Nhưng trước sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế như hiện nay nhiều gia đình thường chú trọng đến việc học kiến thức của trẻ mà không chú ý đến giáo dục rèn kỹ năng cho trẻ, ở lứa tuổi
Trang 11.MỞ ĐẦU 1.1.Lý do chọn đề tài.
Nhà tâm lý học Maria người Ý từng nói: “Trẻ nhỏ vừa là hi vọng, vừa là lời hứa hẹn của nhân loại”
Đúng vậy trẻ em không chỉ là niềm hi vọng, là lời hứa hẹn của nhân loại
mà còn là nguồn hạnh phúc, nguồn sống, niềm tự hào to lớn của mỗi gia đình
Để trẻ em phát triển toàn diện cả về thể chất,tinh thần và trí tuệ ngoài việc giáo dục những kiến thức cơ bản thì gia đình, nhà trường và xã hội cần trang bị thêm những “ kỹ năng sống” để định hướng, phát triển cá nhân trẻ Nhưng trước sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế như hiện nay nhiều gia đình thường chú trọng đến việc học kiến thức của trẻ mà không chú ý đến giáo dục rèn kỹ năng cho trẻ, ở lứa tuổi mẫu giáo nhất là trẻ 4 - 5 tuổi trẻ đã có thể tự xúc cơm ăn, tự
đi giày, mặc áo…nhưng nhiều gia đình vẫn xúc cho con từng thìa cơm, luôn bao bọc, chiều chuộng, làm hộ trẻ, từ đó khiến trẻ ỷ lại không quan tâm đến người khác vì vậy trẻ hay thu mình, ít giao tiếp với cuộc sống bên ngoài, trẻ trở nên nhút nhát, thiếu hiểu biết về thế giới xung quanh, gây khó khăn cho trẻ khi có tình huống bất ngờ sảy ra Điều này làm ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển nhận thức, tình cảm và sự phát triển toàn diện của trẻ.[1]
Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại Giáo dục cho trẻ những kỹ năng mang tính cá nhân và xã hội nhằm giúp trẻ có thể chuyển kiến thức, thái độ cảm nhận thành những khả năng thực thụ, giúp trẻ biết xử lý hành vi của mình trong cuộc sống hàng ngày [2]
Chính vì vậy việc đưa giáo dục kỹ năng sống cho trẻ vào các hoạt động giáo dục trong trường mầm non cũng là một trong những nội dung cần thiết mà còn hết sức quan trọng đối với lứa tuổi mầm non trong giai đoạn hiện nay Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non có những tác động tích cực, nhưng cũng còn
có những tác động tiêu cực, gây nguy hại cho con người nói chung và đặc biệt là trẻ mầm non nói riêng [3]
Một thực trạng có tính báo động hiện nay là các bậc cha mẹ đang bao bọc con của mình quá kỹ, nuông chiều quá mức ngay từ khi đứa trẻ còn rất nhỏ Phục vụ thậm chí phục tùng và làm hộ các con từ những việc đơn giản và nhỏ nhất khiến trẻ hoàn toàn ỷ lại, sống dựa dẫm và phụ thuộc vào người lớn quá nhiều Trẻ không thích nghi được với môi trường xung quanh, khả năng tự lập thấp và dẫn đến những sai lệch trong nhận thức lẫn hành động Đa phần các em sống rất ích kỷ, chỉ biết đến bản thân, chỉ biết nhận biết hưởng thụ mà không biết cho đi Ở trường cũng như ở nhà, các con hoàn toàn thiếu sự sáng tạo, luôn
ỷ lại phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp tình huống trong thực tế thì lúng túng không biết xử lý như thế nào
Trang 2Bản thân luôn nhận thức rõ tầm quan trọng trong việc dạy trẻ kỹ năng lao động tự phục vụ ngay từ lứa tuổi mầm non là hết sức cấp thiết Tôi đã trăn trở nghiên cứu, tìm tòi để tìm ra những giải pháp giáo dục hiệu quả nhất, đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ, tạo nền tảng vững chắc cho thế hệ trẻ vừa hồng vừa chuyên mai sau
