Tải Tài liệu bồi dưỡng Mô đun 3 môn Đạo đức Tiểu học - HoaTieu.vn

Kế hoạch đánh giá chủ đề môn Đạo đức là tập hợp các chiến lược, dự kiến các công cụ, phương pháp đánh giá của giáo viên nhằm thu thập và phân tích thông tin để nhận xét, đánh giá việc th[r]

NGÂN HÀNG THẾ GIỚI DỰ ÁN HỖ TRỢ ĐỔI MỚI GDPT

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC THEO HƯỚNG

PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC

(Mô–đun 3.3) Môn Đạo đức

HÀ NỘI, 2020

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Giáo viên: GVHọc sinh: HSPhẩm chất: PCKiến thức: KT

Kĩ năng: KNNăng lực: NLPhương pháp: PPSách giáo khoa: SGKChương trình: CTChương trình giáo dục phổ thông: CT GDPT

BAN BIÊN SOẠN TÀI LIỆU

PGS.TS Nguyễn Hữu Hợp – Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

TS Nguyễn Thị Thu Hằng – Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên

A MỤC TIÊU

Sau khi học mô–đun này, học viên có thể:

– Khái quát được những điểm cốt lõi về phương pháp, hình thức, kĩ thuật kiểm tra,đánh giá phát triển phẩm chất, năng lực học sinh;

– Lựa chọn và vận dụng được các phương pháp, hình thức, kĩ thuật kiểm tra,đánh giá phù hợp với nội dung và định hướng đường phát triển năng lực của học sinh;– Xây dựng được các công cụ kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và sự tiến bộcủa học sinh về phẩm chất, năng lực;

– Sử dụng và phân tích được kết quả đánh giá theo đường phát triển năng lực đểghi nhận sự tiến bộ của học sinh và đổi mới phương pháp dạy học môn học;

– Hỗ trợ đồng nghiệp phát triển về kiến thức, kĩ năng tổ chức kiểm tra, đánh giáhọc sinh theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực

– Nội dung 3: Sử dụng và phân tích kết quả đánh giá theo đường phát triển nănglực để ghi nhận sự tiến bộ của học sinh và đổi mới phương pháp dạy học mônĐạo đức

Phần 2 Các ví dụ minh họa các phương pháp, hình thức kiểm tra, đánh giá học sinh tiểu học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực môn Đạo đức

C HÌNH THỨC TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG

- Bồi dưỡng trực tiếp

- Bồi dưỡng qua mạng

D TÀI LIỆU VÀ THIẾT BỊ DẠY HỌC

- Tài liệu đọc của Mô đun 3, môn Đạo đức

- Chương trình Giáo dục phổ thông môn Đạo đức 2018

- Video bài giảng tương ứng với các nội dung Mođun 3 môn Đạo đức

- Hệ thống câu hỏi kiểm tra đánh giá theo các nội dung

- Máy tính, máy chiếu nối mạng internet

PHẦN 1 GIỚI THIỆU LÝ THUYẾT VÀ PHÂN TÍCH YÊU CẦU, QUY TRÌNH, PHƯƠNG PHÁP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC THEO

HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CHƯƠNG 1 SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP, HÌNH THỨC KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN ĐẠO ĐỨC CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC

1.1 Đặc điểm môn Đạo đức

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được vai trò của môn Đạo đức trong các môn học Giáo dục côngdân ở bậc phổ thông và đặc trưng của nó

2 Phân tích được đặc điểm nội dung, phương pháp của môn Đạo đức

Thông tin cơ bản

Môn Đạo đức ở cấp tiểu học là một môn học thuộc các môn Giáo dục công dântrong chương trình giáo dục bậc phổ thông, giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp họcsinh hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân Thông qua các bàihọc về lối sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế, môn Đạo đức góp phần bồi dưỡng chohọc sinh những phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi của người công dân, đặc biệt

là tình cảm, niềm tin, nhận thức, cách ứng xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức vàquy định của pháp luật, có kĩ năng sống và bản lĩnh để học tập, làm việc và sẵn sàngthực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhậpquốc tế

Nội dung chủ yếu của môn Đạo đức là giáo dục đạo đức và kĩ năng sống, cùngmột số nội dung giáo dục pháp luật và giáo dục kinh tế Những nội dung này địnhhướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, quê hương, cộng đồng, nhằmhình thành cho học sinh thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập, sinh hoạt và ý thức

tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật

Phương pháp dạy học môn Đạo đức giúp học sinh hình thành những kiến thứcđạo đức cơ bản về các chuẩn mực hành vi đạo đức, thái độ và tình cảm đạo đức tíchcực và kỹ năng, hành vi đạo đức đúng đắn và trên cơ sở đó, phát triển cho các emnhững phẩm chất, năng lực theo quy định của chương trình

Phương pháp dạy học môn Đạo đức coi trọng vốn kinh nghiệm sống của học sinh,giúp các em trải nghiệm, phát triển tư duy, chia sẻ, trao đổi, hợp tác với nhau để tự pháthiện kiến thức bài học, bày tỏ thái độ qua các mối quan hệ và chủ động vận dụng kiếnthức vào các bối cảnh cuộc sống, nhất là cuộc sống hằng ngày của mình để hình thành kỹnăng, hành vi đúng đắn.

Nhiệm vụ của học viên

Trả lời các câu hỏi:

1 Môn Đạo đức có mối quan hệ như thế nào với các môn học Giáo dục côngdân ở bậc phổ thông?

2 Môn Đạo đức có đặc trưng gì khác với các môn học khác?

3 Nội dung, phương pháp dạy học môn Đạo đức có những đặc điểm gì?

1.2 Yêu cầu cần đạt của môn Đạo đức ở tiểu học

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Nêu được yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực chung của mônĐạo đức theo quy định của chương trình giáo dục

2 Nêu lên được yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù của môn Đạo đức theo quyđịnh của chương trình giáo dục

Thông tin cơ bản

Các yêu cầu cần đạt của môn Đạo đức gồm yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủyếu và năng lực chung và yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù của môn học

i Yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực chung của môn đạo đức

Chương trình giáo dục quy định, môn Đạo đức góp phần hình thành và pháttriển các phẩm chất chủ yếu và các năng lực chung theo các mức độ phù hợp với mônhọc, cấp học đã được quy định trong Chương trình tổng thể

ii Yêu cầu cần đạt về năng lực đặc thù của môn đạo đức

Các năng lực được hình thành, phát triển trong môn Đạo đức (năng lực điềuchỉnh hành vi, năng lực phát triển bản thân, năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt độngkinh tế - xã hội) là biểu hiện đặc thù của các năng lực chung và năng lực khoa học đãnêu trong Chương trình tổng thể Yêu cầu cần đạt về các năng lực này đối với mônĐạo đức như sau

a Năng lực điều chỉnh hành vi

Năng lực điều chỉnh hành vi gồm 3 năng lực cụ thể (nhận thức chuẩn mực hànhvi; đánh giá hành vi của bản thân và người khác; điều chỉnh hành vi) với những yêucầu cần đạt sau:

– Nhận biết được sự cần thiết của giao tiếp và hợp tác; trách nhiệm của bản thân

và của nhóm trong hợp tác nhằm đáp ứng các nhu cầu của bản thân và giải quyết cácvấn đề học tập, sinh hoạt hằng ngày

Đánh giá hành vi của bản thân và người khác

– Nhận xét được tính chất đúng – sai, tốt – xấu, thiện – ác của một số thái độ,hành vi đạo đức và pháp luật của bản thân và bạn bè trong học tập và sinh hoạt

– Thể hiện được thái độ đồng tình với cái thiện, cái đúng, cái tốt; không đồngtình với cái ác, cái sai, cái xấu

– Nhận xét được thái độ của đối tượng giao tiếp; một số đặc điểm nổi bật củacác thành viên trong nhóm để phân công công việc và hợp tác

– Thực hiện được một số hoạt động cần thiết, phù hợp để nhận thức, phát triển,

tự bảo vệ bản thân và thiết lập, duy trì mối quan hệ hoà hợp với bạn bè

– Bước đầu biết thực hành tiết kiệm và sử dụng tiền hợp lí

b Năng lực phát triển bản thân

Năng lực phát triển bản thân gồm 3 năng lực cụ thể (tự nhận thức bản thân; lập

kế hoạch phát triển bản thân; thực hiện kế hoạch phát triển bản thân) với những yêucầu cần đạt sau:

Tự nhận thức bản thân

Nhận biết được một số điểm mạnh, điểm yếu của bản thân theo chỉ dẫn của thầygiáo, cô giáo và người thân

Lập kế hoạch phát triển bản thân

– Nêu được các loại kế hoạch cá nhân, sự cần thiết phải lập kế hoạch cá nhân,cách lập kế hoạch cá nhân

