BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN NGUYỄN LÊ VINH ĐÁNH GIÁ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐÔ THỊ VIỆT NAM LẤY VÍ DỤ LÀ THÀNH PHỐ HÀ
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ KẾ HOẠCH VÀ ĐẦU TƯ
VIỆN CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN
NGUYỄN LÊ VINH
ĐÁNH GIÁ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐÔ THỊ VIỆT NAM (LẤY VÍ DỤ LÀ THÀNH PHỐ HÀ NỘI)
Chuyên ngành: KINH TẾ PHÁT TRIỂN
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài
Đô thị là địa bàn có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, là một thực thể kinh tế hay cực tăng trưởng kinh tế chính của tỉnh, vùng và của quốc gia Theo số liệu của Bộ Xây dựng, năm 2020, tổng diện tích đất thuộc ranh giới hành chính đô thị nước ta chiếm khoảng 10% diện tích đất tự nhiên cả nước, nhưng hàng năm kinh tế khu vực đô thị đóng góp khoảng 70% GDP Như vậy, vai trò của kinh tế đô thị đối với tăng trưởng nền kinh tế quốc dân đã được khẳng định rõ ràng
Theo số liệu của Tổng c c Thống kê, t lệ đô thị hóa của Việt Nam năm 2020 mới đ t 35%, trong khi thế giới đã đ t t lệ đô thị hóa trung b nh 50% t năm 2007 Ph t triển đô thị góp ph n th c đ y tăng trưởng kinh tế, h n n a, t lệ đô thị hóa c ng là một trong c c tiêu chí
x c định quốc gia thuộc c c nhóm nước ph t triển hay đang ph t triển
Do đó, ph t triển đô thị t i Việt Nam s v n là xu thế tất yếu kh ch quan trong th i gian tới Nghiên c u sâu h n về kinh tế đô thị là rất c n thiết
để thực hiện thành công c c m c tiêu tăng trưởng kinh tế và ph t triển kinh tế - xã hội, nên t c giả đã lựa chọn đô thị làm thực thể kinh tế để nghiên c u
Về mặt c sở lý luận khoa học, nghiên c u về tăng trưởng kinh
tế đã thu h t được sự quan tâm của rất nhiều nhà khoa học Đã t rất lâu,
c c nhà nghiên c u kinh tế luôn đi t m nguồn gốc và bản chất thực sự của tăng trưởng kinh tế được bắt nguồn t đâu, điều g đã t o ra tăng trưởng kinh tế và đã có nhiều kết quả nghiên c u về lĩnh vực này Tuy nhiên, cho đến nay, v n còn một số vấn đề lý luận về tăng trưởng kinh tế
đô thị và c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị v n chưa được làm s ng t , nhất là trong bối cảnh hiện nay, như c c nhân tố nào
t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, tính chất nào đã t o nên s c
m nh cho tăng trưởng kinh tế đô thị và t o nên sự kh c biệt gi a kinh tế
đô thị với nền kinh tế quốc dân, kinh tế vùng, kinh tế nông thôn, để đô thị luôn đóng góp lớn và đ t m c tăng trưởng cao trong nền kinh tế, đồng th i có s c thu h t m nh m sự thành công, thất b i trong tăng trưởng kinh tế đô thị là g Nên th c đ y nhân tố nào hay tính chất nào của c c nhân tố t c động để t o nên sự thịnh vượng, giàu có cho tăng trưởng kinh tế đô thị…
Trang 3Về t nh h nh thực ti n t i Việt Nam, qu tr nh đô thị hóa đi sau nhiều nước, nghiên c u về kinh tế đô thị được bắt đ u ở Việt Nam khoảng hai mư i năm nay Trong nước đã có kh nhiều nghiên c u phân tích về tăng trưởng kinh tế trên toàn lãnh thổ quốc gia, tăng trưởng kinh
tế vùng , Nhưng kh c với kinh tế quốc gia và kinh tế vùng, tăng trưởng kinh tế đô thị là sự tập trung c c ngành, c c ho t động kinh tế với mật
độ cao agglomeration clustering c nghiên c u về tăng trưởng kinh