Xuất phát từ lý do trên tôi chọn đề tài: “Một số giải pháp giúp trẻ mẫu giáo Nhỡ khu Mý (4 - 5 tuổi) trường Mầm non Ái Thượng, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa có kỹ năng tự phục vụ bản thân qua các hoạt động trong ngày”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở thực tiễn giúp trẻ mẫu giáo 4 - 5 tuổi lớp Nhỡ khu Mý có kỹ năng tự phục vụ bản thân qua các hoạt động trong ngày, đề xuất các giải pháp giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho trẻ mẫu giáo ở trường mầm non Ái Thượng - Huyện Bá Thước
1.3 Đối tượng nghiên cứu
“ Một số giải pháp giúp trẻ mẫu giáo Nhỡ khu Mý (4 - 5 tuổi) trường Mầm non Ái Thượng, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa có kỹ năng tự phục vụ bản
thân qua các hoạt động trong ngày”
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Tham khảo tài liệu qua sách chương trình giáo dục mầm non, chuyên đề, mạng Intenet, báo
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế thu thập thông tin: Khảo sát các hoạt động của trẻ trong lớp để nhận biết về khả năng tiếp thu và nhận thức của trẻ
- Phương pháp thống kê, sử lý số liệu: Thống kê, sử lý số liệu trong bảng khảo sát trước và sau khi áp dụng biện pháp
- Phương pháp nghiên cứu dùng lời Cô dùng lời nói để hướng dẫn trẻ hoạt động học, chơi các trò chơi, thực hành các kỹ năng tự phục vụ
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý
xã hội mà mỗi cá nhân cần có để tương tác với những người khác một cách hiệu quả hoặc để ứng phó với nhiều vần đề hay những thách thức của cuộc sống hàng ngày Theo UNICEFF, kỹ năng sống là tập hợp rất nhiều kỹ năng tâm lý xã hội
và giao tiếp cá nhân giúp con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giao tiếp một cách có hiệu quả, phát triển các kỹ năng tự xử lý và quản lý bản thân Như vậy kỹ năng sống hướng vào việc giúp con người thay đổi nhận thức, thái độ và giá trị trong những hành động theo hướng tích cực và mang tính xây dựng Chính vì vậy mà ngay từ giai đoạn mầm non trẻ cần được trang bị kỹ năng sống
để định hướng phát triển một cách tốt nhất.[4]
Trang 3Kỹ năng sống là phương tiện không thể thiếu đối với mỗi đứa trẻ, nó giúp trẻ khả năng hội nhập tích cực, chủ động, tự tin vững vàng trước mọi khó khăn thử thách Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non nói chung và cho trẻ mẫu giáo nói riêng đó là những hoạt động tích cực, hướng vào hoạt động cá nhân hoặc một nhóm trẻ với mục đích giúp trẻ có thể ứng phó hiệu quả với các tình huống, thách thức trong cuộc sống hàng ngày [5]
Để hình thành và có các kỹ năng cho trẻ trong cuộc sống hàng ngày trước tiên giáo viên phải có kiến thức để tổ chức các hoạt động cho trẻ được trải nghiệm, để trẻ được cuốn hút vào các hoạt động đa dạng khác nhau cùng với các bạn trong lớp, tạo nhiều cơ hội để trẻ tương tác, giao tiếp với nhau trong lớp như: Thảo luận, trao đổi ý kiến, giải quyết xung đột, chia sẻ kinh nghiệm, trải nghiệm Tạo ra nhiều cơ hội để trẻ được tham gia và cảm thấy mình là một thành viên trong nhóm chơi, trẻ có cơ hội để phát triển chí tưởng tượng, sáng tạo, mạnh dạn, tự tin góp phần thúc đẩy sự phát triển tình cảm, kỹ năng xã hội của trẻ Vì vậy nếu được thực hiện chuyên sâu và có biện pháp giáo dục phù hợp thì kết quả trên trẻ sẽ có sự tiến bộ nhanh chóng.[6]
Đối với giáo viên đã nhận thức đầy đủ và có thái độ đúng trong việc giáo dục tính tự lập cho trẻ 4-5 tuổi Song về hướng dẫn hoạt động để trẻ có kỹ năng
tự phục vụ thì vẫn còn hạn chế.Nguyên nhân là do người giáo viên cho rằng trẻ còn quá nhỏ để dạy trẻ tính tự lập, bên cạnh đó là cô giáo ngại khó, sợ tốn thời gian Vì vậy để hình thành và phát triển tính tự phục vụ cho trẻ nói chung và trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi nói riêng thì cô giáo cần kết hợp với cha mẹ trẻ để có những biện pháp phù hợp nhằm phát huy khả năng tự phục vụ bản thân, làm cơ sở cho
