Dạy tốt phân môn này không những rèn luyện cho học sinh kỹ năng đọc rõ ràng, rành mạch, diễn cảm mà còn phát triển cho các em khả năng tự đọchiểu.. Cần đọc bài với giọng nhưthế nào, làm
Trang 11 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, đất nước ta cũng đang đổi mới, pháttriển và đổi thay từng ngày, từng giờ để đáp ứng sự phát triển theo xu thế côngnghiệp hoá, hiện đại hoá của cuộc Cách mạng công nghệ lần thứ tư Chính vìvậy, mỗi con người đòi hỏi cần có tri thức ngày càng cao hơn trong đó phát triểnngôn ngữ cũng là một yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu giao tiếp MônTiếng Việt ngay từ cấp tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngônngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ cho 4 dạng hoạt động tươngứng với chúng là 4 kĩ năng: Nghe, nói, đọc, viết Đọc là một phân môn củachương trình Tiếng Việt bậc Tiểu học Đây là một phân môn có vị trí đặc biệttrong chương trình vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh
kĩ năng chuyển chữ viết thành ngôn ngữ, một kĩ năng quan trọng hàng đầu củahọc sinh ở bậc Tiểu học đầu tiên
Biết đọc diễn cảm, con người đã nhân khả năng tiếp nhận lên nhiều lần, từđây sẽ biết tìm hiểu, đánh giá cuộc sống, nhận thức các mối quan hệ tự nhiên, xãhội, tư duy Đặc biệt trong thời đại bùng nổ thông tin thì biết đọc càng quantrọng vì nó giúp người ta sử dụng các nguồn thông tin không những biết đọc
Tiếng Việt mà cần phải biết đọc cả tiếng nước ngoài
Dạy tốt phân môn này không những rèn luyện cho học sinh kỹ năng đọc
rõ ràng, rành mạch, diễn cảm mà còn phát triển cho các em khả năng tự đọchiểu Cũng qua hoạt động đọc, tư tưởng, tình cảm, thẩm mỹ của các em đượcnâng cao, tầm hiểu biết của các em nhìn ra thế giới xung quanh và quá trìnhnhận thức cũng có chiều sâu hơn Qua các bài tập đọc trong chương trình họcsinh vừa cảm thụ được cái hay, cái đẹp, cái thiện, cái ác, cái tốt, cái xấu để liên
hệ thực hành trong cuộc sống hàng ngày của các em Các em biết học tập cáihay, cái đẹp, cái tốt và biết tránh xa và phê phán cái xấu, cái ác
Thực tế trong quá trình dạy tập đọc lớp 4 hiện nay, bên cạnh những thànhcông còn nhiều hạn chế như: Học sinh đọc còn phát âm sai theo phương ngữ,tiếng địa phương, sai về tốc độ đọc Số lượng học sinh đọc chuẩn tiếng phổthông còn ít, chất lượng đọc hay, đọc diễn cảm chưa cao, nhiều em chưa chưađạt được yêu cầu đặt ra trong việc phát triển kĩ năng đọc Về phía giáo viên khuvực nông thôn đa số nói chưa chuẩn tiếng phổ thông còn sử dụng tiếng địaphương nhiều nên phần nào cũng ảnh hưởng đến chất lượng đọc của học sinh.Nhiều giáo viên cũng còn lúng túng khi dạy tập đọc Cần đọc bài với giọng nhưthế nào, làm thế nào để sửa chữa cách đọc cho học sinh diễn cảm hơn… đó lànhững trăn trở của mỗi giáo viên trong những giờ tập đọc
Xuất phát từ những tồn tại hạn chế về chất lượng đọc của học sinh Tiểuhọc nói chung của học sinh lớp 4 nói riêng, từ thực tiễn của quá trình dạy đọccho học sinh của bản thân, từ thực tế giáo dục tiểu học ở Quảng Xương nóichung và ở trường tiểu học Quảng Lưu nói riêng, với tư cách là người giáo viêntrực tiếp giảng dạy tôi nhận thấy vai trò, vị trí việc nâng cao chất lượng dạy đọccho học sinh lớp 4 là hết sức cần thiết, nó là tiền đề để học tốt các môn học khác
Vì vậy tôi đã chọn đề tài:“Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4” làm đề tài nghiên cứu
Trang 2- Đề xuất một số biện pháp cụ thể để nâng cao chất lượng đọc diễn cảmcho học sinh lớp 4 trong giờ tập đọc để góp phần nâng cao chất lượng mônTiếng Việt trong nhà trường Tiểu học
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Học sinh lớp 4A trường Tiểu học Quảng Lưu - Quảng Xương - ThanhHóa
- Các biện pháp rèn cho học sinh lớp 4 trong trường Tiểu học nâng cao kĩ
năng đọc hay, đọc diễn cảm và đọc hiểu từ đó giúp học sinh cảm thụ được cáihay, cái đẹp trong từng bài văn, bài thơ Thông qua đó, học sinh càng thêm yêucuộc sống và yêu quê hương đất nước Việt Nam
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu cơ sở lý luận
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