– Lập được kế hoạch cá nhân của bản thân

Thực hiện kế hoạch phát triển bản thân

– Thực hiện được các công việc của bản thân trong học tập và sinh hoạt theo kếhoạch đã đề ra với sự hướng dẫn của thầy giáo, cô giáo và người thân

– Có ý thức học hỏi thầy giáo, cô giáo, bạn bè, người khác và học tập, làm theonhững gương tốt để hoàn thiện, phát triển bản thân

c Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế – xã hội

Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động kinh tế - xã hội gồm 2 năng lực cụ thể(tìm hiểu các hiện tượng kinh tế – xã hội; tham gia hoạt động kinh tế – xã hội) vớinhững yêu cầu cần đạt sau:

Tìm hiểu các hiện tượng kinh tế – xã hội

– Bước đầu nhận biết được một số khái niệm cơ bản về xã hội và quan sát xãhội như: cá nhân, gia đình, xã hội, đất nước, tốt – xấu,

– Bước đầu biết quan sát, tìm hiểu về gia đình, quê hương, đất nước, các hành

vi ứng xử trong đời sống hằng ngày với sự giúp đỡ của thầy giáo, cô giáo và ngườithân

– Nhận biết được vai trò của tiền; sự cần thiết phải bảo quản, tiết kiệm, sử dụnghợp lí tiền

Tham gia hoạt động kinh tế – xã hội

– Bước đầu nêu được cách giải quyết và tham gia giải quyết được các vấn đềđơn giản, phù hợp với lứa tuổivề đạo đức, pháp luật, kĩ năng sống trong học tập vàsinh hoạt hằng ngày

– Có được cách cư xử, thói quen, nền nếp cơ bản, cần thiết trong học tập, sinhhoạt.

– Đề xuất được phương án phân công công việc phù hợp; thực hiện được nhiệm

vụ của bản thân; biết trao đổi, giúp đỡ thành viên khác để cùng nhau hoàn thành nhiệm

vụ trong nhóm theo sự phân công, hướng dẫn

– Tham gia các hoạt động phù hợp với lứa tuổi do nhà trường, địa phương tổchức

Nhiệm vụ của học viên:

Trả lời các câu hỏi:

1 Môn Đạo đức có vai trò như thế nào trong việc hình thành và phát triển cácphẩm chất và năng lực chung cho học sinh tiểu học?

2 Môn Đạo đức cần hình thành và phát triển những năng lực đặc thù gì?

3 Mỗi năng lực đặc thù của môn Đạo đức có những năng lực cụ thể nào?

4 Mỗi năng lực cụ thể của năng lực đặc thù có những yêu cầu cần đạt gì?

1.3 Sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh đối với môn Đạo đức

1.3.1 Tìm hiểu bài kiểm tra tự luận

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được đặc điểm của bài kiểm tra tự luận trong dạy học môn Đạođức

2 Vận dụng được phương pháp kiểm tra tự luận vào dạy học các bài đạo đứccủa chương trình giáo dục mới

Thông tin cơ bản

Bài kiểm tra tự luận là một phương pháp kiểm tra viết nhằm kiểm tra, đánh giá bàilàm của học sinh như nhớ lại, sắp xếp lại, vận dụng những tri thức và kĩ năng đã học vàoviệc suy luận, giải quyết những vấn đề theo yêu cầu của câu hỏi kiểm tra (như trình bày,giải thích, phân tích, chứng minh, so sánh, làm bài tập thực hành ) Phương pháp nàygiúp giáo viên làm rõ không chỉ kết quả học tập môn Đạo đức, mà còn quá trình học sinh

tư duy trong việc giải quyết các vấn đề của câu hỏi, bài tập đặt ra trong quá trình học tậpmôn học này

Bài kiểm tra tự luận thường được vận dụng để kiểm tra, đánh giá trong, sau khi giáoviên tiểu học tiến hành một hoạt động, tiết học, bài học

Có thể sử dụng bài kiểm tra tự luận để kiểm tra, đánh giá kiến thức và kỹ năng

của học sinh Cụ thể, đối với kiểm tra, đánh giá kiến thức, học sinh trả lời những câu

hỏi liên quan đến sự cần thiết (ý nghĩa, tác dụng của việc thực hiện và tác hại của việclàm trái với bài học) và cách thực hiện (những hành vi, công việc cần làm, những hànhđộng cần tránh theo bài học đạo đức quy định)

Ví dụ: Đối với bài học “Bảo vệ của công” (lớp 4), các câu hỏi được đặt ra chohọc sinh là:

- Vì sao chúng ta cần bảo vệ của công?

- Mọi người cần bảo vệ của công như thế nào?

Đối với kiểm tra, đánh giá kỹ năng, học sinh cần đánh giá hành vi (xác định

hành vi đó là đúng hay sai và giải thích vì sao) hay xử lý tình huống đạo đức (nêu cách

xử lý tình huống và giải thích cách giải quyết của mình) liên quan bài học đạo đức

Ví dụ: Đối với bài học “Bảo vệ của công” (lớp 4), các bài tập yêu cầu học sinhgiải quyết là:

- Một lần, khi đi tham quan, Tuấn khắc tên mình lên cây trong khu di tích đểlàm kỷ niệm

Hành vi của bạn Tuấn là đúng hay sai, vì sao?

- Hôm đó, An đi chơi công viên Nhìn thấy cây ven lối đi trổ hoa thật đẹp, Anmuốn hái một bông Nhìn xung quanh, An không thấy ai đang nhìn mình

Nếu là bạn An, em sẽ làm gì khi đó, vì sao?

Nhiệm vụ của học viên:

Trả lời câu hỏi và làm bài tập sau:

1 Phân tích đặc điểm bài kiểm tra tự luận trong dạy học môn Đạo đức

2 Trình bày sự vận dụng bài kiểm tra tự luận vào việc kiểm tra, đánh giá kiếnthức và các kỹ năng nhận xét hành vi, xử lý tình huống của một bài đạo đức tuỳ chọn

1.3.2 Trắc nghiệm khách quan

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được đặc điểm của trắc nghiệm khách quan trong dạy học môn Đạođức

2 Vận dụng được phương pháp trắc nghiệm khách quan vào dạy học các bàiđạo đức của chương trình giáo dục mới.

Thông tin cơ bản

Trắc nghiệm khách quan là một phương pháp kiểm tra viết nhằm phương phápkiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh qua bài viết của các em với những câutrả lời cho các câu hỏi, bài tập, về cơ bản, mang tính lựa chọn hoặc điền thêm một số

Để kiểm tra, đánh giá kiến thức, có thể sử dụng nhiều những dạng câu hỏi khác

nhau Tuy nhiên, đối với từng nội dung kiến thức cụ thể, để bảo đảm hiệu quả, cần vận

dụng dạng phù hợp Cụ thể, đối với nội dung sự cần thiết thực hiện bài học đạo đức, dạng

câu hỏi trắc nghiệm thường được sử dụng là điền khuyết

Ví dụ: Sử dụng câu hỏi điền khuyết để kiểm tra, đánh giá tri thức về sự cần thiếtcủa bài học “Bảo vệ của công” (lớp 4) như sau:

Hãy điền những từ thích hợp vào các chỗ trống dưới đây:

Chúng ta cần bảo vệ của công vì:

– Của công là những công trình được xây dựng nhằm phục vụ lợi ích của

………

……

– Khi được bảo vệ công trình công cộng sẽ , lợi íchcủa nó mang lại cho chúng ta càng ., còn các em sẽ được ngườikhác

– Nếu bị làm hại, công trình công cộng sẽ bị , lợi ích của nó

sẽ bị , còn các em sẽ bị người khác

Đối với kiến thức cách thực hiện bài học, các dạng câu hỏi phù hợp nhất là điền

đúng - sai, trả lời ngắn, ghép đôi

Ví dụ: Sử dụng câu hỏi trả lời ngắn để kiểm tra, đánh giá tri thức về cách thựchiện bài học “Bảo vệ của công” (lớp 4) như sau:

Hãy ghi ra những hành động, việc làm liên quan việc bảo vệ của công.

- Những việc cần làm để bảo vệ của công: ngăn chặn những hành động làm hư

công,

- Những hành động cần tránh đối với của công: làm bẩn củacông,

Để kiểm tra, đánh giá thái độ, bài tập trắc nghiệm yêu cầu học sinh bày tỏ thái độ

của mình (đồng ý, không đồng ý ) đối với các ý kiến, quan niệm liên quan bài học đạođức

Ví dụ: Vận dụng trắc nghiệm khách quan để kiểm tra, đánh giá thái độ của họcsinh học tập bài đạo đức “Thiết lập và duy trì quan hệ bạn bè” (lớp 4)

Hãy đánh dấu + vào cột phù hợp với thái độ của em đối với các ý kiến dưới đây về mối quan hệ với bạn bè.

