SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG LÀM TỐT BÀI VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 4 TRƯỜNG TIỂU HỌC LÂM XA..
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BÁ THƯỚC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP RÈN KĨ NĂNG LÀM TỐT BÀI VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC
SINH LỚP 4 TRƯỜNG TIỂU HỌC LÂM XA
Trang 2Tên nội dung Trang
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục, với bản thân, với đồng nghiệp và nhà trường
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài:
Tiếng Việt là tiếng phổ thông của dân tộc Việt Nam Vì vậy dạy học tiếngViệt trong trường Tiểu học nói chung, và dạy phân môn Tập làm văn nói riêng làmột vấn đề vô cùng quan trọng Nhất là Tập làm văn, môn tổng hợp cao nhất trong
tất cả các phân môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học Như chúng ta đã biết phân môn
Tập làm văn ở bậc học Tiểu học là nơi để học sinh thể hiện những kỹ năng sử dụngTiếng Việt cũng như vốn sống, vốn văn học, năng lực cảm thụ văn học một cáchtổng hợp Cũng như các thể loại văn nói chung, văn miêu tả có vị trí quan trọngtrong chương trình Tiếng Việt nói chung, Tập làm văn ở Tiểu học nói riêng Việcdạy học sinh làm tốt bài văn miêu tả là một vấn đề được đặt ra từ nhiều năm nay.Trong thực tế ai cũng nhận ra những điều mình đã thấy nhưng làm thế nào để nóihoặc viết lại những điều đó cho mọi người cùng hiểu hình dung ra sự vật đó thìmới là điều quan trọng Vì vậy, dạy học văn miêu tả là một vấn đề thiết yếu
Văn miêu tả ở bậc Tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng mang tính thôngbáo thẩm mỹ chứa đựng tình cảm của người viết Mặt khác, thể hiện tính sinh động
và tạo hình Thông qua viết bài văn miêu tả các em bộc lộ được cảm xúc và vậndụng các kiến thức đã học ở các phân môn như: Tập đọc, Chính tả, Luyện từ vàcâu, Kể chuyện, …và vốn hiểu biết của mình trong cuộc sống, đồng thời tạo cơ sở
để các em học tốt các thể loại văn khác như văn kể chuyện, tường thuật, tả cảnhsinh hoạt,… góp phần cùng các môn học khác giúp phát triển ngôn ngữ, mở rộngvốn sống, rèn luyện tư duy cho học sinh Các em có thể “vẽ” lại sự vật, hiện tượngtrong thực tế một cách sinh động thông qua ngôn ngữ của mình giúp người nghe,người đọc hình dung được các sự vật, hiện tượng ấy Từ nhận thức trên cho thấycác em làm tốt bài văn miêu tả cũng có nghĩa là đã hoàn thành tương đối tốt cácphân môn khác Từ việc miêu tả các em trau dồi ngôn ngữ nói và viết cho mình
Từ đó phát triển tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhâncách cho học sinh
Qua những năm giảng dạy học sinh lớp 4 tại trường Tiểu học Lâm Xa, tôi thấyphần đa các em ngại học Tiếng Việt nhất là Tập làm văn, gây ảnh hưởng khôngnhỏ đến hoạt động giáo dục và chất lượng giáo dục Hiện tại giáo viên trong tổ nóiriêng và giáo viên trong nhà trường nói chung vẫn chưa tìm ra giải pháp hữu hiệu
để nâng cao chất lượng viết văn miêu tả cho học sinh
Vấn đề này khiến tôi suy nghĩ, trăn trở suốt trong nhiều năm qua, làm sao
để nâng cao chất lượng giảng dạy Tập làm văn, nhằm tháo gỡ những khó khăn củathầy và trò khi dạy và học mảng kiến thức về viết văn miêu tả Với mong muốnnâng cao hiệu quả chất lượng dạy và học, trao đổi những kinh nghiệm trong việcdạy Tiếng Việt ở Tiểu học đặc biệt là phân môn Tập làm văn, tôi mạnh dạn chọn
đề tài nghiên cứu: “Một số giải pháp rèn kĩ năng làm tốt văn miêu tả cho học sinh lớp 4A ở Trường Tiểu học Lâm Xa”.