tế trong ph m vi đô thị t i Việt Nam còn chưa nhiều, một số đề tài đã có chủ yếu nghiên c u về đô thị hóa, ph t triển kinh tế, chất lượng tăng trưởng, tốc độ tăng trưởng…đồng th i chưa ph t huy được hết tiềm năng của cả nước, đặc biệt là chưa ph t huy được tiềm năng của hệ thống đô thị c ng như c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị
để huy động tối đa cho tăng trưởng kinh tế địa phư ng và nền kinh tế quốc dân Vậy th c đ y nhân tố nào để t o nên sự thịnh vượng, giàu có cho tăng trưởng kinh tế đô thị Việt Nam nói riêng T đó t m ra giải
ph p khắc ph c c c nhược điểm, tr nh để đô thị tiếp t c mắc nh ng sai
l m trước nh ng th ch th c của qu tr nh đô thị hóa và biến động kinh
tế thế giới, đồng th i cải thiện c c nhân tố t c động trên nhiều lĩnh vực,
gi p th c đ y và kiểm so t tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội và tăng trưởng kinh tế c c đô thị Việt Nam đ t được c c m c tiêu như mong đợi
T nh ng lý do kh ch quan nêu trên, cả trên phư ng diện yêu
c u về c sở lý luận khoa học và thực ti n t i Việt Nam, nên t c giả đã lựa chọn đề tài nghiên c u này
2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục tiêu nghiên cứu
M c tiêu của luận n là làm rõ nh ng vấn đề lý luận về hệ thống
c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, trong đó nghiên c u sâu h n về c c nhân tố đặc trưng đô thị t c động tới tăng trưởng kinh tế
đô thị; vận d ng đối với trư ng hợp c thể là thành phố à Nội, nh m chỉ ra nh ng mặt được và nh ng h n chế, nguyên nhân của nh ng h n chế đó, t đó đề xuất c c giải ph p cải thiện c c nhân tố nh m th c đ y tăng trưởng kinh tế c c đô thị Việt Nam
2.2 Nhi vụ nghiên cứu
T m c tiêu nghiên c u trên, luận n x c định c c nhiệm v nghiên c u c thể của luận n là:
Trang 4T m c tiêu nghiên c u trên, luận n x c định c c nhiệm v nghiên c u c thể của luận n là:
1 Tổng quan khung lý thuyết nghiên c u về tăng trưởng kinh tế
đô thị và c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, hệ thống hóa c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị bao gồm c c nhân tố nào
2 Bổ sung, làm rõ thêm lý luận về tăng trưởng kinh tế đô thị và
c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, nội hàm, tính chất của c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị
3 Sử d ng c c phư ng ph p đ nh gi b ng định tính và định lượng để đ nh gi vai trò và sự đóng góp của c c nhân tố, chỉ ra c c mặt được, mặt h n chế của c c nhân tố trong tăng trưởng kinh tế thành phố
à Nội
4 hỉ ra được nguyên nhân d n tới nh ng h n chế của c c nhân
tố t c động tới tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội
5 Đề xuất được quan điểm mới để định hướng mô h nh tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội và c c đô thị Việt Nam gắn với đặc thù của Việt Nam, đồng th i đề xuất một số giải ph p nh m cải thiện, cải
c ch c c nhân tố, nh m th c đ y tăng trưởng kinh tế c c đô thị Việt Nam
3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên c u của luận n là c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, trong đó tập trung sâu vào c c nhân tố đặc trưng đô thị Trong qu tr nh nghiên c u, luận n c ng nghiên c u c c nhân tố đặc trưng đô thị t c động tới tăng trưởng kinh tế của một số đô thị trên thế giới, trong đó có Thủ đô của một số nước T đó đưa ra kết quả nghiên c u để vận d ng tham khảo, cải thiện c c nhân tố trong qu
