọ thuỷ tinh (to, nhỏ)

- ống thuỷ tinh không đáy

- Đế kê (kín, hở)

Chuẩn bị theo nhóm

Từ kế hoạch trên tôi tìm hiểu xem Bộ đồ dùng thí nghiệm của nhà trường

đã có những gì? Thống kê những đồ dùng còn thiếu để phân công học sinh sưutầm và kết hợp cùng với giáo viên khác ở trong khối để tự làm Chẳng hạnchúng tôi đã làm 5 mô hình: dụng cụ lọc nước đơn giản để tất cả các nhóm họcsinh đều được thực hành làm sạch nước

Ngoài ra còn có những thí nghiệm yêu cầu học sinh phải chuẩn bị từ trướckhi có bài học chừng 2-3 tuần (Ví dụ ở bài:Thực vật cần gì để sống?) Nếukhông có kế hoạch trước chắc chắn sẽ rất khó thực hiện được mục tiêu của bàihọc

Đồng thời với việc chuẩn bị dụng cụ giáo viên còn cần phải thiết kế các

phiếu theo dõi kết quả thí nghiệm

2.3.2 Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học

Để dạy học phát huy tính tích cực của học sinh trong môn khoa học không

thể chỉ dừng lại ở việc tổ chức thực hiện tốt các thí nghiệm mà cần phải phốihợp nhiều phương pháp dạy học khác nhau một cách hợp lí để giờ học sinhđộng, lôi cuốn được mọi học sinh cùng tích cực tham gia Phương pháp thínghiệm không thể tách rời các phương pháp quan sát, thảo luận nhóm vv… Vìvậy đồng thời với việc chuẩn bị, đầu tư để thực hiện tốt các phương pháp thínghiệm thì vẫn phải trau dồi, rút kinh nghiệm để thực hiện tốt các phương phápdạy học khác Mặt khác hầu hết các hoạt động thí nghiệm, thực hành đều mất rấtnhiều thời gian, bởi vậy cần lường trước các sự cố để linh hoạt trong điều khiểnhoạt động học tập của học sinh Đặc biệt, rèn luyện để học sinh thực hiện cácthao tác nhanh gọn, khéo léo và khẩn trương trong thảo luận để thống nhất các ýkiến là rất quan trọng và điều đó đòi hỏi sự kiên trì tập luyện, chứ không thể làmtốt ngay được trong ngày một ngày hai

Mặc dù các thí nghiệm dạy trong môn Khoa học ở tiểu học khá đơn giản,việc bố trí, lắp đặt, thao tác …cũng không mấy phức tạp nhưng nếu không chuẩn bị

kĩ, chỉ một chút sơ suất nhỏ cũng có thể làm cho thí nghiệm không thành công Vàviệc làm thí nghiệm đó lại trở nên phản tác dụng Lúc này có thể mất thời gian làmlại thí nghiệm hoặc giải thích sự cố và làm cho học sinh nghi ngờ kết quả thínghiệm Kiến thức được rút ra từ thí nghiệm ấy làm cho học sinh nghi ngờ khôngtin tưởng hoặc có thể không an toàn cho cả giáo viên và học sinh

Ví dụ1: ở bài 35:Không khí cần cho sự cháy

Khi tiến hành hoạt động 2: Làm thí nghiệm chứng minh: Muốn sự cháydiễn ra liên tục không khí phải lưu thông.

- Nếu ngọn nến quá nhỏ và ống thuỷ tinh thông đáy quá to thì dù nến gắntrên đáy kín vẫn không tắt được

- Nếu ngọn nến lớn quá mà ống thuỷ tinh thông đáy có miệng hẹp quá thìngọn nến lại tắt quá nhanh, học sinh không kịp quan sát ngọn lửa bé dần rồi tắt hẳn

Ví dụ 2: ở bài 42: Sự lan truyền âm thanh

Khi tiến hành hoạt động 2: Làm thí nghiệm để chứng minh âm thanh cóthể lan truyền qua chất lỏng, chất rắn

- Nếu tiếng chuông hơi nhỏ mà lòng chậu thuỷ tinh đựng nước lại lớn vàthành chậu lại dày thì học sinh cũng không nghe được tiếng chuông dù đã áp sát taivào thành chậu

Từ thực tế đó, giáo viên cần làm thử trước các thí nghiệm vài lần, đặc biệt phảikiểm tra kĩ đồ dùng thí nghiệm mà học sinh tự chuẩn bị để đảm bảo thí nghiệm thànhcông

Bên cạnh đó, học sinh Tiểu học còn nhỏ tuổi, sự khéo léo thận trọng, tỉ mỉtrong các thao tác thực hành chưa nhiều.Hơn nữa các em lại quá háo hức khiđược làm thí nghiệm nên dễ dẫn đến sự mất an toàn, rủi ro khi thực hiện thínghiệm Chính vì vậy yêu cầu về tính nghiêm túc, kỉ luật khi tổ chức thực hànhthí nghiệm phải được đề cao và nhắc nhở liên tục Đặc biệt là các thí nghiệmliên quan đến sự cháy, nước sôi hay các đồ dùng bằng thuỷ tinh dễ vỡ