Để hoàn thành SKKN này tôi đã áp dụng những kinh nghiệm tích luỹ đượctrên chính đối tượng học sinh lớp mình đã và đang phụ trách – lớp 4A trường Tiểuhọc Lâm Xa
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Trang 4
Giúp học sinh hình thành các kỹ năng quan sát, phân tích, đưa ra nhận xét,
về các đối tượng mà mình quan sát; biết truyền những cảm xúc của mình vào đốitượng miêu tả; biết sử dụng những từ ngữ có giá trị biểu cảm, những câu văn trongsáng, rõ về nội dung Các em biết sử dụng, vận dụng các hình ảnh so sánh, nhânhóa để bài văn miêu tả được sinh động và phong phú nâng cao chất lượng khi làmbài Qua đó, bồi dưỡng cho các em tình yêu quê hương đất nước, vốn sống, vốnngôn ngữ và khả năng giao tiếp Để từ đó giúp học sinh lớp 4 viết bài văn miêu tảđạt kết quả tốt, viết những bài văn miêu tả có nội dung phong phú, mang tính nghệthuật cao và giàu cảm xúc
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Đối tượng : Học sinh lớp 4 trường Tiểu học Lâm Xa
- Tài liệu : Sách giáo khoa Tiếng Việt, sách hướng dẫn giáo viên, sách nângcao Tiếng Việt, các bài văn mẫu …
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp đàm thoại vấn đáp
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp xử lý thông tin
- Phương pháp khảo sát, điều tra, thực nghiệm
2 NỘI DUNG.
2.1 Cơ sở lý luận:
Giáo dục là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinhcủa đất nước Giáo dục cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loạicho biết bao thế hệ, giúp cho các em những hiểu biết cơ bản, cần thiết về khoa học
và cuộc sống Mặt khác, giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cáchtốt đẹp cho học sinh, đặc biệt là giáo dục Tiểu học, đây là bậc học mang tính chấtnền móng để các em tiếp tục học tiếp các bậc học cao hơn Ở Tiểu học, Tiếng việt
là môn học giữ vị trí quan trọng, bởi nó là công cụ để giao tiếp và tư duy Khôngmột quốc gia nào không chăm lo đến việc dạy tiếng mẹ đẻ trong nhà trường Tiểuhọc Đó là môn học góp phần hình thành và phát triển ở học sinh 4 kỹ năng: nghe –nói – đọc – viết Trong môn Tiếng Việt thì phân môn Tập làm văn lại chiếm 1 vị tríkhá quan trọng
Chương trình Tập làm văn lớp 4 có 3 dạng bài được thiết kế tổng cộng 62tiết/năm Cụ thể như sau:
-Dạng văn Kể chuyện (19 tiết), dạng văn miêu tả (30 tiết), Các loại văn bảnkhác (13 tiết)
Như vậy chiếm phần lớn trong phân môn Tập làm văn ở lớp 4 là văn miêu
tả Trong đó dạng bài văn tả cây cối thuộc thể loại văn miêu tả gồm 11 tiết chiếm 37% tổng số tiết trong văn miêu tả và chiếm 18,6 % trong tổng số tiết Tập làm văn của chương trình Ta thấy sự phân bố các tiết trong văn miêu tả cây cối được trình bày rất lô gic, mỗi tiết được luyện tập một nội dung từ đơn giản đến phức tạp Số
Trang 5lượng văn tả cây cối chiếm nhiều tiết so với tổng số tiết văn miêu tả nên việc rèn kĩnăng viết văn miêu tả nói chung, văn tả cây cối nói riêng là rất quan trọng.
