Vì vậy, Bộ GD – ĐT đã đưa âm nhạc vào chương trình giảng dạy ở các cấp mầm non, tiểu học và THCS; ngoài việc cung cấp cho học sinh những kiến thức Âm nhạc cơ bản nhằm đáp ứng nhu cầu phá
Trang 1TT Nội dung Trang
7 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
8 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 4
9 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4
10 2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động dạy học 11
Trang 21 Mở đầu.
1 1 Lý do chọn đề tài:
Từ xưa tới nay, Âm nhạc đã tồn tại trong cuộc sống con người như một điều hiển nhiên Những em bé lớn lên bằng những tiếng ru ầu ơ bên nôi của bà, của mẹ; khi lớn lên âm nhạc lại như một món ăn tinh thần không thể thiếu, giúp cho tâm hồn chúng ta trở nên sảng khoái, xua tan những mệt mỏi sau những giờ làm việc căng thẳng
Âm nhạc đã có từ rất lâu, từ khi thế giới chưa có loài người Đó là tiếng chim hót líu lo mỗi sáng, tiếng thú gọi bầy và tiếng róc rách của muôn ngàn con suối Khi loài người xuất hiện, những âm thanh đó dần đi vào cuộc sống và dần trở thành những điều không thể thiếu Xã hội loài người dần phát triển, con người sống trong các cộng đồng và dần có sự đấu tranh vì sự sinh tồn, lúc này
Âm nhạc lại trở thành một thứ vũ khí tinh thần cổ vũ cho lí tưởng cao đẹp và sự sống của con người
Vì vậy, Bộ GD – ĐT đã đưa âm nhạc vào chương trình giảng dạy ở các cấp mầm non, tiểu học và THCS; ngoài việc cung cấp cho học sinh những kiến thức
Âm nhạc cơ bản nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển toàn diện cho thế hệ tương lai của đất nước; Âm nhạc trong nhà trường còn là món ăn tinh thần, xua tan những căng thẳng mệt mỏi sau những giờ học căng thẳng
Âm nhạc còn là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, tạo cơ sở hình thành nhân cách con người
Chương trình âm nhạc gồm 3 phần chính :
+ Học hát + Tập đọc nhạc + Âm nhạc thường thức
- Trong đó âm nhạc thường thức cung cấp cho học sinh những hiểu biết âm nhạc cơ bản về một số nhạc sĩ trong và ngoài nước, được thưởng thức các tác phẩm do chính các nhạc sĩ đó sáng tác Ngoài ra học sinh cũng được cung cấp những kiến thức về thể loại, phong cách âm nhạc, các nhạc cụ của dân tộc và nước ngoài…
- Từ thực tiễn giảng dạy, bản thân tôi thấy việc gây hứng thú cho học sinh trong học tập âm nhạc đặc biệt là phân môn âm nhạc thường thức nhằm nâng cao chất lượng môn âm nhạc nói chung đối với học sinh trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân, là điều hết sức quan trọng trong việc nâng cao chất lượng
dạy và học Vì vậy đó là động lực giúp tôi đi sâu nghiên cứu đề tài “ Một số giải
pháp nâng cao chất lượng Âm nhạc thường thức cho học sinh khối 4, 5 ở trường Tiểu học Thị Trấn Thường Xuân”.
