Đối với trẻ mầm non trẻ đang học ăn, học nói chính vì vậy phần lớn chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 25 – 36 tháng dành tỷ lệ thời gian tương đối nhiều để dạy trẻ đọc thơ ca, kể chuyện
Trang 11 Mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài.
“Bé đang tập nói Chúm chím môi xinh Bông hoa lung linh Bừng trong mắt mẹ…”
Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là những công dân tương lai của đất nước, vì thế việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em chính là trách nhiệm của mỗi gia đình, của nhà trường và toàn xã hội Vậy làm sao để trẻ bày tỏ được nguyện vọng của mình đó chính là phải sử dụng ngôn ngữ
Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi Ngôn ngữ giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển của tâm lý trẻ em Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hoá
Ngay từ khi lọt lòng các con đã được làm quen với những giai điệu nhẹ nhàng, êm ái, thiết tha của những câu hát ru Lớn hơn một chút thì các con được biết tới những câu chuyện cổ tích, chuyện dân gian, các tác phẩm thơ, văn Các tác phẩm này đã gieo vào lòng trẻ những tình cảm yêu mến thế giới xung quanh
và giúp trẻ có thêm sự hiểu biết về truyền thống dân tộc, dạy trẻ lòng nhân ái,
mở rộng sự nhận thức về thiên nhiên xã hội
Đối với trẻ mầm non trẻ đang học ăn, học nói chính vì vậy phần lớn chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 25 – 36 tháng dành tỷ lệ thời gian tương đối nhiều để dạy trẻ đọc thơ ca, kể chuyện nhằm phát triển ngôn ngữ tốt cho trẻ từ
đó giúp trẻ nhận thức, giao tiếp và khám phá thế giới xung quanh tốt hơn
Khi trẻ đến trường, đến lớp cùng các bạn, trẻ được vui chơi, học hành, được thỏa thích thể hiện cá tính của bản thân, hồn nhiên và khám phá những điều mới lạ Bên cạnh đó trẻ còn được sự chăm sóc ân cần của cô giáo, lại có các bạn cùng trang lứa cùng nhau học cùng nhau chơi thật vui biết bao
Chính vì vậy cô giáo cần tạo cho trẻ một tâm thế tốt khi ở lớp, một không khí tràn ngập sự yêu thương, tôn trọng trẻ Điều này giúp trẻ biết nghe lời cô và phát triển khả năng của bản thân, hứng thú nhận thức càng cao trẻ càng thể hiện
rõ năng lực của bản thân Thậm chí hứng thú có thể làm biến đổi một cách đáng
kể hiệu quả hoạt động của trẻ
Là một cô giáo Mầm non trực tiếp dạy trẻ 25 - 36 tháng ở độ tuổi dễ nhớ
và chóng quên, tôi luôn có những suy nghĩ trăn trở làm sao để dạy các con học tốt văn học và phát triển ngôn ngữ một cách mạch lạc Chính vì vậy nên tôi đã
chọn “Một số biện pháp giúp trẻ học tốt môn văn học qua hoạt động dạy thơ truyện cho trẻ 25 – 36 tháng tuổi.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Tìm ra biện pháp giúp trẻ học tốt môn văn học qua hoạt động dạy thơ truyện cho trẻ 25 – 36 tháng tuổi
Để nắm chắc tình hình tâm lý và phát huy tính tích cực của từng trẻ
Chuẩn bị tâm thế vững vàng cho trẻ để bước lên mẫu giáo
Trang 21.3 Đối tượng nghiên cứu:
Trong khuôn khổ của đề tài, tôi chỉ tập trung nghiên cứu và áp dụng một
số biện pháp giúp trẻ học tốt môn văn học qua hoạt động dạy thơ truyện cho trẻ
25 – 36 tháng tuổi tại nhóm trẻ A với số trẻ là 15 trẻ trường mầm non Yên Lễ năm học 2020 – 2021
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu lý luận, thực tiễn
Phương pháp điều tra thực trạng
Phương pháp toán học
Phương pháp quan sát
Phương pháp trò chuyện, trao đổi với phụ huynh, đồng nghiệp
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Thơ truyện vốn rất gần gũi với trẻ ở những năm đầu tiên của cuộc đời, là phương tiện phát triển ngôn ngữ cho trẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diễn đạt gãy gọn biết sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ, không những thế mà việc dạy trẻ làm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, từ tượng thanh giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, ngôn ngữ, khả năng quan sát, khả năng tư duy độc lập trong suy nghĩ
Thông qua nội dung của tác phẩm nhằm giáo dục trẻ biết yêu quý, biết ơn
