Các giải pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng giáo dục học sinh theo hướng cá thể hóa người học

Mục đích nghiên cứuTôi nghiên cứu các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục học sinh theo hướng cá nhân hóa, cá thể hóa người học trong chương trình giáo dục chung của Bộ GD&ĐT nhằm phá

MỤC LỤC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CÁC GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC HỌC SINH THEO HƯỚNG CÁ THỂ HÓA NGƯỜI HỌC

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thủy Chức vụ: Phó Hiệu trưởng Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nông Trường SKKN thuộc lĩnh vực: Quản lí

THANH HOÁ NĂM 2021

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3.1 Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức của CBQL, CBGV và

CMHS

5

2.3.2 Giải pháp 2: Tổ chức dạy học cá thể hóa học sinh ở tất cả các

môn học

7

2.3.3 Giải pháp 3: Coi trọng công tác thi đua - khen thưởng, động

viên, khuyến khích kịp thời đối với cán bộ giáo viên và học

sinh

10

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

11

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama có một câu nói rất hay: “Mỗi người trong các bạn đều giỏi giang về chuyện gì đó Mỗi người trong các bạn đều có thứ gì đó để dâng cho đời Và bạn có trách nhiệm với bản thân để tìm ra đó là cái gì Đấy là cơ hội mà giáo dục có thể mang lại.”

Thật vậy, mỗi con người sinh ra là một thực thể riêng biệt, mỗi người có một khí chất riêng, một khả năng riêng, cá tính riêng, … Thế nên, dù sống trong cùng một điều kiện, hoàn cảnh sống như nhau, cùng một nền giáo dục, cùng một lớp học, cùng một thầy dạy vẫn tạo ra những kết quả giáo dục với mỗi cá nhân hoàn toàn khác nhau Bởi vậy, người thầy giỏi là người thầy biết cách khơi gợi, phát huy được năng khiếu, những ưu điểm, mặt mạnh của mỗi cá nhân học sinh

để học sinh có được sự phát triển tốt nhất theo khả năng của bản thân và từ đó làm cho nhà trường trở thành nơi vui vẻ nhất mà các em muốn đến

Trong thực tế giảng dạy, thầy cô nào cũng muốn nhận những học sinh thông minh, nhanh nhẹn, giỏi giang và ngoan ngoãn bởi dạy những học sinh này giáo viên mất ít công sức hơn nhưng thành quả thu được lại tốt hơn và đi kèm đó

là sự tưởng thưởng, sự nổi tiếng cho người thầy Chính vì vậy, các thầy cô thường không vui khi nhận các lớp có nhiều học sinh học chưa tốt, còn các trường tư thục thì thường không tuyển sinh những em có có khăn về mặt trí tuệ Nhưng theo thống kê của tổ chức dân số thế giới: Những người được gọi là thiên tài chỉ chiếm 0.1% dân số; số người thông minh, năng khiếu chỉ chiếm 14%; số người có chỉ số IQ bình thường (85-115) chiếm 68%, còn lại là những người có chỉ số IQ dưới 85 là những người kém thông minh Vậy làm thế nào để những người kém thông minh về mặt trí tuệ vẫn có thể cống hiến cho xã hội và những người có chỉ số IQ bình thường có thể trở thành những người giỏi về một lĩnh vực nào đó?

Để làm được việc này thì việc giáo dục hướng tới sự phát triển của mỗi cá nhân là vô cùng cần thiết Xã hội càng phát triển thì giáo dục càng hướng tới sự phát triển cá nhân hóa con người bởi không ai có thể giỏi toàn diện tất cả các lĩnh vực và cũng không ai có thể là người toàn năng, hoàn hảo Tuy nhiên, khi xây dựng chương trình giáo dục, không ai có thể làm một chương trình giáo dục dành cho từng cá nhân một, không thầy cô nào có thể soạn giáo án dành cho từng học sinh trong lớp bởi nó mất rất nhiều thời gian và công sức Tuy nhiên,