Trang 31 2 Mục đích nghiên cứu:
thường thức ở bậc tiểu học, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
âmnhạc thường thức ở các lớp thuộc khối 4, 5 trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân - huyện Thường Xuân - tỉnh Thanh Hóa
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp vấn đáp thông qua trò chơi: Với phương pháp này học sinh
sẽ được vừa chơi vừa học, tạo ra không khí mới cho phân môn âm nhạc thường thức bởi trước đây các em chỉ được nghe nhạc hoặc nghe giáo viên giới thiệu về tác giả tác phẩm bằng phương pháp truyền thống
- Phương pháp cảm nhận thính giác: Như chúng ta đã biết đối với các em học sinh khuyết tật như: khiếm thị, bị tật chân, tay vẫn có thể cảm nhận được
âm nhạc, tuy nhiên với những bạn bị điếc thì không thể bởi âm nhạc là mầu sắc của âm thanh, không nghe được đồng nghĩa với việc không thể cảm nhận được Chính vì vậy các em phải được nghe nhiều để cảm nhận và mỗi cá nhân có một cách cảm nhận khác nhau
- Phương pháp áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy phân môn âm nhạc thường thức: Hiện nay công nghệ 4.0 đang phát triển mạnh vì vậy việc áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy được các thầy cô giáo rất quan tâm Với
bộ môn âm nhạc của tôi cũng vậy các em sẽ được trực quan sinh động các nhạc
sĩ, các nhạc cụ, các bài hát trên power point, và tôi khẳng định một điều học sinh rẽ rất hứng thú với phương pháp này
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Trong sự nghiệp đổi mới giáo dục phổ thông, việc đổi mới phương pháp dạy học được coi là một nhiệm vụ trọng tâm, một yêu cầu bức thiết đối với tất
cả các cấp học, bậc học ở nước ta Việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm góp phần đào tạo những con người: tích cực, tự giác, năng động, sáng tạo có năng lực vận dụng những kiến thức được học vào cuộc sống Đồng thời đổi mới phương pháp dạy học nhằm tác động vào tình cảm, niềm vui, hứng thú cho người học, hướng tới việc học tập chủ động loại bỏ thói quen thụ động Hiện nay bộ giáo dục và đào tạo đã có công văn chính thức về việc giáo dục theo định hướng phát triển năng lực học sinh thông qua việc điều chỉnh nội dung dạy học theo hướng giảm tải dạy và học Dạy học tích hợp liên môn đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng và thái độ của học sinh phù hợp với điều kiện thực
Trang 4tế của nhà trường, địa phương cũng như khả năng của học sinh phát huy tích cực, chủ động của học sinh Thông qua các bài học giáo dục đạo đức và giá trị sống, rèn luyện kĩ năng sống hiểu biết xã hội, thực hành pháp luật
Xác định được mục tiêu cũng như tính phức tạp trừu tượng của môn học mình đảm nhận, nên tôi tìm mọi cách tiếp cận và thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học sao cho phù hợp với tính chất của phân môn và thu hút sự hứng thú, say mê học tập của học sinh
Để đáp ứng được yêu cầu trên tôi đã luôn cố gắng tìm tòi, học hỏi, nghiên cứu và ứng dụng những phương pháp giảng dạy mới vào môn học âm nhạc ở trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân Với lí do đó tôi đã thực hiện sáng kiến theo đúng kế hoạch đưa ra
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
- Hiện nay điều kiện ở nhiều gia đình các em chưa đủ để học sinh tiếp xúc nhiều với âm nhạc Học sinh chỉ được học nhạc ở trường mà ít được tiếp xúc với
âm nhạc ở nhà hay trong những điều kiện khác
- Phân bố thời gian từng phần của bài dạy đôi lúc chưa cân đối, không hợp lý
- Một số học sinh còn lười học không tham khảo bài trước ở nhà
- Tuy là trường đóng trên địa bàn trung tâm, nhưng lại là một huyện miền núi nghèo, kinh tế nhiều hộ dân còn nhiều khó khăn, đặc biệt là cha mẹ của các
em học sinh phải đi làm xa, để con cho ông bà nuôi nên quan tâm đến việc học của con cái có phần hạn chế