và kính yêu ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ
Cũng như các bậc học khác bậc học mầm non hiện nay cũng có nhiều môn học khác nhau như: Âm nhạc, thể dục, tạo hình…Và hoạt động dạy trẻ học tốt môn văn học qua thơ truyện là môn học không thể thiếu trong trương trình chăm sóc giáo dục trẻ
Văn học nói về thế giới loài vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nói về những gì gần gũi trong môi trường sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dòng sông, phiên chợ, lớp học, … Qua tác phẩm văn học (Thơ, truyện) trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tình bạn, tình cô cháu,…Ngoài ra văn học còn
đề cập đến những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ông bụt, cô tiên, phù thủy
và cả những phép màu còn tồn đọng trong tâm thức dân tộc Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống tinh thần
Nhờ được nghe, tiếp xúc với những lời ca dao đồng dao, thơ truyện, giúp
có những hiểu biết sơ đẳng về văn học, đó là khả năng mô tả cuộc sống xung quanh phong phú Bước đầu trẻ sẽ nhận biết được sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại thơ, truyện Giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩ của mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ
Trang 3Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học góp phần mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, phát triển ở trẻ hứng thú với sách, truyện
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
* Thuận lợi:
Nhà trường luôn nhận được sự quan tâm của các lãnh đạo địa phương, Phòng giáo dục và các ban ngành trong huyện
Trường đạt chuẩn quốc gia mức độ I Kiểm định chất lượng giáo dục mức
độ III Đạt giải nhất cấp huyện trong hội thi “Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm”
Đặc biệt ban giám hiệu nhà trường luôn tạo mọi điều kiện để giáo viên
thực hiện tốt nhiệm vụ, nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục trẻ
Bản thân là một giáo viên có tinh thần trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy, không ngừng học hỏi, tham khảo tài liệu, dự giờ dạy mẫu để rút kinh nghiệm cho bản thân Nhiệt tình làm đồ dùng đồ chơi sáng tạo phục vụ cho việc cung cấp và phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Ngoài ra tôi luôn nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các bậc phụ huynh Đây là yếu tố thuận lợi để tôi phối hợp tốt trong công tác chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục trẻ
* Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi đáng kể tôi còn gặp không ít những khó khăn như:
Đa số trẻ lớp tôi là mới bắt đầu đi học chưa qua nhóm trẻ 18 – 24 tháng nên đi học còn khóc nhiều, chưa thích nghi với hoạt động của lớp nên còn bỡ ngỡ nhiều
Khả năng tiếp thu của trẻ còn chưa đồng đều
Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi này dễ nhớ và dễ quên, rất hiếu động, khả năng tập trung chú ý chưa cao, khả năng tri giác và tưởng tượng còn chưa phong phú
Trẻ độ tuổi này đang tập nói, thường nói ngọng, nói lắp Trí nhớ của trẻ còn nhiều hạn chế, trẻ chưa nhớ hết trật tự của các âm khi sắp xếp thành câu vì thế trẻ thường xuyên bỏ bớt từ, bớt âm khi nói Trẻ thể hiện tình cảm với mọi người khi giao tiếp trẻ còn nhút nhát chưa chủ động
Phần đa trẻ nói tiếng mẹ đẻ (Là tiếng dân tộc), tiếng địa phương nên khó khăn trong việc giao tiếp của cô và trẻ
Bên cạnh đó, độ tuổi của các cháu còn nhỏ một số cháu trở trời là các cháu hay bị viêm họng, ho, sổ, mũi nên nghỉ học, đi học không chuyên cần Vì vậy ít nhiều cũng ảnh hưởng tới khả năng tiếp thu và phát triển ngôn ngữ của trẻ
Kết quả khảo sát chất lượng trước khi thực hiện các giải pháp đầu năm học 2020 – 2021 tại nhóm trẻ A 25 – 36 tháng trường MN Yên Lễ
Trang 4Nội dung khảo sát
Tổng số trẻ khảo sát
Số trẻ Tỷ lệ
%
Số trẻ Tỷ lệ %
1 Trẻ nhớ tên bài thơ và truyện ngắn
2.Trẻ hiểu nội dung thơ và truyện
ngắn đơn giản khi nghe cô kể, đọc 15 5 33,3% 10 66,7% 3.Trẻ thuộc một số bài thơ, kể lại