đồng ý

1. Tình bạn sẽ không bị ảnh hưởng cả khi bạn bè không

giúp đỡ nhau

2 Việc bạn bè giúp đỡ nhau giúp cho các phong trào thi

đua của lớp tốt hơn

3 Chỉ có những bạn cùng giới mới có thể giúp đỡ nhau

4 Che giấu khuyết điểm cho bạn là quan hệ tốt với bạn

5 Bạn bè cần quan hệ tốt với nhau mà không phân biệt

học lực, hạnh kiểm, giàu nghèo

Để kiểm tra, đánh giá các kỹ năng nhận xét hành vi, xử lý tình huống đạo đức, các

dạng bài tập trắc nghiệm thường được sử dụng là điền đúng - sai, nhiều lựa chọn

Ví dụ: Khi dạy học bài “Quan tâm hàng xóm láng giềng” (lớp 3), có thể đưa ra

bài tập điền đúng – sai để kiểm tra, đánh giá kỹ năng nhận xét hành vi của học sinh như

sau:

Hãy ghi dấu + vào  trước hành vi đúng, dấu – vào  trước hành vi sai

 a) Hoa đang xem phim hoạt hình trên ti vi thì nghe tiếng bác hàng gọi nhờ việc

gì đó Em liền đóng kín cửa, coi như không ai ở nhà Nhờ đó, Hoa xem phim không bịgián đoạn

 b) Hà chuẩn bị đi sang nhà bạn Dũng hàng xóm dự sinh nhật thì mẹ bỗngnhiên bị sốt và nhờ em đi mua thuốc Biết không thể dự được sinh nhật bạn, Hà liềngọi điện cho Dũng báo đến muộn, rồi đi mua thuốc cho mẹ

 c) Hôm đó, nhà văn hoá thôn tổ chức liên hoan văn nghệ, người đến xem rấtđông Thấy em bé hàng xóm đến muộn, đứng phía sau, Tuấn liền nhường cho em chỗcủa mình để xem cho rõ

 d) Khi đi đổ rác, bạn An nghe tiếng ông cụ hàng xóm gọi từ phía sau nhờ đổ

rác giúp An liền chạy về phía thùng rác, coi như không nghe thấy để về đi chơi chonhanh

Ví dụ: Sử dụng bài tập nhiều lựa chọn để kiểm tra, đánh giá kỹ năng xử lý tình huống của học sinh khi dạy bài “Tôn trọng tài sản của người khác” (lớp 4)

Hãy xử lý các tình huống đạo đức sau bằng cách đánh dấu + vào ô □ tương ứng với cách ứng xử em chọn:

- Nếu em nhặt được tại sân trường chiếc mũ mà em đang muốn có thì em sẽ

xử sự như thế nào?

□ Đem nộp cho thầy cô giáo

□ Giữ lấy để tặng cho một bạn nghèo

□ Giữ lấy để dùng nếu không ai biết sự việc này

□ Tìm người đánh rơi để trả lại

- Một hôm, Hải đến nhà bạn Thành chơi Thấy trên giá sách của bạn chiếc

ô-tô mới rất đẹp, Hải rất chơi mà lúc đó bạn Thành đang đi ra ngoài

Theo em, bạn Hải nên làm gì khi đó?

□ Lấy chiếc ô-tô để chơi

□ Lấy chiếc ô-tô xem, khi bạn Thành về thì đặt vào vị trí cũ

□ Chờ bạn Thành về xin bạn chơi cùng

□ Lấy mang về chơi, mang trả lại sau

Đối với việc kiểm tra, đánh giá hành vi đạo đức, học sinh cần tự đánh giá việc

thực hiện hành vi liên quan bài học

Ví dụ: Khi dạy bài “Bảo quản đồ dùng cá nhân và gia đình” (lớp 2), có thể sử dụng bài trắc nghiệm sau để đánh giá hành vi của học sinh

Hãy cho biết việc thực hiện bảo quản đồ dùng cá nhân và gia đình của em bằng cách đánh dấu + vào những cột dưới đây cho thích hợp

STT Việc bảo quản đồ dùng cá nhân và

Giữ gìn quần áo, giày dép

Nhiệm vụ của học viên

Trả lời câu hỏi và làm bài tập sau:

1 Phân tích đặc điểm bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan trong dạy học mônĐạo đức

2 Trình bày sự vận dụng trắc nghiệm khách quan vào việc kiểm tra, đánh giákiến thức, thái độ và kỹ năng, hành vi của một bài đạo đức tuỳ chọn

1.3.3 Phương pháp quan sát

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được đặc điểm của phương pháp quan sát trong dạy học môn Đạođức

2 Vận dụng được phương pháp quan sát vào dạy học các bài đạo đức củachương trình giáo dục mới

Thông tin cơ bản

Quan sát là phương pháp sử dụng các giác quan (chủ yếu là thị giác và thínhgiác) để xem xét, làm rõ sự vật, hiện tượng theo mục đích đã xác định

Trong dạy học môn Đạo đức, quan sát được sử dụng để kiểm tra, đánh giá cả quá

trình và kết quả hoạt động của học sinh trên cơ sở đối chiếu với mục tiêu đề ra.

Phương pháp quan sát chủ yếu nhằm kiểm tra, đánh giá những biểu hiện năng lực vàthái độ, hành vi đạo đức của học sinh tiểu học theo từng hoạt động, bài học của mônĐạo đức

Ví dụ 1: Khi dạy học bài “Bảo vệ môi trường sống” (lớp 5), giáo viên tổ chứccho học sinh một số hoạt động thích hợp (như trực nhật lớp, tham gia lao động vệ sinhtrường lớp, làm vệ sinh một số nơi công cộng ) và quan sát việc các em thực hiện

những công việc Qua đó, giáo viên không những biết được quá trình và thái độ, hành vi các em thực hiện, mà còn biết được kết quả của những việc làm đó.

Ví dụ 2: Khi dạy học các bài đạo đức khác nhau, giáo viên tổ chức cho học sinh

thảo luận nhóm và qua đó, góp phần phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học

sinh với yêu cầu cần đạt là “có thói quen trao đổi, giúp đỡ nhau trong học tập; biết cùngnhau hoàn thành nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của thầy cô” của biểu hiện “Xácđịnh mục đích và phương thức hợp tác” Khi đánh giá, giáo viên cần vận dụng phươngpháp quan sát để phát hiện những biểu hiện tích cực và cả những hành vi tiêu cực củabiểu hiện này

Nhiệm vụ của học viên

Trả lời câu hỏi và làm bài tập sau:

1 Phân tích đặc điểm của phương pháp quan sát trong dạy học môn Đạo đức

2 Trình bày sự vận dụng phương pháp quan sát vào việc kiểm tra, đánh giá quátrình, thái độ, hành vi và một số biểu hiện năng lực chung của học sinh qua một bàiđạo đức tuỳ chọn

1.3.4 Tìm hiểu phương pháp vấn đáp

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được đặc điểm của phương pháp vấn đáp trong dạy học môn Đạođức

2 Vận dụng được phương pháp vấn đáp vào dạy học các bài đạo đức củachương trình giáo dục mới

Thông tin cơ bản

Vấn đáp là phương pháp hỏi và đáp giữa giáo viên và học sinh nhằm làm sáng

tỏ quá trình học tập của học sinh và những kết quả đạt được

Phương pháp vấn đáp có thể được vận dụng để kiểm tra, đánh giá học sinh họctập môn Đạo đức trước, trong và sau khi tiến hành một hoạt động, một tiết học, cũngnhư sau khi kết thúc một bài

Trong dạy học môn Đạo đức, phương pháp này giúp giáo viên kiểm tra, đánh

giá kiến thức, thái độ, kỹ năng, hành vi của học sinh liên quan bài đạo đức Qua đó,

giáo viên có thể phát hiện không chỉ những kết quả học tập đó mà còn quá trình học

sinh tư duy (thường với câu hỏi “tại sao”, qua đó, học sinh giải thích nguyên nhân, thể

hiện tư duy của mình )

Ví dụ 1: Để kiểm tra, đánh giá kiến thức sự cần thiết và cách thực hiện bài học

đạo đức “Bảo vệ môi trường sống” (lớp 5), có thể nêu những câu hỏi vấn đáp là:

- Tại sao chúng ta cần bảo vệ môi trường sống?

- Mọi người cần bảo vệ môi trường sống như thế nào?