2.3.3.Vận dụng kiến thức rút ra từ thí nghiệm để giải thích các hiện tượng tự nhiên và ứng dụng trong cuộc sống

Một trong những quan điểm chỉ đạo xây dựng chương trình môn Khoahọc là: Chú trọng tới thực hành và phát triển kĩ năng trong học tập khoa họcnhư: quan sát, dự đoán, giải thích các sự vật hiện tượng tự nhiên đơn giản và kĩnăng vận dụng khoa học vào cuộc sống Vì vậy phương pháp thí nghiệm khôngthể tách rời việc liên hệ cuộc sống, tìm những ứng dụng liên quan

Chẳng hạn: ở bài 37:Tại sao có gió ?

Nếu không được làm thí nghiệm, không được quan sát làn khói chuyểnhướng trong hộp đối lưu khi đốt cháy ngọn nến ở ống A thì học sinh khó có thểghi nhớ được “Không khí chuyển động từ nơi lạnh đến nơi nóng” Cho dù có bắtcác em đọc đi đọc lại nội dung ấy hàng trăm lần chỉ cần ra khỏi cửa lớp là các

em đã không thể nhớ chắc chắn được “Từ nóng đến lạnh hay từ lạnh đến nóng”

và như vậy càng không thể giải thích được hiện tượng thay đổi chiều gió ở vùngven biển giữa ban ngày và ban đêm Bởi vì nếu gấp sách lại các em đã khôngnhớ nổi chiều gió như thế nào? Huống gì nói đến việc giải thích!

Do đó ở bài học này, chỉ có thể thông qua thí nghiệm, các em mới có thểhiểu một cách bản chất nguyên nhân gây ra gió và nguyên nhân gây ra sựchuyển động của không khí trong tự nhiên

* Cụ thể là trong hoạt động 2: Tìm hiểu nguyên nhân gây ra gió.

Bước1:Lúc đầu chưa thắp nến đáy ống

A thì khói sẽ bay thẳng lên ống B

(Vì theo nguyên tắc đối lưu và

chưa có sự chênh lệch nhiệt độ

rõ rệt ở ống A và ống B

Bước 2: Sau đó đặt ngọn nến đang

cháy dưới ống A Hãy dự đoán khói sẽ

bay lên theo ống nào?

(Khi đó khói sẽ chuyển hướng từ phía

ống B sang ống A)

- Các nhóm thảo luận, giải thích hiện tượng

- Giáo viên chốt lại cách giải thích đúng

Kết luận: Không khí chuyển động từ nơi lạnh đến nơi nóng Không khí

chuyển động tạo thành gió

*Hay trong hoạt động 3:Tìm hiểu nguyên nhân gây ra sự chuyển động

của không khí trong tự nhiên

- Giáo viên: Yêu cầu học sinh quan sát hình 6, 7 -> Nêu hiện tượng tựnhiên

- Học sinh : +Ban ngày gió từ biển thổi vào đất liền

+Ban đêm gió từ đất liền thổi ra biển

- Giáo viên: Hãy dựa vào kiến thức rút ra từ thí nghiệm trên để giải thích

- Giáo viên gợi ý thêm: +Ban ngày nhiệt độ ở phần nào cao hơn ? Vì sao? +Ban đêm nhiệt độ ở phần nào cao hơn ? Vì sao?

- Học sinh lần lượt trình bày kết quả thảo luận

- Giáo viên chốt lại cách giải thích đúng và kết luận: “Sự chênh lệch nhiệt

độ vào ban ngày và ban đêm giữa biển và đất liền làm cho chiều gió thay đổi” Hoặc ở bài: ánh sáng (Bài 45), âm thanh (Bài 41), Vật dẫn nhiệt, vật cách

nhiệt (Bài 52)…

B A

Không khí nóng Không khí lạnh

Phải giúp học sinh thấy được những kiến thức rút ra từ thí nghiệm khôngchỉ để hiểu biết, để giải thích hiện tượng mà còn được ứng dụng trong thực tếlàm cho cuộc sống thêm tốt đẹp, phong phú ….

