Nâng cao chất lượng dạy tìm thành phần chưa biết của phép tính cho học sinh lớp 2 trường tiểu học yên thái

MỤC LỤCMở đầu PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN YÊN ĐỊNH TRƯỜNG TIỂU HỌC YÊN THÁI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢI TOÁN TÌM THÀNH PHẦN CHƯA BIẾT C

MỤC LỤC

Mở đầu

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN YÊN ĐỊNH

TRƯỜNG TIỂU HỌC YÊN THÁI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢI TOÁN TÌM THÀNH PHẦN CHƯA BIẾT CỦA

PHÉP TÍNH CHO HỌC SINH LỚP 2

TRƯỜNG TIỂU HỌC YÊN THÁI

Người thực hiện: Đinh Thị Thúy Hà

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Yên Thái

SKKN thuộc lĩnh vực: Toán

YÊN ĐỊNH, NĂM 2021

Phần 1 Mở đầu

1.1.Lí do chọn đề tài……… Trang 3 1.2.Mục đích nghiên cứu……… ……… Trang 3 1.3 Đối tượng nghiên cứu……… Trang 3 1.4.Phương pháp nghiên cứu……… Trang 4

Phần 2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm……… Trang 5 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng……… Trang 5 2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc giải pháp……… Trang 6 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm … ……… Trang 14

Phần 3 Kết luận, kiến nghị

3.1.Kết luận……… Trang 17 3.2.Đề xuất……… ……… Trang 17

PHẦN 1 – MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Toán học với tư cách là một môn khoa học được ứng dụng nhiều trong đời sống Nó có hệ thống kiến thức cơ bản và phương pháp nhận thức rất cần thiết cho đời sống sinh hoạt, lao động của con người, góp phần học tốt các môn học khác ở Tiểu học và chuẩn bị cho việc học tốt môn Toán ở bậc Trung học Môn góp phần rất quan trọng trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, giải quyết vấn đề, góp phần phát triển tư duy cho học sinh

Thông qua học Toán, có thể rèn cho học sinh những thao tác tư duy như phân tích tổng hợp, so sánh, tương tự, cụ thể hoá, đặc biệt hóa Cũng qua học toán, học sinh được rèn luyện các phẩm chất trí tuệ: tính độc lập, tính linh hoạt, tính nhuần nhuyễn, tính sáng tạo

Từ khi chưa cắp sách tới trường, chúng ta đã được làm quen với toán học Đó

là những hoạt động như nhận biết số lượng, so sánh, thêm, bớt một số đồ vật cụ thể Bước vào bậc học Tiểu học, học sinh được chính thức làm quen với môn Toán và đây là môn học xuyên suốt hết bậc học Trung học phổ thông

Môn Toán ở tiểu học có 5 mạch kiến thức, Trong đó,Tìm thành phần chưa biết của phép tính là một phần kiến thức rất quan trọng trong chương trình Toán

ở Tiểu học Đây là một dạng toán tương đối trừu tượng đối với học sinh tiểu học Học sinh đã bắt đầu được làm quen với dạng toán này từ lớp 1 nhưng mãi đến cuối tuần 9 của chương trình lớp 2, học sinh mới biết tên gọi, cách giải tổng quát dạng toán này Thời lượng dành cho giải toán Tìm thành phần chưa biết của phép tính không nhiều: gồm 5 tiết học hình thành kiến thức, 3 tiết luyện tập và rải rác một số bài lồng ghép trong các tiết học khác Cho đến khi lên lớp 3, học

sinh mới được cung cấp kiến thức Tìm thành phần chưa biết của phép tính một

cách đầy đủ

Tuy là phần kiến thức được học sau nhưng việc học tốt Tìm thành phần

chưa biết của phép tính lại là cơ sở vững chắc để học sinh học giải phương

trình, giải bất phương trình ở các cấp học sau

Với kinh nghiệm của bản thân nhiều năm được nhận nhiệm vụ giảng dạy ở

lớp 2, tôi nhận thấy học sinh gặp không ít khó khăn khi giải các bài toán Tìm

thành phần chưa biết của phép tính Kết quả bài làm, bài kiểm tra của học sinh

thường làm sai ở các bài toán Tìm thành phần chưa biết của phép tính Trước tình hình đó, tôi đề xuất một số biện pháp góp phần Nâng cao chất lượng dạy