sự hình thành và phát triển nhân cách ở trẻ sau này
Khi nhắc đến dạy kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mầm non, nhiều người cho rằng đó là một cái gì cao siêu, nhưng thực tế là dạy trẻ những thói quen sinh hoạt rất thường ngày trong giao tiếp và ứng xử của trẻ đối với bản thân và những người xung quanh Như theo phương pháp Montessori là một phương pháp giáo dục phát triển tiềm năng giúp trẻ tăng năng lực hội nhập, tích cực, chủ động, tự tin vững vàng trước mọi khó khăn thử thách
Thói quen tự phục vụ chính là chiếc chìa khóa của sự sống còn, sự phát triển và sự thành công của mỗi con người
2.2 Thực trạng của vấn đề:
2.2.1.Thuận lợi:
- Về phía nhà trường: BGH nhà trường là những đồng chí có kinh nghiệm, có năng lực Luôn sát xao, nghiêm túc trong công việc; hướng dẫn và giúp đỡ giáo viên tận tình
- Về phía giáo viên: Bản thân là một cô giáo trẻ, khỏe, năng động nhiệt tình trong công việc, trình độ chuyên môn trên chuẩn, đã có một số kinh nghiệm
Trang 4trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ Luôn yêu nghề mến trẻ, tinh thần học hỏi cao trong công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục các cháu nói chung và giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ nói riêng
- Về phía trẻ:
+Trẻ ngoan đi học chuyên cần
+100% các cháu đi học từ lớp mẫu giáo 3-4 tuổi và bán trú tại trường nên rất thuận lợi cho việc giáo dục những kỹ năng tự phục vụ bản thân cho trẻ
+ Một số trẻ nhanh nhẹn, tự tin trong giao tiếp bằng Tiếng Việt
+ Một số trẻ có kỹ năng tự phục vụ hứng thú và có kỹ năng trong hoạt động
.- Về phía phụ huynh: Phụ huynh hoàn toàn tin tưởng vào công tác chăm sóc và giáo dục trẻ của nhà trường, của lớp
- Môi trường lớp học và ngoài lớp học được bố trí và sắp đặt khoa học, ngăn nắp, gọn gàng, sạch sẽ
- 2.2.2 Khó khăn:
- 100% trẻ trong lớp là con em dân tộc thiểu số Khả năng nhận thức của trẻ
là không đồng đều nên ít nhiều ảnh hưởng đến kết quả hoạt động
- Một số trẻ còn nhút nhát không thích tham gia hoạt động
- Đa số trẻ lớp tôi là con em nông thôn nên phần nào môi trường giáo dục của gia đình
- Chưa có kỹ năng gọn gàng ngăn nắp, chưa có thói quen vệ sinh trong sinh hoạt cá nhân ở nơi công cộng, chưa biết cách tự phục vụ bản thân
- Trẻ bị ảnh hưởng bởi cuộc sống hiện đại như: Internet, tivi, các trò chơi điện tử
- Hơn 50% số học sinh lớp tôi là bố mẹ đi làm ăn xa ít có thời gian dành cho con, phần lớn gửi con cho ông bà, các bác Vì vậy sự phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh trong quá trình giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ còn gặp nhiều khó khăn
- Ứng dụng công nghệ thông tin vào các hoạt động giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ còn hạn chế
- Một số phụ huynh nuông chiều trẻ quá mức, do kinh tế khá giả hoặc một
số em thiếu sự quan tâm sâu sát của gia đình do kinh tế khó khăn; các em thiếu hụt về mặt tình cảm gia đình,
- Một số phụ huynh chưa hiểu được tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho con cho trẻ
- Trong quá trình chăm sóc và giáo dục, giáo viên chưa xác định được nội dung giáo dục kỹ năng tự phục vụ để dạy trẻ như thế nào là tốt nhất? Bản thân giáo viên ở lớp chưa có sự thống nhất cao trong việc rèn kỹ năng tự phục vụ của trẻ và nếu có rèn thì cũng chưa thường xuyên, liên tục
Trang 5Để nắm được tình hình của trẻ, vào đầu năm học tôi đã tiến hành việc khảo sát trên trẻ Kết quả đạt được như sau