2.2 Thực trạng học sinh của lớp 4A làm bài văn miêu tả khi chưa áp dụng các giải pháp của sáng kiến kinh nghiệm này.
2.2.1 Thuận lợi:
Trường Tiểu học Lâm Xa, có đủ điều kiện về CSVC đáp ứng được yêu cầudạy và học; đội ngũ CBGV đủ về cơ cấu, số lượng, trình độ đào tạo chuẩn 78,3%;được cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương quan tâm, ủng hộ; phụ huynh đồngthuận Trong những năm qua, nhà trường luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ năm học,được tặng nhiều danh hiệu và hình thức khen thưởng cấp huyện, cấp tỉnh Đây lànhững điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ của nhà trường trong nămhọc
2.2.3 Thực trạng:
*Đối với giáo viên:
Qua dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp ở trường Tiểu học Lâm Xa, tôi nhận
thấy giáo viên đã đổi mới phương pháp dạy học, bám sát nội dung trong sách giáokhoa, biết vận dụng một số hình thức dạy học để học sinh chiếm lĩnh kiến thức.Nhưng việc vận dụng phương pháp, hình thức dạy học lại chưa linh hoạt, giáo viênchưa chủ động trong việc tổ chức các hoạt động, các hình thức tổ chức dạy học đểhọc sinh phát triển năng lực một cách chủ động, giáo viên chỉ chú trọng lí thuyết,coi nhẹ rèn luyện kĩ năng, chỉ hướng dẫn chung chung đôi lúc cho học sinh đọcvăn mẫu rồi gần như học thuộc, chép lại hoặc để học sinh tự mày mò Một số giáoviên chưa thật sự nắm vững chương trình phân môn Tập làm văn của cấp học; một
số ít giáo viên tuổi cao, ít dạy khối 4,5 xong lại ngại tham khảo thêm các tài liệu
*Đối với học sinh:
Qua tìm hiểu thực tế việc học văn miêu tả của học sinh lớp 4 trường Tiểu họcLâm Xa, nhiều em không muốn viết bài văn, đoạn văn, bài tập về đặt câu hoặc có viết chỉ là mang tính đối phó Vì vậy đa số các em khi viết bài văn thường mắc phải một số lỗi sau:
- Cách dùng từ miêu tả không phù hợp bởi vốn sống, thói quen và khả năngtích lũy vốn hiểu biết về thế giới tự nhiên trong cuộc sống và trong tác phẩm vănhọc còn hạn chế
-Lỗi do chưa biết cách quan sát nên các em thấy cái gì thì liệt kê viết ra cái
đó, không biết chắt lọc các chi tiết quan sát được
- Lỗi do hạn chế vốn từ nên việc sử dụng từ còn lặp, dùng từ chưa đúng, viếtcâu cụt, kể lể, ít hình ảnh
Trang 6
- Lỗi do sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa một cách tùy tiện, chưa phùhợp vào viết văn.
- Lỗi do chưa liên kết chặt chẽ giữa các câu trong đoạn, trong bài
Từ những thực trạng trên cho thấy việc rèn cho học sinh viết được đoạn vănđúng về nội dung, đảm bảo về hình thức cũng đã khó chưa kể đến việc cần phảicho học sinh viết được bài văn có hình ảnh đẹp, có cảm xúc và giá trị nghệ thuật
Vì vậy trong nhiều năm giảng dạy, bản thân tôi cũng đã học hỏi, chia sẻ với đồngnghiệp, nghiên cứu nhiều tài liệu nhưng vẫn chưa thấy tài liệu nào có cách hướngdẫn cụ thể học sinh viết được bài văn miêu tả hay, sinh động Từ thực tế đó tôi đãsuy nghĩ, trăn trở phải làm thế nào để các em có hứng thú, say mê học Tiếng Việtnói chung, Tập làm văn nói riêng; giúp các em viết được bài văn hay và sinh động.Tôi đã thưc hiện như sau:
Khi nhận lớp được một thời gian, tôi tiến hành khảo sát, cho học sinh viết
đoạn văn tả cây, tả con vật, kể về các nhân vật, kể về các việc làm tốt Qua chấmcác bài làm của học sinh ở tất cả các thể loại văn, tôi nhận thấy điểm yếu nhất củahọc sinh lớp tôi là viết đoạn văn tả Vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra một vài cách kiểmtra để tìm nguyên nhân, hướng giải quyết
- Kiểm tra lại kiến thức kĩ năng của các em ngay tại lớp qua kiểu bài vănmiêu tả đồ vật mà các em đã được học ở tuần 14
Đề bài : Em hãy tả lại một đồ vật của em (hoặc bạn em) mà em thích nhất.