- Phương pháp thực nghiệm, đối chứng
2 Nội dung của sáng kiến
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Như chúng ta đã biết: việc dạy tập đọc trong nhà trường Tiểu học, việchình thành năng lực đọc cho học sinh được tạo nên từ 4 kỹ năng và cũng chính
là 4 yêu cầu về chất lượng của "đọc": Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức, đọcbiết và đọc diễn cảm Kỹ năng đọc có nhiều mức độ, nhiều cung bậc khác nhau.Một trong những mức độ đọc giải mã chữ - âm một cách sơ bộ
Trong mức độ này được hình thành bằng nhiều nấc khác nhau và tuân thủnguyên tắc từ đơn giản đến phức tạp Cụ thể như:
Đọc tiếng từ, cụm từ , đọc câu, đọc đoạn, đọc bài
Một trong những vai trò quyết định đến chất lượng đọc của học sinh đó làviệc học sinh được thực hành đọc nhiều hay ít, mặt khác giáo viên cũng giữ vaitrò quyết định Vì vậy giáo viên phải có kỹ năng đọc tốt, phải làm chủ được nộidung bài dạy Làm chủ được các phương pháp - thủ pháp dạy tập đọc, đồng thờibiết chữa lỗi phát âm sai cho học sinh có biện pháp luyện cho học sinh đọc to,đọc nhanh, đọc đúng tốc độ, đọc diễn cảm, phải biết cách tổ chức hoạt động đểtạo ra hứng thú trong học tập Đó là cơ sở để hình thành nhu cầu tự đọc cho họcsinh
2.1.1 Mục tiêu, yêu cầu dạy và học phân môn Tập đọc lớp 4 [1]
Trang 3- Học sinh biết cách đọc văn bản hành chính, khoa học, báo chí, văn họcphù hợp với thể loại và nội dung văn bản, thể hiện được tình cảm, thái độ của tácgiả, giọng điệu của nhân vật.
- Đọc thầm tốc độ nhanh hơn ở lớp 3
- Biết cách xác định nội dung, chia đoạn văn bản, nhận ra mối quan hệgiữa các nhân vật, sự kiện tình tiết trong bài, biết nhận xét, một số hình ảnh,nhân vật trong các bài tập đọc có giá trị văn chương
- Biết sử dụng từ điển học sinh Có thói quen và biết cách ghi chép cácthông tin đã học Học thuộc lòng 10 bài (trong đó có hai bài văn xuôi) trongSGK
- Củng cố, kĩ năng đọc trơn, đọc thầm đã được hình thành ở các lớp 1, 2,
3 Tăng cường tốc độ đọc, biết đọc lướt để chọn thông tin nhanh; biết đọc diễncảm
- Kĩ năng đọc - hiểu lên mức độ cao hơn: nắm và tận dụng một số đề tài,cốt truyện, nhân vật, tính cách… để hiểu ý nghĩa của bài và phát hiện một vàigiá trị nghệ thuật trong các đoạn văn, thơ (yêu cầu trọng tâm) Từ đó, kĩ năngđọc diễn cảm được nâng lên
- Mở rộng vốn hiểu biết về tự nhiên, xã hội con người để góp phần hìnhthành nhân cách của con người mới
2.1.2 Nội dung chương trình tập đọc lớp 4 [2]
Rèn luyện kĩ năng đọc cho học sinh thông qua 63 bài tập đọc thuộc cácloại hình văn bản nghệ thuật, báo chí, khoa học, trong đó có 46 bài văn xuôi, 17bài thơ (có 2 bài thơ ngắn được dạy trong một tiết) Phân môn Tập đọc lớp 4 tiếptục củng cố, nâng cao kĩ năng đọc trơn, thầm phát triển từ lớp dưới, đồng thờiluyện kĩ năng đọc diễn cảm, thái độ qua giọng đọc phối hợp với sự việc, hìnhảnh, cảm xúc, tính cách nhân vật trong bài)
- Qua phần hướng dẫn sư phạm cuối mỗi bài tập đọc gồm các nội dunggiải nghĩa từ, câu hỏi và bài tập tìm hiểu bài Phân môn tập đọc còn giúp đỡ họcsinh nâng cao kĩ năng đọc - hiểu văn bản cụ thể là:
+ Nhận biết được đề tài, cấu trúc của bài
+ Biết cách tóm tắt của bài, làm quen với thao tác đọc lướt để nắm ý.+ Phát hiện giá trị của một số biện pháp trong văn bản văn chương
- Cùng phân môn kể chuyện, Tập làm văn, phân môn Tập đọc còn rèncho thói quen học sinh tìm đọc sách thư viện, dùng cho các công cụ (từ điển, sổtay từ ngữ, ngữ pháp) và ghi chép những thông tin cần thiết khi đọc
Mở rộng vốn hiểu biết, bồi dưỡng tình cảm, nhân cách cho học sinh:
Nội dung các bài tập đọc lớp 4, được mở rộng và phong phú hơn so với các bàitập đọc ở lớp dưới Các bài tập đọc tập trung phản ảnh một số vấn đề về đạođức, phẩm chất, sở thích, thú vui lành mạnh… Do vậy các văn bản đọc có tácdụng giáo dục tư tưởng, tình cảm, trao dồi nhân cách cho học sinh Hệ thống chủđiểm các bài tập đọc vừa mang tính khái quát vừa có tính hình tượng góp phầncung cấp cho học sinh những hiểu biết về tự nhiên, xã hội về con người theo quiđịnh
2.1.3 Cơ sở ngôn ngữ và văn học của việc dạy đọc diễn cảm [3]