câu chuyện ngắn với sự giúp đỡ của
cô
5.Trẻ phát âm rõ tiếng, nói được câu
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
+ Sử dụng phương pháp đọc kể
+ Sử dụng đồ dùng trực quan, hình ảnh, âm thanh kết hợp với công nghệ thông tin
+ Sử dụng bài hát và trò chơi
+ Sử dụng mọi lúc mọi nơi
+ Sự kết hợp với phụ huynh
2.3.1 Sử dụng phương pháp đọc kể.
Trẻ cảm nhận ngôn ngữ nghệ thuật bằng cách nghe đọc kể Do vậy tôi luôn sử dụng mọi sắc thái giọng kể của mình thể hiện các biểu cảm khác nhau
để tạo ra sự thu hút và hấp dẫn trẻ Khi muốn trình bày một tác phẩm tôi luôn tìm hiểu, suy nghĩ và nghiên cứu kĩ về nội dung tác phẩm để hiểu được ý nghĩa
mà tác giả muốn gửi vào tác phẩm
Ngữ điệu giọng kể là một yếu tố vô cùng quan trọng vì nó là phương tiện truyền tải nghệ thuật, cường độ của giọng kết hợp với cử chỉ nét mặt Vì thế tôi luôn phân biệt giữa giọng đọc và giọng kể cố gắng nhập tâm vào tác phẩm để truyền tải tới trẻ những thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm
Ở độ tuổi này trẻ rất khó tập trung nên để thu hút được sự tập trung, chú ý của trẻ khi nghe kể truyện, đọc thơ thì cô giáo phải hết sức nhập vai, phải ngắt nghỉ giọng, sử dụng ngữ điệu, cường độ giọng điệu, cử chỉ tư thế, nét mặt… sao cho thật phù hợp trong những câu chuyện, bài thơ
Ví dụ : Truyện “Quả trứng”
- Giọng của Gà trống: To, dõng dạc
- Giọng của lợn con: Nhẹ nhàng, Trầm
- Giọng của Vịt con: Nhanh,Vui tươi
Trang 5Hoạt động cô kể câu chuyện “Quả trứng” thể hiện giọng kể kết hợp cử chỉ
điệu bộ
Khi trẻ tập kể chuyện, đọc thơ thì cô cho trẻ sử dụng mũ và trang phục của các nhân vật để thu hút trẻ, trẻ bắt chước theo giọng các nhân vật và hóa thân vào các nhân vật để trẻ được cảm nhận và thể hiện một cách sinh động Từ
đó sẽ giúp trẻ tăng khả năng diễn đạt ngôn ngữ và biểu cảm Bên cạnh đó thì trẻ
độ tuổi này thường hay nói ngọng nên để giúp trẻ phát âm chuẩn tôi thường sửa sai luôn cho trẻ bằng cách “Tôi nói trước cho trẻ nghe 1 – 2 lần sau đó yêu cầu trẻ nói theo cô”
Trẻ hay nói ô tô – ô chô; Thỏ ngoan – Thỏ ngan; Bạn mới – bạn ới; Đến trường – đến tường…
Ví dụ 3: Thơ “Bạn mới”
Đọc diễn cảm, 2 câu đầu chậm rãi thể hiện sự nhút nhát, lo lắng 2 câu thơ tiếp đọc nhịp độ bình thường, nhấn vào các từ “dạy bạn hát”, “Cùng chơi” thể hiện sự yên tâm, 2 câu thơ cuối đọc với giọng vui tươi Thể hiện sự quan tâm, chia sẻ, đoàn kết Tôi còn sửa sai cho trẻ những từ ngữ mà trẻ hay nói ngọng để giúp trẻ phát âm chuẩn và động viên những trẻ nhút nhát và mạnh dạn hơn khi trả lời
Hoạt động cô dạy trẻ đọc bài thơ “Bạn mới”
Trang 62.3.2 Sử dụng đồ dùng trực quan, hình ảnh, âm thanh kết hợp với công nghệ thông tin.