dù khó khăn nhưng việc giáo dục cá nhân hóa, cá thể hóa học sinh không phải là không thực hiện được Với lòng yêu nghề, với thâm niên công tác 25 năm trong nghề, với cương vị là một Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, tôi thực sự muốn mỗi học sinh đến trường là tìm thấy một niềm vui, mỗi thầy cô lên lớp đều cảm thấy mình thành công khi giúp học sinh tiến bộ Bởi vậy, tôi đã hướng dẫn,

chỉ đạo giáo viên trường tôi thực hiện nâng cao chất lượng giáo dụchọc

sinhtheo hướngcá nhân hóa, cá thể hóangười học Tôi xin chia sẻ cách làm

của mình để anh chị em đồng nghiệp tham khảo và đóng góp ý kiến thêm

1.2 Mục đích nghiên cứu

Tôi nghiên cứu các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục học sinh theo hướng cá nhân hóa, cá thể hóa người học trong chương trình giáo dục chung của

Bộ GD&ĐT nhằm phát huy hết mọi khả năng vốn có ở mỗi học sinh, giúp học sinh tự hào về bản thân và vui vẻ khi đến trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục học sinh theo hướng cá nhân hóa, cá thể hóa người học trong chương trình giáo dục chung của

Bộ GD&ĐT

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- PP nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết;

- PP điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin;

- PP thống kê, xử lý số liệu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Ph.Mayao, Tổng Giám đốc UNESCO đã nói: “Vai trò của giáo dục không phải chỉ là tích tụ tri thức mà là thức tỉnh tiềm năng sáng tạo to lớn trong mỗi con người”

Trong thư gửi cho giáo viên ngày 05/10/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng

nói: “Kể từ nay, chúng ta xây dựng một nền giáo dục của việt Nam, cho người Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển tiềm năng vốn có trong lòng học sinh” Bác còn luôn khuyên các thầy cô giáo trong dạy học phải căn cứ vào đặc

điểm của từng đối tượng học sinh, tôn trọng đặc điểm của từng người học

Người nói: “Vì trình độ của người học không đồng đều nhau, cần có tài liệu thích hợp cho từng hạng Tài liệu không thích hợp thì học không có lợi gì Bài giảng cần chuẩn bị tốt và cần chọn những bài thích hợp cho học sinh”

Như vậy, vấn đề dạy học cá thể hóa đã được đề cập tới từ lâu trong lịch sử phát triển của giáo dục cả trong nước và trên thế giới Ứng với mỗi giai đoạn phát triển của xã hội thì vấn đề này được thể hiện dưới những hình thức tổ chức khác nhau Tuy nhiên tất cả đều nhằm đến mục tiêu giúp trẻ phát triển một cách

tự nhiên và toàn diện

Vậy dạy học cá thể hóa là như thế nào?

Dạy học cá thể hóa là xuất phát từ dạy học phân hóa Dạy học phân hóa chỉ việc dạy học theo đối tượng hoc sinh Dạy học phân hóa có hai dạng:

- Việc dạy học được phân hóa về mặt tổ chức dưới hình thức trường chuyên, lớp chọn, phân ban, … được gọi là hình thức phân hóa ngoài

- Việc dạy học được phân hóa tích hợp trong cùng một lớp học thống nhất với cùng một kế hoạch học tập, cùng một chương trình, cùng một bộ sách giáo khoa được gọi là hình thức phân hóa trong (phân hóa nội tại)

Tác giả Nguyễn Bá Kim – Vũ Dương Thụy quan niệm: Dạy học phân hóa xuất phát từ sự biện chứng của thống nhất và phân hóa, từ yêu cầu đảm bảo thực hiện tốt các mục đích dạy học đối với tất cả học sinh, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa những khả năng của cá nhân Trong dạy học phân hóa, người giáo viên cần tính tới đặc điểm của cá nhân học sinh, chú ý tới từng đối tượng hay từng loại đối tượng về trình độ kiến thức kĩ năng, kĩ xảo đã đạt; về khả năng tiếp thu, nhu cầu luyện tập, về sở thích, hứng thú và khuynh hướng nghề nghiệp,