Trang 4Ngôn ngữ học đã chỉ rõ những nội dung cụ thể về các vấn đề của ngônngữ chữ viết, chính âm, chính tả, nghĩa của từ, câu, đoạn, văn bản, ngữ điệu,nhịp điệu, tình cảm ngôn ngữ Đó là những vấn đề gắn bó với việc dạy và họctập đọc của thầy và trò bậc tiểu học
Dạy tập đọc cho học sinh Tiểu học là dạy cho học sinh biết đọc đúngtiếng, từ, câu, chữ, hiểu nội dung rồi đọc đúng ngữ điệu, nhịp điệu, diễn cảm,cảm nhận được ý nghĩa tình cảm, có cảm xúc, biết tư duy, tưởng tượng, hìnhthành ý thức tốt đẹp trong tâm hồn và có hành động đẹp Đây là một nghệ thuật,nghệ thuật trong lao động dạy học sáng tạo của người thầy tiểu học
2.1.4 Cơ sở giáo dục và phát triển [3]
Phân môn tập đọc có nhiệm vụ quan trọng là hình thành năng lực đọc chohọc sinh Năng lực đó thể hiện ở 4 yêu cầu: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức(đọc hiểu) và quan trọng là đọc hay (đọc diễn cảm) Cần phải hiểu kỹ năng đọc
có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau
Đầu tiên là giải mã chữ - âm một cách sơ bộ, tiếp theo đọc là phải hiểuđược nghĩa của từ, tìm được các từ, câu “chìa khóa” (chốt, trọng yếu) trong bài,biết tóm tắt nội dung của đoạn, từ đó mới đọc diễn cảm được
2.2 Thực trạng của việc dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
2.2.1 Thực trạng của việc dạy học phân môn tập đọc nói chung
Quảng Lưu là một xã nằm ở phía đông nam huyện Quảng Xương Toàn xã
có hơn 1500 hộ với hơn 8000 nhân khẩu Có 5 km chạy dài theo bờ biển, nềnkinh tế chính là nông nghiệp và kinh doanh buôn bán Một số gia đình còn khókhăn gửi con cho ông bà để đi làm ăn xa nên chưa có điều kiện quan tâm đếnviệc học tập của con cái Những hạn chế này ảnh hưởng rất lớn đến chất lượnghọc tập nói chung đối với phân môn tập đoc đặc biệt là do đặc điểm phương ngữcủa vùng ven biển, nhân dân ở đây nói và viết theo tiếng địa phương nhiều nênphần lớn ảnh hưởng đến chất lượng đọc, nói và viết đúng tiếng chuẩn phổ thôngcủa học sinh còn hạn chế
Trong những năm gần đây được sự chỉ đạo sát sao của phòng giáo dụchuyện Quảng Xương Sự lãnh đạo, điều hành sáng suốt của các đồng chí trongcấp uỷ, Ban giám hiệu nhà trường cùng với sự nổ lực phấn đấu, đoàn kết nhất trícao của tập thể CBGV, NV, nhà trường đã và đang có nhiều thành tích trong dạy
và học Đặc biệt là thực hiện tốt phong trào thi đua“ Hai tốt” và phong trào thiđua: “Người Thầy mẫu mực - Tận tụy - Sáng tạo”
Năm học 2020-2021 tiếp tục thực hiện kế hoạch số 04/KH - PGD&ĐTngày 04 tháng 01 năm 2018 của Phòng Giáo dục và Đào tạo Quảng Xương v/vkhắc phục nói và viết Tiếng Việt chưa chuẩn tiếng phổ thông ở các trường Mầmnon, Tiểu học, Trung học cơ sở trên địa bàn huyện, trường Tiểu học Quảng Lưu
đã xây dựng kế hoạch chỉ đạo thực hiện đến tất cả cán bộ giáo viên, học sinh củanhà trường nghiêm túc thực hiện, bước đầu đã có hiệu quả cao trong việc rèn nói
và viết chuẩn theo tiếng phổ thông [4]
2.2.2 Thực trạng của việc dạy đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 ở Trường Tiểu học Quảng Lưu - Quảng Xương - Thanh Hoá
a Những việc đã làm được
Trang 5- Về giáo viên: Trường tiểu học Quảng Lưu, trong những năm học vừa
qua, đã chú trọng đến việc đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các môn họctrong đó có phân môn Tập đọc Hằng năm đều tổ chức dạy đối chứng chuyên đề,thăm lớp dự giờ đồng nghiệp để giáo viên nâng cao tay nghề Đặc biệt trongnhiều năm tôi được ban giám hiệu nhà trường phân công giảng dạy lớp 4, tôi đãtìm hiểu chuyên sâu về môn phân môn Tập đọc, trong quá trình giảng dạy bảnthân luôn được phân công dạy chuyên đề đối chứng về phân môn Tập đọc, bảnthân luôn tự học để tích luỹ kinh nghiệm, thường xuyên tự Tập đọc để phát âmchuẩn tiếng phổ thông, đọc diễn cảm từng bài văn bài thơ trước khi lên lớp
- Về học sinh: Lớp 4A tôi phụ trách có 35 học sinh, đa số các em ngoan,
chăm học Trong cuộc họp phụ huynh đầu năm tôi đã quán triệt tinh thần về việcchuẩn bị các điều kiện cho con em mình học tập tốt nên lớp tôi 100% học sinh
có đủ sách giáo khoa phục vụ các môn học Trong lớp có khoảng 4 - 5 em trongdiện tiếp thu bài nhanh và đọc rất chuẩn tiếng phổ thông, diễn cảm rất tốt ở mônTập đọc Tôi đã xây dựng được nề nếp học tập trong lớp nhờ đó các em đã cóthói quen học tập theo nhóm, hỗ trợ nhau cùng tiến bộ Vì vậy khi tổ chức thiđọc diễn cảm các bài tập đọc, học thuộc lòng các em rất yêu thích và tích cựctham gia