Với đề bài này tôi đã tiến hành kiểm tra khả năng làm bài văn miêu tả củahọc sinh lớp 4A tôi dạy và lớp 4B lớp đối chứng Kết quả đạt được như sau:
Lớp
Số học sinh được
kiểm tra
Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Qua kết quả bài làm của học sinh, tỉ lệ học sinh chưa hoàn thành khá cao vìvậy tôi đã tiến hành khảo sát để xem học sinh nắm kiến thức lí thuyết như thế nàoqua một số câu hỏi sau:
+ Để làm tốt bài văn miêu tả trước hết ta cần phải làm gì?
+ Khi quan sát các em cần chú ý điều gì?
+ Bài văn miêu tả gồm mấy phần? Đó là những phần nào?
+ Để viết được câu văn, bài văn miêu tả hay, sinh động ta thường dùngnhững biện pháp nghệ thuật nào?
Với các câu hỏi khảo sát như trên đa số học sinh có bài mức Hoàn thành vàHoàn thành tốt được kiểm tra đều trả lời một cách trôi chảy Từ thực trạng trên tôi
đã tiến hành tìm hiểu nguyên nhân những điểm yếu trong bài làm của học sinh đểtìm giải pháp khắc phục
Có thể nói có nhiều nguyên nhân xong tôi đã tìm ra một số nguyên nhân cơbản sau:
Trang 7
- Các em chưa có thói quen đọc sách, đọc truyện để tích lũy vốn từ, nếu đọc chỉ làđọc truyện tranh ngôn ngữ cộc lốc; một số ít học sinh đã chuẩn bị bài trước khi đếnlớp nhưng lại không thực hiện đầy đủ các yêu cầu của bài tập.
- Chưa biết tự khám phá kiến thức mới vì vậy khi làm bài chưa có kỹ năng vậndụng kiến thức lí thuyết vào thực hành Cụ thể là :
+ Những bài đạt ở mức Hoàn thành tốt: Tuy học sinh đã nắm vững yêu cầu
và nội dung miêu tả, biết lồng cảm xúc của mình khi miêu tả nhưng sử dụng biệnpháp nghệ thuật đặc trưng như so sánh, nhân hoá còn rất hạn chế
+ Những bài đạt ở mức Hoàn thành: Các em chưa sử dụng biện pháp nghệthuật đặc trưng, chưa lồng được cảm xúc của mình vào bài văn miêu tả, hệ thống
từ gợi tả, gợi cảm còn ít dẫn đến bài văn thiếu sinh động
+ Những bài văn đạt ở mức chưa hoàn thành các em chưa nắm được phươngpháp quan sát, tìm ý, bố cục chưa rõ ràng, chưa sử dụng biện pháp nghệ thuật, khiviết câu; dùng từ chưa hợp lý; chưa biết xác định nội dung bài văn miêu tả; chưabộc lộ được cảm xúc trong bài văn miêu tả; nội dung sơ sài
Vì vậy, luyện kỹ năng viết bài văn miêu tả cho học sinh là rất cần thiết và cấp
Mặt khác, giáo viên cần tham khảo thêm tài liệu, sách hướng dẫn giảng dạy, tạpchí giáo dục của Bộ Giáo dục, tạp chí Giáo dục Thanh Hoá để chọn ra phươngpháp thích hợp với đối tượng học sinh của lớp mình
2.3.2 Đối với học sinh:
độc lập, tự giác, sáng tạo trong các giờ học