… để tích cực hoạt động học tập

Quan điểm sư phạm tiến bộ của thế giới ngày nay là dạy học lấy học sinh làm trung tâm, khuyến khích học sinh tự học hỏi, tự phát huy sáng kiến dưới sự

tổ chức, hướng dẫn, điều khiển của giáo viên Như vậy, dạy học cá thể hóa là cốt lõi của việc đổi mới phương pháp dạy học chuyển từ dạy học số đông sang dạy học từng học sinh, cụ thể hóa quan điểm “dạy học tích cực” nhằm phát huy một cách tối ưu năng lực của từng học sinh

Nói một cách tổng quát, dạy học cá thể hóa là cách tổ chức quá trình dạy học theo hướng lựa chọn nội dung, phương pháp, yêu cầu, tiến độ sao cho phù hợp với những đặc điểm tâm sinh lí, trình độ nhận thức, năng lực tiếp thu của từng cá thể học sinh để đạt được hiệu quả dạy học cao nhất

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

 Thuận lợi:

- Về đội ngũ nhà giáo: Trường có 22 GV trong đó có 17 GV văn hóa/16

lớp, có 01 GV Âm nhạc, 01 GV Mĩ thuật, 1.5 GV dạy Thể dục, 1.5 GV dạy Tiếng Anh

Về trình độ đào tạo của đội ngũ GV:

Về chất lượng GV đánh giá theo Chuẩn NNGVTH:

TS

Qua bảng khảo sát trên cho thấy: trường tôi có đội ngũ giáo viên vững tay nghề, năng lực công tác tương đối đồng đều Tuy nhiên chế độ khen thưởng dành cho cán bộ giáo viên còn thấp dẫn tới chưa tạo được động cơ mạnh mẽ cho giáo viên tận tâm và sáng tạo nhiều hơn nữa trong công việc

- Về CSVC nhà trường:

Trường hiện có 16 phòng học/16 lớp (đủ cho 16 lớp học 2 buổi/ ngày) nhưng mới chỉ có 3 lớp Một được trang bị ti vi; có 01 phòng học Nghệ thuật, 01 phòng học Ngoại ngữ (có máy chiếu); có sân chơi rộng 600 m2 và 02 bãi tập rộng tổng 1000m2

Như vậy, với đội ngũ GV có trình độ tay nghề vững và đầy đủ các loại hình GV cộng với đủ số phòng học cần thiết thuận lợi cho trường tôi tổ chức bồi dưỡng nâng cao chất lượng học sinh đại trà và bồi dưỡng học sinh năng khiếu về tất cả các môn học

 Khó khăn:

Từ 01/09/2021, tôi chuyển công tác về Trường Tiểu học Nông Trường, ngay sau khi nhận nhiệm vụ, tôi đã khảo sát các giáo viên chủ nhiệm để nắm tình hình học sinh Sau 01 tháng dạy học, khi giáo viên đã nắm được tình hình

cụ thể của từng em, tôi cho giáo viên báo cáo tình hình lớp mình, môn mình phụ trách và nhận được kết quả như sau:

Bảng 1:

Khối

lớp

Tổn

g số

HS

HS có khả năng

Hoàn thành tốt

HS có khả năng

Hoàn thành

HS tiếp thu chậm

Chưa hoàn thành

Bảng 2:

Khối

lớp

Tổn

g số

HS

HS có khả năng học tốt Môn MT

HS có khả năng học tốt Môn AN

HS có khả năng học tốt Môn TD

HS có khả năng học tốt Môn T.A

HS có tố chất lãnh đạo, quản lí

HS kém

PT trí tuệ

SL TL

%

SL TL

%

SL TL

%

SL TL

%

SL TL

%

SL TL

%

Qua số liệu trên cho thấy: Trong tất cả các khối lớp đều có tất cả các đối tượng học sinh, trong đó số học sinh có tố chất tốt, có khả năng học tốt nhiều môn học hoặc một số môn học chiếm khoảng 16%, số HS có năng khiếu về các môn đặc thù chiếm khoản 6-15%, số học sinh có tố chất bình thường chiếm đa

số, số học sinh chưa hoàn thành kiến thức môn học chiếm tới 16.2%, bên cạnh

đó còn có những em tiếp thu rất chậm, trí tuệ kém phát triển (chiếm 1% số học sinh)

Một thực tế nữa là cha mẹ học sinh nào cũng muốn con mình giỏi toàn diện, coi trọng việc giỏi các môn văn hóa hơn các môn đặc thù nên hễ học sinh

chưa giỏi các môn văn hóa thường bị cha mẹ rầy la, các bạn khác kì thị, làm các

em mất niềm tin vào bản thân

Trường tôi không xếp lớp chọn mà mỗi lớp đều có tất cả các đối tượng học sinh Đây vừa là thuận lợi cũng vừa là khó khăn cho các giáo viên khi giảng dạy Thuận lợi bởi không giáo viên nào phải dạy toàn học sinh tiếp thu kém làm cho

họ vất vả và mệt mỏi vì các lớp có tất cả các đối tượng học sinh nên giáo viên nào cũng có cơ hội được bồi dưỡng học sinh có tố chất tốt và cũng được rèn luyện kinh nghiệm và sự kiên nhẫn khi dạy học sinh cá biệt; khó khăn vì trong một lớp có rất nhiều đối tượng học sinh nên nếu mỗi tiết học giáo viên chỉ chuẩn

bị một nội dung dạy học cho toàn lớp thì không đảm bảo tính vừa sức với tất cả các đối tượng học sinh dẫn đến hiệu quả dạy học không cao, học sinh kém hứng thú khi học tập, không phát huy được khả năng của từng học sinh Thực trạng này không phải chỉ riêng trường tôi mà là thực trạng ở đa số các trường tiểu học hiện nay (trừ các trường chuyên) Bởi vậy, thực tế dạy học càng đòi hỏi phải dạy học phân hóa, cá nhân hóa, cá thể hóa học sinh

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Chính vì thực trạng trên, các nhà trường muốn có chất lượng thực sự, muốn

“Trường học thân thiện, học sinh tích cực” thật sự thì việc dạy học phân hóa, cá nhân hóa, cá thể hóa học sinh là xu hướng tất yếu Để làm được việc này, tôi đã thực hiện các giải pháp đồng bộ ở trường tôi như sau:

2.3.1 Giải pháp 1: Nâng cao nhận thức của CBQL và GV về việc cần thiết phải dạy học, giáo dục cá nhân hóa, cá thể hóa học sinh; nâng cao nhận thức của cha mẹ học sinh về cách đánh giá học sinh:

Chúng ta biết rằng, muốn hành động đúng thì nhận thức phải đúng Ý tưởng

dù tốt đến mấy nhưng không ai thấm nhuần và đồng thuận để cùng thực hiện ý tưởng của mình thì ý tưởng đó cũng chỉ mãi mãi là ý tưởng

 Đối với cán bộ giáo viên:

Sau khi nắm được tình hình học sinh và thực tế của nhà trường, tôi đã tham mưu với Hiệu trưởng về việc dạy học, giáo dục cá thể hóa học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học, chất lượng giáo dục Sau khi được Hiệu trưởng đồng thuận, tôi triển khai đến từng cán bộ giáo viên trong các cuộc họp Hội đồng Sư phạm, các cuộc họp tổ chuyên môn và các cuộc giao ban công tác tuần để ai cũng thấm nhuần, đồng thuận cách làm của tôi về sự cần thiết phải dạy học theo hướng cá nhân hóa, cá thể hóa học sinh bởi lí do sau:

- Nếu việc dạy học được cá thể hóa và được phân hóa vừa sức với từng học sinh thì động cơ học tập, sự phát triển những năng lực nhận thức và những chỉ

số tốt của việc học tập của học sinh sẽ đảm bảo ở mức độ cao

- Nếu việc học tập cá thể phù hợp đúng đắn với quá trình hoạt động nhóm thì động cơ học tập, sự hình thành những phẩm chất tích cực của nhân cách và những chỉ số tốt của việc học tập của học sinh sẽ đảm bảo ở mức độ cao Ở đây: + Tất cả HS sẽ tích cực tham gia vào quá trình dạy học;

+ Hoạt động của từng HS sẽ được tích cực ủng hộ không những bởi GV màbởi cả tập thể học sinh

- Dạy học cá nhân hóa, cá thể hóa (sau đây gọi chung là dạy học cá thể hóa

- DHCTH) là một xu hướng tiến bộ của xã hội hiện đại Người học có quyền đòi hỏi được học theo nhu cầu và năng lực cá nhân;

- Dạy học cá thể hóa tôn trọng tính độc lập, óc sáng tạo và sự tự tin trong việc tiếp nhận các kênh thông tin trong học tập của học sinh Chính vì vậy, sẽ không có bất kì một áp đặt nào của GV lên việc học tập của học sinh Hoạt động của GV chỉ mang tính định hướng đề các em tự tìm tòi, chiếm lĩnh tri thức nhằm phát triển cá nhân;

- DHCTH sẽ tạo ra động lực học tập (ham thích, hứng thú tìm tòi) cho HS, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tối đa tư chất và năng lực của HS có năng khiếu;

- DHCTH giúp loại trừ tình trạng quá tải đối với HS Hiện nay, nội dung chương trình học vẫn còn nặng nề, ôm đồm nhiều kiến thức khiến một bộ phận

HS chán học do khả năng tiếp thu kém DHCTH giúp HS chưa hoàn thành nội dung bài học, môn học có thể nắm bắt những kiến thức cơ bản nhất với một số lượng bài tập phù hợp Điều này giúp các em tự tin, “mỗi ngày đến trường là một ngày vui” vì được học vừa sức;

- DHCTH giúp GV chủ động hơn trong tiết dạy, được linh hoạt tổ chức các hoạt động trong tiết học với việc lựa chọn nội dung, PPDH hợp lí phù hợp với trình độ HS của lớp;

- DHCTH còn giúp HS chuẩn bị tốt cho sự chọn lựa nghề nghiệp trong tương lai vì HS khám phá ra những năng lực và hạn chế của bản thân

Sau khi CBGV đã hiểu được tác dụng to lớn của việc dạy học cá thể hóa học sinh, tôi tiến hành hướng dẫn chỉ đạo cụ thể về cách thức thực hiện dạy học, giáo dục cá thể hóa

 Đối với cha mẹ học sinh:

Ngay khi tổ chức hội nghị cha mẹ học sinh đầu năm học, tôi đã giải thích cho cha mẹ học sinh hiểu được năng lực của từng học sinh và khả năng, xu hướng phát triển của từng em để cha mẹ các em thấy rằng: Trong xã hội, nghề nào cũng cao quý, giỏi về lĩnh vực nào cũng đáng được trân trọng và mang lại hạnh phúc cho bản thân và gia đình miễn là không phạm pháp, không vi phạm thuần phong mĩ tục của nhân dân Như vậy để cha mẹ học sinh hiểu rõ xu hướng tiến bộ của xã hội và hiểu rõ con mình hơn, biết chấp nhận những đặc điểm riêng của con, không tạo áp lực lên con và phối hợp cùng nhà trường tạo sự phát triển tốt nhất cho con mình