b Những việc chưa làm được
* Về giáo viên
- Một số giáo viên đọc mẫu chuẩn tiếng phổ thông, chưa thật sự diễn cảm
để gây hứng thú cho học sinh trong giờ tập đọc
- Một số giáo viên chưa thường xuyên chú trọng việc rèn đọc chuẩn tiếngphổ thông và đọc diễn cảm cho học sinh mà giáo viên chỉ tập trung rèn cách đọcđúng, đọc to, đọc trơn
- Việc nhận xét đánh giá cách đọc của học sinh chưa cụ thể còn đáng giáchung chung, chưa động viên khuyến khích kịp thời đối với những học sinh cótiến bộ về đọc hay, diễn cảm, chủ yếu là các giờ dạy thao giảng, đối chứngchuyên đề thì giáo viên mới quan tâm đến việc uốn nắm nhận xét tuyên dươngthường xuyên cho học sinh
* Về học sinh
- Do đặc thù là vùng nông thôn ven biển nên ảnh hưởng tiếng mẹ đã ănsâu vào tâm trí của các em Đa số giáo viên hiện đang giảng dạy tại trường cũng
là giáo viên sống ở vùng nông thôn nên việc nói chuẩn tiếng phổ thông chưa tốt
vì vậy có ảnh hưởng đến việc phát âm và viết của học sinh chưa chuẩn, sai chínhtả
- Đa số học sinh mới dừng lại ở mức độ đúng, đọc trơn có em chẳng cầnquan tâm mình có đọc có chuẩn tiếng phổ thông, diễn cảm bài thơ, bài văn đókhông mà chỉ đọc to, đọc nhanh là được Một số em kĩ năng đọc hiểu nắm nộidung bài còn rất yếu do vậy chưa nêu được ý chính của bài mà phải nhờ sự gợi ýcủa giáo viên, dẫn đến kĩ năng đọc toàn bài văn chưa tốt Khi đọc ở các dấuphẩy, dấu chấm còn ngừng nghỉ chưa hợp lí còn tùy hứng, chưa đọc đúng giọngcâu hỏi, câu cảm
Đối với những em đọc còn ngắc ngứ, nhát gừng thì tốc độ đọc và cáchngắt nhịp chưa thích hợp là điều tất yếu Song cường độ đọc vẫn còn nhỏ Đối
Trang 6với những em đọc đã đúng, rõ ràng, nhưng tốc độ đọc, cường độ đọc và cáchngắt nhịp chưa hợp lý
* Về phụ huynh
Do đặc thù địa phương, một số phụ huynh đi làm ăn xa, chưa có nhiềuthời gian gần gũi chăm sóc con cái nên việc nhắc nhở, kiểm tra đôn đốc học tậpcũng như rèn đọc bài ở nhà Hầu như phó mặc cho ông bà và giáo viên chủnhiệm Hơn nữa một số phụ huynh chỉ quan tâm đến việc học làm văn, làm toánchứ chưa quan tâm đến kĩ năng đọc hay, đọc diễn cảm của con em mình
Qua khảo sát thực tế chất lượng đọc ở lớp 4A (lớp thực nghiệm) tôi chủnhiệm và lớp 4C do thầy Đới Văn Phượng chủ nhiệm đầu năm học 2020 - 2021kết quả điều tra khảo sát như sau:
Bảng 1: Chất lượng khảo sát phân môn tập đọc lớp 4 (tháng 9/2020)
Số em đọc đúng nhưng chưa diễn cảm
Số em đọc đạt yêu cầu
Số em đọc chưa đạt yêu cầu( ngắt giọng sai, đọc kiểu câu sai)
Qua khảo sát các giờ tập đọc thì thấy được lỗi đọc sai của các em như:
- Một số em phát âm lệnh chuẩn do phương ngữ như các phụ âm đầu
+ ch/tr: trân trọng/chân chọng ; cây tre/cây che
+ s/x: sung sướng/ xung xướng
+ thanh hỏi và thanh ngã: xã hội/ xả hội
- Nhiều em phát âm lệnh chuẩn các nguyên âm đôi thành nguyên âm đơn
như: + iu/iêu: nhiều/nhìu; in/iên: tiên tiến/ tin tín
+ uô/ui: buổi chiều/ bủi chìu ; ươi/ưi: quả bưởi/quả bửi
- Một số em lười đọc trước bài ở nhà, đọc còn ê a ngắc ngứ
- Dấu hỏi (?) đọc sai thành dấu ngã(~): chủ nghĩa/ chũ nghĩa
- Lỗi học sinh mắc phải khi đọc những bài văn xuôi, thường ngắt giọng sai
ở những câu văn dài có cấu trúc ngữ pháp phức tạp
Ví dụ: Bài: Đôi giày ba ta màu xanh
“Tôi tưởng tượng nếu mang nó/ vào chắc bước đi sẽ nhẹ và nhanh hơn, tôi
sẽ chạy trên những con đường đất mịn trong làng trước/ cái nhìn thèm muốn củacác bạn tôi”
Ví dụ: Bài: Truyện cổ nước mình
Với thơ lục bát các em thường ngắt nhịp 2/2/2 (6tiếng) 4/4 (8tiếng)
Vàng cơn/ nắng trắng/ cơn mưa
Con sông/ chảy có/ rặng dừa/ nghiêng soi
Những trường hợp trên đã bị xem là ngắt giọng sai vì đã tách một từ ralàm hai, tách từ chỉ loại với danh từ, tách danh từ ra khỏi định ngữ đi kèm, ngắtgiọng sau một hư từ
- Lỗi về đọc không đúng kiểu câu: Học sinh chỉ biết đọc đều cho tất cả các loại
câu: kể, khiến, cảm, hỏi Học sinh không biết cách thể hiện khi nào thì thể hiện
Trang 7ngữ điệu yếu, ngữ điệu mạnh, ngữ điệu xuống, ngữ điệu lên.