Ví dụ 2: Đối với kiểm tra, đánh giá thái độ, giáo viên đưa ra các câu hỏi yêu

cầu học sinh bày tỏ thái độ đối với các sự vật, sự việc, ý kiến liên quan bài học đạođức Chẳng hạn, giáo viên yêu cầu học sinh bày tỏ thái độ đối với hiện tượng một sốngười vứt rác bừa bãi nơi công cộng (bài “Bảo vệ môi trường sống”, lớp 5) với nhữngcâu hỏi vấn đáp là:

- Em có đồng tình với hiện tượng một số người vứt rác bừa bãi nơi công cộngkhông? Vì sao?

- Nếu thấy hiện tượng đó, em có thể làm gì?

Ví dụ 3: Phương pháp vấn đáp có thể được sử dụng để kiểm tra, đánh giá các kỹ năng đánh giá hành vi, xử lý tình huống đạo đức Đối với kỹ năng đánh giá hành vi, giáo viên đưa ra hành vi và yêu cầu học sinh đánh giá hành vi đó là đúng hay sai và giải thích

vì sao Chẳng hạn, giáo viên yêu cầu học sinh đánh giá hành vi sau (bài “Bảo vệ môitrường sống”, lớp 5) với những câu hỏi vấn đáp là:

Hành vi của bạn Bình trong tình huống sau là đúng hay sai? Vì sao?

Khi Bình đang xem ti-vi, mẹ nhắc bạn Bình đem rác ra đổ vào thùng rác đầungõ Xách rác đi được một quãng, nhìn quanh không thấy ai, Bình liền đổ rác venđường để về xem tiếp ti-vi

Đối với kỹ năng xử lý tình huống đạo đức, giáo viên đưa ra tình huống và yêu

cầu học sinh giải quyết tình huống đó và giải thích vì sao Chẳng hạn, giáo viên yêucầu học sinh giải quyết tình huống sau (bài “Bảo vệ môi trường sống”, lớp 5) vớinhững câu hỏi vấn đáp là:

Nếu là bạn Nga trong tình huống dưới đây, em sẽ làm gì? Vì sao?

Khi đi siêu thị cùng bố, Nga được bố cho ăn kem Ra đến bãi xe, ăn xong, Ngamuốn vứt túi bọc kem nhưng xung quanh không có thùng rác

Ví dụ 4: Phương pháp vấn đáp có thể được sử dụng để kiểm tra, đánh giá việc

thực hiện hành vi đạo đức của học sinh Khi đó, giáo viên đưa ra các câu hỏi để học

sinh mô tả, thuật lại việc thực hiện hành vi của mình Chẳng hạn, giáo viên yêu cầuhọc sinh nêu việc thực hiện hành vi theo bài “Bảo vệ môi trường sống” (lớp 5) vớinhững câu hỏi vấn đáp là:

- Môi trường sống mà em đã thực hiện hành vi bảo vệ là gì?

- Khi đó, tình huống gì đã xảy ra?

- Em đã làm gì để bảo vệ môi trường?

- Vì sao em làm như vậy?

- Việc làm của em mang lại kết quả gì?

Nhiệm vụ của học viên

Trả lời câu hỏi và làm bài tập sau:

1 Phân tích đặc điểm của phương pháp vấn đáp trong dạy học môn Đạo đức

2 Trình bày sự vận dụng phương pháp vấn đáp vào việc kiểm tra, đánh giá kiếnthức, thái độ, kỹ năng, hành vi của học sinh qua một bài đạo đức tuỳ chọn

1.3.5 Phương pháp đánh giá sản phẩm học tập

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được đặc điểm của phương pháp đánh giá sản phẩm học tập trongdạy học môn Đạo đức

2 Vận dụng được phương pháp đánh giá sản phẩm học tập vào dạy học các bàiđạo đức của chương trình giáo dục mới

Thông tin cơ bản

Phương pháp đánh giá sản phẩm học tập dựa vào sản phẩm được học sinh làm

ra, tạo nên theo bài học để xác định kết quả học tập của các em

Trong dạy học môn Đạo đức, những sản phẩm của học sinh có thể là kết quảcác hoạt động khác nhau như: thảo luận nhóm, điều tra các sự vật, hiện tượng trongthực tiễn, thực hiện hành vi, công việc trong cuộc sống Khi đó, những sản phẩm hoạtđộng có thể được thể hiện qua:

- Các loại phiếu học tập (phiếu làm việc cá nhân, thảo luận nhóm, phiếu điềutra, phiếu rèn luyện, phiếu báo cáo)

- Hiện thực được cải tạo, nhất là kết quả của các hoạt động lao động (những sản

phẩm này được giáo viên quan sát trực tiếp hoặc gián tiếp qua các bức ảnh).

- Tranh ảnh, thiệp, tranh tuyên truyền, cổ động

- Những đồ dùng (quần áo, sách vở ), tiền bạc được học sinh quyên góp

Đối với sản phẩm là các phiếu học tập, giáo viên nghe học sinh trình bày hoặc

đọc kết quả được học sinh ghi trong phiếu, đối chiếu với đáp án (đối với làm việc cánhân, thảo luận nhóm) hay những yêu cầu hoạt động (đối với các hoạt động điều tra,thực hiện hành vi đạo đức) để đưa ra quyết định xử lý thông tin một cách phù hợp

Trong nhiều trường hợp, sản phẩm thể hiện qua các phiếu học tập phản ánh kết

quả điều tra, thực hiện hành vi, cần có sự xác nhận của các lực lượng giáo dục liênquan

Ví dụ: Khi dạy học bài “Bảo vệ môi trường sống” (môn Đạo đức, lớp 5), giáoviên tổ chức cho các nhóm học sinh theo cụm dân cư tham gia làm vệ sinh tại nơi các

em sinh sống Sau đó, học sinh ghi lại những công việc đã làm và kết quả với sự xácnhận của gia đình hay tổ tự quản dân cư vào các phiếu rèn luyện và báo cáo Nhờ phântích những phiếu học tập này, giáo viên biết được các em đã thực hiện những hành vi

gì khi tham gia bảo vệ môi trường và kết quả của những việc làm này

Đối với các sản phẩm là hiện thực được cải tạo, giáo viên cần xem xét tình

trạng của sự vật sau khi học sinh thực hiện hành vi, công việc, đối chiếu với hiện trạngtrước đó (nếu có điều kiện), với những yêu cầu đối với hoạt động Nhờ đó, giáo viênnắm bắt được những thông tin về những hành vi, công việc các em đã thực hiện và kếtquả đạt được

Ví dụ: Khi dạy học bài “Bảo vệ môi trường sống” (môn Đạo đức, lớp 5), giáoviên tổ chức cho các nhóm học sinh tham gia làm vệ sinh tại các khu vực khác nhautrong trường Trước khi học sinh lao động, giáo viên cần quan sát hiện trạng của cáckhu vực học sinh sẽ tham gia lao động bảo vệ môi trường Sau khi các em lao độngxong, giáo viên quan sát lại những khu vực đó để biết học sinh đã làm những côngviệc gì và kết quả như thế nào

Nhiệm vụ của học viên

Trả lời câu hỏi và làm bài tập sau:

1 Phân tích đặc điểm của phương pháp đánh giá sản phẩm học tập trong dạyhọc môn Đạo đức

2 Trình bày sự vận dụng phương pháp đánh giá sản phẩm học tập thông quaphiếu học tập và hiện thực được cải tạo qua một bài đạo đức tuỳ chọn

1.4 Sử dụng hình thức kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh đối với môn Đạo đức

1.4.1 Đánh giá thường xuyên

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được đặc điểm, nội dung, phương pháp, hình thức của đánh giáthường xuyên trong dạy học môn Đạo đức

2 Vận dụng được đánh giá thường xuyên vào dạy học các bài đạo đức củachương trình giáo dục mới

Thông tin cơ bản

Đánh giá thường xuyên là một hình thức đánh giá trong dạy học môn Đạo đứcđược thực hiện qua từng hoạt động, tiết học, bài học Như vậy, mỗi một học sinh đềuđược đánh giá một cách thường xuyên, bảo đảm việc giáo dục đạo đức diễn ra liên tục,xuyên suốt

Mục đích của đánh giá thường xuyên là giúp giáo viên, học sinh xác định đượcmức độ được giáo dục của từng học sinh trên cơ sở đối chiếu với mục tiêu, các yêu cầucần đạt theo chương trình môn Đạo đức, từ đó, tác động phù hợp nhằm giúp các em tiến

bộ không ngừng, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả quá trình này