Với đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ ở lứa tuổi này thì trong giờ kể chuyện, đọc thơ cô giáo không chỉ chú ý đến giọng kể, giọng đọc mà cô giáo còn phải biết kết hợp với sử dụng đồ dùng, đồ chơi sao cho khéo léo để thu hút
sự chú ý của trẻ
Thật vậy, đồ dùng trực quan là một trong những phương tiện để truyền thụ kiến thức đến với trẻ Do đó khi được nghe kể chuyện, đọc thơ kết hợp với việc quan sát tranh, xem rối, trẻ như bước vào thế giới của các nhân vật đó làm cho trẻ rất thích thú
Đồ dùng phục vụ cho một tiết dạy phải đầy đủ, đẹp, màu sắc phù hợp, đảm bảo tính an toàn và đảm bảo vệ sinh cho trẻ, có độ bền trong khi sử dụng
Ví dụ 1: Cô sử dụng rối tay “Xin chào các bạn! Đố các bạn biết mình là ai đấy! À đúng rồi Mình chính là bạn Gà Hôm nay mình sẽ kể cho các bạn câu chuyện “Gà trống và vịt bầu.”
Hoạt động cô sử dụng rối trong hoạt động kể chuyện “Gà trống và vịt bầu”
Tranh thủ ngoài giờ làm tôi còn lựa chọn sưu tầm, coppy một số hình ảnh phù hợp với nội dung chuyện, thơ để làm đồ dùng trực quan giới thiệu cho trẻ; cắt tỉa từ giấy bitis, giấy vải nỉ tạo thành những cái mũ, cây hoa, những nhân vật
mà trẻ yêu thích; tận dụng vải xếp, khâu thành những con thú nhồi bông ngộ nghĩnh đẹp để làm phần thưởng khi trẻ tham gia hoạt động, làm cho trẻ rất thích thú
Trang 7Hình ảnh cây và con vật sử dụng trong mô hình các câu chuyện
Công nghệ thông tin sử dụng vào các tiết dạy là rất cần thiết Trẻ được quan sát, được lắng nghe, được cảm nhận mọi thứ xung quanh một cách gần gũi
và thân thiết Do đó tôi đã sưu tầm, lựa chọn các hình ảnh, video, bài hát phù hợp với nội dung câu chuyện, bài thơ để mở cho trẻ nghe và quan sát
Bên cạnh đó tôi còn thiết kế giáo án điện tử phù hợp với từng bài dạy, từng chủ đề để có những tiết học kể chuyện và thơ một cách sinh động và hấp dẫn trẻ nhất Trẻ được quan sát được thực hành kể lại câu chuyện trên màn hình chiếu
sẽ rất thích thú
Ví dụ: Câu chuyện “Cây Táo” Tôi cho trẻ nghe câu thoại “Cây ơi, cây lớn
mau” để trẻ đoán xem đó là câu thoại trong câu chuyện nào và cô kể chuyện trên màn hình tivi
Hoạt động kể chuyện “Cây táo” qua màn hình tivi
Trang 8Ngoài ra với một câu chuyện có tiếng chim thì còn gì hay hơn được khi nghe giọng kể của cô lại được nghe tiếng hót của nó Do vậy tôi đã dùng tiếng chim hót để mở đầu cho câu chuyện, bài thơ
Ví dụ: Câu chuyện “Chào buổi sáng”, tôi đã cho trẻ được quan sát và lắng nghe tiếng chim hót nhằm thu hút sự chú ý và lắng nghe của trẻ
Hoạt động cô sử dụng tích hợp âm thanh trong câu chuyện “Chào buổi sáng”