* Ngữ điệu lên xuất hiện ở các câu hỏi:
Ví dụ: - Ai xui con thế? (Thưa chuyện với mẹ)
* Ngữ điệu yếu, nghỉ hơi dài sau chỗ có dấu chấm lửng
Ví dụ : - Đôi môi tái nhợt, áo quần tả tơi thảm hại… (Người ăn xin)
Ngữ điệu mạnh xuất hiện ở câu cảm và câu khiến như là:
Ví dụ: Ôi chao! Chú chuồn chuồn nước mới đẹp làm sao? (Con chuồnchuồn nước)
- Lỗi về tốc độ đọc: Ở những văn bản đòi hỏi phải thể hiện tốc độ đọc
nhanh, khi yêu cầu đặt ra như thế học sinh thường hiểu là với văn bản này phảiđọc liến thoắng đọc nhanh đến nỗi người nghe không thể nào theo dõi được hoặcđối với những văn bản yêu cầu đặt ra là đọc chậm rãi thì học sinh lại đọc quáchậm: đọc từng tiếng một rời rạc như có cảm giác học sinh vừa đọc vừa dừng lại
để đánh vần
- Lỗi về cường độ: Khi nói đến sử dụng cường độ trong đọc diễn cảm cần
phải nói đến chuyện dạy đọc to cho học sinh Đọc phải đủ lớn để các bạn ngồi
ở vị trí xa nhất cũng có thể nghe được Nhưng thực tế trong một lớp học vẫncòn tồn tại một số học sinh đọc quá nhỏ thậm chí giọng đọc phát ra không đủ
để cho bạn ngồi cùng bàn có thể theo dõi được
- Lỗi về cao độ: Thể hiện cao độ khi đọc là muốn nói đến chỗ lên giọng, xuống
giọng Học sinh ở lớp khi đọc bài còn tùy tiện lên giọng xuống giọng sau mỗicâu mà không biết chỗ đó có dụng ý nghệ thuật gì
c Nguyên nhân của những tồn tại trên
- Về giáo viên:
+ Nhiều giáo viên sinh ra và lớn lên ở vùng nông thôn lại chưa chịu khórèn đọc chuẩn tiếng phổ thông, chưa đề cao việc nói, đọc tiếng chuẩn phổ thôngtrong giờ lên lớp, chưa có sự trăn trở, chưa thật sự yêu thương chăm sóc họcsinh
+ Trình độ giáo viên tuy được nâng lên song việc tự học tự bồi dưỡng củamột số ít giáo viên chưa tốt, chưa thường xuyên, chưa giành thời gian thoả đáng
để đầu tư cho việc tự học đọc chuẩn, nói chuẩn tiếng phổ thông để phục vụgiảng dạy Khả năng tiếp cận phương pháp mới còn hạn chế nên chất lượng giờdạy chưa cao
+ Một số giáo viên chưa thực sự chú tâm để tìm ra cách đọc mẫu chomình, còn lúng túng khi xác định giọng đọc của bài, các lần đọc mẫu của giáoviên chưa giống nhau làm cho học sinh không biết mình sẽ bắt chước theo kiểuđọc nào
- Về học sinh: Kĩ năng đọc của học sinh không đồng đều Một số học
sinh chưa có ý thức rèn đọc, các em cứ đọc tự do, em thì đọc nhanh quá, em thìđọc chậm, ngắc ngứ, phát âm chưa chuẩn xác Các em nói tiếng địa phương(tiếng mẹ đẻ ) là chủ yếu Hằng ngày tiếp xúc với các bạn, bố mẹ người thân đều
là những người nói tiếng địa phương (vùng ven biển) nên ảnh hưởng đến việcđọc của học sinh, học sinh thường là nói thế nào thh́ì đọc thế ấy nên chất lượngđọc đúng, chuẩn phổ thông, đọc diễn cảm còn thấp
Một số học sinh đọc diễn cảm còn e thẹn, xấu hổ với bạn bè và thầy cô
Trang 82.3 Các biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4
2.3.1 Nghiên cứu nội dung cơ bản của chương trình, sách giáo khoa Tiếng Việt 4 nói chung, mục tiêu, nội dung, yêu cầu của luyện đọc diễn cảm đối với học sinh lớp 4 nói riêng.