GVCN lớp cần thường xuyên liên hệ với gia đình học sinh để phối hợp cùng chăm sóc, dạy dỗ, giáo dục học sinh

2.3.2 Giải pháp 2: Tổ chức dạy học cá thể hóa học sinh ở tất cả các môn học:

 Cá thể hóa để nâng cao chất lượng đại trà:

Tôi hướng dẫn giáo viên xây dựng nội dung dạy học cá thể hóa ngay trong từng tiết học Trong mỗi bài học, giáo viên cần xây dựng hệ thống kiến thức cơ bản theo chuẩn kiến thức kĩ năng yêu cầu tất cả học sinh cần đạt được và có thể hoàn thành được, sau đó có bài tập dành riêng cho những học sinh Hoàn thành tốt và những bài tập với yêu cầu thấp hơn cho những học sinh chậm phát triển trí tuệ

Cứ vào sáng thứ 6 hàng tuần, tôi sẽ duyệt giáo án của tuần sau Khi duyệt, tôi đọc kĩ giáo án từng tiết của giáo viên và tư vấn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học với giáo viên những tiết học mà tôi thấy phương án dạy học chưa hợp lí, chưa phát huy được tính tích cực học tập của học sinh Ngoài ra, trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, tôi hướng dẫncụ thể nội dung và các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học cá thể hóa học sinh sao cho tất cả học sinh đều được phát huy hết khả năng của mình Cụ thể:

Về nội dung dạy học:

Lấy Chuẩn kiến thức kĩ năng làm mốc để xây dựng nội dung bài học và phân loại học sinh Dựa vào nội dung từng bài học, giáo viên xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập từ dễ đến khó, dành 50 - 60% số câu hỏi và bài tập mà toàn lớp có thể làm được, 30% số câu hỏi và bài tập cho những học sinh Hoàn thành tốt trong lớp làm và dành một đến hai câu hỏi hoặc bài tập cho những học sinh thông minh hoặc năng khiếu để các em hứng thú tìm tòi câu trả lời

Về phương pháp, hình thức tổ chức dạy học:

Tôi hướng dẫn giáo viên cách phối hợp linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học toàn lớp – cá nhân – nhóm theo phương thức sau:

Dạy toàn lớp với những bài học, những khái niệm mới, những bài tập mẫu

hoặc khi giáo viên nêu câu hỏi vấn đáp hoặc giảng giải cho cả lớp, … Khi tổ chức dạy học toàn lớp, giáo viên cần yêu cầu học sinh cả lớp tập trung lắng nghe, giáo viên dùng phương pháp thuyết trình + giảng giải kết hợp minh họa trực quan để học sinh dễ hiểu

Tổ chức dạy cá nhân với những bài tập dễ, những bài tập mà bản thân mỗi

học sinh có thể tự hoàn thành được; hoặc những vấn đề mà giáo viên cần khuyến khích học sinh tư duy và nêu ý kiến, quan điểm của riêng mình, nêu cách nhìn nhận vấn đề theo nhãn quan của mình

Tổ chức dạy học theo nhóm ở các trường hợp sau:

- Các câu hỏi, bài tập cần sự hợp tác của nhóm như nội dung câu hỏi/bài tập cần có sự quan sát rộng, nhiều chiều, có nhiều nguồn thông tin khác nhau; các vấn đề gây sự tranh luận hoặc các vấn đề cần thảo luận, bàn bạc để đi tới kết luận hoặc thống nhất chung (1)

- Các nội dung học tập hoặc các công việc làm cần sự hợp sức của nhóm, tập thể mà bản thân cá nhân không tự làm được hoặc khó hoàn thành; các vấn đề

cá nhân còn phân vân cần có sự tư vấn, giúp đỡ của người khác (2)

Các hình thức tổ chức nhóm: Nhóm đa trình độ và nhóm cùng trình độ