Bên cạnh đó tôi còn dùng âm thanh tiếng mưa rơi, sự hồi hộp Phù hợp với truyện và tình tiết cụ thể sử dụng sao cho hợp lý, đúng lúc, đúng chỗ để mang lại hiệu quả trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm thơ, truyện
2.3.3 Sử dụng bài hát và trò chơi
Để tạo không khí vui tươi, sôi nổi và gây hứng thú trong tiết học giúp cho trẻ tiếp thu bài có hiệu quả, dễ nhớ và nhớ lâu tôi đã lồng bài hát và trò chơi
Ví dụ: Tôi tổ chức tiết học thành một chương trình vui có những trò chơi hấp dẫn như chương trình “Vườn cổ tích”, “Bé làm nghệ sĩ” hoặc chương trình
“Bé yêu thơ”
+ Trong chương trình “Bé làm nghệ sĩ” trẻ được tìm hiểu và tham gia các phần thi kiến thức, trả lời các câu hỏi mang nội dung của từng phần, trẻ thi kể chuyện theo tranh và thi trổ tài ngâm thơ
Ngoài ra, tôi còn lựa chọn một số bài hát phù hợp với từng chủ đề để kích thích hứng thú cho trẻ
Ví dụ: Trong bài thơ “Mẹ và cô”, có thể lồng ghép bài hát: Cô và mẹ.
Ví dụ: Truyện “Chuột, gà Trống và Mèo” có thể lồng ghép bài hát: Con gà
trống
Trang 9Hoạt động cô tích hợp bài hát trong câu chuyện “Chuột, gà trống và mèo”
Sử dụng câu đố, đồng dao có nội dung liên quan tới bài học là rất cần thiết
Ví dụ: Cô đọc câu đố: “Trèo cây nhanh thoăn thoắt, đố bạn biết con gì?”
À cô cũng có một câu chuyện nói về bạn mèo đấy mời các con lắng nghe nhé Truyện “Mèo con”
Để tránh tình trạng trẻ bị nhàm chán, mệt mỏi khi nghe cô kể chuyện, tôi luôn tổ chức đan xen những trò chơi vận động nhằm thay đổi trạng thái giữa động và tĩnh cho trẻ; xen kẻ giữa những hoạt động, tôi cho trẻ chơi các trò chơi nhẹ nhàng thông qua “Học mà chơi, chơi mà học” Từ đó trẻ sẽ giảm bớt được tình trạng nói lắp, nói ngọng
Ví dụ: Trong câu chuyện “Chú ếch xanh và bạn rùa nhỏ” (chủ đề: những
con vật đáng yêu) Sau khi cung cấp nội dung câu chuyện và đàm thoại cùng trẻ,
để thay đổi trạng thái tôi cho trẻ chơi trò chơi: Tập làm ếch nhảy
Hình ảnh trẻ tập làm ếch nhảy trong câu chuyện
“Chú ếch xanh và bạn rùa nhỏ”
Trang 102.3.4 Sử dụng mọi lúc mọi nơi
+ Giờ đón, trả trẻ:
Giờ đón, trả trẻ là lúc cần tạo không khí vui tươi, lôi cuốn trẻ tới trường, tới lớp vì vậy cô giáo phải thật gần gũi, nhẹ nhàng trò chuyện với trẻ Đó là hình thức đơn giản nhất để cung cấp vốn từ cho trẻ và từ đó cô có thể biết được cháu nào nói ngọng để cô có biện pháp bồi dưỡng và sửa sai cho cháu đó Khi trò chuyện với cô trẻ tự tin vào vốn từ của mình, ngôn ngữ của trẻ từ đó mà được
mở rộng và phát triển hơn
Bên cạnh đó trong giờ đón và trả trẻ tôi còn cho trẻ đọc những bài thơ với nội dung giáo dục lễ giáo và nhắc trẻ biết chào ông bà, bố, mẹ, cô giáo như vậy kích thích trẻ trả lời câu hỏi trọn vẹn và giáo dục trẻ thói quen lễ phép, biết vâng lời
Ví dụ: Bài thơ “Chào”, “Bạn của em”
Hình ảnh giờ đón trẻ