- Nhà trường cơ sở vật chất và thiết bị dạy học còn hạn chế chưa đáp ứng
đủ cho nhu cầu của học sinh
2.3 Các giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề:
- Trước đây, khi giảng dạy phân môn âm nhạc thường thức tôi thường giảng cho học sinh nghe những kiến thức có trong sách giáo khoa và những kiến thức mở rộng do tôi tìm tòi từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau, nói chung người giáo viên nỗ lực đem toàn bộ kiến thức thu thập, truyền giảng lại cho học sinh, học sinh tiếp thu kiến thức một cách thụ động
- Ngày nay song song với việc thay sách giáo khoa, đổi mới chương trình
đó là thay đổi phương pháp giảng dạy, khắc phục lối học một chiều, thụ động, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học
- Tôi xin đưa ra một vài phương pháp như: phương pháp vấn đáp, phương pháp học bằng cảm nhận thính giác, phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin,… và đi trực tiếp vào các tiết có phân môn âm nhạc thường thức ở các khối 4
và 5
2.3.1 Phương pháp vấn đáp:
Trang 5- Để giới thiệu về một nhạc sĩ tôi có thể dùng phương pháp vần đáp thông qua trò chơi “ giải đáp thắc mắc” ( giáo viên đã chuẩn bị các câu hỏi)
- Cho học sinh xem lại những thông tin kiến thức có trong sách giáo khoa trong vòng 5 phút Sau đó gấp sách lại cùng thảo luận các câu hỏi giáo viên đã chuẩn bị sẵn ở bảng phụ ( chỉ là coi lại vì ở tuần học trước giáo viên đã dặn học sinh chuẩn bị xem bài trước ở nhà)
- Sau hiệu lệnh, các nhóm phất cờ giành quyền ưu tiên trả lời ( cờ do giáo viên chuẩn bị)
- Lưu ý nhóm nào phất cờ trước hiệu lệnh, mất quyền ưu tiên trả lời
( luyện tập tính tự chủ, kiên nhẫn, năng động, nhạy bén,…)
Ví dụ: Giới thiệu nhạc sĩ Phong Nhã( Âm nhạc 4- tiết 14 “ Ôn tập hai
bài hát: Trên ngựa ta phi nhanh, Khăn quàng thắm mãi vai em- Nghe nhạc” )
- Trước tiên giáo viên giới thiệu về nhạc sĩ Phong nhã cho học sinh nghe và ghi nhớ một lần (quê quán, năm sinh, năm mất, các tác phẩm nổi tiếng, đạt gải thưởng hoặc danh hiệu gì? ) Cho học sinh được xem hình của nhạc sĩ
Nhạc sĩ Phong Nhã tên khai sinh là Nguyễn Duy Tường, quê ở Duy Tiên- Hà Nam, ông sinh ngày 4 tháng 4 năm 1924
Cả cuộc đời sáng tác của ông gắn vơi thiếu nhi, các tác phẩm nổi tiếng: Nhanh bước nhanh nhi đồng, Ai yêu Bác
Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng, Cùng nhau ta đi lên giải thưởng nhà nước về văn học - nghệ thuật năm
2001, huân chương kháng chiến chống Pháp hạng nhì, huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng nhất
- Giáo viên ghi sẵn các câu hỏi ở bảng phụ ( lần lượt từng câu) Mỗi câu một hiệu lệnh:
+ Cho biết năm sinh, nơi sinh, năm mất, nơi mất của nhạc sĩ Phong Nhã? + Nhạc sĩ Phong Nhã bắt đầu soạn những bản nhạc đầu tiên năm bao nhiêu tuổi?
+ Kể tên một số tác phẩm của nhạc sĩ ngoài bài hát Trên ngựa ta phi nhanh?
Trang 6+ Ông được Nhà nước truy tặng gì?
- Nhóm nào có số lượng câu trả lời đúng nhiều nhất là nhóm thắng Giáo viên cho điểm cộng nhóm để tạo hứng thú trong thi đua
- Giáo viên cần lưu ý bao quát lớp, tránh để học sinh mở sách giáo khoa trong quá trình thi đua Tập cho học sinh thói quen tự học tập ở nhà Nhóm nào
có học sinh vi phạm sẽ mất quyền thi đua
- Theo tôi ở phân môn này, chúng ta đừng quá đặt nặng kiến thức bắt học sinh phải thuộc Ở phân môn này khi giới thiệu về một nhạc sĩ, các em chỉ cần nhớ:
+ Năm sinh, nơi sinh, năm mất, mới mất? ( nếu đã mất)
+ Các tác phẩm của nhạc sĩ ấy ( một số tác phẩm tiêu biểu, không phải nhớ hết các tác phẩm)
+ Tác phẩm tiêu biểu được giới thiệu trong sách giáo khoa, ra đời năm nào? Hoàn cảnh nào? Trong đó, việc giới thiệu các tác phẩm của nhạc sĩ ấy là quan trọng nhất
2.3.2 Phương pháp học bằng cảm nhận thính giác:
- Theo tôi một trong những thao tác quan trọng khi dạy phân môn âm nhạc thường thức là phải cho học sinh được nghe
Nghe cái gì?