Trong đánh giá thường xuyên môn Đạo đức, ngoài giáo viên, cả học sinh cũng tựđánh giá bản thân và đánh giá lẫn nhau nhằm tạo ra sự thống nhất Bên cạnh đó, trong nhiềutrường hợp, còn có sự tham gia của các lực lượng giáo dục, trước hết là gia đình Chính sựtham gia này của các lực lượng giáo dục giúp cho việc đánh giá trở nên khách quan hơn nhờhọc sinh được đánh giá mọi lúc, mọi nơi Ví dụ, liên quan đến những bài học đạo đức về mốiquan hệ với gia đình, sự đánh giá của gia đình về việc học sinh thực hiện hành vi là cực kỳquan trọng

Nội dung đánh giá thường xuyên trong dạy học môn Đạo đức gồm:

- Các biểu hiện về phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù theo chươngtrình quy định theo từng bài học

- Các yêu cầu cần đạt theo từng nội dung, bài học được quy định trong chươngtrình môn học

Những nội dung này được cụ thể hoá bằng mục tiêu của từng bài đạo đức, thậm

chí mục tiêu của từng hoạt động được tổ chức theo bài đạo đức đó

Ngoài ra, đánh giá thường xuyên còn quan tâm đến quá trình học sinh hoạt động,

nhất là tư duy, để đạt được kết quả hoạt động (kiến thức, kỹ năng, hành vi, thái độ)

Do đó, khi đánh giá học sinh, giáo viên cần căn cứ vào mục tiêu hoạt động, mụctiêu bài học, đối chiếu với kết quả, tính đến các điều kiện thực hiện để xác định được mức

độ được giáo dục của từng em

Trong đánh giá thường xuyên, giáo viên nhất thiết phải vận dụng phối hợp cácphương pháp đánh giá khác nhau, nhờ đó, việc đánh giá mới bảo đảm tính khách quan,nhất là đánh giá hành vi học sinh Bởi vì, các bài học đạo đức liên quan đến các mối quan

hệ đa dạng của các em, trong đó, có nhiều mối quan hệ ngoài nhà trường - gia đình, hàngxóm láng giềng, công trình công cộng, môi trường Khi đó, việc học sinh thực hiện hành

vi đạo đức không có mặt của thầy cô giáo Và, nhờ sự vận dụng phối hợp các phươngpháp, cộng với sự tham gia của các lực lượng giáo dục, cùng với tự đánh giá của học sinhthì hành vi của các em mới có thể được đánh giá khách quan

Sau khi có được thông tin chính xác và đầy đủ về kết quả học tập môn Đạo đứccủa mỗi em, giáo viên cần dự kiến và tiếp tục tác động đến học sinh nhằm giúp từng emkhắc phục những hạn chế để để đạt được những yêu cầu theo bài học và tiến bộ Theo quyđịnh hiện hành, hình thức đánh giá thường xuyên của môn Đạo đức là bằng nhận xét,không cho điểm

Ngoài ra, trong quá trình đánh giá thường xuyên, tuỳ tính chất bài đạo đức, giáoviên cần liên hệ và phối hợp với các lực lượng giáo dục, nhất là gia đình, nhằm bảo đảmhiệu quả giáo dục

Nhiệm vụ của học viên

Trả lời các câu hỏi và làm bài tập sau:

1 Phân tích đặc điểm của đánh giá thường xuyên trong dạy học môn Đạo đức

2 Phân tích nội dung, phương pháp và hình thức của đánh giá thường xuyêntrong dạy học môn Đạo đức

3 Trình bày sự vận dụng đánh giá thường xuyên qua một bài đạo đức tuỳ chọn

1.4.2 Đánh giá định kỳ

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có khả năng:

1 Phân tích được đặc điểm, nội dung, phương pháp, hình thức của đánh giáđịnh kỳ trong dạy học môn Đạo đức

2 Vận dụng được đánh giá định kỳ vào dạy học môn Đạo đức

Thông tin cơ bản

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đánh giá định kỳ đối với môn Đạođức được thực hiện vào bốn thời điểm: giữa học kỳ 1, cuối học kỳ 1, giữa học kỳ 2 vàcuối năm học

Nội dung đánh giá định kỳ bao gồm:

- Các biểu hiện về phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù theo chươngtrình quy định theo các nội dung, bài đã học

- Các yêu cầu cần đạt theo các nội dung, bài đã học được quy định trong chươngtrình môn học

Trên cơ sở đánh giá thường xuyên, đối chiếu mức độ hoàn thành nhiệm vụ, kếtquả đạt được của học sinh với mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chương trình môn Đạođức, giáo viên đưa ra đánh giá cá nhân học sinh theo một trong các mức sau:

- Hoàn thành tốt: Thực hiện tốt các yêu cầu học tập của môn Đạo đức

- Hoàn thành: Thực hiện được các yêu cầu học tập của môn Đạo đức

- Chưa hoàn thành: Chưa thực hiện được một số yêu cầu học tập của môn Đạođức

Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần ghi nhận sự tiến bộ của học sinh sau một thờigian học tập (học kỳ, năm học)

Những phương pháp kiểm tra, đánh giá thường được vận dụng trong đánh giáđịnh kỳ môn Đạo đức là vấn đáp, kiểm tra viết

Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đánh giá định kỳ không cho điểm

Nhiệm vụ của học viên

Trả lời các câu hỏi và làm bài tập sau:

1 Phân tích đặc điểm của đánh giá định kỳ trong dạy học môn Đạo đức

2 Phân tích nội dung, phương pháp và hình thức của đánh giá định kỳ trongdạy học môn Đạo đức

3 Trình bày sự vận dụng đánh giá định kỳ qua một học kỳ trong dạy học mônĐạo đức

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CÔNG CỤ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP VÀ SỰ TIẾN BỘ CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC VỀ PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC

2.1 Các câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh tiểu học trong dạy học môn Đạo đức

2.1.1 Tìm hiểu đặc điểm của câu hỏi, bài tập theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Đạo đức

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có thể: Trình bày được một số đặcđiểm của câu hỏi, bài tập theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Đạođức

Thông tin cơ bản

Trong dạy học môn Đạo đức, việc sử dụng câu hỏi, bài tập sẽ có nhiều ý nghĩanếu GV xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập đa dạng, chất lượng câu hỏi, bài tập tốt, sửdụng câu hỏi, bài tập đúng chỗ và có sự liên kết phù hợp trong bài học Theo lí luậndạy học nói chung và dạy học môn Đạo đức ở tiểu học nói riêng, câu hỏi, bài tập theođịnh hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Đạo đức có những đặc điểm cơ bảnsau:

a Yêu cầu của câu hỏi, bài tập

- Liên kết các nội dung học tập qua suốt các năm học

- Làm nhận biết, đánh giá được sự gia tăng của năng lực

- Vận dụng thường xuyên cái đã học

c Hỗ trợ cá nhân hóa việc học tập

- Chẩn đoán và khuyến khích cá nhân học tập

- Tạo khả năng trách nhiệm đối với việc học của bản thân

- Sử dụng sai lầm như là cơ hội để học tập và cải thiện, phát triển bản thân

d Xây dựng câu hỏi, bài tập trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của chương trình môn Đạo đức

- Bám sát mục tiêu và yêu cầu cần đạt của môn Đạo đức;

- Linh hoạt thay đổi theo các mục đích khác nhau của bài Đạo đức: Câu hỏi, bàitập khám phá hình thành tri thức về CMHV đạo đức; câu hỏi, bài tập mở rộng; câu hỏi– bài tập thực hành kĩ năng, hành vi; câu hỏi, bài tập vận dụng bài học đạo đức…

đ Chú trọng đến cả những bài tập phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh

- Tăng cường năng lực giao tiếp, hợp tác thông qua những bài tập làm việcnhóm

- Lập luận, lí giải, trình bày quan điểm riêng liên quan đến việc thực hiệnCMHV đạo đức

e Tích cực hóa hoạt động nhận thức về CMHV đạo đức gắn với thực tiễn cuộc sống

- Liên quan đến giải quyết vấn đề và vận dụng

- Kết nối với kinh nghiệm đời sống

- Phát triển các chiến lược tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề

g Gợi mở những con đường và giải pháp khác nhau

- Gợi mở vấn đề;

- Tạo cơ hội để HS độc lập tìm hiểu;

- Tạo không gian mở cho giờ học, khuyến khích các ý tưởng sáng tạo, các conđường, giải pháp khác nhau cho HS

h Phân hóa nội tại

- Gắn với tình huống và bối cảnh thực tiễn;

- Phân hoá bên trong, chú ý tới các đối tượng riêng biệt, cá nhân hóa người họctrên lớp, phù hợp với từng đối tượng để tăng hiệu quả dạy học môn Đạo đức

Nhiệm vụ của học viên

1 Trong dạy học môn Đạo đức, câu hỏi, bài tập theo định hướng phát triểnnăng lực có các đặc điểm như thế nào?

2.1.2 Các mức độ trong câu hỏi, bài tập theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Đạo đức

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có thể:

1 Trình bày các mức độ của quá trình nhận thức và các bậc trình độ nhận thứctương ứng

2 Phân tích các mức độ câu hỏi, bài tập trong môn Đạo đức theo 4 cấp độ tưduy của thang đánh giá Boleslaw Niemierko

Thông tin cơ bản

Theo quan điểm tư duy biện chứng, hoạt động nhận thức của con người đi từtrực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn Conđường nhận thức đó được thực hiện qua các giai đoạn từ đơn giản đến phức tạp, từthấp đến cao, từ cụ thể đến trừu tượng, từ hình thức bên ngoài đến bản chất bên trong

Có thể chia các mức độ của quá trình nhận thức và các bậc trình độ nhận nhận thứctương ứng như sau:

Các mức quá

trình nhận

thức

Các bậc trình độ nhận thức

 Nhận biết lại cái gì đã học theo cách thứckhông thay đổi

 Tái tạo lại cái đã học theo cách thức khôngthay đổi

2 Xử lý thông

tin

Hiểu và vận dụng

Nắm bắt ý nghĩaVận dụng

 Đánh giá một hoàn cảnh, tình huống thông quanhững tiêu chí riêng

Dựa trên các bậc nhận thức và chú ý đến đặc điểm của học tập định hướng pháttriển năng lực trong môn Đạo đức, có thể xây dựng câu hỏi, bài tập theo các bậc nhưsau:

* Các câu hỏi, bài tập dạng nhận biết, tái hiện tri thức về CMHV đạo đức: Yêu

cầu HS nêu và tái hiện tri thức về CMHV đạo đức trong bài

* Các câu hỏi, bài tập hiểu về CMHV đạo đức: Các câu hỏi – bài tập yêu cầu

học sinh giải thích, minh hoạ, phân biệt mức độ đúng/ sai; phù hợp/ không phù hợp, dựđoán liên quan đến CMHV đạo đức trong bài

* Các câu hỏi, bài tập rèn luyện kĩ năng, hành vi đạo đức liên quan CMHV đạo đức trong bài: Các câu hỏi, bài tập vận dụng tri thức về chuẩn mực hành vi đạo đức để

tự liên hệ bản thân; nhận xét, đánh giá hành vi người khác, thực hiện các thao tác, hànhđộng theo mẫu hành vi đạo đức; phân tích, đánh giá và đưa ra cách ứng xử phù hợpvới những tình huống đạo đức gắn với thực tiễn Các bài tập này nhằm củng cố tri thức

về chuẩn mực hành vi và rèn luyện kỹ năng cơ bản liên quan đến CMHV đạo đứctrong bài, bước đầu đòi hỏi khả năng vận dụng sáng tạo của người học

* Các câu hỏi, bài tập gắn với việc thực hiện, vận dụng tri thức về CMHV đạo đức để giải quyết các tình huống, vấn đề có liên quan trong cuộc sống hằng ngày:

Các bài tập này yêu cầu HS vận dụng bài học đạo đức vào việc thực hiện hành độngtrong cuộc sống hằng ngày phù hợp với CMHV được học, giải quyết vấn đề gắn vớicác bối cảnh và tình huống thực tiễn Những bài tập này là những bài tập mở, tạo cơhội cho nhiều cách tiếp cận, nhiều con đường thực hiện vận dụng bài học đạo đức vàocuộc sống

Dựa trên mục tiêu, đặc điểm của môn Đạo đức được nêu ra trong chương trìnhGDPT 2018, có thể mô tả các mức độ câu hỏi, bài tập theo định hướng phát triển nănglực trong môn Đạo đức tương ứng với các động từ, câu lệnh thường dùng trong câuhỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá môn Đạo đức như sau:

Các mức độ câu

hỏi, bài tập

Mô tả Động từ, câu lệnh của câu hỏi, bài tập

thường dùng trong môn Đạo đức

Mức độ 1 Câu hỏi, bài tập

dạng nhận biết, tái

hiện tri thức vềCMHV đạo đức

- Nêu/ trình bày/viết ra/ lựa chọn câu trả lờiđúng có liên quan đến biểu hiện, ý nghĩa,cách thực hiện chuẩn mực hành vi đạo đức

- Giải thích về ý nghĩa của việc thực hiệnCMHV đạo đức

Các mức độ câu

hỏi, bài tập

Mô tả Động từ, câu lệnh của câu hỏi, bài tập

thường dùng trong môn Đạo đức

Mức độ 2 Câu hỏi, bài tập hiểu

về CMHV đạo đức,

từ đó rèn luyện kĩ

năng, hành vi đạođức trong một sốtình huống, vấn đề

có nội dung tươngtự

- Phân biệt, đánh giá những việc làmđúng/ sai; phù hợp/ không phù hợp, tìnhhuống nên làm/ không nên làm liên quanđến CMHV đạo đức;

- Dự đoán điều sẽ xảy ra trong một số tìnhhuống đạo đức

- Nói hoặc viết cảm nghĩ về một câuchuyện, tình huống, hành động, phát biểuliên quan đến bài đạo đức

- Tự đánh giá bản thân, liên hệ việc thựchiện CMHV đạo đức

- Thực hiện các thao tác, hành động theomẫu hành vi đạo đức

- Xử lý tình huống đạo đức tương tự trongcuộc sống

- Điều tra, phân tích thực trạng một vấn đềtrong cuộc sống liên quan đến bài đạođức;

- Lập kế hoạch thực hiện rèn luyện, dự ánliên quan đến bài đạo đức

- Thực hiện rèn luyện, tiến hành tham giacác dự án liên quan đến bài đạo đức

Nhiệm vụ của học viên

1 Trình bày các mức độ của quá trình nhận thức và các bậc trình độ nhận thứctương ứng

2 Trình bày các mức độ câu hỏi, bài tập trong môn Đạo đức theo 3 mức độđược quy định trong Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT

3 Nghiên cứu nội dung chương trình môn Đạo đức ở tiểu học và lấy ví dụ vềcác mức độ câu hỏi, bài tập trong môn Đạo đức theo 3 mức độ được quy định trongThông tư 27/2020/TT-BGDĐT.

2.2 Xây dựng câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh tiểu học trong dạy học môn Đạo đức

2.2.1 Quy trình và kĩ thuật xây dựng câu hỏi, bài tập kiểm tra tự luận

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động này, học viên có thể:

1 Trình bày được đặc điểm của câu hỏi, bài tập tự luận

2 Nêu vai trò của câu hỏi, bài tập tự luận trong dạy học môn Đạo đức

3 Thiết kế được câu hỏi, bài tập tự luận theo 4 mức độ trong dạy học môn Đạođức

Thông tin cơ bản

Tự luận là hình thức kiểm tra quen thuộc, có tính truyền thống, được sử dụngrộng rãi trong kiểm tra đánh giá của các môn học, trong đó có môn Đạo đức Thôngqua các câu hỏi, bài tập tự luận, HS nhớ lại, sắp xếp lại, vận dụng những tri thức và kĩnăng đã học để giải quyết vấn đề, suy luận, phân tích, giải thích theo ý kiến cá nhân cóliên quan đến bài đạo đức

- Ưu điểm

+ Người ra đề mất ít thời gian ra đề và dễ dàng đưa ra câu hỏi, bài tập

+ Nếu sử dụng một cách hợp lí, câu hỏi, bài tập tự luận trong môn Đạo đức cóthể đánh giá được phẩm chất và năng lực sáng tạo trong giải quyết vấn đề của học sinhliên quan đến chuẩn mực đạo đức, kĩ năng sống được học Vì để trả lời câu hỏi – bàitập tự luận, học sinh phải đưa ra câu trả lời độc lập của cá nhân nên có tác dụng pháttriển kĩ năng diễn đạt, trình bày ý tưởng ; kĩ năng phân tích, tổng hợp; khả năng suyluận, liên tưởng, ở học sinh

+ Câu hỏi, bài tập tự luận còn giúp giáo viên dễ dàng nhận thấy những nhượcđiểm, hạn chế trong nhận thức, thái độ cũng như trong tư duy của học sinh để kịp thờiđiều chỉnh việc dạy và học

- Nhược điểm

+ Câu hỏi, bài tập tự luận thường chỉ chỉ kiểm tra được nội dung đã học trongmột phạm vi hẹp và học sinh mất nhiều thời gian để trả lời cho một câu hỏi;