Ứng dụng về nhiệt, ánh sáng trong chăn nuôi, trồng trọt để tăng năng suấtcây trồng, vật nuôi

Một số lưu ý để phòng tránh các bệnh về mắt, về thần kinh …

2.3.4 Sử dụng phương pháp thí nghiệm theo hướng dạy và học tích cực

Trong trường hợp thí nghiệm là nguồn dẫn học sinh đi tìm tri thức mới,giáo viên tạo cơ hội để học sinh luyện tập và phát triển các kĩ năng lập kế hoạch

và thiết kế thí nghiệm Cần dạy cho các em biets cách đưa ra một số giả thiết, hivọng sẽ tìm thấy gì qua thí nghiệm trước khi các em bắt tay vào làm thí nghiệm,sau đó yêu cầu các em so sánh kết quả với giả thiết ban đầu Đảm bảo cho đạidiện các nhóm được báo cáo kết quả giữa các nhóm Khi tổng kết, giáo viên cẫnlàm rõ những gì các em cần năm được thông qua thí nghiệm, giải thích các kếtquả không phù hợp và đảm bảo cho học sinh nắm được các quy luật, định luật

rút ra từ thí nghiệm đúng.(Kèm theo phụ lục: Kế hoạch bài học minh họa )

2.3.5 Hướng dẫn học sinh thực hiện thành thạo các bước làm thí nghiệm

Làm thí nghiệm là một hoạt động không thể thiếu trong một số bài củamôn Khoa học ( Như đã nêu ở trên) Khi làm thí nghiệm thành công thì học sinh

cơ bản nắm được kiến thức, nội dung của bài học Vậy để dạy một tiết thực hànhthí nghiệm cần tiến hành theo các bước sau:

Bước 1:Chuẩn bị

Học sinh: Việc thực hành thí nghiệm được tiến hành với các nhóm nhỏ vìvậy GV cần chia nhóm – phân công cụ thể cho từng thành viên như: phân công,chuẩn bị, nhận và thu dọn lại dụng cụ thí nghiệm của nhóm – Thư kí ghi kết quảthí nghiệm, người trình bày kết quả thí nghiệm trước lớp

GV: Chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng, dụng cụ cần thiết cho thí nghiệm Phiếu học tập

Bước 2: Tiến hành thí nghiệm

- GV giới thiệu cách sử dụng đồ dùng có trong thí nghiệm

- GV có thể làm mẫu: Thao tác cho học sinh quan sát

- Các nhóm đồng loạt làm thí nghiệm dưới sự hướng dẫn của GV, từngthành viên của nhóm thực hiện nhiệm vụ của mình khi được phân công

Bước 3: Các nhóm thảo luận, trình bày kết quả.

Sau khi các nhóm thực hiện thí nghiệm xong,tự thảo luận ghi kết quả vàophiếu học tập, báo cáo kết quả thí nghiệm trong nhóm

Bước 4: Lớp thảo luận thống nhất kết quả.

Sau khi trình bày kết quả thí nghiệm trong nhóm GV cho các nhóm trìnhbày trước lớp cùng thảo luận, bổ sung từ đó đi đến thống nhất chung về kết quảthực hiện được

Một số hình ảnh học sinh lớp 4B thực hành thí nghiệm.

Thí nghiệm về hình dạng của nước

Thí nghiệm tìm hiểu tính chất hòa tan của nước

(qua bước chuẩn bị cho thí nghiệm, thực hành thí nghiệm, quan sát thí nghiệm,

rút ra tính chất hòa tan một số chất của nước)

2.3.6 Hướng dẫn học sinh phân tích kết quả thí nghiệm

Phương pháp thí nghiệm được dùng để dạy các bài học nghiên cứu về sựvật,

hiện tượng, các quá trình diễn ra trong thế giới tự nhiên nhằm giúp học sinh có hiểubiết về nguyên nhân của các hiện tượng, tính quy luật của các hiện tượng đó Vìvậy phân tích kết quả thí nghiệm là một hoạt động rất quan trọng, không chỉ giúphọc sinh nắm được nội dung bài học mà còn hình thành lên lối tư duy logic

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh chú ý đến dấu hiệu của bản chất Dạy họcsinh cách so sánh, suy luận khái quát để rút ra kết luận

Tùy từng thí nghiệm, tùy vào trình độ của học sinh, giáo viên có thế yêu cầuhọc sinh làm các thí nghiệm ở các mức độ khác nhau

- Học sinh nghiên cứu thí nghiệm được trình bày trong sách giáo khoa, đưa

ra giả thuyết và giải thích

- Giáo viên làm mẫu hướng dẫn học sinh làm theo (với những thí nghiệmkhó)

- Giáo viên giao nhiệm vụ giúp đỡ từng học sinh tiến hành thí nghiệm thôngqua phiếu học tập hoăc chỉ dẫn bằng lời

- Giáo viên giao nhiệm vụ Học sinh tự làm Giáo viên theo rõi và đưa ra chỉdẫn tạm thời nếu thấy cần thiết

- Giải thích kết quả : Học sinh đối chiếu kết quả thu được với các giả thiếtban đầu Giải thích một số hiện tượng và rút ra kết luận tạm thời, phù hợp với sựvận dụng kiến thức của các em, cuối cùng học sinh đối chiếu kết quả tìm được vớikiến thức trong sách giáo khoa