Tìm thành phần chưa biết của phép tính cho học sinh lớp 2 trường tiểu học Yên Thái.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số biện pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy phần Tìm thành phần chưa biết của phép tính ở môn Toán lớp 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 2C năm học 2020 – 2021 trường Tiểu học Yên Thái, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa

- Tâm lí lứa tuổi học sinh tiểu học.

- Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: đọc các tài liệu, sách báo có nội dung về Phương pháp giảng dạy Toán 2

- Phương pháp quan sát: Dự giờ đồng nghiệp, quan sát học sinh trong các tiết học Toán

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Tìm hiểu thực trạng dạy Tìm thành phần chưa biết của phép tính ở lớp 2 trong toàn trường, so sánh mức độ cần đạt và rút kết luận

- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành dạy thực nghiệm để kiểm tra tính khả thi của các phương pháp, biện pháp đề ra từ đó có điều chỉnh phương pháp phù hợp

PHẦN II – NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Tiểu học là bậc học góp phần quan trọng trong việc đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách học sinh Ở tiểu học, môn Toán là một trong những môn học chiếm phần lớn thời lượng học tập của trẻ Môn Toán có tầm quan trọng to lớn, là bộ môn khoa học nghiên cứu có hệ thống, phù hợp với hoạt động nhận thức tự nhiên của con người

Môn Toán có khả năng giáo dục rất lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp suy luận logic, thao tác tư duy cần thiết để con người phát triển toàn diện, hình thành nhân cách tốt đẹp cho con người lao động trong thời đại mới

Trong chương trình toán ở Tiểu học, số học là mạch kiến thức trọng tâm Trong đó xác định thành phần và thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia các số tự nhiên là một nội dung cơ bản, quan trọng trong mạch kiến thức số học Thông qua việc tìm thành phần chưa biết của phép tính, học sinh được rèn kĩ năng thực hiện 4 phép tính, năng lực tư duy, óc sáng tạo, tính cẩn thận, cách lập luận bài toán

Học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 2 nói riêng có trí thông minh khá nhạy bén và sắc sảo, có óc tưởng tượng phong phú Đó là tiền đề tốt cho việc phát triển tư duy toán học nhưng trẻ cũng rất dễ bị phân tán, rối trí nếu bị áp đặt, căng thẳng, quá tải Chính vì thế, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, hình thức chuyển tải, truyền đạt làm thế nào cho phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi là điều rất quan trọng

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng

a Mặt mạnh:

Trường Tiểu học Yên Thái được sự quan tâm của chính quyền địa phương, được sự lãnh, chỉ đạo sát sao của Cấp ủy Chi bộ, Ban giám hiệu Nhà trường Trường có cơ sở vật chất đầy đủ, đáp ứng tất cả các lớp học 2 buổi/ ngày

Trường có đủ giáo viên đứng lớp và các giáo viên bộ môn 100% giáo viên đứng lớp của trường có chuyên môn Sư phạm tiểu học

100% giáo viên của trường đạt trình độ chuẩn hoặc đang theo học lên chuẩn Nhiều giáo viên có kinh nghiệm và chuyên môn vững, yêu nghề, mến trẻ, tâm huyết với sự nghiệp trồng người

b Hạn chế:

- Học sinh tiểu học dễ thích nghi và tiếp nhận cái mới và luôn hướng tới tương lai Nhưng cũng thiếu sự tập trung cao độ, khả năng ghi nhớ và chú ý có chủ định chưa được phát triển mạnh, tính hiếu động, dễ xúc động còn bộc lộ rõ

nét Trẻ nhớ rất nhanh và quên cũng nhanh Mà phần nội dung kiến thức Tìm

thành phần chưa biết của phép tính lại có nhiều dạng, học xuyên suốt từ tuần 9

đến cuối năm học ( ở lớp 2 học sinh học 5 dạng bài) Vì thế, học sinh dễ quên cách thực hiện từng dạng toán

- Tư duy của học sinh lóp 2 vẫn là tư duy cụ thể, dựa vào những đặc điểm trực quan của đối tượng và hiện tượng cụ thể Khả năng tư duy khái quát của các

em còn hạn chế Do đó việc ghi nhớ các quy tắc toán học cũng như ghi nhớ các bước làm bài của nhiều dạng toán tương tự nhau không phải học sinh nào cũng thực hiện được

- Trình độ học sinh lớp 2C chưa đồng đều Đầu năm học vẫn còn một số học sinh chưa đọc thông, viết thạo, tính toán cộng trừ chậm, chưa thuộc các bảng nhân chia

- Sự tập trung chú ý của trẻ còn yếu và thiếu tính bền vững, chưa thể tập trung lâu dài và dễ bị phân tán trong quá trình học tập

- Đời sống của nhân dân trong xã còn nhiều khó khăn Đa số phụ huynh là công nhân hoặc đi làm ăn xa, gửi con cho ông bà nên việc kèm cặp, hướng dẫn học sinh học ở nhà còn rất nhiều hạn chế

c Kết quả, hiệu quả của thực trạng:

Ngay đầu năm học 2020- 2021, tôi đã khảo sát kĩ năng giải toán Tìm

thành phần chưa biết của phép tính của 30 học sinh lớp 2C trường Tiểu học

Yên Thái, tôi thấy: nhiều học sinh có kĩ năng tính toán tương đối tốt, các em

thực hiện thành thạo 4 phép tính cộng, trừ, nhân, chia nhưng khi giải toán Tìm

thành phần chưa biết của phép tính lại lúng túng; nhiều em không biết giải

toán Tìm thành phần chưa biết của phép tính, các em còn lẫn lộn giữa các

phép tính cộng, trừ, nhân, chia Một số em xác định đúng cách làm nhưng khi tính toán còn nhầm lẫn, dẫn đến kết quả làm bài không đạt được như yêu cầu Kết quả cụ thể như sau:

Tổng số học sinh trong lớp 30 em

HS biết cách làm bài, tính kết quả đúng 6 em = 20 %

HS chưa biết cách làm bài 14 em = 46,7 %

Biết cách làm bài nhưng tính toán sai 10 em = 33,3 %

HS biết làm bài, tính đúng nhưng trình

bày bài chưa phù hợp

7 em = 23,3 %

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm và giải pháp

Từ thực trạng trên, tôi nhận thấy: Để nâng cao chất lượng dạy toán Tìm

thành phần chưa biết của phép tính cho học sinh lớp 2, theo tôi cần thực hiện

theo các biện pháp sau:

Biện pháp 1 Xây dựng quy trình giải toán Tìm thành phần chưa biết của phép tính.

Tôi chia các bài tập Tìm thành phần chưa biết của phép tính thành 2 dạng.

Đó là dạng cơ bản và dạng nâng cao Đối với mỗi dạng bài tôi có cách hướng dẫn cụ thể để học sinh

1 Dạng cơ bản:

Ở lớp 2, học sinh được học 5 loại bài Tìm thành phần chưa biết của phép tính là:

Loại bài 1: Tìm một số hạng trong một tổng

Ví dụ: Bài 1 ( SGK trang 46) Tìm X:

x + 8 = 10

Để củng cố cách giải loại bài này, giáo viên hướng dẫn học sinh nhận xét, phân tích và tìm cách làm như sau:

- Đây là phép tính gì? (Phép cộng)