+ Các câu trả lời của học sinh có thể rất đa dạng, giáo viên mất nhiều thời gian

chấm bài nên việc đánh giá có thể thiếu chính xác

Vì vậy, giáo viên cần khắc phục những nhược điểm của hình thức kiểm tra tự

luận bằng cách phải xây dựng câu hỏi, đáp án rất chi tiết, rõ ràng và phải tôn trọng các

cách trình bày, suy nghĩ của học sinh, tránh đánh giá tuỳ tiện hoặc thiên vị

Có thể mô tả khái quát các mức độ của câu hỏi tự luận trong môn Đạo đức

thông qua bảng sau:

Các mức độ

câu hỏi, bài

tập tự luận

Câu hỏi, bài

Bài: Kính trọng thầy giáo, cô giáo (lớp 2):

1 Thế nào là kính trọng thầy giáo, cô giáo?

………

2 Nêu những biểu hiện của sự kính trọng thầygiáo, cô giáo?

……….Câu hỏi, bài

hệ, đánh giá bản thân và ngườikhác trong một vấn đề, tìnhhuống có liên quan đến bài đạođức phù hợp với lứa tuổi hoặcđưa ra cách ứng xử phù hợptrong một tình huống cụ thể

Bài: Quan tâm hàng xóm, láng giềng (lớp 3):

- Em hiểu như thế nào về câu tục ngữ: “Hàng xómláng giềng tối lửa tắt đèn có nhau”? Cho ví dụ

………Bài: Giữ lời hứa (lớp 3):

- Có ý kiến cho rằng: “Chỉ cần giữ lời hứa vớingười mình quen biết” Em có đồng ý với ý kiến đókhông? Vì sao?

………Bài: Yêu quý bạn bè (lớp 2):

1 Kể về một người bạn thân của em Em đãlàm gì để thể hiện sự gắn kết, yêu quý bạn?

………

2 Hùng học rất giỏi nên bạn chỉ thích chơicùng các bạn học giỏi như mình Em có đồng tình vớicách ứng xử của Hùng hay không? Vì sao?

………

Các mức độ

câu hỏi, bài

tập tự luận

3 Mấy hôm nay vào giờ ra chơi, Hoa thườngngồi trong lớp để vẽ tranh hoặc chơi một mình,không vui vẻ ra ngoài chơi cùng các bạn như thườngngày Nếu em là bạn học cùng lớp với Hoa thì em sẽlàm gì? Vì sao?

………Câu hỏi, bài

Bài: Tuân thủ quy tắc an toàn giao thông (lớp 3):Quan sát việc tham gia giao thông của người dân nơi

em ở và hoàn thành bảng sau:

Bài: Bảo vệ môi trường sống (lớp 3)

Cùng bạn đề xuất và thực hiện mộtviệc làm để giữ gìn, bảo vệ môi trường ởtrường hoặc nơi em ở

………

Nhiệm vụ của học viên

1 Trình bày đặc điểm, vai trò của câu hỏi, bài tập tự luận trong dạy học môn

Đạo đức

2 Nghiên cứu chương trình môn Đạo đức lớp 2 và chọn một mạch nội dung để

thiết kế các câu hỏi, bài tập tự luận theo 4 mức độ

2.2.2 Tìm hiểu quy trình và kĩ thuật xây dựng câu hỏi, bài tập trắc nghiệm

khách quan

Mục tiêu hoạt động

Sau khi nghiên cứu hoạt động, học viên có thể:

1 Trình bày đặc điểm, vai trò của câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan trong

dạy học môn Đạo đức

2 Phân tích đặc điểm và kĩ thuật thiết kế các loại câu hỏi, bài tập trắc nghiệm

khách quan trong dạy học môn Đạo đức

Nơi

quan

sát

Những việclàm tuân thủquy tắcATGT

Những việclàm chưatuân thủ quytắc ATGT

Việc em

có thể làm

để giúpmọi ngườituân thủquy tắcATGT

3 Thiết kế các câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan trong dạy học môn Đạo

đức

Thông tin cơ bản

Trắc nghiệm khách quan là một phương tiện đo lường khả năng học tập của học

sinh một cách tương đối chính xác nhờ các đáp án do bài trắc nghiệm tạo ra, không bị

chi phối bởi tác động của người chấm bài Các câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan

thường có những phương án, câu trả lời đã được cho trước và HS lựa chọn phương án

đúng từ những câu trả lời đã có Trắc nghiệm khách quan có ưu điểm và nhược điểm

như sau:

* Ưu điểm:

- Có độ tin cậy và giá trị đo lường khả năng học tập của học sinh cao

- Giúp GV xác định và đánh giá chính xác, khách quan

- Có thể kiểm tra và đánh giá nhanh trên quy mô số lượng học sinh lớn

* Nhược điểm:

- Khó đánh giá được phẩm chất học sinh;

- Khó đánh giá được năng lực sáng tạo của người học

- Đòi hỏi kĩ năng thiết kế câu hỏi, bài tập khó hơn và mất nhiều thời gian hơn tự

luận

Trong dạy học môn Đạo đức, có thể thiết kế các loại câu hỏi trắc nghiệm khách

quan như: trắc nghiệm nhiều lựa chọn; trắc nghiệm đúng, sai; trắc nghiệm điền khuyết;

trắc nghiệm ghép đôi Có thể tóm tắt khái quát đặc điểm và những lưu ý khi thiết kế

câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan qua bảng sau:

5 phương án trả lời cho sẵn,trong đó chỉ có một phương

án trả lời đúng hoặc đúngnhất, các phương án khác

Nhịn ăn sáng hằng ngày để lấy tiền giúp

đỡ

là các lỗi học sinh hay mắcphải

- Trắc nghiệm này có thểdùng để đánh giá HS ở mức

độ tư duy khác nhau: biết,hiểu, vận dụng

Không chê bai, giúp đỡ họ bằng những

Kệ em bé, cứ đi thẳng về nhà

Dắt em bé đến gặp một người lạ bất kì

để nhờ giúp rồi đi luôn về nhà

Hỏi em bé về số điện thoại của người

thân hoặc dẫn em đến chỗ các chú công

an, bảo vệ hoặc một gia đình gần đó đểnhờ giúp đỡ

- Trắc nghiệm đúng- saithường chỉ đánh giá HS ởmức độ “biết”,

Giữ lời hứa (lớp 3)Điền chữ Đ hoặc S vào ô trống tươngứng dưới dây:

Chỉ cần giữ lời hứa với những người

thân trong gia đình

Khi đã hứa với ai thì cần quyết tâm thực

hiện điều đã hứa

Giữ lời hứa là thể hiện sự tự trọng và tôn

trọng người khác

Các loại câu

hỏi, bài tập

TNKQ

Lời hứa có thể nói với mọi người bất kì

dễ của CMHV đạo đức đốivới HS

- Trắc nghiệm điền khuyết

họ đã hi sinh thân mình cho ……… cuảdân tộc Nhờ đó, các em mới được sống,học tập, vui chơi ……… như ngày hômnay

và câu trả lời (hay câu lựachọn), HS cần lựa chọn sựtương ứng giữa hai cộtthông tin để nối chúng lạivới nhau sao cho phù hợp

- Trắc nghiệm ghép đôi cóthể đánh giá HS ở cấp độbiết và hiểu

Yêu quý bạn bè (lớp 2)Nêu cách giúp đỡ bạn gặp khó khăn bằng cáchnối nội dung ở cột A với việc làm phù hợp ở cộtB

Nhiệm vụ thực hiện hoạt động

1 Câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan có vai trò như thế nào trong dạy họcmôn Đạo đức

2 Có các loại câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan nào? Trình bày nhữnglưu ý khi thiết kế từng loại câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan trong dạy học mônĐạo đức

3 Nghiên cứu chương trình môn Đạo đức lớp 4 và chọn một mạch nội dung đểthiết kế các câu hỏi, bài tập trắc nghiệm khách quan trong dạy học môn Đạo đức

2.3 Xây dựng kế hoạch đánh giá trong một chủ đề môn Đạo đức

2.3.1 Ý nghĩa của việc xây dựng kế hoạch đánh giá trong một chủ đề môn Đạo đức

Kế hoạch đánh giá chủ đề môn Đạo đức là tập hợp các chiến lược, dự kiến cáccông cụ, phương pháp đánh giá của giáo viên nhằm thu thập và phân tích thông tin đểnhận xét, đánh giá việc thực hiện kế hoạch dạy học chủ đề của môn đạo đức; đánh giámức độ hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh tiểu học nhằm đápứng mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chủ đề môn học được quy định trong chương trìnhgiáo dục phổ thông

Xây dựng kế hoạch đánh giá trong một chủ đề môn Đạo đức có ý nghĩa cơ bảnnhư sau:

- Tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc đánh giá phẩm chất, năng lựchọc sinh được hình thành và phát triển trong chủ đề

- Định hướng cho mọi hoạt động thu thập thông tin và đánh gía việc học tậpmôn Đạo đức của học sinh;