tr nh xây dựng phư ng hướng ph t triển, quy ho ch, kế ho ch ph t triển cho Thủ đô à Nội trong giai đo n 2021-2030
3.2 Phạ vi nghiên cứu
- v u Số lượng c c nhân tố t c động đến tăng
trưởng kinh tế là rất nhiều Dưới góc độ nghiên c u t i đô thị và trong khuôn khổ có h n của luận n, t c giả lựa chọn một số nhân tố chủ yếu
t c động tới tăng trưởng đô thị để tập trung đi sâu nghiên c u, đồng th i phân chia thành hai nhóm nhân tố chính: Nhóm c c nhân tố truyền
Trang 5thống và nhóm c c nhân tố đặc trưng đô thị, bao gồm 8 nhân tố chính, trong đó có 3 nhân tố nguồn lực là vốn, lao động, T P và 5 nhân tố đặc trưng đô thị gồm: Vị trí đô thị, Quy mô đô thị, Quy ho ch đô thị; iến trúc, cảnh quan đô thị; ệ thống kết cấu h t ng đô thị
- v nghiên c u t c động toàn bộ gianh giới
hành chính của đô thị, bao gồm nội đô và cả ngo i đô
- v t Nghiên c u thành phố à Nội kể t năm
2010 đến nay; Định hướng và đề xuất c c giải ph p ph t triển thực hiện cho giai đo n 2021 tới năm 2030
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp tiếp cận
Để nghiên c u đề tài, t c giả tiếp cận theo c c hướng chủ yếu như sau:
T ứ ất, tiếp cận t vĩ mô đến vi mô: Trước tiên tiếp cận t
tăng trưởng kinh tế quốc gia tới tăng trưởng kinh tế đô thị, t c c nhân
tố chung sau đó tới c c nhân tố đặc trưng của khu vực đô thị
T ứ , tiếp cận t lý thuyết đến thực ti n: Vận d ng lý thuyết
để phân tích c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, sau đó
p d ng lý thuyết đó vào thực ti n để kiểm tra l i với trư ng hợp c thể
là thành phố à Nội
T ứ b , tiếp cận hệ thống: oi t ng nhân tố t c động tới tăng
trưởng kinh tế đô thị n m trong cùng một hệ thống Mỗi nhân tố đều có
t c động riêng biệt c ng như t c động qua l i với nhau trong hệ thống trên c c mặt kh c nhau của tăng trưởng, góp ph n thay đổi chất và lượng của tăng trưởng kinh tế đô thị
T ư tư, tiếp cận t nh ng c i chung đến c i riêng: Tuy nhiên,
t c động của c c nhân tố này tới tăng trưởng kinh tế đô thị của c c đô thị thuộc c c vùng miền kh c nhau s có nh ng đặc trưng riêng biệt à Nội là Thủ đô của nước Việt Nam và có nh ng đặc điểm riêng là đặc thù của một đô thị n m ở trung tâm vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Do
đó, khi nghiên c u c c nhân tố này t i à Nội t c giả đã đ nh gi gắn với đặc điểm riêng của thành phố à Nội
4.2 Phương pháp thu thập tài li u
Đ nh gi tăng trưởng kinh tế là một ho t động nghiên c u theo suốt một qu tr nh ph t triển Trong qu tr nh tiến hành thu thập c c
Trang 6thông tin, tài liệu, số liệu, có nhiều nguồn tài liệu kh c nhau như số liệu trong niên gi m thống kê của Tổng c c thống kê, số liệu của c ph t triển đô thị Bộ Xây dựng , số liệu t c c dự n quy ho ch tổng thể
ph t triển kinh tế- xã hội và quy ho ch chung xây dựng thành phố à Nội…Số liệu t c c nguồn tài liệu này có m c độ chênh lệch nhau
đ ng kể Do vậy, luận n lựa chọn sử d ng thống nhất nguồn số liệu mới nhất năm 2019 đã được công bố trong niên gi m thống kê của Tổng c c Thống kê và niên gi m thống kê thành phố à Nội cho c c nội dung nghiên c u của luận n