- Nêu tên các thành phần trong phép tính cộng? (x là số hạng, 8 là số hạng,

10 là tổng)

- Số hạng nào chưa biết, số hạng nào đã biết? (x là số hạng chưa biết, 8 là

số hạng đã biết

- Muốn tìm số hạng chưa biết ta làm thế nào? (Lấy tổng trừ đi số hạng đã biết)

Khi học sinh đã hiểu cách làm, giáo viên hướng dẫn cách trình bày:

x + 8 = 10

x = 10 - 8

x = 2

Lưu ý học sinh cách trình bày bài: Các dấu bằng viết thẳng hàng với nhau

Cuối cùng, hướng dẫn học sinh thử lại bằng cách thay giá trị của x vào phép tính rồi thực hiện nếu ra kết quả là 10 thì đúng

Đối với các loại bài còn lại, giáo viên cũng hướng dẫn tương tự.

Loại bài 2:Tìm số bị trừ

Ví dụ: Bài 1 ( SGK trang 56) Tìm X:

a) X – 4 = 8 b) X – 9 = 18 c) X – 10 = 25

d) X – 8 = 24 e) X – 7 = 21 g) X – 12 = 36

Loại bài 3:Tìm số trừ

Ví dụ: Bài 1 ( SGK trang 72) Tìm X:

a) 15 – X = 10 15 – X = 8 42 – X = 5

b) 32 – X = 14 32 – y = 18 X – 14 = 18

Loại bài 4:Tìm một thừa số của phép nhân

Ví dụ: Bài 3 ( SGK trang 116) Tìm y:

a) y x 2 = 8

b) y x 3 = 15

c) 2 x y = 20

Loại bài 5:Tìm số bị chia

Ví dụ: Bài 2 ( SGK trang 128) Tìm X:

a) X : 2 = 3

b) X : 3 = 2

c) X : 3 = 4

Sau khi học mỗi loại bài, tôi lại củng cố cho học sinh quy trình giải bài Tìm thành phần chưa biết của phép tính gồm 5 bước sau:

Bước 1: Học sinh đọc đề bài, xác định phép tính

Bước 2: Xác định tên gọi thành phần chưa biết của phép tính

Bước 3: Nêu quy tắc tìm thành phần chưa biết

Bước 4: Giải bài và trình bày bài giải

Bước 5: Thử lại kết quả

2 Dạng nâng cao:

Ở lớp 2, Tìm thành phần chưa biết của phép tính dạng nâng cao thường là loại bài có từ 2 phép tính trở lên trong một bài hoặc là bài toán Tìm x có lời văn

Ví dụ 1: Tìm x biết: 25 + x = 72 – 18

Ví dụ: Tìm một số biết rằng khi thêm vào số đó 15 đơn vị rồi bớt đi 3 thì bằng

26

Những loại bài tìm x dạng nâng cao này chủ yếu bắt gặp trong các đề thi học kì (mức độ 4)

Để giải các bài toán này, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đưa về dạng

cơ bản để giải

Ví dụ 1: Tìm x biết: 25 + x = 72 – 18

Có thể hướng dẫn học sinh như sau:

- Bài toán có mấy phép tính? Là những phép tính nào? ( 2 phép tính: phép cộng và phép trừ)

- Trong 2 phép tính đó, em có thể tính được phép tính nào? Kết quả của phép tính đó? ( phép trừ 72 – 18 = 54)

- Vì sao em không tính được phép tính còn lại? ( vì x chưa biết là bao nhiêu)

- Viết lại bài toán sau khi em đã thực hiện phép trừ? 25 + x = 54

Khi hướng dẫn học sinh đến bước này, chính là đã đưa từ bài Tìm x dạng nâng cao thành dạng cơ bản mà học sinh đã học Học sinh sẽ dễ dàng áp dụng quy tắc Tìm một số hạng trong một tổng để giải bài

Giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày bài tương tự bài Tìm thành phần chưa biết của phép tính dạng cơ bản