Sách giáo khoa Tiếng Việt 4 được chia làm 10 chủ điểm Qua mỗi chủđiểm đặc biệt là qua các bài đọc, sách đem đến cho học sinh những kiến thức bổích về một lĩnh vực của đời sống, các em được giao tiếp với thiên nhiên, cảmnhận vẻ đẹp của bốn mùa, làm quen với những con vật dễ thương Các emđược mở rộng tầm mắt về thế giới xung quanh, biết yêu quý các dân tộc anh em,biết cảm thông chia sẻ với những cảnh ngộ khó khăn Tất cả những điều đó tạothuận lợi rất lớn giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp của tác phẩm Từviệc cảm thụ tốt ấy, sẽ giúp các em đọc diễn cảm tốt hơn nhiều Trên cơ sở nắmvững nội dung, chương trình SGK Tiếng Việt 4, tôi nghiên cứu yêu cầu về đọcdiễn cảm đối với học sinh lớp 4 CTTH (môn Tiếng Việt) ban hành kèm theoquyết định số 43/2001/QĐ-BGD và ĐT ngày 9/11/2001 của Bộ trưởng Bộ Giáodục và Đào tạo đã qui định rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 4, trong đó có nộidung tập đọc diễn cảm một bài thơ đã thuộc, một đoạn truyện đã đọc (học hếtlớp 4, học sinh cần đạt được yêu cầu cơ bản: đọc có biểu cảm đoạn văn, đoạnthơ) So với lớp dưới, kĩ năng đọc diễn cảm ở lớp 4 mới được đề ra và chỉ ở mức
độ ban đầu (đọc diễn cảm được một đoạn), học sinh được luyện tập thực hànhtừng bước để đáp ứng được yêu cầu cao hơn ở lớp 5 và ở các lớp trên.[1]
2.3.2 Phân loại, nắm chắc đối tượng học sinh
Căn cứ vào kết quả khảo sát, theo dõi quá trình học trên lớp, tôi tiến hànhphân loại học sinh theo các nhóm:
+ Học sinh đọc diễn cảm tốt
+ Học sinh đọc lưu loát, bước đầu có diễn cảm
+ Học sinh đọc đúng, chưa diễn cảm:
+ Học sinh đọc còn chậm, sai, ngọng, sai âm, vần:
- Nhóm 1: Học sinh đọc hay sai các tiếng có phụ âm đầu ch/tr; s/x; d/r/g
- Nhóm 2:Học sinh đọc hay sai các tiếng có nguyên âm đôi uô, iê, ươ
- Nhóm 3: Học sinh đọc hay sai các tiếng có thanh ngã/ thanh hỏi
Nắm được chất lượng học sinh ngay từ đầu năm sẽ giúp tôi dạy sát đốitượng, giúp tôi có điều kiện sửa lỗi, kèm cặp hay bồi dưỡng kịp thời
2.3.3 Khắc phục tình trạng đọc sai những tiếng, từ có phụ âm đầu, nguyên âm đôi hay nhầm lẫn như: s/x; ch/tr; d/r/gi; uôi/ui; iên/in; ươi/ưi; thanh ngã/thanh hỏi
Muốn đọc diễn cảm được, trước hết phải luyện đọc đúng Những lỗi đọcsai về âm vần này thường là những từ khó đối với học sinh cho nên trong bướcrèn đọc đúng cho học sinh, tôi cho các em đọc thầm toàn bài để tự phát hiện ranhững tiếng, từ mà học sinh cảm thấy khó có trong bài Trong thực tế, nhiều khigiáo viên quá phụ thuộc vào sách hướng dẫn mà ép học sinh phải chỉ ra những
từ khó giống như trong sách nêu ra là không nên bởi những từ đó với học sinh
có thể chưa phải là khó Song từ, tiếng khó đọc mà tự các em phát hiện ra có thể
là rất nhiều Do vậy, giáo viên cần kết hợp với việc quan sát theo dõi của mìnhtrong tất cả các giờ học để thấy học sinh lớp mình mà các nhóm đối tượng hay
Trang 9nhầm lẫn ở những cặp phụ âm nào, vần nào để tập trung rèn cho các em nhữngtiếng khó, từ khó ở các loại đó.