2.2.3 Kết quả khảo sát đầu năm như sau.
BẢNG KHẢO SÁT KẾT QUẢ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG BIỆN PHÁP
STT Nội dung khảo sát Tổng
số trẻ
Kết quả khảo sát
Số lượng %
Số lượng %
1
Các kỹ năng tự phục vụ: Kỹ
năng tự chăm sóc bản thân; kỹ
năng giữ gìn vệ sinh; kỹ năng
giúp đỡ người khác…
2
Tính tự giác hợp tác, hứng thú
tham gia các hoạt động và giải
quyết nhiệm vụ một cách tự
nguyện
3 Sự tự tin, chủ động và linh hoạt
trong các hoạt động 21 10 47,6 11 52,4
Từ tình hình thực tế và qua bảng khảo sát trên, bản thân đã trăn trở và suy nghĩ phải dạy trẻ như thế nào và bằng cách nào để tất cả trẻ lớp tôi mạnh dạn, tự tin, hợp tác, chia sẻ, biết tự phục vụ bản thân,sống tự tin Từ những suy nghĩ đó tôi đã tìm hiểu, tiến hành và áp dụng các giải pháp tích cực nhất để rèn kỹ năng
tự phục vụ cho trẻ Mẫu giáo Nhỡ Khu Mý ( 4 - 5 tuổi lớp) đạt hiệu quả cao.Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn đưa ra một số giải pháp cụ thể như sau
2.3 Các giải pháp thực hiện:
Việc rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ là vô cùng cần thiết, đặc biệt là đối vứa lứa tuổi mầm non Đó là phương tiện không thể thiếu để gíúp trẻ tăng năng lực hội nhập, tích cực, chủ động, sáng tạo, tự tin vững vàng trước mọi khó khăn thử thách
Để rèn trẻ có được kỹ năng tự phục vụ đòi hỏi người lớn là cha mẹ, cô giáo những người thân phải kiên nhẫn khi dạy trẻ Cần đầu tư cả về thời gian và thái
độ cho con trẻ Cần tạo cho trẻ có một môi trường để rèn luyện tốt, khích lệ, động viên kịp thời Cử chỉ, hành vi, việc làm và những thái độ đó phải được rèn luyện và lặp đi lặp lại hàng ngày để tạo nên những kỹ năng đúng đắn nhất
Trang 62.3.1 Giải pháp 1: Rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ qua giờ đón trẻ và trả trẻ hàng ngày
Đón, trả trẻ hàng ngày là một trong những giờ quan trọng để rèn kỹ năng cho trẻ, là thời điểm rèn cho trẻ một số kỹ năng tự phục vụ như tự cất ba lô vào đúng ngăn tủ, tự cởi giày dép để ngay ngắn lên giá hoặc tự đi dép và cài quai
Đa số phụ huynh còn làm hộ trẻ hoặc trẻ không tự giác thực hiện mà vẫn ỷ lại bố
mẹ, ông bà làm hộ Tôi đã phối hợp cùng phụ huynh nhắc nhở và hướng dẫn các con cách làm Hướng dẫn cho trẻ để đồ dùng cá nhân đúng nơi quy định, sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp
Ví dụ: Bé An được mẹ đưa đến lớp Cô nhắc nhở bé vòng tay chào cô, chào
mẹ và nói: Hôm nay An sẽ tự mình cất ba lô vào đúng ngăn tủ có ký hiệu của
An cho cô và mẹ xem nào Kịp thời khen ngợi và động viên trẻ Nếu được rèn luyện lặp đi lặp lại vào mỗi buổi sáng sẽ giúp trẻ có thói quen và các kỹ năng tự phục vụ tốt, tránh việc đứa trẻ ỷ lại, không chịu làm
Trang 7Hình ảnh: Trẻ đang cất đồ dùng cá nhân
2.3.2.Giải pháp 2: Rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ qua giờ hoạt động học:
Cũng như các hoạt động khác hoạt động học cũng góp phần rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ hiệu quả Với mỗi hoạt động tôi quan sát, tìm tòi, lựa chọn hình thức, giúp trẻ hình thành ý thức tự phục vụ một cách tốt nhất
Trong hoạt động học có chủ đích, giáo viên rèn cho trẻ kĩ năng giúp đỡ người khác và kĩ năng tự phục vụ trong việc học tập với trẻ 3 - 4 tuổi trẻ có thể giúp cô kê bàn, chuẩn bị đồ dùng học, trẻ tự lấy đồ dùng cho mình và cho bạn như đất nặn, bút màu, giấy màu; giúp cô chuẩn bị đồ dùng học toán, chữ cái… Sau mỗi hoạt động học trẻ cũng tự thu gom đồ dùng, dụng cụ cất gọn gàng đúng nơi quy định
Trang 8Hình ảnh: Trẻ đi lấy đồ dùng và cất đồ dùng.