25 + x = 72 – 18

25 + x = 54

X = 54 – 25

X = 29

Mấu chốt của việc giải bài toán này nằm ở bước: chuyển từ một bài toán nâng cao thành một bài toán cơ bản

Ví dụ 2: Tìm một số biết rằng khi thêm vào số đó 15 đơn vị rồi bớt đi 3 thì bằng

26

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc đề, phân tích đề rồi thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Lập bài toán tìm x

Gọi x là số cần tìm

Theo bài ra, ta có: x + 15 – 3 = 26

Bước 2: Trong bài toán x + 15 – 3 = 26 nếu xem x + 15 là số bị trừ thì:

x + 15 = 26 + 3 ( Số bị trừ bằng hiệu cộng với số trừ)

x + 15 = 29 (Tính tổng 26 + 3 trước)

Bài toán đã được đưa về dạng cơ bản

Bước 3: Giải bài toán tìm x dạng cơ bản

x + 15 = 29

x = 29 - 14

x = 14

Vậy số cần tìm là 14

Bước 4: Thử lại: 14 + 15 – 3 = 26 kiểm tra kết quả đúng

Tóm lại:

-Với dạng Toán tìm thành phần chưa biết của phép tính (hay tìm x) dạng

nâng cao vẫn yêu cầu học sinh học thuộc quy tắc tìm thành phần chưa biết (số hạng, số bị trừ, số trừ, thừa số, số bị chia, )

- Để giải toán Tìm thành phần chưa biết của phép tính dạng nâng cao thì đầu tiên cần phải đưa về bài toán dạng cơ bản để giải

Biện pháp 2: Sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy Tìm thành phần chưa biết của phép tính

Để học sinh lớp 2 học tốt môn Toán thì giáo viên không những tổ chức, hướng dẫn cho học sinh theo các tài liệu sẵn có mà còn phải tích cực tìm hiểu, vận dụng đổi mới phương pháp dạy học gây hứng thú học tập, kích thích các em khả năng tìm tòi, sáng tạo

Trong xu hướng đổi mới Phương pháp dạy học hiện nay, học sinh giữ vai trò trung tâm, chủ động, tích cực, tự giác lĩnh hội tri thức dưới sự tổ chức, định hướng của thầy Đòi hỏi phải đổi mới Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Vì vậy, giáo viên phải gây được hứng thú học tập cho các em bằng cách lôi cuốn các em tham gia vào các hoạt động học tập Trò chơi học tập là một hoạt động mà các

em hứng thú nhất Các trò chơi Toán học lí thú và bổ ích phù hợp với việc nhận thức của các em Thông qua các trò chơi, các em sẽ lĩnh hội kiến thức một cách

dễ dàng, củng cố khắc sâu kiến thức một cách vững chắc, tạo cho các em niềm say mê, hứng thú trong học tập

Tổ chức Trò chơi học tập để dạy Toán 2 nói chung và Tìm thành phần

chưa biết của phép tính nói riêng, chúng ta phải dựa vào nội dung bài học, điều

kiện thời gian trong mỗi tiết học cụ thể để đưa ra các trò chơi phù hợp Song muốn tổ chức được trò chơi trong dạy Toán có hiệu quả cao thì giáo viên phải có

sự chuẩn bị chu đáo và đảm bảo các yêu cầu sau:

- Trò chơi phải mang ý nghĩa giáo dục

- Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố, khắc sâu kiến thức bài học

- Trò chơi phải phù hợp với đặc điểm tâm lí học sinh lớp 2, với cơ sở vật chất của trường

- Trò chơi phải được chuẩn bị chu đáo

- Khi tổ chức các trò chơi phải sắp xếp các tình huống chơi sao cho tất cả mọi học sinh đều được tham gia

Khi giảng dạy phần Tìm thành phần chưa biết của phép tính ở lớp 2, có thể

tổ chức các trò chơi sau:

Trò chơi thứ nhất: Thỏ nhổ cà rốt