Tôi thấy đây không chỉ là những lỗi của các em học sinh khi đọc, khi nói
mà cả nhân dân địa phương nơi đây cũng hay nhầm lẫn như vậy Do vậy, trongmột giờ học, một tuần học, thậm chí cả một tháng ta cũng không thể sửa ngaycho các em tất cả các loại lỗi Những lỗi mà tỷ lệ học sinh mắc ít hơn và cũng dễsửa hơn tôi đặt ra cho mình kế hoạch sẽ tiến hành rèn cho các em liên tục trong
8 tuần đầu( Đó là những cặp phụ âm s/ x, ch/ tr ) Còn những lỗi khó sửa hơn(thanh ngã/ thanh sắc,âm hay nhầm lẫn như nguyên âm đôi: uôi/ui; iên/in; ươi/
ưi ) tỷ lệ học sinh mắc lỗi nhiều hơn, tôi đặt ra cho mình kế hoạch rèn cho các
em liên tục trong 2 tháng nhưng sau đó phải thường xuyên rèn trong khi nói vàkhi đọc, khi viết, có như thế mới trở thành thói quen nói đúng, viết đúng được
- Cách tiến hành rèn đọc đúng cho học sinh của tôi như sau:
+ Ví dụ: Mục đích phần rèn đọc của bài “ Trung thu độc”( TV4, tập 1,
tr.66) tôi sẽ tập trung rèn học sinh đọc đúng những tiếng có phụ âm đầu x/s;ch/tr
+ Sau khi nghe học sinh có khả năng đọc tốt đọc mẫu lần 1, tôi yêu cầu cảlớp đọc thầm toàn bài( kết hợp với việc dặn học sinh chuẩn bị bài ở nhà) tìm ranhững từ, tiếng khó đọc có trong bài, sau đó cho học sinh nêu ra, tôi lần lượt ghilên bảng theo các dòng riêng biệt
Ví dụ: Cho học sinh tìm được các từ khó hay lẫn lộn
- Lẫn lộn ch/tr: trại, trăng, trung,trên, trường, chi chít, chiếu
- Lẫn lộn s/x: soi sáng, rừng, sống, sẽ, xuống, rộng, sao, rải
Tôi sẽ ghi lên bảng như sau:
tr : trại, trăng, trung,trên, trường / ch: chi chít, chiếu
s: soi sáng, sống, sẽ, rộng, sao / x : xuống
Hỏi: trong dòng 1(ghi âm tr), em thấy những từ đó khó đọc ở phần nào?( khó đọc ở phần phụ âm đầu: tr); giáo viên ghi âm tr trước dòng 1 bằng phấnmàu
Với dòng 2 tôi cũng hỏi như vậy và ghi âm ch trước dòng 2
Đối với những âm này, với học sinh của tôi, tôi phải hướng dẫn học sinhcách phát âm thật cụ thể, chi tiết
Để học sinh có được thói quen phát âm đúng, tôi yêu cầu học sinh phát
âm và đọc theo cặp để theo dõi và thi đua với nhau Đưa ra cách rèn như vậy làtôi muốn cho học sinh có phản ứng nhanh nhậy để tìm ngay ra được cách đọcđúng những từ có chứa các cặp phụ âm hay nhầm lẫn
Nếu chỉ rèn như vậy thì cũng chưa đủ mà việc luyện đọc từ khó cần phảiđược đặt trong văn cảnh, trong môi trường ngôn ngữ thì học sinh đọc những từ
đó mới đúng hơn Bởi nhiều khi đọc riêng từ học sinh, có thể đọc đúng nhưngkhi đặt từ đó vào trong câu văn, đoạn văn thì chưa chắc học sinh đã đọc đúng.Chính vì thế, sau khi rèn phát âm luyện đọc từ khó có chứa âm khó, tôi lại phảiyêu cầu học sinh tìm những câu văn, câu thơ thậm chí đoạn văn, đoạn thơ cóchứa từ khó đó cho học sinh đọc vì mục đích của rèn đọc đúng là rèn phát âmđúng để đọc đúng văn bản
Trang 10Một số đồng chí giáo viên có hỏi: Trong một giờ tập đọc nếu chỉ tập trunghướng dẫn đọc những từ có chứa phụ âm ch/tr; s/x thì những tiếng khó khác rènvào lúc nào?
Tôi cho rằng: Một cặp phụ âm hay nhầm lẫn s/x; ch/tr và nó đã trở thànhlỗi vùng miền rồi thì không chỉ ở học sinh mà cả nhân dân địa phương Nếutrong một tiết tập đọc có chủ định rèn cho học sinh về cặp phụ âm đó mà khôngthực hiện kĩ càng như vậy thì không thể đạt được cái đích đã đặt ra Còn những
từ khó khác ta có thể hướng dẫn các em đọc từ đó theo trình tự: giáo viên hoặchọc sinh đọc tốt đọc mẫu sau đó gọi học sinh đọc còn hay mắc lỗi đọc lại
- Cách thức rèn cho học sinh đọc đúng các tiếng có thanh ngã và các tiếng
có thanh hỏi, ngã cũng tương tự như trên
Rèn cho học thói quen đọc đúng những từ có các phụ âm mà học sinh haynhầm lẫn là một việc làm không đơn giản Bản thân một mình phân môn Tậpđọc cũng khó có thể giải quyết được Do vậy, theo tôi trong tất cả các giờ học vàtrong bất kỳ hoàn cảnh giao tiếp nào tôi và lực lượng nòng cốt của tôi gồm 6 họcsinh không mắc lỗi sẽ giúp các em sửa ngay Có như thế mới giải quyết đượcvấn đề Với những cặp phụ âm còn lại, tôi cũng tiến hành rèn cho học sinh lầnlượt theo từng bước như vậy Đến nay, năm học đã tiến hành được gần 6 thángthì mức độ sai những từ có phụ âm hay nhầm lẫn như đã nêu ra ở trên đã giảm
rõ rệt
2.3.4 Xây dựng kế hoạch giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
* Chuẩn bị chu đáo trước khi hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm.
Sau khi học sinh đã luyện đọc đúng; tìm hiểu bài, phát hiện giọng đọc,cách đọc thì cho các em luyện đọc diễn cảm Phần đọc diễn cảm này thường làhọc sinh đọc mẫu (nếu như các em đọc tốt) Nhưng cũng có khi giáo viên phảiđọc mẫu diễn cảm cho học sinh nghe và học tập (nếu như các em đọc không tốt)
Để khi hướng dẫn học sinh luyện đọc diễn cảm tốt, thì giáo viên cần chú ý đếnviệc rèn đọc diễn cảm của chính bản thân mình Tôi luôn tìm hiểu kĩ bài văn, bàithơ để cảm thụ tác phẩm một cách sâu sắc, tinh tế và nhưng thế tôi sẽ tìm đượcgiọng đọc phù hợp, hấp dẫn Với việc đọc diễn cảm tốt chúng ta đã chuyển đến
Cô giáo Phạm Thi Mai đang sửa lỗi phần đọc đúng cho học sinh lớp 4A
Trang 11học sinh không chỉ là nội dung bài văn, bài thơ mà cả cảm xúc của mình về giátrị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, tác động đến tình cảm của học sinh.Nghe giáo viên đọc diễn cảm mẫu tốt, học sinh không chỉ học tập về kĩ thuật đọc
mà các em còn hiểu được phần nào nội dung thông báo và có được sự rung độngcảm xúc Để đọc diễn cảm tốt, tôi tiến hành như sau:
- Rèn giọng đọc chuẩn xác
- Đọc bài văn, bài thơ nhiều lần trước khi lên lớp Nắm chắc nội dung bài
- Xác định sắc thái giọng đọc tuỳ theo đối tượng miêu tả; đối tượng, tínhcách của từng nhân vật trong văn bản (Tôi căn cứ vào phần hướng dẫn sưphạm)
- Tập ngắt nhịp theo dấu hiệu ngữ pháp, dựa vào cấu trúc câu, văn cảnh
- Tìm từ nhấn giọng (từ thể hiện cảm xúc, tâm trạng)
- Tìm hiểu về độ cao, trường độ
* Ví dụ khi chuẩn bị dạy bài "Mẹ ốm" (Tiếng Việt 4, tập 1 - Trang 9)
Để chuẩn bị bài dạy, tôi rèn giọng đọc cho mình như sau:
- Đọc bài văn nhiều lần
- Nghiên cứu kĩ, nắm chắc nội dung bài (Tình cảm yêu thương sâu sắc,
sự hiếu thảo, lòng biết ơn của bạn nhỏ với người mẹ bị ốm)
- Nghiên cứu phần hướng dẫn sư phạm trong SGV, tôi sẽ xác định được:Cần đọc đúng nhịp điệu bài thơ, giọng nhẹ nhàng, tình cảm
+ Khổ thơ 1, 2: Giọng trầm, buồn Khổ thơ 3: Giọng đọc lo lắng Khổ thơ
4, 5: Giọng vui hơn một chút Khổ thơ 6, 7: Giọng thiết tha, trầm lắng
- Về cách ngắt nhịp: Đây là bài thơ theo thể thơ lục bát tôi có thể ngắtgiọng, ngắt nhịp như sau:
Lá trầu / khô giữa cơi trầu
Truyện Kiều / gấp lại trên đầu bấy nay
Cánh màn / khép lỏng cả ngày
Ruộng vườn vắng mẹ / cuốc cày sớm trưa
- Nhấn giọng: Tôi sẽ nhấn giọng ở những từ ngữ thể hiện nội dungnhư: khô, gấp lại, chẳng, ngọt ngào, ngâm thơ, kể chuyện Với cách xác địnhnhư vậy, đọc lại bài thơ nhiều lần cộng với sự chuyển giọng linh hoạt (trầm buồn
- lo lắng - thiết tha ), tôi có thể cảm thấy tự tin khi thể hiện giọng đọc của mìnhtrước học trò
* Thiết kế bài giảng có chất lượng, khoa học.
Sau khi tìm được giọng đọc chuẩn xác, tôi tiến hành nghiên cứu kĩ SGK,SGV, để tìm ra phương án giảng dạy phù hợp Khi thiết kế bài dạy tôi luônchú ý đến đặc điểm học sinh lớp mình Tôi luôn tự đặt ra những câu hỏi: Họcsinh có thể đọc sai ở những từ nào? câu thơ (câu văn) nào học sinh khó ngắt hơiđúng? Nên chọn đoạn nào để hướng dẫn học sinh luyện đọc diễn cảm? Cách tổchức các hoạt động đó như thế nào?
Khi thiết kế, tôi luôn cố gắng trình bày ngắn gọn, song thể hiện rõ từngbước và có sự phân loại kiến thức cho phù hợp với từng đối tượng học sinhtrong lớp
* Thực hiện tốt khâu luyện đọc, tìm hiểu bài.