Giáo viên phải là người biết tạo cơ hội và giúp trẻ thực hiện các công việc
tự phục vụ đó Những việc làm của người lớn thường ngày sẽ được trẻ chú ý quan sát và ghi nhớ để thực hiện lại Vì vậy, ngoài việc nâng cao tính tự giác, tự lập, trẻ còn tạo dựng được tinh thần tập thể, biết quan tâm giúp đỡ những người xung quanh Đó có thể là những hành động nhỏ trẻ có ý thức biết hỗ trợ bạn bè,
hỗ trợ cô và hào hứng khi biết mình đang làm những việc tốt Đối với trẻ mới vào lớp chưa quen kĩ năng tự phục vụ bản thân thì những trẻ đã được học trước
sẽ trở thành người hướng dẫn cho bạn mới Những lúc như vậy các cô giáo luôn chú ý khen ngợi, động viên, khuyến khích trẻ và trẻ luôn vui thích và cố gắng phát huy những kĩ năng tốt này Các cô luôn tạo điều kiện để trẻ học những kĩ năng sống vì những trải nghiệm sẽ giúp trẻ thích ứng nhanh với môi trường xung quanh, phát triển tính nhanh nhẹn, khả năng tư duy, ý thức tự giác và tinh thần tập thể
2.3.3.Giải pháp 3: Rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ thông qua hoạt động chơi ở các góc:
Trang 9Trẻ mầm non hoạt động vui chơi đóng vai trò chủ đạo, thông qua hoạt động chơi không những giúp trẻ tái hiện lại những việc làm, hành động trong cuộc sống hàng ngày mà đây là nơi tất cả những kiến thức và kinh nghiệm cuộc sống
mà trẻ có sẽ được, trẻ thể hiện qua họat động vui chơi, từ đó trẻ hình thành và thể hiện kỹ năng tự phục vụ của mình Hoạt động góc: là hoạt động mà trẻ được phát huy hết khả năng tự lập của mình Với hoạt động này giáo viên khuyển khích, động viên trẻ tự lựa chọn vai chơi, góc chơi, tự lấy đồ dùng và sử dụng
đồ dùng, đồ chơi phù hợp với vai chơi và trò chơi của mình Trẻ tự giao tiếp, giao lưu với bạn bè, được thể hiện vai chơi, được bắt chước những công việc của người lớn, tự mình tạo ra các sản phẩm theo ý thích… được quan tâm , giúp
đỡ bạn bè, chơi cùng bạn, đoàn kết với bạn Trong khi trẻ chơi giáo viên tuyệt đối không can thiệp sâu, hay áp đặt vào quá trình chơi của trẻ Giáo viên tạo tình huống để trẻ tự giải quyết vấn đề, trẻ tự chơi, tự khám phá, tự tìm hiểu và giáo viên chỉ giúp đỡ trẻ khi thật cần thiết Khi trẻ chơi xong trẻ tự cất dọn đồ dùng, đồ chơi gọn gàng đúng nơi quy định
Trang 10Hình ảnh: Trẻ tự đi lấy đồ dùng về ở góc xây dựng.
Như vậy, qua thực hiện ở hoạt động góc tôi đều nhẹ nhàng giáo dục trẻ các con kỹ năng tự phục vụ đơn giản qua việc tái hiện, mô phỏng các hoạt động của người lớn, tạo ra “xã hội thu nhỏ” để trẻ được thực hành trải nghiệm và lĩnh hội kiến thức cũng như rèn các kỹ năng sống khi tham gia vào các vai chơi Từ đó
kỹ năng của trẻ cũng được hình thành và phát triển theo
2.3.4 Giải pháp 4: Rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ thông qua giờ ăn:
Giáo viên cho trẻ tự làm, tự trải nghiệm công việc Giờ ăn trẻ tự dùng thìa xúc ăn, tự giác ăn hết suất, khi trẻ ăn xong tự để bát vào nơi quy định, biết tự cất ghế ngồi, đặc biệt mỗi cá nhân trẻ sau khi ăn xong biết tự lau miệng, xúc miệng, uống nước và lau sạch sẽ chỗ ngồi mình ngồi
Ngoài việc rèn kĩ năng tự phục vụ bản thân trẻ, giáo viên còn chú ý rèn cho trẻ kĩ năng giúp đỡ người khác Trước mỗi giờ ăn tôi cho trẻ giúp cô chuẩn bị bàn, ghế, bát thìa, khăn lau và đĩa đựng cơm rơi Sau đó tôi yêu cầu trẻ lần lượt từng tổ đi rửa tay theo dúng 6 bước dưới sự giám sát của cô giáo Trong giờ ăn, sau khi chia cơm tôi yêu cầu 3 tổ trưởng lên chia cơm cho các bạn trong tổ Ăn xong các con giúp cô lau bàn, xếp ghế vào đúng nơi quy định
Hình ảnh: Trẻ giúp cô kê bàn ăn Trẻ tự rửa tay