- Giúp GV đánh giá kịp thời quá trình, mức độ tiến bộ của mỗi học sinh; xácđịnh mặt mạnh, mặt yếu; nhu cầu, hứng thú và khả năng của từng học sinh để cónhững biện pháp điều chỉnh phương pháp dạy học, phối hợp với gia đình và cộng đồng

để cùng tham gia rèn luyện đạo đức, lối sống cho học sinh

- Định hướng thu thập thông tin để lấy cơ sở thực tế nhằm đánh giá quá trình tổchức và thực hiện mục tiêu dạy học môn Đạo đức của giáo viên; giúp giáo viên tựđánh giá, điều chỉnh và hoàn thiện quá trình tổ chức dạy học môn học

2.3.2 Các bước xây dựng kế hoạch đánh giá trong một chủ đề môn Đạo đức

Để xây dựng kế hoạch đánh giá một chủ đề trong môn Đạo đức, giáo viên cóthể tiến hành theo các bước cơ bản sau:

(1) Xác định mục tiêu, thời gian tổ chức đánh giá Trong bước này, giáo viêncần xác định rõ ràng mục tiêu đánh giá dựa trên phân tích yêu cầu cần đạt về phẩmchất, năng lực chung và năng lực đặc thù của chủ đề trong môn Đạo đức được quyđịnh trong chương trình môn học Các mục tiêu này cần được xác định một cách cụthể, hướng đến hành động, việc làm của học sinh và được mô tả bằng những động từ

có thể đo đạc, lượng hoá và đánh giá được Bên cạnh mục tiêu, giáo viên dự kiến thờigian đánh giá tương ứng với từng mục tiêu cụ thể

(2) Lập bảng kế hoạch kiểm tra, đánh giá trong dạy học chủ đề môn Đạo đứctheo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Ở bước này, giáo viên cầnphân tích mục tiêu chủ đề thành các chỉ báo cụ thể; xác định phương pháp đánh giá; dựkiến số lượng các câu hỏi, bài tập đánh giá tương ứng

(3) Thiết kế và sử dụng công cụ đánh giá theo kế hoạch đã lập: dựa vào bảng kếhoạch kiểm tra, đánh giá được lập, giáo viên thiết kế các câu hỏi, bài tập đánh giátương ứng để đánh giá phẩm chất, năng lực góp phần hình thành và phát triển trongchủ đề môn Đạo đức

Có thể khái quát các bước tiến hành để đánh giá kết quả học tập của học sinhtrong môn Đạo đức theo sơ đồ như sau:

- Trong chương trình GDPT 2018, chủ đề này của môn Đạo đức có các yêu cầu cầnđạt như sau:

- Nêu được những biểu hiện thực hiện đúng nội quy trường, lớp – Biết vì saophải thực hiện đúng nội quy trường, lớp

- Thực hiện đúng nội quy của trường, lớp

- Nhắc nhở bạn bè thực hiện đúng nội quy trường, lớp

Từ yêu cầu cần đạt này, có thể xác định bài học góp phần hình thành và phát triểnnăng lực điều chỉnh hành vi với các mục tiêu cụ thể như sau:

Sau bài học, học sinh:

- Nêu được một số nội quy của trường, lớp.

- Xác định được những biểu hiện của việc thực hiện đúng nội quy trường, lớp

- Giải thích được vì sao phải thực hiện đúng nội quy trường, lớp.

- Liên hệ và tự đánh giá việc thực hiện nội quy trường, lớp của bản thân.

- Nhận xét việc thực hiện nội quy trường, lớp của người khác.

- Xử lý các tình huống liên quan đến việc thực hiện nội quy trường, lớp.

- Thực hiện đúng nội quy của trường, lớp.

- Nhắc nhở bạn bè thực hiện đúng nội quy trường, lớp.

Từ mục tiêu đánh giá trên, xây dựng khung tiêu chí và dự kiến công cụ đánh giánăng lực mà bài học góp phần hình thành và phát triển như sau:

Năng lực Các biểu hiện cụ thể đặc trưng

thể hiện rõ nhất của các chỉ báo

Phương pháp đánh

giá

Câu hỏi, bài tập đánh giá 1.1 Nhận

Câu 1

- Xác định được những biểu hiện của việc thực hiện đúng nội quy trường, lớp.

Câu 2

- Giải thích được vì sao phải thực hiện đúng nội quy trường, lớp

Đánh giá qua trắcnghiệm khách quan

Câu 4

Năng lực Các biểu hiện cụ thể đặc trưng

thể hiện rõ nhất của các chỉ báo

Phương pháp đánh

giá

Câu hỏi, bài tập đánh giá của bản thân

Câu 8

Hệ thống câu hỏi, bài tập kiểm tra theo định hướng phát triển năng lực đối vớichủ đề: Thực hiện nội quy trường, lớp (lớp 1):

Câu 1 Nêu một số nội quy của trường, lớp mà em biết

Câu 2 Điền dấu + vào trước những biểu hiện đúng, dấu – vào trước những biểu hiện chưa phù hợp liên quan đến việc thực hiện đúng nội quy của trường, lớp

Hùng nói: Thực hiện đúng nội quy trường, lớp sẽ giúp học sinh đi học vui vẻ.

Nam nói: Thực hiện đúng nội quy trường, lớp sẽ giúp học sinh học tập an toàn và

tốt hơn.

An nói: Thực hiện đúng nội quy trường, lớp làm giảm thời gian vui chơi ở trường.

Em đồng tình với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

Câu 4 Chia sẻ với bạn về 3 nội quy trường, lớp mà em thực hiện tốt nhất Em đãthực hiện những nội quy đó như thế nào?

Câu 5 Quan sát việc thực hiện nội quy trường, lớp của các bạn xung quanh vànêu tên 5 bạn thực hiện nội quy tốt nhất trong tuần

Câu 6 Hiền rất thích vẽ tranh và không thích học toán Trong giờ học toán, Hiềnthường giấu cô mang tranh ra vẽ Nếu em ngồi cạnh Hiền thì em sẽ làm gì? Đóng vai thểhiện cách ứng xử của em

Câu 7 Em hãy cùng bạn thực hiện tốt nội quy của trường, lớp và hoàn thành Phiếurèn luyện sau:

Câu 8 Cùng nhắc nhở các bạn xung quanh thực hiện tốt nội quy trường, lớp và chia

sẻ việc em đã thực hiện

Các câu hỏi trên được đánh giá có thể kèm theo các công cụ đánh giá như:

Các câu hỏi trên được đánh giá có thể kèm theo các công cụ đánh giá như:

* Đánh giá việc làm, hành động nhóm và cách xử lý tình huống ở bài tập 6 có thể sử dụng phiếu hướng dẫn đánh giá theo các tiêu chí sau:

Cả nhóm tíchcực chụm đầuthảo luận vàchia sẻ ý kiến.

Chỉ có một vài

HS tham giathảo luận

Cả nhóm khôngthảo luận chung,các cá nhânkhông chia sẻ ýkiến với nhau.Đóng vai xử

lý tình huống

trước lớp

- Cả nhóm cùnglên đóng vai;

- Thể hiện đượccách xử lý đúng,lời nói thể hiệnđóng vai rõ ràng

- Phần lớn HStrong nhómcùng lên đóngvai;

- Thể hiện đượccách xử lýđúng, lời nói thểhiện đóng vai rõràng

- Một vài HS lênđóng vai;

- Cách xử lý tìnhhuống đúngnhưng diễn đạtlời nói còn chưa

rõ ràng

- Chỉ có một HSlên đóng vai hoặckhông đưa ra cách

xử lý tình huốngkhông phù hợp

Thảo luận cả

lớp sau đóng

vai

- Nêu được ítnhất 1 ý kiếnnhận xét về cáchđóng vai xử lýtình huống củanhóm khác vàgiải thích rõ ràng

về việc đồng tìnhhay không đồngtình với cách xử

lý của nhóm bạn

- Chưa nêuđược ý kiếnnhận xét nào vềcách đóng vai

xử lý tình

nhóm khác vàgiải thích rõràng về việcđồng tình haykhông đồngtình với cách xử

lý của nhómbạn

- Nêu được ítnhất 1 ý kiếnnhận xét về cáchđóng vai xử lýtình huống của

nhưng chưa giảithích rõ ràng vềviệc đồng tìnhhay không đồngtình với cách xử

lý của nhóm bạn

- Không tham giathảo luận cả lớp

và không nêuđược 1 ý kiếnnhận xét nào vềcách đóng vai xử

lý tình huống củanhóm khác

* Đánh giá việc làm, hành động thực hành, rèn luyện cá nhân ở bài tập 7 có thể sửdụng phiếu hướng dẫn đánh giá theo các tiêu chí sau: