NHẬN DIỆN CHIẾN LƯỢC ẤN ĐỘ - THÁI BÌNH DƯƠNG: NỘI HÀM, THỰC TIỄN TRIỂN KHAI, TÁC ĐỘNG VÀ TRIỂN VỌNG TS Trần Việt Thái, Học viện Ngoại giao,

Các đồng minh của Mỹ rất lo ngại về Trump, về CN bảo hộ, dân tuy nên đã chủ động đ/chỉnh chiến lược.. BẢO VỆ CHỦ QUYỀN, NGĂN CHẶN CÁC QUỐC GIA KHÁC XÂY DỰNG KHU VỰC ẢNH HƯỞNG, TĂNG CƯỜ

NHẬN DIỆN CHIẾN LƯỢC ẤN ĐỘ - THÁI

BÌNH DƯƠNG: NỘI HÀM, THỰC TIỄN TRIỂN

KHAI, TÁC ĐỘNG VÀ TRIỂN VỌNG

TS Trần Việt Thái, Học viện Ngoại giao, Bộ Ngoại giao

3 PHẢN ỨNG VÀ QUAN ĐIỂM CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ IPS

4 THỰC TẾ TRIỂN KHAI, CÁC BIẾN SỐ VÀ TRIỂN VỌNG

5 DỰ BÁO TÁC ĐỘNG

6 VIỆT NAM và IPS: LỢI ÍCH CỦA VN, CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC

1 NHẬN DIỆN: XUẤT XỨ và TÊN GỌI

• TTh D Trump công bố TẦM NHÌN INDO-PACIFIC tại HNCC APEC

tại Đà Nẵng 11/2017

• Thực chất, khái niệm này đã có từ lâu Năm 2007, TTg Nhật đã

từng sử dụng khi thăm Ấn Độ [ tưởng của Nhật về “trục tự do

và thịnh vượng dọc theo không gian Âu – Á và kết hợp sự năng động giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương”

• Chỉ đến khi D Trump lên cầm quyền, Mỹ mới nghiên cứu nghiêm

túc về { tưởng này

• 12/2017, trong NSS, CP Mỹ có đề cập tầm nhìn này, nhưng không

nêu chi tiết nội hàm

NHẬN DIỆN: XUẤT XỨ và TÊN GỌI

• 3/2018: CP Mỹ chính thức gọi tên là “Chiến lược Ấn Độ Dương –

TBD tự do và rộng mở”, (thay cho khái niệm “tầm nhìn”) nhưng thực tế chưa có POA, chưa có nội hàm rõ ràng

• Mỹ bắt đầu cử quan chức đi tham vấn các nơi, trong đó có VN

• 5/2018, APCSS đã tổ chức một cuộc hội thảo lớn, kênh 1,5 về IPS

với sự tham gia của nhiều nhân vật quan trọng của Mỹ để tham vấn và xây dựng nội hàm của IPS

• 2/6/2018, tại Đối thoại Shangrila 17, BTQP James Mattis đã công

bố chính thức một phần nội dung của IPS

Những người chắp bút ban đầu:

MATT POTINGER,

CỐ VẤN TỔNG THỐNG, HỘI ĐỒNG AN NINH

QUỐC GIA

ELBRIDGE A COLBY, PHÓ TRỢ L[ BTQP MỸ, PHỤ TRÁCH CHIẾN LƯỢC VÀ PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG

NHẬN DIỆN: BỐI CẢNH RA ĐỜI

1 Quá trình dịch chuyển quyền lực toàn cầu diễn ra mạnh mẽ; TQ

trỗi dậy bắt đầu thách thức vị trí số 1 của Mỹ (vượt 60% GDP

của Mỹ); thay đổi tương quan và tập hợp lực lượng Gây lo ngại cho Mỹ, buộc Mỹ phải có chiến lược mạnh mẽ, quyết liệt hơn

2 D Trump chỉ trích các CQ tiền nhiệm, phản bác tư duy “kiên

nhẫn chiến lược” Mỹ đã đánh giá lại nguy cơ từ TQ, chuyển

sang “cạnh tranh chiến lược toàn diện”

3 Các đồng minh của Mỹ rất lo ngại về Trump, về CN bảo hộ, dân

tuy nên đã chủ động đ/chỉnh chiến lược Vai trò của Nhật Bản

4 Tầm quan trọng của Ấn Độ/Ấn Độ Dương được nâng lên

2 NỘI HÀM IPS CỦA MỸ:

+ TỰ DO: GỒM 2 THÀNH TỐ CƠ BẢN

1 CÁC QUỐC GIA KHU VỰC TỰ DO (FREEDOM OF STATES FROM

COERSION): KHÔNG CHỊU SỰ ÁP ĐẶT, ĐE DỌA CỦA BẤT KZ QUỐC GIA NÀO BẢO VỆ CHỦ QUYỀN, NGĂN CHẶN CÁC QUỐC GIA

KHÁC XÂY DỰNG KHU VỰC ẢNH HƯỞNG, TĂNG CƯỜNG CẤU

TRÚC KHU VỰC, GIẢI QUYẾT HÒA BÌNH TRANH CHẤP PHÙ HỢP VỚI LUẬT QUỐC TẾ

2 NGƯỜI DÂN TỰ DO HƠN (FREER PEOPLE): THÚC ĐẨY CÁC

QUYỀN CƠ QUẢN, CÁC GIÁ TRỊ DÂN CHỦ VÀ QUẢN TRỊ TỐT

NỘI HÀM IPS CỦA MỸ:

++ RỘNG MỞ: 4 THÀNH TỐ CƠ BẢN

1 CỞI MỞ ĐỐI VỚI CÁC GIÁ TRỊ CHUNG (OPEN COMMONS): BẢO ĐẢM CÁC

TUYẾN HÀNG HẢI, ĐƯỜNG KHÔNG, KHÔNG GIAN MẠNG RỘNG MỞ

2 THƯƠNG MẠI MỞ (OPEN TRADE): THÚC ĐẨY THƯƠNG MẠI TỰ DO,

BÌNH ĐẲNG VÀ CÓ ĐI CÓ LẠI

3 HẬU CẦN MỞ (OPEN LOGISTICS): THÚC ĐẨY CÁC DỰ ÁN KẾT NỐI THỰC

SỰ GÓP PHẦN THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ, HỘI NHẬP KHU VỰC

4 ĐẦU TƯ MỞ (OPEN INVESTMENT): KHUYẾN KHÍCH CÁC QUỐC GIA

TRONG KHU VỰC XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ RỘNG MỞ VÀ KINH

TẾ THỊ TRƯỜNG

NỘI HÀM IPS CỦA MỸ:

QUẢN TRỊ VÀ HỢP TÁC:

1 CỦNG CỐ ASEAN VÀ APEC NHƯ LÀ 2 TRỤ CỘT CỦA CẤU TRÚC

KHU VỰC DỰA TRÊN LUẬT PHÁP QUỐC TẾ

2 THÀNH LẬP CÁC MẠNG LƯỚI ĐỐI TÁC ĐỂ THÚC ĐẨY CÁC

MỤC TIÊU VỀ PHÁT TRIỂN, AN NINH VÀ KINH TẾ CHUNG

3 XÂY DỰNG CÁC CHƯƠNG TRÌNH HỢP TÁC, THÚC ĐẨY PHÁP

QUYỀN, QUẢN TRỊ TỐT, CÁC QUYỀN CƠ BẢN VÀ CÁC GIÁ TRỊ DÂN CHỦ

NỘI HÀM IPS CỦA MỸ:

CAN DỰ KINH TẾ (ECONOMIC ENGAGEMENT):

1 CÁC CHƯƠNG TRÌNH CẢI THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ VÀ

THÚC ĐẨY SÁNG TẠO, XÂY DỰNG TINH THẦN KINH DOANH, ĐẦU TƯ TỪ KHU VỰC TƯ NHÂN,

2 TẠO THUẬN LỢI CHO CÁC DỰ ÁN KẾT NỐI CÓ GIÁ TRỊ TỐT

NHẤT VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

3 THÚC ĐẨY CÁC THỎA THUẬN THƯƠNG MẠI TỰ DO, BÌNH

ĐẲNG VÀ CÓ ĐI CÓ LẠI, TIẾN HÀNH BẢO VỆ VÀ TĂNG

CƯỜNG CÁC NGUYÊN TẮC CỦA THƯƠNG MẠI TỰ DO

BẢN CHẤT, MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC

HAWAII GUAM

DARWIN

NÓI TÓM LẠI: MỸ NHẤN MẠNH

• Nguyên tắc: Chính trị: Mỹ ủng hộ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ

các nước; rule of law… Kinh tế: Bình đẳng/Chỉ trích TQ…

• Mỹ muốn mở rộng sự quan tâm chung đối với không gian biển

(Maritime commons), đặc biệt là trợ giúp các nước ven biển xây dựng năng lực trên biển

• Tăng cường khả năng phối hợp, hợp đồng trong vận hành, tác

chiến ở khu vực (đặc biệt là bán, chuyển giao công nghệ, trang thiết bị cho các nước)

• Thượng tôn pháp luật, thúc đẩy pháp quyền, xã hội dân sự,

minh bạch hóa

• Thúc đẩy phát triển kinh tế do khu vực tư nhân dẫn dắt

NÓI TÓM LẠI: MỸ NHẤN MẠNH

• Đ/với các cơ chế khu vực: Đặt ASEAN/APEC ở vị trí cao; nhấn

mạnh tầm quan trọng của các cơ chế đa phương

• Đông Bắc Á: Củng cố liên minh với Nhật Bản và Hàn Quốc; tập

trung đối với thách thức từ Nhật Bản

• Đông Nam Á: Khôi phục quan hệ đồng minh ngoài NATO với

PLP và TL; tìm kiếm đối tác mới (nhất là VN, Indonesia…); giúp củng cố ASEAN và an ninh khu vực

• Châu Đại Dương: Australia và NZL; Nam Á: Hoan nghênh vai

trò lớn hơn của Ấn Độ

• Đối với Trung Quốc: Không loại trừ vai trò của TQ, nhưng phải

tôn trọng luật chơi

CHIẾN LƯỢC ẤN – THÁI CỦA NHẬT:

CHIẾN LƯỢC ẤN – THÁI

TỰ DO VÀ RỘNG MỞ CỦA NHẬT BẢN

MỤC TIÊU:

1 HÒA BÌNH, ỔN ĐỊNH, TỰ DO VÀ MỞ CHO TẤT CẢ CÁC BÊN (*)

2 GẮN KẾT ẤN ĐỘ DƯƠNG VÀ THÁI BÌNH DƯƠNG

3 DUY TRÌ TRẬT TỰ DỰA TRÊN LUẬT PHÁP VÀ CHUẨN MỰC QUỐC TẾ

4 VAI TRÒ LỚN HƠN CỦA NHẬT BẢN

BA TRỤ CỘT: + PHỔ BIẾN VÀ ĐỊNH HÌNH CÁC GIÁ TRỊ CƠ BẢN NHƯ THƯỢNG TÔN PHÁP LUẬT VÀ TỰ DO, AN TOÀN HÀNG HẢI, HÀNG

KHÔNG:

1 PHỐI HỢP ĐỂ ĐƯA RA CÁC THÔNG ĐIỆP CHUNG TẠI CÁC DIỄN ĐÀN

2 TĂNG CƯỜNG LIÊN KẾT VỚI ĐỒNG MINH VÀ CÁC NƯỚC CÙNG

QUAN ĐIỂM

CHIẾN LƯỢC ẤN – THÁI CỦA NHẬT BẢN

TRỤ CỘT 2: TĂNG CƯỜNG SỰ PHỒN VINH KINH TẾ

1 TĂNG CƯỜNG KẾT NỐI HẠ TẦNG CƠ SỞ

2 TĂNG CƯỜNG GẮN KẾT KINH TẾ

3 XÚC TIẾN ĐẦU TƯ THÔNG QUA HOÀN THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ

KINH DOANH

TRỤ CỘT 3: ĐẢM BẢO HÒA BÌNH VÀ ỔN ĐỊNH

1 TĂNG CƯỜNG HỢP TÁC GIAO LƯU QUỐC PHÒNG, TRỌNG TÂM LÀ LĨNH

VỰC BIỂN;

2 HỖ TRỢ NÂNG CAO NĂNG LỰC CHO CÁC NƯỚC THÀNH VIÊN;

3 TĂNG CƯỜNG HỢP TÁC VỀ CỨU TRỢ THẢM HỌA, VIỆN TRỢ NHÂN ĐẠO…

4 HỢP TÁC TÌNH BÁO VÀ TĂNG CƯỜNG CHỐNG KHỦNG BỐ…

3 PHẢN ỨNG CỦA CÁC NƯỚC

• CÁC NƯỚC ASEAN: Ban đầu rất thận trọng, phân hóa; Đến nay đã

bàn nhiều lần, kể cả ở cấp SOM và Ngoại trưởng Đã nhận thức rõ hơn về sự cần thiết phải có lập trường chung của ASEAN về IPS Indonesia đang phát huy vai trò điều phối Sẽ nhắc trong TBC vào 11/2018 tại SGP và có thể có stand-alone statement về IPS vào

2019 tại TL

• Ấn Độ: Chỉ coi IPS là một khái niệm nặng về địa l{/lịch sử/văn hóa

• Trung Quốc: Chưa bộc lộ rõ hẳn, nhưng rõ ràng không thích IPS

của Mỹ, Nhật; có vẻ nghiêng về khái niệm IP của Ấn Độ

• Australia, NZL… cơ bản ủng hộ…

• Việt Nam: Chịu sức ép lớn về việc đưa ra quan điểm, l/trường

4 THỰC TIỄN TRIỂN KHAI, BIẾN SỐ…

• MỸ: Từ sau Đối thoại Shangri-la 17 tại SGP đến nay, Mỹ bắt đầu

triển khai ngày càng thực chất, quyết liệt; đưa thêm nhiều thành

tố mới vào IPS, có những bước điều chỉnh rất cơ bản:

• 6/7/2018: Phát động chiến tranh thương mại Mỹ - Trung

• Tại ARF 8/2018 ở Singapore: Đưa ra quỹ 300 triệu USD để trợ giúp

về an ninh cho ASEAN; quỹ 113 triệu USD để trợ giúp kinh tế…

• 9/2018: QH Mỹ thông qua luật BUILD, gói 60 tỷ USD để cạnh tranh

với TQ về kết nối hạ tầng

• 10/2018: TTh Trump thay đổi quan điểm về viện trợ phát triển,

điều chỉnh lập trường trong các vấn đề liên quan tới TQ theo

hướng cứng rắn hơn rất nhiều…

4 THỰC TIỄN TRIỂN KHAI, BIẾN SỐ…

• Đặc biệt: Phát biểu của Phó TTg Mike Pence tại Viện Hudson đầu

10/2018 không khác gì một lời tuyên chiến với TQ

• NHẬT BẢN và các đồng minh khác của Mỹ như ANH, PHÁP cũng

cứng rắn hơn với TQ rất nhiều Điều này đang đẩy TQ vào một tình huống rất khó khăn

• 3 BIẾN SỐ QUAN TRỌNG CẦN THEO DÕI CHẶT:

• Một là, nhân tố nội bộ Mỹ, đặc biệt là cuộc bầu cử giữa kz

6/11/2018 tới

• Hai là, phản ứng của Trung Quốc (cả công khai và không công khai)

• Ba là, mức độ hưởng ứng của các đồng minh, đối tác của Mỹ

5 DỰ BÁO TÁC ĐỘNG…

Hiện hãy còn quá sớm để đánh giá tác động, kết quả của việc Mỹ,

Nhật triển khai IPS, nhưng đã bắt đầu nhận diện được 1 vài điểm:

• Về quan hệ Mỹ - Trung: Đang cạnh tranh ngày càng quyết liệt Câu

hỏi: Liệu khuôn khổ hợp tác – đấu tranh Mỹ - TQ có còn không?

• Về an ninh quốc phòng: Tác động tới thế bố trí lực lượng trên thực

địa (rất rõ, nhất là sau Đạo luật ủy quyền QP mới của Mỹ)

• Về đối ngoại: Một số nước đã bắt đầu “đánh võng”, nhất là PLP,

Malaysia…

• Về kinh tế - thương mại: Sự dịch chuyển sản xuất, đầu tư, nguồn

tài chính cho kết nối đa dạng hơn

• Các vấn đề khác

6 VIỆT NAM VÀ IPS

LỢI ÍCH CỦA VIỆT NAM:

1 HÒA BÌNH, ỔN ĐỊNH VÀ PHÁT TRIỂN Ở KHU VỰC, KHÔNG MUỐN

BỊ KẸT HOẶC PHẢI CHỌN BÊN GIỮA CÁC NƯỚC LỚN

2 SỰ HIỆN DIỆN (PHYSICAL PRESENSE) CỦA MỸ Ở KHU VỰC (Lưu ý

tư duy mới: Mỹ hiện chỉ cần ACCESS, không cần MILITARY BASE)

3 XÂY DỰNG NĂNG LỰC (CAPACITY-BUILDING), nhất là trên biển

và kết nối hạ tầng và phát triển

4 CÁC LỢI ÍCH LIÊN QUAN TỚI HNQT như LUẬT PHÁP, CHUẨN MỰC

QUỐC TẾ, MỘT ASEAN MẠNH, ĐOÀN KẾT…

5 VỊ THẾ ĐỐI NGOẠI CỦA VN ĐƯỢC NÂNG CAO (Mỹ cần VN hơn

bao giờ hết)

6 VIỆT NAM VÀ IPS

1 NHẬN XÉT CHUNG: Về tổng thể IPS là rất có lợi cho VN trên

nhiều phương diện

2 CƠ HỘI: Trên hầu hết các phương diện (kinh tế-thương mại; an

ninh-quốc phòng; hợp tác chuyên ngành; xây dựng năng lực…)

3 THÁCH THỨC: Nguy cơ bị kẹt, phải chọn bên; tập hợp lực lượng

ở khu vực đang thay đổi theo hướng nhanh chóng, rất quyết liệt

và phức tạp Sẽ khó cho VN hơn

4 Hơn nữa, tuy đã là chiến lược, nhưng Mỹ chưa thực sự công bố

POA và nhiều nội hàm chi tiết vẫn đang được xây dựng ASEAN chưa hẳn đã đồng thuận

5 CẦN TIẾP TỤC THEO DÕI, ĐÁNH GIÁ KỸ HƠN

6 VIỆT NAM VÀ IPS

1 TRƯỚC MẮT: CẦN XÂY DỰNG SỚM MỘT HOẶC MỘT VÀI THÔNG

ĐIỆP CHO LÃNH ĐẠO CẤP CAO KHI TIẾP XÚC ĐỐI NGOẠI

2 CẦN CHỌN NGAY MỘT VÀI ƯU TIÊN ĐỂ THÚC ĐẨY THỰC CHẤT

3 CÓ THỂ CÂN NHẮC TÁCH HAI MẶT: CHIẾN LƯỢC/CHÍNH TRỊ VÀ

HỢP TÁC KỸ THUẬT HỢP TÁC KỸ THUẬT THÌ ÍT NHẠY CẢM HƠN

4 LẬP TRƯỜNG CHUNG TRONG ASEAN LÀ RẤT QUAN TRỌNG, CẦN

CHỦ ĐỘNG HƠN TRONG PHỐI HỢP VỚI INDONESIA ĐỂ ĐƯA RA TRAO ĐỔI, XÂY DỰNG QUAN ĐIỂM TRONG ASEAN

5 TIẾP TỤC ĐỀ NGHỊ CÁC NƯỚC MỸ, NHẬT LÀM RÕ NỘI HÀM HƠN

6 NHỮNG VẤN ĐỀ NHẠY CẢM KO CẦN PHÁT BIỂU, CÓ THỂ LẤY

THỰC TIỄN ĐỂ CHỨNG MINH QUAN ĐIỂM

XIN TRÂN TRỌNG CẢM ƠN CÁC Đ/C !