Tổ chức học nhóm để cùng trao đổi những điểm vướng mắc
Tham khảo một số bài văn miêu tả ở các tài liệu Sưu tầm các đoạn văn, bàivăn miêu tả hay để cùng nhau tham khảo
Bồi dưỡng cho mình tình yêu văn học bằng thói quen đọc sách và đọc cóchọn lọc Hiểu được nội dung văn bản và biện pháp nghệ thuật của bài thơ, bài vănđó; biết ghi chép những chi tiết, những hình ảnh, những đoạn thơ, đoạn văn đặcsắc; biết lắng nghe và chắt lọc những ý của bạn, của thầy cô Biết tổng hợp kiếnthức để bổ sung thêm cho vốn kiến thức của mình
+ Có thể nói kĩ năng làm văn, đặc biệt là kĩ năng viết bài văn miêu tả của học sinhcòn nhiều hạn chế Do vậy để khắc phục hạn chế của học sinh, nâng cao chất lượngdạy và học đòi hỏi giáo viên phải có những giải pháp hợp lí
* Giải pháp 1: Dạy học sinh quan sát, tìm ý cho bài văn miêu tả:
Điều kiện cơ bản và cũng là phương pháp cơ bản để làm tốt bài văn miêu tả làphải biết quan sát và chọn lọc những chi tiết quan sát được Mọi kết quả quan sát
Trang 8được thể hiện trong bài văn miêu tả Quan sát kĩ, thấu đáo bài viết sẽ đặc sắc, hấpdẫn Quan sát hời hợt phiến diện bài viết sẽ khô khan, nông cạn Đặc biệt trong vănmiêu tả, khi quan sát đồ vật, cây cối hay con vật thì học sinh được rèn luyện cáchquan sát, đối tượng quan sát có quan hệ gần gũi giữa người và vật, giữa người vàthiên nhiên từ đó làm cho các em có tình cảm yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, vớingười và vật xung quanh trẻ
Một số học sinh do chưa nắm được phương pháp quan sát dẫn đến bài văn
có nội dung sơ sài, chưa làm nổi bật được đối tượng miêu tả Đối với những họcsinh này cần hình thành phương pháp và kỹ năng quan sát Kỹ năng quan sát chủyếu được hình thành trên cơ sở luyện tập Thường khi học tiết quan sát, tìm ý, các
em không tự giác, hoặc quan sát sơ lược, đơn giản,… Để khắc phục điều này tôihướng dẫn học sinh ra sân trường quan sát thực tế từng loại cây và hướng dẫn họcsinh cách quan sát Đó là khi quan sát, các em cần chọn cho mình một vị trí quansát thích hợp và không nhất thiết phải là một vị trí cố định Có thể là từ xa rồi đếngần, có khi là từ trên nhìn xuống hay từ dưới nhìn lên, …Đặc biệt khi quan sát nêndùng tối đa các giác quan như: Thị giác(mắt) quan sát vóc dáng, kích thước, màusắc Xúc giác (tay) xoa trên thân cây, trên mặt lá, Thính giác (tai) nghe tiếng gió,tiếng chim, tiếng lá thầm thì, Thị giác (mũi) ngửi hương thơm của hoa và vị giác(lưỡi) để nếm vị ngọt, chua của quả, …
Hình ảnh học sinh lớp 4A quan sát cây hoa ở sân trường.
Khi học sinh đã biết quan sát tốt giáo viên cần lưu ý cho học sinh là khiquan sát cần ghi chép lại các ý vào vở nháp Ý đi liền với từ để diễn đạt Bước nàychưa yêu cầu các em diễn đạt thành câu văn hay có hình ảnh xong các em đã phảibiết lựa chọn ý, lựa chọn từ ngữ thích hợp để diễn đạt ý Kết quả cuối cùng củaviệc quan sát là học sinh tìm được các ý, các chi tiết cần thiết chuẩn bị cho bài vănmiêu tả
Đối với những học sinh khá, giỏi cần đi vào trọng tâm của đối tượng đượcmiêu tả nhằm rèn luyện sự tinh tế trong quan sát đó là phát hiện ra những điểm đặcsắc ít người thấy
Trang 9
Ví dụ: Nhìn chiếc lá bàng rơi có học sinh nhận ra cái dáng "lìa cành chênh
chếch bay nghiêng", hay những chiếc lá bàng mới đâm chồi nhỏ xíu trông nhưnhững bàn tay em bé vẫy vẫy chào đón em tới trường Hay sự chuyển màu của lávào các mùa từ xanh nhạt, xanh đậm, rồi màu đồng hun của lá bàng mùa đông
* Giải pháp 2: Lập dàn ý chi tiết bằng cách vẽ “sơ đồ tư duy’’ xây dựng nội dung bài văn miêu tả:
Qua thực hành quan sát, ghi chép, thu thập được các ý học sinh cần phải lựachọn ý, sắp xếp ý để xây dựng dàn bài cho bài văn miêu tả
- Phần lập dàn bài cũng là một bước quan trọng để viết bài văn đầy đủ nộidung và đủ ý, không lộn xộn Để gây hứng thú cho học sinh khỏi nhàm chán màcác em lại có cơ hội phát huy tối đa sự sáng tạo bài văn của mình Cũng là dịp đểcác em phát triển cân bằng bán cầu não trái và bán cầu não phải (Một phươngpháp dạy học đang được các nhà Sư phạm quan tâm) Tôi cho học sinh lập Sơ đồ
tư duy Sau đó, cho học sinh trình bày dàn ý trên sơ đồ tư duy này Đây cũng chính
là bước làm văn miệng
Dưới đây là hình ảnh em Ngô Thái Bảo đang trình bày dàn bài miêu tả con vật
trên Sơ đồ tư duy.
Trang 10
Em Phạm Kiến Bình học sinh lớp 4A đang trình bày dàn ý tả cây cối bằng Sơ đồ
tư duy.
Sau khi học sinh trình bày xong tôi cho học sinh dựa vào Sơ đồ tư duy phát triển từng ý nhỏ Nhìn vào từng nhánh để phát triển ý nhỏ hơn theo khả năng từng học sinh Ví dụ ở nhánh thứ nhất trên sơ đồ tư duy là: Tả bao quát các em có thể trả lời các câu hỏi như:
- Nhìn từ xa, tầm cao, ngọn và lá cây như thế nào?
- Đến gần, mặt đất, dưới gốc, cành to, rễ phụ ra sao ,trông giống cái gì?
Sau khi xây dựng xong ý tả bao quát tôi hướng dẫn các em tả chi tiết từng bộphận của cây Chú ý đến sự liên kết giữa các bộ phận được miêu tả
Giáo viên hỏi: Em sẽ tả những bộ phận nào của cây?
Học sinh nêu, giáo viên cho học sinh hỗ trợ bổ sung ý kiến cho nhau Sau đótôi chốt lại:
- Chọn một số bộ phận và tả chi tiết các bộ phận đó như: Gốc, thân, lá, hoa,quả,
Bên cạnh nội dung trên tôi còn lưu ý học sinh tả khung cảnh thiên, hoạtđộng của người hay vật có liên quan đến cây
Các chi tiết liên quan đến sự vật : mưa xuân, nắng mùa hạ, gió mùa thu, chim chóc, ong bướm, âm thanh của tiếng chim,…Đặc biệt là con người cùng những tình cảm gắn bó với cây, sự chăm sóc, bảo vệ cây,
- Cây có ích lợi gì ? (cho bóng mát, cho ta quả, bảo vệ bầu không khí trong lành.)
Tuy nhiên, nếu chỉ đủ ý chính thì bài văn chưa đạt, một bài văn hay cần phải phongphú về nội dung Do đó tôi cho các em tuỳ chọn nội dung viết theo yêu cầu của đề bài
Trang 11
Với việc làm như trên thì học sinh đã lập được dàn ý một cách dễ dàng và họcsinh có kĩ năng lập dàn ý tốt
Ví dụ: Hãy tả một cây hoa mà em thích nhất” Có học sinh chọn tả cây hoa
hồng, có học sinh chọn tả cây hoa Cúc, có học sinh chọn tả cây hoa đào… Nhưvậy, nội dung bài của học sinh vừa đủ ý, vừa phong phú về nội dung và đảm bảođúng trọng tâm
*Giải pháp 3: Dạy học sinh cách diễn đạt bài văn miêu tả có nghệ thuật:
a Hướng dẫn cách thu nhận các nhận xét do quan sát mang lại:
Xây dựng nội dung bài văn miêu tả ở trên mới là “Một sườn bài” đủ ý Đểbài văn sinh động có nghệ thuật các em phải trau dồi qua tiết làm văn luyện tập xâydựng đoạn
Khi học sinh trình bày kết quả quan sát, nên hướng dẫn các em trả lời bằngnhiều chi tiết cụ thể và sử dụng ngôn ngữ chính xác, gợi hình ảnh Hướng dẫn các
em quan sát bức tranh cùng vui chơi và trả lời câu hỏi “Hai bạn học sinh chơi cầunhư thế nào?” (bạn này làm gì? bạn kia làm gì?) Nếu các em nói “Hai bạn đangchơi đá cầu” thì đây là nhận xét sơ lược, kết quả của sự quan sát hời hợt hoặc thiếuphương pháp Giáo viên không bằng lòng với câu trả lời này mà cần gợi ý thêm
“Các em quan sát kỹ xem mỗi bạn đang làm gì?” Nếu học sinh trả lời “Hai bạnđang đá cầu Một bạn đá cầu đi, bạn kia chuẩn bị đón quả cầu” Câu trả lời chi tiếthơn nhưng chưa cụ thể Giáo viên gợi ý thêm “Em quan sát và nhận xét rõ hơnđộng tác từng bạn” Để học sinh có thể trả lời cụ thể hơn “Hai bạn đang đá cầu.Bạn bên trái hơi khom người đá mạnh chân về phía trước Quả cầu bay lên vạchđường đi trong không khí Bạn bên kia hơi ưỡn người đưa chân về phía sau chuẩn
bị tung ra đón quả cầu khi nó bay tới”
Ở mức độ cao hơn giáo viên hướng dẫn học sinh đi vào trọng tâm của cảnhvật, con người…
b Hướng dẫn học sinh diễn đạt câu văn sinh động, có hình ảnh:
Ngoài việc hướng dẫn học sinh sử dụng ngôn ngữ miêu tả như động từ, tính
từ, hệ thống các từ láy, từ tượng thanh, từ tượng hình để diễn đạt câu văn sinhđộng, có hình ảnh Tôi hướng dẫn các em lựa chọn hình ảnh, sử dụng một số biệnpháp tu từ như so sánh, nhân hoá, … trong khi làm văn miêu tả Nhờ vận dụngnhững biện pháp này mà tư duy, trí tưởng tượng của trẻ cũng được rèn luyện
Trong các tiết dạy tôi hướng dẫn học sinh thông qua việc trả lời câu hỏinhằm mục đích giúp học sinh phát hiện những câu văn miêu tả có sử dụng các biệnpháp nghệ thuật
Ví dụ: Khi "Tả cái trống trường em" tôi hỏi về hình dáng, mặt trống, thân
trống thì học sinh đã biết vận dụng những biện pháp so sánh, nhân hoá để tả như:
- Bác trống có thân hình vạm vỡ, to lớn trông bệ vệ oai nghiêm Bác luônngự trên giá gỗ
- Mặt trống được làm bằng da trâu, căng ở hai mặt trên dưới nhìn tựa như bềmặt nồi tráng bánh cuốn
Hay như khi “Tả con mèo của em” tôi hỏi: Hình dáng (đầu, mình, chân, …),tính nết hoạt động của con mèo có thể tả bằng những câu văn có sử dụng biện pháp
so sánh (hoặc nhân hóa) như:
- Mình chú to gần bằng cái phích