Luận n c ng thu thập thêm tài liệu t c c nguồn kh c như c c văn bản ph p lý của hính phủ, văn bản của c c Bộ Ngành liên quan đến thành phố à Nội, c c đề tài, dự n quốc gia liên quan đến à Nội;
c c s ch, bài viết đăng trên c c t p chí chuyên ngành của c c ngành, lĩnh vực kh c… làm nguồn tài liệu c bản để nghiên c u bổ trợ cho
m c tiêu nghiên c u chính của luận n
4.3.Phương pháp nghiên cứu và xử lý thông tin dữ li u
Trong qu tr nh nghiên c u, luận n đã sử d ng một số phư ng
ph p chủ yếu sau đây:
- ư t v t
Luận n phân tích số liệu thống kê đã thu thập được của thành phố à Nội và một số đô thị kh c qua c c năm để xây dựng c c bảng số liệu, đồng th i sử d ng một số công th c tính to n để phân tích, so s nh
c c bảng số liệu thống kê này, t đó xem xét c c biến đổi t lệ trong nghiên c u tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội, c c thành quả về định lượng do sự thay đổi m c độ t c động của c c nhân tố đem l i để đưa ra
nh ng đ nh gi và t m ra nh ng thông số c n thiết ph c v cho c c nội dung và nhận định của đề tài luận n Phư ng ph p này được sử d ng nhiều trong chư ng 3 Đ nh gi c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế
Phân tích hệ thống c ng được sử d ng trong luận n Tăng trưởng kinh tế đô thị là một bộ phận của tăng trưởng nền kinh tế quốc dân à Nội là đô thị thuộc hệ thống đô thị vùng Đồng b ng sông ồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, nên Hà Nội có mối liên hệ chặt ch và chịu sự t c động của hệ thống đô thị trong vùng V vậy, t c giả đã đặt
à Nội trong mối tư ng quan với hệ thống đô thị vùng Đồng b ng sông ồng và hệ thống đô thị Việt Nam để xem xét, đ nh gi , t đó có thể
Trang 7mang l i đ nh gi s t thực nhất về c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội
Luận n c ng sử d ng phư ng ph p phân tích chính s ch trong khi đ nh gi c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội, để thấy được r ng, khi c chế chính s ch thay đổi có thể làm thay đổi của c c nhân tố như thế nào, c c thay đổi đó t c động tới tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội nói riêng và TT T c c đô thị nói chung như thế nào để dự b o tính hiệu quả và tính hợp lý của t ng c chế chính s ch, để gi p ích cho việc đề xuất cải thiện c chế chính s ch
để cải thiện c c nhân tố t c động, th c đ y tăng trưởng kinh tế
T c c số liệu, tư liệu đã thu thập ở nhiều góc độ kh c nhau, t c giả sử d ng phư ng ph p phân tích, tổng hợp, kh i qu t ho , xử lý tổng hợp số liệu không chỉ chi tiết theo th i gian mà còn đ nh gi trên không gian để ph t hiện vấn đề c n nghiên c u, nh m đưa ra nh ng nhận định,
nh ng kết luận là c sở cho việc th c đ y tăng trưởng kinh tế thành phố
à Nội Phư ng ph p này được sử d ng xuyên suốt trong qu tr nh thực hiện luận n này
- ư ê ứu uậ ết vớ t ết t ự t ễ
Trên c sở nghiên c u lý thuyết, t c giả đã kết hợp với tổng kết
c c vấn đề trên thực ti n và thực tr ng ph t triển, gặp gỡ và làm việc với
c c Sở, Ban ngành thành phố à Nội có liên quan nh m thu thập, bổ sung tư liệu và kiểm ch ng kết quả nghiên c u Qua đó quay ngược trở
T c giả đã sử d ng phư ng ph p dự b o để dự b o dân số, đưa
ra c c t nh huống, c c kịch bản tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội trong tư ng lai khi c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế hiện nay