- Ngoài việc nghe tác phẩm tiêu biểu được giới thiệu trong sách giáo khoa, giáo viên nên giới thiệu thêm các tác phẩm khác của nhạc sĩ đó, nhất là đối với các nhạc sĩ Việt Nam được giới thiệu toàn bộ chương trình âm nhạc tiểu học Những nhạc sĩ có công lớn cho nền âm nhạc Việt Nam ( học sinh biết quá ít về tác phẩm của các tác giả này, thay vào đó các em lại biết về những loại ca khúc với giai điệu nhạt nhẽo, nghèo nàn, ca từ sáo rỗng, vô bổ…)
- Đương nhiên với thời lượng cho phép trong một tiết học, chúng ta không thể cho học sinh nghe nhiều nhưng ít nhất cũng nghe được trích đoạn qua đó giáo viên khuyến khích cácem sưu tầm nghe thêm
Nghe bằng cách nào? Nghe như thế nào để đạt hiệu quả cao?
- Để tạo sự tập trung lắng nghe của học sinh, chúng ta nên tổ chức thi đua dưới dạng “ nốt nhạc vui” ( mục đích cho học sinh biết thêm các tác phẩm khác của nhạc sĩ)
- Giáo viên chuẩn bị sẵn các tác phẩm khác
Ví dụ:
( lớp 5 - tiết 9, giáo viên có thể gài trích đoạn các bài nổi tiếng của ông như:
Trang 7- Sau khi nghe giai điệu đoán tên tác phẩm, giáo viên cho nghe lại những trích đoạn đó ( phần có lời)
Cách 2: Trong phần giới thiệu tác phẩm cũng có thể đưa trò chơi có tính
vận động “ Ai nhanh nhất” Ở nhà các em phải chia nhau tìm tác phẩm của nhạc
sĩ đó ở thư viện, trên mạng internet…
- Giáo viên làm sẵn những bảng nhỏ ghi tên các tác phẩm của nhạc sĩ đó, cũng như của nhạc sĩ khác, mỗi bảng một bài Từng nhóm một luân phiên lên chọn tên các tác phẩm, trong quá trình các em chọn sẽ có một thư ký của nhóm ghi lên bảng các tác phẩm mà các thành viên trong nhóm chọn, mỗi nhóm khoảng 30 giây
- Ngoài ra sau khi cho học sinh nghe, cảm nhận các tác phẩm âm nhạc tôi còn tạo cơ hội cho các em được thể hiện năng khiếu của mình từ việc cảm nhận giai điệu và lời ca, từ đó thể hiện bằng việc phụ họa cho các tác phẩm đó.
Trang 8Học sinh tham gia phụ họa cho bài nhạc được nghe trong tiết học
- Giáo viên kiểm tra và tổng kết, nhóm có số lượng bài của tác giả đó nhiều nhất là thắng, sau đó cho học sinh nghe trích đoạn một số bài mà học sinh các nhóm chọn đúng
2.3.3 Phương pháp ứng dụng công nghệ thông tin vào soạn giảng:
* Yêu cầu của phương pháp này đòi hỏi:
- Giáo viên phải có khả năng sử dụng máy tính và một số chương trình cần thiết trên máy
- Nhà trường phải có đầy đủ trang thiết bị, phòng chức năng và tốt hơn nữa là có phòng bộ môn
- Đây là dạng giáo án điện tử, phương pháp này có nhiều thuận lợi:
+ Học sinh có thể mắt thấy, tai nghe khi giáo viên giới thiệu bài
+ Hiệu ứng trên máy giúp học sinh hứng thú, tập trung hơn
Trang 9+ Học sinh có thể xem phim thay bằng những hình ảnh tĩnh.
+ Có thể chơi các trò chơi ở những phương pháp trên mà giáo viên không cần phải làm bảng phụ câu hỏi và đáp án…
Ví dụ: giới thiệu một số nhạc cụ nước ngoài ( lớp 5 - tiết 10 )
Giáo viên cho xuất hiện hình nhạc cụ cùng âm sắc của nhạc cụ đó, hỏi tên nhạc cụ, học sinh trả lời Giáo viên cho xuất hiện đáp án và trích đoạn phim phần nhạc hòa tấu các nhạc cụ đó để minh họa
Trom pette ( Tờ-rôm-pét) Clarinette (Cờ-la-ri-nét)
- Sau đó, củng cố phần này bằng trò chơi “ thử tài” Giáo viên cho xuất hiện trên màn hình các ô số cho học sinh lựa chon ô số bất kì, mỗi ô số khi mở
ra là âm thanh của một loại nhạc cụ đã học ở trên, giáo viên cho học sinh nghe
và đoán tên nhạc cụ Sau khi học sinh trả lời, sẽ xuất hiện nhạc cụ Để tạo thêm không khí sinh động giáo viên có thể đưa hiệu ứng đếm số ngược từ 10 đến 0
Trang 101 2
* Không phải các phương pháp này là phương pháp hoàn toàn mới nhưng
do cách tổ chức của giáo viên, tạo sự phấn khích thi đua, tạo khả năng tổ chức ( tổ chức nhóm) tạo tinh thần đoàn kết, biết chung sức, chia sẻ,…
* Học sinh đã biết tự học, tự tìm tòi khám phá thêm kiến thức cho mình, cho bạn
* Học sinh thật sự thích thú phân môn này
* Hình thành cho học sinh tính năng động, có óc tổ chức, tính tập trung, sáng tạo, khả năng tự học tập
- Ngoài việc thu thập các học liệu phục vụ cho các tiết học ở trên mạng enternet, các bài giảng powpoint tham khảo từ các đồng nghiệp khắp mọi miền, tôi còn in các bảng phụ vừa để trang trí phòng học thêm sinh động, đẹp mắt vừa là đồ dùng trực quan để các em được quan sát khi học đến nội dung này.
Trang 11Các hình ảnh trang trí trong phòng dạy học âm nhạc
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường:
- Nhờ áp dụng những phương pháp mới mà học sinh rất yêu thích khi học phân môn âm nhạc thường thức, các em tham gia rất tích cực vào các hoạt động của giáo viên tổ chức làm cho tiết học sinh động hơn Giúp học sinh thoải mái hơn sau những giờ học căng thẳng Những hình ảnh, tiếng đàn và lời ca sẽ làm cho học sinh lấy lại trang thái ban đầu để tiếp tục những giờ học kế tiếp
- Chất lượng bộ môn được nâng lên rõ rệt cụ thể như sau:
+ Trước khi áp dụng phương pháp mới:
Trang 12+ Sau khi áp dụng dụng phương pháp mới:
Qua kết quả cho thấy trước và sau khi áp dụng các biện pháp trên chất lượng học tập của các em đã được tăng lên rõ rật , đặc biệt là số học sinh hoàn thành tốt môn học và số học sinh chưa hoàn thành hoàn toàn không còn, đó là kết quả mà bản thân tôi thấy rất hài lòng
3 Kết luận, kiến nghị.
3.1 Kết Luận:
Qua nghiên cứu áp dụng những biện pháp mới vào dạy học phân môn âm nhạc thường thức tôi thấy rõ hiệu quả đem lại đối với từng giờ dạy Đa số các
em hứng thú với môn âm nhạc nói chung và phân môn âm nhạc thường thức nói riêng Phương pháp được áp dụng vào bài học đã phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
Ngoài việc nhà trường, trang bị, phương tiện dạy học phù hợp cho bộ môn
âm nhạc giáo viên cần chủ động tìm tòi, tích lũy và chế biến tư liệu, phương tiện khác nhằm bổ sung cho việc giảng dạy thêm phong phú, đa dạng, sinh động, hấp dẫn hơn Cần phải chú ý đến sự phù hợp với nội dung cần truyền đạt, tránh tôi
đa những sự chú ý không chủ định của học sinh
Đặc biệt giáo viên cần chú ý đến tính quan trọng và cần thiết của phương tiện dạy học Giáo viên tự biết trang bị cho mình khả năng thích ứng và sử dụng thành thạo các phương tiện dạy học
Giáo viên cần mạnh dạn không ngại khó tự thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử của mình sẽ giúp giáo viên rèn luyện được nhiều kĩ năng và phối hợp tốt các phương pháp dạy học tích cực khác
Sáng kiến “Một số giái pháp nâng cao chất lượng Âm nhạc thường thức
cho học sinh khối 4, 5 ở trường tiểu học Thị Trấn Thường Xuân ” có thể áp dụng
với tất cả các khối lớp trong nhà trường