đã được cải thiện tốt h n so với hiện t i c dự b o này là c sở để đề xuất phư ng hướng và giải ph p cải thiện c c nhân tố t c động tới tăng
trưởng kinh tế thành phố trong nh ng năm tới
- ư t vấ uyê
Trang 8T c giả tiến hành trao đổi trực tiếp và tham vấn c c chuyên gia,
c c nhà khoa học, nhà quản lý về đề tài luận n để tham khảo kinh nghiệm và nhận được nh ng đóng góp bổ ích, quý b u cho luận n, đồng th i lấy thêm thông tin và củng cố, th m định thêm nh ng suy nghĩ, nhận định, hướng đi và c c đề xuất của t c giả
- ư đị ư , ì ó v t t ố ê
Sử d ng mô h nh hàm sản xuất obb-Douglass và phư ng ph p
h ch to n thống kê để đ n giản hóa c c nhân tố đ u vào, h nh thành mối quan hệ gi a c c nhân tố, phản nh xu hướng, m c độ, tốc độ biến động của c c nhân tố t c động và cấu thành nên tăng trưởng kinh tế đô thị,
gi p đ nh gi rõ h n t c động, ảnh hưởng của c c nhân tố trong hệ thống tới tăng trưởng kinh tế đô thị được rõ h n
- ư đồ t ị, s đồ, b ểu đồ
Trong qu tr nh nghiên c u, phân tích c c nhân tố, luận n sử
d ng đồ thị, s đồ, biểu đồ để thêm sinh động và d hiểu h n
4.4 Quy trình nghiên cứu
Luận n được thực hiện theo tr nh tự như sau: Xuất ph t t tổng quan c c nghiên c u liên quan tới đề tài luận n, nghiên c u nh ng kinh nghiệm thực ti n đã có của một số thành phố trên thế giới, t đó h nh thành khung nghiên c u về tăng trưởng kinh tế đô thị Trên c sở khung nghiên c u đã được xây dựng, nghiên c u thực ti n t i thành phố à Nội và t đó đ nh gi thực tr ng về c c nhân tố và t c động của c c nhân tố tới tăng trưởng kinh tế à Nội, t m ra nh ng mặt thành công,
nh ng mặt chưa làm được và nguyên nhân của nh ng khiếm khuyết đó
Để t đó đề xuất nh ng quan điểm, định hướng và c c giải ph p để chuyển đổi mô h nh tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội và c c đô thị Việt Nam
5 Đóng góp mới của luận án
lý luận h h c:
- Th nhất, luận n đã bổ sung và làm rõ thêm lý luận về tăng trưởng kinh tế đô thị, sự kh c biệt gi a tăng trưởng kinh tế đô thị với tăng trưởng nền kinh tế quốc dân
- Th hai, luận n xây dựng được khung nghiên c u về hệ thống
c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị; Bổ sung được nội hàm và c c đặc trưng kh c biệt của c c nhân tố nguồn lực trong khu vực
Trang 9đô thị và t c động của c c nhân tố nguồn lực tới tăng trưởng kinh tế đô thị
- Th ba, luận n đã bổ sung một số vấn đề về lý luận và nội hàm của 5 nhân tố đặc trưng đô thị, t c động của c c nhân tố đặc trưng
đô thị đến tăng trưởng kinh tế đô thị T đó nhận định rõ h n vai trò của
c c nhân tố đặc trưng đô thị đối với tăng trưởng kinh tế đô thị, góp ph n
đ nh gi tăng trưởng kinh tế đô thị đ t được độ chính x c cao h n
th c ti n:
Vận d ng khung nghiên c u và c c lý luận, nội hàm đã nghiên
c u, kết hợp với điều kiện, đặc thù riêng của thành phố à Nội và c c
đô thị Việt Nam:
- Th nhất, luận n đã phân tích c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội, chỉ ra nh ng mặt được và h n chế của
c c nhân tố đặc trưng đô thị thành phố à Nội t c động không tích cực đến tăng trưởng kinh tế à Nội và nguyên nhân của nh ng h n chế đó, trong đó nhấn m nh đến c c yếu tố về: vị trí đô thị, quy mô đô thị, quy
ho ch đô thị, kiến tr c cảnh quan đô thị, hệ thống kết cấu h t ng, c sở vật chất đô thị của thành phố à Nội còn yếu và thành phố chưa ph t huy được tiềm năng, thế m nh của c c nhân tố đặc trưng đô thị c ng như chưa ph t huy được đặc thù của c c nhân tố kh c t i đô thị cho tăng trưởng kinh tế
- Th hai, luận n đã đ nh gi t c động tích cực, tiêu cực của
t ng nhân tố đặc trưng đô thị đến tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội,
có đối chiếu so s nh với một số đô thị kh c trong nước và quốc tế
- Th ba, luận n đã đề xuất quan điểm mới để định hướng mô h nh tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội và c c đô thị Việt Nam gắn với điều kiện và đặc thù của Việt Nam, đó là quan điểm về mô h nh tăng trưởng
ph t huy và sử d ng đồng bộ, hài hòa, hiệu quả gi a c c nhân tố nguồn lực, c c nhân tố đặc trưng đô thị, c sở vật chất đô thị cho tăng trưởng kinh tế
- Th tư, luận n đề xuất được một số giải ph p nh m cải thiện
c c nhân tố, khắc ph c nh ng t c động tiêu cực, ph t huy nh ng mặt t c động tích cực của c c nhân tố tới tăng trưởng kinh tế đô thị, đảm bảo các nhân tố được phát huy và sử d ng hiệu quả, t đó th c đ y tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội và c c đô thị Việt Nam đ t được tốc
Trang 10độ, chất lượng tăng trưởng cao và bền v ng trong k nguyên mới - k nguyên số và c ch m ng 4.0 gắn với liên kết toàn c u
6 Kết cấu của luận án
Ngoài ph n Mở đ u, ết luận, Danh m c tài liệu tham khảo và
Ph l c, luận n được kết cấu thành 4 chư ng như sau: hư ng 1: Tổng quan t nh h nh nghiên c u liên quan đến đề tài luận n; hư ng 2:
sở lý luận đ nh gi c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị Việt Nam; hư ng 3: Đ nh gi c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị Việt Nam Lấy ví d là thành phố à Nội ; hư ng 4: Định hướng, giải ph p th c đ y tăng trưởng kinh tế đô thị Việt Nam
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
- N ữ đ ể ó t ể ế t ừ đố vớ đề t uậ
c nghiên c u trong và ngoài nước về tăng trưởng và c c nhân
tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị đã có kh nhiều, nhất là c c nghiên c u t i nước ngoài Đề tài luận n có thể kế th a nh ng lý luận
về tăng trưởng và c c nhân tố t c động đến tăng trưởng nền kinh tế và
tăng trưởng kinh tế đô thị như sau:
+ Với c c nghiên c u t i nước ngoài: Đã có nhiều nghiên c u
về c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, nghiên c u c c trư ng hợp c thể như thành phố London nh , Seoul àn Quốc , gắn với t ng giai đo n và hoàn cảnh lịch sử của c c thành phố đó, c c nhân tố được xem xét trong giai đo n trước năm 2020 Ph n lớn c c công tr nh đều đưa ra quan điểm về vai trò của c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế Song sự kh c nhau trong việc chọn m u nghiên c u,
kh c nhau gi a đặc thù của thể chế, bản sắc văn hóa, vị trí địa lý và điều kiện kinh tế gi a c c nước, gi a c c th i k ph t triển, tr nh độ ph t triển kh c nhau khiến cho ch ng ta khó có thể kh i qu t hóa hay p
d ng hoàn toàn một mô h nh tăng trưởng nào cho thành phố à Nội và
c c đô thị Việt Nam, nhất là khi Thủ đô à Nội và c c đô thị Việt Nam
có tài nguyên vị thế, tài nguyên thiên nhiên, thể chế và bản sắc, đặc thù riêng so với c c thành phố kh c trên thế giới
+ Với c c nghiên c u trong nước, t c giả có thể kế th a nghiên
c u về c c nhân tố chung truyền thống như vốn, dân số, lao động, khoa học công nghệ, hay thu h t đ u tư nước ngoài D , xuất nhập kh u, môi trư ng, chính s ch tài chính, xo đói giảm ngh o đến tăng trưởng
Trang 11chung của cả quốc gia, tăng trưởng kinh tế vùng s u vùng kinh tế - xã hội, bốn vùng kinh tế trọng điểm hoặc tới sự ph t triển của một ngành dọc Bên c nh đó, t c giả có thể kế th a một số nghiên c u kh c về đô thị trên c c lĩnh vực kh c của đô thị như lĩnh vực như đô thị hóa, ph t triển đô thị nói chung, quản lý đô thị, hoặc đ nh gi t c động tới ph t triển kinh tế hoặc chất lượng của tăng trưởng kinh tế Mặc dù không trực tiếp nghiên c u t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị và làm gia tăng về mặt số lượng, quy mô của tăng trưởng kinh tế, nhưng c c công
tr nh đã được nghiên c u trong và ngoài nước nói trên là c c tư liệu quý
gi để t c giả tham khảo, kế th a cho luận n của m nh
Nội hàm, bản chất của c c nhân tố đặc trưng đô thị như vị trí, quy
mô, quy ho ch đô thị, kiến tr c cảnh quan đô thị, hệ thống kết cấu h
t ng đô thị…c ng chưa được làm rõ Trong khi đó, đối với đô thị, sự
kh c biệt lớn về tính chất của c c nhân tố này so với đô thị và nông thôn, so với tăng trưởng đô thị và tăng trưởng của nền kinh tế chính là động lực lớn, t c động lớn đến tăng trưởng kinh tế đô thị và t o ra sự
kh c biệt về chất và lượng của tăng trưởng kinh tế đô thị
Bên c nh đó, c c nghiên c u chưa hệ thống hóa c c nhân tố theo
hệ thống tiêu chí để quan s t được một b c tranh tổng thể và r t ra được quy luật vận động của c c nhân tố, nhất là c c nhân tố đặc trưng đô thị tới tăng trưởng kinh tế c c đô thị Việt Nam, đồng th i c c nhân tố này
đã làm biến đổi tăng trưởng kinh tế khu vực đô thị như thế nào n
n a, nội hàm, bản chất của c c nhân tố t c động chưa được c thể hóa theo điều kiện, đặc thù của t ng vùng, miền, địa phư ng trong hệ thống
đô thị Việt Nam
- N ữ vấ đề uậ ả tậ tru ê ứu rõ
Trang 12T ứ ất, để làm nền tảng cho nghiên c u c c nhân tố t c động
đến tăng trưởng kinh tế đô thị, luận n c n tập trung làm rõ thêm lý luận
về tăng trưởng kinh tế đô thị, sự kh c biệt gi a tăng trưởng kinh tế đô thị với tăng trưởng kinh tế chung;
T ứ , luận n phải xây dựng khung nghiên c u, hệ thống hóa
c c nhân tố t c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị, c c động tới tăng trưởng kinh tế đô thị gồm nh ng nhân tố nào; Đồng th i tập trung nghiên c u, làm rõ thêm lý luận, nội hàm, bản chất của c c nhân tố t c động đến tăng trưởng kinh tế đô thị c nhân tố này ở khu vực đô thị
kh c biệt như thế nào
T ứ b , làm rõ thêm về t c động của c c nhân tố đến tăng trưởng
kinh tế đô thị, t c động trực tiếp hay gi n tiếp, thuận lợi hay không thuận lợi, m nh hay yếu, làm tăng lên hay giảm đi …quy mô của tăng trưởng kinh tế Làm thế nào để c c nhân tố t c động d n đến làm tăng lên quy mô GRDP
T ứ tư, trên c sở c c lý luận, nội hàm đã phân tích ở trên, b ng
phư ng ph p định tính và định lượng, luận n vận d ng vào điều kiện thực ti n của Việt Nam, lấy thành phố à Nội là một đô thị điển h nh nghiên c u để đ nh gi , kiểm ch ng, đ nh gi c c nhân tố và tăng trưởng kinh tế thành phố à Nội:
T ứ 5, đề xuất quan điểm, định hướng mô h nh tăng trưởng kinh
tế đô thị nh m xây dựng một mô h nh tăng trưởng kinh tế đô thị Việt Nam hiện đ i, hiệu quả và bền v ng, phù hợp với th i đ i mới Đồng
th i, đề xuất định hướng và hệ thống giải ph p nh m điều chỉnh, tiết giảm, cải thiện c c nhân tố theo hướng tốt h n, ph t huy nh ng mặt
m nh và t c động tích cực của c c nhân tố; hoàn thiện c c mặt còn yếu
và khắc ph c nh ng t c động tiêu cực của c c nhân tố, gắn với đặc thù của à Nội và đô thị Việt Nam, để th c đ y tăng trưởng kinh tế đô thị
đ t được kết quả cao h n n a
CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ ĐÔ THỊ VIỆT NAM
2.1 Cơ sở lý luận về tăng trưởng kinh tế đô thị
Nếu như tăng trưởng kinh tế của nền kinh tế quốc dân là sự gia tăng thu nhập hay sản lượng được tính cho toàn bộ nền kinh tế trong một th i k nhất định th tăng trưởng kinh tế đô thị c ng là một sự gia tăng trong thu nhập, sản lượng, gi trị sản xuất hàng hóa và dịch v sản
Trang 13xuất ra trong một th i gian nhất định của một đ n vị hành chính là đô thị
Đặc trưng của tăng trưởng kinh tế đô thị
Tăng trưởng kinh tế đô thị là một thành ph n của tăng trưởng kinh tế nói chung Do đó, tăng trưởng kinh tế đô thị có nh ng tính chất chung với tăng trưởng kinh tế Nh ng đặc điểm chung đó là:
- Tăng trưởng kinh tế đô thị c ng có 3 mặt, đó là mặt số lượng, mặt chất lượng và tốc độ của tăng trưởng
+ Mặt số lượng được phản nh qua c c chỉ tiêu đ nh gi quy mô gia tăng GRDP Quy mô tăng trưởng phản nh sự gia tăng nhiều hay ít, tăng lên hay giảm đi về mặt số lượng
+ Tốc độ tăng trưởng s so s nh và phản nh sự gia tăng đó nhanh hay chậm gi a c c th i k
+ Mặt chất lượng tăng trưởng là thuộc tính bên trong của qu tr nh tăng trưởng, thể hiện qua c c chỉ tiêu phản ảnh hiệu quả đ t được mặt số lượng của tăng trưởng và khả năng duy tr nó trong dài h n hất lượng của tăng trưởng thể hiện sự biến đổi về chất của tăng trưởng, hay tăng trưởng đó có hiệu quả, hợp lý, hài hòa và bền v ng hay không hất lượng của tăng trưởng kinh tế được thể hiện qua hệ thống chỉ tiêu c bản như: Tính ổn định, sự hài hòa gi a TT T và c c vấn đề xã hội; hất lượng môi trư ng; l m ph t, bội chi ngân s ch; c n cân thư ng
m i, c n cân thanh to n, nợ nước ngoài; thất nghiệp hiệu quả đ u tư thông qua chỉ số đ u tư OR…Tăng trưởng kinh tế đ t chất lượng khi cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống, ph t triển bền v ng, cải thiện ph c lợi công dân; tăng năng lực c nh tranh của nền kinh tế, doanh nghiệp, hàng hóa hông nh ng tăng trưởng về chiều rộng mà còn c n tăng cả về chiều sâu như năng suất lao động, hiệu quả sử d ng vốn
ết quả đó đ t được khi sử d ng hiệu quả c c nguồn lực và c c yếu tố
đ u vào
- Nếu như ph t triển kinh tế là một kh i niệm chu n tắc chung không thể thể hiện b ng một số đo hay một chỉ số duy nhất, th tăng trưởng kinh tế l i một con số c thể, liên quan đến sự gia tăng thu nhập thực trên đ u ngư i, nghĩa là sự gia tăng gi trị hàng ho và dịch v được sản xuất ra trên mỗi đ u ngư i trong đô thị Tăng trưởng kinh tế là một số đo được tính với nh ng m c độ chính x c kh c nhau tùy theo việc lựa chọn c c nhân tố và mô h nh để tính to n tăng trưởng kinh tế