SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMMỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP TRẺ MẪU GIÁO 3 - 4 TUỔI KHÁM PHÁ KHOA HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN VỚI MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH TẠI TRƯỜNG MẦM NON NGA THIỆN Người thực hiện:
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP TRẺ MẪU GIÁO 3 - 4 TUỔI KHÁM PHÁ KHOA HỌC THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG LÀM
QUEN VỚI MÔI TRƯỜNG XUNG QUANH TẠI
TRƯỜNG MẦM NON NGA THIỆN
Người thực hiện: Mai Thị Thu Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Mầm non Nga Thiện SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn
THANH HÓA, NĂM 2021
1
Trang 2TT NỘ DUNG Trang
9 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
10 Giải pháp 1 Giải pháp tự bồi dưỡng nâng cao nhận thức, nghiệpvụ của bản thân, năng lực tổ chức các HĐ cho trẻ KPKH 611
Giải pháp 2 Tích cực làm đồ dùng đồ chơi tự tạo,các nguồn
nguyên liệu sẵn có của địa phương, nguyên vật liệu từ thiên
nhiên để trẻ tích cực hứng thú trong hoạt động:
9
12
Giải pháp 3 Tạo môi trường giáo dục hoạt động theo hướng mở
để trẻ khám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi
trường xung quanh
10
13
Giải pháp 4 Đổi mới sáng tạo hình thức tổ chức hoạt động cho
trẻ khám phá khoa học để thu hút sự chú ý của trẻ trong hoạt
động có chủ định
13
14 Giải pháp 5 Tạo hứng thú cho trẻ khám phá khoa học ở mọi lúc,mọi nơi 14
15 Giải pháp 6 Sử dụng công nghệ thông tin trong khám phá khoahọc thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh 1616
Giải pháp 7 Tuyên truyền phối kết hợp với phụ huynh để cho trẻ
khám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi
trường xung quanh
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên của hệ thống dáo dục quốc dân, đặt nềnmóng đầu tiên cho sự hình thành và phát triển nhân cách của con người ViệtNam Đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của sự nghiệp công nghiệp, hoá hiện đại hoá đấtnước Đối với trẻ mầm non khi đến trường trẻ được tham gia vệ sinh cá nhân, vệsinh môi trường, trẻ được cân đo khám sức khỏe định kỳ theo dõi trên biều đồtăng trưởng Trẻ được chăm sóc nuôi dưỡng, đảm bảo đủ chất đủ lượng pháttriển cân đối hài hòa cho trẻ Được tham gia các hoạt động chơi tập các hoạtđộng có chủ định Ngoài ra còn được tham gia các ngày hội, ngày lễ nhằm pháttriển và hình thành nhân cách cho trẻ Trẻ được khám phá trải nghiệm sáng tạo,tìm hiểu về thế giới xung quanh nhất là hướng trẻ với nội dung tạo hình.Vì vậy
mà việc giúp trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi phát triển lĩnh vực khám phá khoa họcthông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh, giữ một ví trí vôcùng quan trọng trong trường mầm non, góp phần giáo dục thẩm mỹ và hìnhthành, phát triển toàn diện nhân cách của trẻ
Theo cuốn tạp chí trẻ em và gia đình viết :
“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai’’
Thật vậy, trẻ em không chỉ là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là
là chủ nhân tương lai của đất nước Một đất nước muốn phát triển vững mạnhphải có những con người có đủ sức, đủ tài Để trẻ có một tương lai tươi sáng thìngay từ tuổi ấu thơ trẻ phải được hưởng nền giáo dục phù hợp hiện đại và toàndiện về mọi mặt Trong đó giáo dục mầm non là khâu đầu tiên quan trọng củaquá trình đào tạo nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hoá -Hiện đại hoá và hội nhập thế giới Mục tiêu chung là phát triển tất cả các khảnăng của trẻ, hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách, tạo điềukiện thuận lợi cho trẻ bước phát triển sau này, sống và làm việc phù hợp với xãhội mới
Trong chương trình giáo dục mầm non, khám phá khoa học luôn luôn làmột trong những hoạt động được quan tâm chú ý Đồng thời, nó là một trongnhững tiêu chí quan trọng cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục ở trườngmầm non Vì vậy, khám phá khoa học cho trẻ tuổi mầm non có vai trò rất quantrọng trong việc phát triển toàn diện nhân cách và năm mặt giáo dục đức, trí, thể,
mỹ và lao động Đối với trẻ lứa tuổi 3 - 4 là độ tuổi chuyển sang bước ngoặt tâm
lý của trẻ lên ba Do đó, trẻ rất thích được tiếp xúc, tìm tòi, khám phá nhữngđiều mới lạ, những sự vật hiện tượng trong thế giới xung quanh luôn hấp dẫn, lôicuốn và kích thích trẻ Hoạt động khám phá khoa học thông qua hoạt động làmquen với môi trường xung quanh, có vai trò đặc biệt trong việc phát triển nhậnthức cho trẻ tuổi mầm non nhất là đối với trẻ 3 - 4 tuổi Bởi vì, thông qua hoạtđộng khám phá khoa học trẻ được tìm hiểu, khám phá những điều mới lạ về thế
Trang 4giới xung quanh trẻ rất phong phú, đa dạng Giúp trẻ thể hiện rất rõ sự hiểu biết
và khám phá thế giới xung quanh nhưng các con còn quá nhỏ, chưa có vốn sống,vốn kinh nghiệm sự trải nghiệm còn rất ít chưa thể tự khám phá về thế giới xungquanh Nên người lớn phải giúp đỡ, tổ chức, hướng dẫn trẻ khám phá khoa học.Việc trẻ được khám phá khoa học là việc làm thiết thực và phải được tổ chứcmột cách có mục đích, có kế hoạch nhằm hướng tới việc mở rộng nhận thức,phát triển các quá trình tâm lý và hình thành các kĩ năng kĩ xảo cho trẻ Trẻ đượckhám phá trải nghiệm theo phương thức “Học mà chơi, chơi mà học” Trong đótrẻ là chủ thể của mọi hoạt động, cô giáo chỉ là người hướng dẫn
Xuất phát từ niềm đam mê đó của trẻ Tôi luôn suy nghĩ mình phải làm gì? mìnhnên làm thế nào để giúp trẻ học thật tốt khám phá khoa học nhằm giúp trẻ khắcsâu được những kiến thức đó Tôi đã không ngừng suy nghĩ và sáng tạo để tìm
ra những hình thức, phương pháp giảng dạy hay và tạo ra môi trường học tập tốtnhất Chính vì vậy, việc giúp trẻ 3 - 4 tuổi khám phá khoa học thông hoạt độnglàm quen với môi trường xung quanh rất quan trọng và cần thiết Là người giáoviên mầm non được phân công phụ trách lớp 3 - 4 tuổi, tôi mong muốn đượcnghiên cứu vấn đề này với mong muốn bản thân có nhiều kinh nghiệm mở rộngvốn hiểu biết và nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Bên cạnh đó đi sâunghiên cứu, tìm hiểu những khả năng nhận biết của trẻ về thế giới xung quanh
Từ đó tôi có thêm những hiểu biết mới, sinh động phong phú, đưa ra những giảipháp tối ưu nhằm không ngừng cải tiến, nâng cao chất lượng tổ chức các hoạtđộng khám phá khoa học cho trẻ đạt kết quả cao hơn Với những lý do trên tôi
mạnh dạn chọn đề tài “Một số giải pháp giúp trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi phát triển lĩnh vực khám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh tại trường mầm non Nga Thiện” Để làm đề tài sáng kiến kinh
nghiệm cho mình
1.2 Mục đích nghiên cứu
Dựa vào đề tài đã chọn qua đó tiến hành phân tích, đánh giá những mặt đạtđược và hạn chế, tìm ra nguyên nhân và đề xuất những giải pháp tốt nhất để ápdụng vào thực tế dạy trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi phát triển lĩnh vực khám phá khoahọc thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh tại trường mầmnon Nga Thiện - Huyện Nga Sơn
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Các cháu trong độ tuổi lớp mẫu giáo bé: (3 - 4 tuổi Lớp C1) trường mầmnon Nga Thiện
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Qua tài liệu chuyên đề, sách, tập san
- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát, khảo sát, thựcnghiệm thống kê
Trang 5- Phương pháp xử lý thông tin: Phân tích, đánh giá và so sánh.
- Phương pháp thực hành trải nghiệm
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận
Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ, mỗi độ tuổi phát triển có nhữngđặc điểm riêng biệt về cấu tạo tâm, sinh lý lứa tuổi Do đó, trẻ em cần có nhữnggiải pháp chăm sóc thích hợp để trẻ được phát triển toàn diện về mọi mặt Ở mỗi
độ tuổi trẻ đều có nhận thức khác nhau so với thế giới bên ngoài Trẻ nhỏ cóchương trình học phù hợp với tuổi, trẻ càng lớn kiến thức của trẻ càng đượcnâng cao hơn
Trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi, mọi khả năng đang được hình thành và phát triểnmạnh mẽ, tư duy của trẻ phát triển ở tần số cao nhất của cuộc đời người, quátrình phát triển tâm lý diễn ra rất phức tạp, nhanh và nhạy cảm, nó thường xuyênthay đổi sự hứng thú của trẻ không bền có lúc thì hứng thú cao, có lúc laị khônghứng thú, trẻ lại chưa biết đọc, biết viết, mọi tri thức đến với trẻ chủ yếu thôngqua sự dạy bảo, cách tổ chức và sự hướng dẫn của người lớn, của cô giáo
Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ ở lứa tuổi mầm non nói chungcủa trẻ 3 - 4 tuổi nói riêng Trẻ 3 tuổi bắt đầu tách mình ra, biết mình là một conngười riêng biệt nên trẻ rất mong muốn được khám phá bản thân, khám phá tất
cả những sự vật hiện tượng gần gũi với mình trước tiên Tư duy của trẻ là tư duytrực quan hình tượng, chủ yếu học bằng chơi, chơi bằng học Đặc biệt trongchương trình giáo dục trẻ mầm non thì việc cho trẻ khám phá khoa học để trẻlàm quen với môi trường xung quanh là không thể thiếu
Qua quá trình dạy dỗ và chăm sóc trẻ 3 - 4 tuổi nhiều năm tôi thấy vốn trithức, nhận thức của trẻ về hoạt động khám phá khoa học còn hết sức mơ hồ Vìvậy tôi phải sử dụng nhiều phương pháp để cho trẻ tiếp cận với thế giới xungquanh nhằm hình thành cho trẻ những biểu tượng về thế giới xung quanh Cungcấp cho trẻ vốn hiểu biết ban đầu về thế giới xung quanh bao gồm: Thế giớiđộng vật, thế giới thực vật, các hiện tượng tự nhiên, xã hội và thế giới đồ vậtxung quanh trẻ
Khám phá khoa học với trẻ là quá trình tích cực, tham gia hoạt động thăm
dò tìm hiểu thế giới tự nhiên [1] Ở giai đoạn này giúp trẻ suy nghĩ nhiều hơn vềnhững gì chúng nhìn thấy và đang làm, kích thích trẻ xem xét, phỏng đoán Theocuốn tài liệu “Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non”
Trang 6nhà xuất bản giáo dục do Trần Thị Ngọc Trâm - Lê Thu Hương - Lê Thị ÁnhTuyết [2] (chủ biên).
Khoa học không chỉ là kiến thức mà còn là quá trình hay con đường tìmhiểu khám phá thế giới vật chất [3], Ở lứa tuổi này trẻ thích tìm hiểu khám phá
từ những sự vật hiện tượng xung quanh trẻ, bằng những câu hỏi tại sao? Để làmgì? Trẻ được trải nghiệm được khám phá qua cuộc sống, qua hoạt động học, trẻ
có thể nói được tên, tuổi, giới tính của bản thân, công việc của bố mẹ, địa chỉ sốđiện thoại của gia đình và những người thân xung quanh mà trẻ biết
Quan điểm của giáo dục học Singapor đã chỉ ra rằng: “Giáo dục không phải
là đổ đầy một cái bình mà là thắp sáng lên ngọn lửa”[4] Điều đó có nghĩa là dạytrẻ không có nghĩa là cứ nhồi nhét lượng kiến thức khối lượng kiến thức vô bờbến cho trẻ mà dạy trẻ cách học, cách tư duy, nuôi dưỡng lòng ham hiểu biết,thích tìm tòi khám phá Hay nói cách khác, giáo dục mầm non không nhằm cungcấp một khối lượng kiến thức mà nhằm hình thành các chức năng tâm lý, các cơ
sở ban đầu cho sự phát triển nhân cách sau này [5]
Theo quan điểm của rất nhiều nhà khoa học, cách tốt nhất để học khoa học
là phải làm khoa học Đối với trẻ mầm non làm khoa học cũng chính là quá trìnhkhám phá nó Đây là những hoạt động “Tìm kiếm để phát hiện ra cái mới, điều
bí ẩn” [6] Trẻ em lứa tuổi mầm non có tính tò mò khám phá bẩm sinh Đó làmầm mống của việc tự khám phá, tự học Nếu chúng không được nuôi dưỡng sẽ
bị mai một và biến mất hoàn toàn Các hoạt động khoa học là con đường ngắnnhất để giúp trẻ sử dụng các giác quan của cơ thể, vận dụng những hiểu biết củabản thân để tìm hiểu sự vật, hiện tượng, đòi hỏi trẻ phải có cơ hội khám phákhác nhau, khi đó việc phát triển kỹ năng, năng lực sẽ đóng vai trò chủ đạo [7] Chính vì vậy việc tổ chức cho trẻ khám phá khoa học thông qua hoạt độnglàm quen với môi trường xung quanh là phương tiện không thể thiếu nhằm pháttriển toàn diện cho trẻ ở trường mầm non
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Thực trạng của việc tổ chức cho trẻ 3 - 4 tuổi tham gia hoạt động khám phákhoa học thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh ở trườngmầm non Nga Thiện Qua thời gian trực tiếp đứng lớp và đi sâu tìm hiểu quátrình chăm sóc, giáo dục trẻ 3 - 4 tuổi Bản thân tôi nhận thấy thực trạng sau:
* Thuận lợi:
Nga Thiện là một xã vùng đồng chiêm Là vùng đất địa linh nhân kiệt Cóđộng Từ Thức, Người dân Nga Thiện có truyền thống cần cù chịu khó Trongnhững năm gần đây, đặc biệt là trong năm 2020 - 2021 được sự quan tâm của
Trang 7Phòng GD, UBND Huyện Nga Sơn, đặc biệt là sự quan tâm sát sao của các cấplãnh đạo địa phương đã tạo điều kiện đầu tư về cơ sở vật chất trang thiết bị,khuôn viên nhà trường đã được xây dựng mới 2 dãy nhà cao tầng: 1 khu nhàhiệu bộ và 1 khu nhà cho học sinh học tương đối đẹp, khang trang, rộng rãithoáng mát, hơn nữa một số phụ huynh đã ủng hộ nhà trường cũng như quantâm đến điều kiện học hành của các cháu, đây cũng là những yếu tố hết sứcthuận lợi cho việc xây dựng môi trường chăm sóc giáo dục trẻ trong và ngoàilớp học
- Về phía nhà trường:
+ Nhà trường, đồng nghiệp luôn tạo điều kiện hết sức để giúp đỡ, độngviên cô trò tôi trong quá trình thực hiện hoạt động xây dựng môi trường giáo dụclấy trẻ làm trung tâm, về cơ sở vật chất trang thiết bị cũng như về chuyên môn
+ Luôn tạo điều kiện về tài liệu tham khảo giáo dục
+ Cảnh quan môi trường trong và ngoài nhóm lớp đều khang trang quyhoạch tương đối hợp lý, đảm bảo môi trường xanh - sạch - đẹp
- Đối với giáo viên:
+ Bản thân tôi luôn yêu nghề mến trẻ, luôn nhiệt tình, năng động, sáng tạo,nắm vững yêu cầu, kỹ năng, thiết kế và tổ chức về chuyên môn nói chung vàchuyên xây dựng môi trường giáo dục phù hợp để trẻ hoạt động tích cực
+ Bản thân thường xuyên nghiên cứu, tiếp thu những kiến thức chăm sócgiáo dục trẻ qua các chuyên đề hội thi, dự giờ thăm lớp qua các mô đun trongchương trình bồi dưỡng thường xuyên
- Về phía phụ huynh:
Đa số phụ huynh trong lớp luôn hiểu và cùng chia sẻ với giáo viên nhữngkhó khăn, có sự quan tâm phối hợp tích cực với nhà trường, với lớp để cùngchăm sóc giáo dục trẻ Như hỗ trợ kinh phí để cô trò xây dựng môi trường giáodục trong và ngoài lớp học, bổ sung trang thiết bị phục vụ cho các hoạt động củatrẻ, cùng cô tận dụng nguyên vật liệu sẵn có, phế thải làm những đồ dùng, đồchơi phục vụ cho công tác chăm sóc, nuôi dưỡng giáo dục trẻ Góp phần nângcao chất lượng dạy và học của cô và trò
- Về phía trẻ:
+ Hầu hết trẻ rất ngoan, năng động, đi học chuyên cần, có nề nếp tốt
+ Trẻ thích chơi một cách tự nhiên, khám phá, sáng tạo Tham gia một cáchtích cực vào các hoạt động của cô tổ chức
* Khó khăn
Trang 8- Về phụ huynh: Phần lớn nhân dân trong xã sống bằng nghề nông nghiệpnên nền kinh tế còn nhiều khó khăn Nhiều phụ huynh còn xem nhẹ các hoạtđộng giáo dục của trẻ mẫu giáo bé
- Về phía trẻ: Trẻ được tổ chức hoạt động thường xuyên nhưng còn rậpkhuôn, máy móc, chưa có sự sáng tạo Thực tế ở lớp tôi việc trẻ tham gia vàohoạt động khám khá khoa học của trẻ là không đồng đều Do mỗi cháu có mộtđặc điểm nhận thức, tâm, sinh lí lại khác nhau Có trẻ tham gia vào hoạt độngkhám phá khoa học rất tốt Nhưng cũng có nhiều trẻ khả năng tham gia vào hoạtđộng phám phá còn hạn chế Vì thế để thực hiện tốt việc dạy trẻ tham gia vàohoạt động khám phá khoa học tôi đã gặp không ít khó khăn
Phụ lục 1 - Bảng khảo sát trẻ lần 1 (Tháng 9/ 2020)
Trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Qua quan sát tình hình thực tế ở lớp, tôi nhận thấy chất lượng trên trẻ chưađạt còn cao vì qua thời gian nghỉ hè, các cháu đã phần nào quên các kiến thức vềtất cả các lĩnh vực cũng như sự giao tiếp, hợp tác với bạn bè
Trước tình hình trên tôi đưa ra một số giải pháp sau đây:
* Bảng kết quả thực trạng trên trẻ đầu năm học: 2020 - 2021 (Kèm theo
phụ lục bảng khảo sát 1) 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Nhìn vào bảng thực trạng trên, chúng ta thấy kết quả thu được qua hoạtđộng khám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi trường xungquanh của trẻ ở trong lớp tôi phụ trách là rất thấp Điều này gây ảnh hưởng lớn đến phát triển nhận thức ở trẻ nói chung và trẻ trong lớp tôi phụ trách nói riêng
Từ thực trạng này đặt ra vấn đề cấp thiết phải có giải pháp tổ chức cho trẻ
“Khám phá khoa học về thế giới xung quanh” phù hợp hơn nữa Tôi đã áp dụngmột số giải pháp
Giải pháp 1 Tự bồi dưỡng nâng cao nhận thức, nghiệp vụ của bản thân, năng lực tổ chức cho trẻ khám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh
Đối với giáo viên mầm non để đảm bảo cho việc thực hiện tốt nhiệm vụchăm sóc giáo dục trẻ đòi hỏi không chỉ là sự cần cù chịu khó mà còn phải luôntích cực tự học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ nắm vững kiến thức
kỹ năng chăm sóc giáo dục trẻ đạt hiệu quả, tiếp cận được những yêu cầu mớinhư: Nắm vững yêu cầu của giáo dục mầm non, ứng dụng công nghệ thông tinphù hợp trong từng hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ
Trang 9Từ việc nắm vững yêu cầu giáo dục thì giáo viên sẽ có tư duy để bồi dưỡngcho mình các kiến thức kỹ năng phù hợp hơn Giáo viên mầm non cần phải tựhọc tập bồi dưỡng nắm vững các yêu cầu kiến thức, phương pháp chăm sóc giáodục trẻ ở từng độ tuổi, phương pháp tổ chức các hoạt động phù hợp gây sự hứngthú cho trẻ chuyển tải đến trẻ kiến thức kỹ năng hiệu quả nhất
Với hoạt động khám phá khoa học tôi xác định mình cần tự bồi dưỡngnhận thức cho bản thân về các nội dung bao gồm:
+ Cần nắm vững các hoạt động tổ chức cho trẻ khám phá khoa học với hoạtđộng môi trường xung quanh
+ Nắm vững các kiến thức kĩ năng của hoạt động cần đạt ở trẻ
+ Nắm vững và vận dụng linh hoạt phương pháp hình thức tổ chức cho trẻkhám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh
ở mỗi hoạt động cụ thể đạt hiệu quả
+ Nắm vững các yêu cầu về đồ dùng đồ chơi cần có để tổ chức hoạt độngkhám phá khoa học qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh
cho trẻ
+ Biết cách làm thế nào để tạo được điều kiện cho trẻ khám phá khoa họcthông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh
một cách tốt nhất
Đó là những yêu cầu đặt ra yêu cầu cho bản thân tôi cần tự bồi dưỡng để
có thể thực hiện hoạt động cho trẻ khám phá khoa học đạt hiệu quả cao
Để việc tự bồi dưỡng đạt hiệu quả, tôi đã tích cực tìm tòi học hỏi thôngqua các loại sách hướng dẫn; thông qua các chuyên đề, thông qua việc tự tìmhiểu qua mạng, qua đồng nghiệp để giải quyết các vấn đề cần tìm hiểu đặt ra.Tôi đã đặt ra cho mình kế hoạch về các yêu cầu cần bồi dưỡng như:
Thứ nhất: Yêu cầu học tập nắm vững về kiến thức:
- Nắm vững nội dung yêu cầu về việc cho trẻ tuổi 3 - 4 tuổi phát triển lĩnhvực khám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi trường xungquanh
- Nắm vững kết quả mong đợi của độ tuổi về hoạt động khám phá khoa họctrong chương trình giáo dục mầm non
Thứ 2: Yêu cầu nắm vững phương pháp giáo dục.
Đối tượng tôi đang nghiên cứu là trẻ mẫu giáo bé, vì vậy cần nắm vữngphương pháp giáo dục trẻ mẫu giáo trong chương trình giáo dục mầm non hiệnhành: Tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm, tìm tòi khám phá môi trường xung
Trang 10quanh dưới nhiều hình thức đa dạng, đáp ứng yêu cầu, hứng thú của trẻ theophương châm “Chơi mà học, học bằng chơi” Kích thích và tạo cơ hội cho trẻtích cực khám phá, thử nghiệm và sáng tạo ở các khu vực hoạt động một cáchvui vẻ Kết hợp giữa giáo dục trẻ trong nhóm bạn với giáo dục cá nhân, chú ýđặc điểm riêng của từng trẻ để có phương pháp giáo dục phù hợp Tổ chức hợp
lý các hình thức hoạt động cá nhân, theo nhóm nhỏ và cả lớp, phù hợp với độtuổi của nhóm lớp, với khả năng của từng trẻ, với nhu cầu hứng thú của trẻ vàvới điều kiện thưc tế
- Từ những nội dung trên bản thân tôi cần thay đổi hoạt động tạo hứng thúcho trẻ tham gia vào lĩnh vực khám khá khoa học thông qua hoạt động làm quenvới môi trường xung quanh bằng cách:
Ví dụ: Khi hướng dẫn hoạt động khám phá khoa học ở chủ đề “Bản thân”cho trẻ ở độ tuổi mẫu giáo 3 - 4 tuổi Tôi hướng dẫn trẻ nhận biết một số tácnhân gây nguy hiểm cho cơ thể khi thời tiết thay đổi, nắng nóng kéo dài làm chongười mệt mỏi khát nước, mất nước, dễ bị say nắng ốm đau Rét kéo dài làmtrẻ dễ bị cảm lạnh, ho, viêm phổi Lũ lụt làm ô nhiễm môi trường, trẻ dễ bị tiêuchảy, đau mắt bị đuối nước và một số bệnh khác Dạy trẻ biết khi trời nắngnóng trẻ cần uống đủ nước, không đi ra ngoài trời nắng to khi không cần thiết,nếu đi cần phải đội mũ, nón, đeo khẩu trang Trời rét đậm trẻ phải mặc đủ ấm,quàng khăn, đội mũ, đi tất, ăn uống đủ chất dinh dưỡng để chống rét, trời mưa,bão trẻ phải ở trong nhà, tuyệt đối không được ra ngoài trời, không đứng dướicây to, tránh xa các cột điện và dây điện.Trẻ phải tuân thủ sự hướng dẫn củangười lớn di chuyển lên cao, tránh xa các vùng, hố nước sâu có dấu hiệu, cảnhbáo nguy hiểm
Ví dụ: Khi hướng dẫn hoạt động Khám phá khoa học ở chủ đề “TrườngMầm non” Tôi hướng dẫn trẻ nhận biết hiện tượng thời tiết đang diễn ra tạitrường như nắng, mưa, mây, gió, nóng lạnh ở các thời điểm khác nhau trongngày, trong tuần, trẻ nhận biết các mùa trong năm mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông đốivới miền Bắc, mùa mưa, mùa khô đối với Miền Nam Trẻ biết một số biểu hiệncủa biến đổi khí hậu như nắng nóng kéo dài, mưa bão bất thường và hay xảy ra,dông tố, lốc xoáy, lũ lụt kéo dài, rét đậm, rét hại, trẻ biết được hậu quả của biếnđổi khí hậu gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với việc học tập và sức khỏecủa trẻ, mưa nhiều gây lũ lụt, nắng nóng kéo dài gây hạn hán, rét đậm, rét hạikéo dài trẻ phải nghỉ học, ảnh hưởng đến sức khỏe con người, vật nuôi, câytrồng
Trang 11Giải pháp 2 Tích cực làm đồ dùng đồ chơi tự tạo,các nguồn nguyên liệu sẵn có của địa phương, nguyên vật liệu từ thiên nhiên để trẻ tích cực hứng thú trong hoạt động:
Để tiến hành hoạt động này tôi đã đăng ký với nhà trường mua sắm đầy đủ,
đồ dùng, đồ chơi để phục vụ cho lớp
Bên cạnh đó tôi nói lên vai trò quan trọng của hoạt động “Khám phá khoahọc về môi trường xung quanh” này với phụ huynh các em từ đó khuyến khíchphụ huynh các em cùng tham gia đóng góp kinh phí để mua thêm tài liệu phục
vụ cho hoạt động có hiệu quả Cùng với đó tôi phát động phụ huynh thu gomnhững phế liệu, phế phẩm đã sử dụng hết từ gia đình mình như: Vỏ chai dầu ăn,
vỏ lọ com pho, hộp sữa chua… để tận dụng làm đồ dùng, đồ chơi cho các emquan sát như: Bằng vỏ chai nước rửa bát tôi làm được cái phích, lọ compho làmcon voi, hộp sữa tôi làm con lợn, con công hộp sữa chua dài tôi tạo ra được conong, con mèo, con chó Những thứ đó đã thu hút được sự tham gia, khám phátìm tòi của các em, từ đó phát huy khả năng tìm tòi, khám phá bẩm sinh của trẻ.Tôi nghĩ đây là một hình thức trải nghiệm, có tác động gây hứng thú vàkhắc sâu kiến thức về thế giới xung quanh cho trẻ rất tốt Giải pháp này tôi đãtiến hành sau mỗi hoạt động khám phá cụ thể Căn cứ vào nội dung mà trẻ đãđược tìm hiểu khám phá trên hoạt động có chủ định, tôi cho trẻ làm đồ dùng đồchơi về nội dung đó Ngoài ra tôi còn dạy trẻ làm các con vật từ lá cây
VD: Chủ đề bản thân cho trẻ làm nhà tạo mẫu làm ra các trang phục ngộnghĩnh bằng lá cây (chủ yếu là lá vàng và lá khô) Dạy trẻ tự xé hoặc sắp xếpnhững chiếc lá thành bộ sưu tập thời trang giành cho trẻ
Chủ đề phương tiện giao thông: Dạy trẻ làm những chiếc tàu chiếc thuyềnbuồm…
Chủ đề thế giới động vật: cái bồng bèo tây làm con gà,cái đuôi lá bèo làmchân gà hai cái tăm cắm vào Hay cái bồng dài làm con chó Lá chuối làm conmèo, lá dừa làm chong chóng,con châu chấu, bẹ bắp ngô lá chuối khô làm búpbê…
Hình ảnh: Cô và trẻ cùng làm đồ dùng đồ chơi từ phế liệu,
phế phẩm , lá khô (Kèm theo phụ lục 1)
Có thể thấy rằng ở lứa tuổi mầm non, hoạt động vui chơi là hoạt động chủđạo, trẻ học mà chơi, chơi mà học Vì vậy trong quá trình tri giác của trẻ tôi lựachọn vận dụng đưa vào hoạt động các trò chơi sáng tạo khoa học nhằm kíchthích thu hút trẻ ham muốn được tham gia hoạt động “Khám phá khoa học vềlĩnh vực môi trường xung quanh” với trẻ điều làm cho trẻ tập trung nhất là bất
Trang 12cứ hoạt động nào cũng cần có đồ dùng trực quan và bảo đảm, phù hợp với bàidạy, với chủ đề và đảm bảo an toàn, tính thẩm mỹ và tính giáo dục cao.
Giải pháp 3: Tạo môi trường giáo dục hoạt động theo hướng mở để trẻ khám phá khoa học thông qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh
Lứa tuổi mầm non là lứa tuổi thích tìm hiểu, khám phá những gì xung quanh trẻ Người lớn cho rằng trẻ nghịch nước và thường hay la mắng trẻ
Nhưng thực chất trẻ đang tìm hiểu xem mưa rơi như thế nào Thật vậy trẻ mầm non là lứa tuổi thích tìm hiểu và thích khám phá
Chúng ta phải khẳng định rằng: trong giáo dục mầm non hiện nay, môitrường giáo dục là điều kiện rất cần thiết cho các hoạt động vui chơi, học tập củatrẻ Có thể nói, môi trường giáo dục quyết định sự thành công trong việc tổ chứchoạt động cho trẻ của mỗi giáo viên và hiệu quả giáo dục trên trẻ
Với hoạt động khám phá khoa học thì lại càng đòi hỏi về yêu cầu điều kiệnthực hiện nhiều hơn Môi trường giáo dục tại trường lớp là một trong những điềukiện quan trọng để thực hiện tổ chức hoạt động cho trẻ khám phá khoa học Với điều kiện hiện có ở trường lớp tôi hiện nay chưa đáp ứng cho việc tổchức cho trẻ khám phá khoa học đạt hiệu quả Vì vậy việc sáng tạo “Tạo môi
trường cho trẻ khám phá khoa học” là hết sức cần thiết.
Để tạo được môi trường phù hợp với hoạt động, tôi xác định trước hếtphải bám vào các nội dung, yêu cầu, kết quả mong đợi về hoạt động khám phákhoa học đối với trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi như tôi đã nêu ở giải pháp 1 Căn cứ vàocác nội dung yêu cầu được phân bố phù hợp theo từng chủ đề, lồng ghép vớiviệc xây dựng môi trường theo chủ đề Tôi đã quan tâm đặc biệt để xây dựngmôi trường tác động đến hoạt động khám phá khoa học ở mỗi chủ đề cụ thể Baogồm môi trường trong lớp, môi trường ngoài lớp phù hợp với các chủ đề
a) Tạo môi trường trong lớp
* Xây dựng môi trường trong lớp theo chủ đề
Xây dựng môi trường giáo dục theo hướng mở là một yêu cầu cần thiết màmỗi giáo viên đều phải thực hiện để tổ chức các hoạt động giáo dục cho trẻ Xâydựng môi trường theo chủ đề trong lớp, bao gồm mảng chủ đề chính, các góctheo quy định, bố trí các góc hợp lý, nội dung phản ánh của từng góc, đồ dùng
đồ chơi trong các góc…tất cả đều phải được hệ thống đầy đủ, mang mầu sắctheo chủ đề cụ thể
Với mục tiêu xây dựng môi trường trong lớp phục vụ cho hoạt động khámphá khoa học, tôi xây dựng lồng ghép trong xây dựng môi trường giáo dục
Trang 13chung Nhưng để phục vụ riêng cho hoạt động khám phá khoa học, tôi đã quantâm xây dựng môi trường mở và đặc biệt là chuẩn bị môi trường cho trẻ đượctrải nghiệm sau các hoạt động khám phá khoa học cụ thể Sưu tầm và làm đồdùng đồ chơi phục vụ cho các hoạt động khám phá, tận dụng các nguyên vật liệusẵn có làm nguyên vật liệu cho trẻ thực nghiệm trải nghiệm để trẻ được làm, tạo
sự hứng thú và phát triển ở trẻ tư duy lô gích tính kiên nhẫn…
Hình ảnh: Trẻ cắt dán các loại hoa quả chủ đề thế giới thực vật
(Kèm theo phụ lục 2)
- Xây dựng các góc trong lớp: tôi cũng trang trí bằng hình ảnh các loại quả,cây cối làm tiêu đề các góc, để toát lên chủ đề
* Xây dựng góc khám phá khoa học: Đang nghiên cứu các giải pháp về
hoạt động cho trẻ khám phá khoa học Vì vậy tôi quan tâm đến xây dựng góckhám phá khoa học trong lớp Tôi đã xây dựng đảm bảo quy tắc các góc mởđảm bảo cho trẻ hoạt động khám phá đầy đủ đặc biệt tôi chú trọng góc khám phákhoa học Góc khám phá khoa học là nơi để trẻ trải nghiệm tìm tòi thực hành khitrẻ tham gia hoạt động ở các góc trẻ được khám phá, tối trang trí theo nội dungphù hợp với chủ đề với các hoạt động học
Nội dung của góc phù hợp với nội dung hoạt động tìm hiểu khám phá cụthể theo chủ đề Thường xuyên thay đổi để tạo sự mới lạ thu hút sự chú ý củatrẻ Đồ chơi tại góc cũng được thay đổi theo nội dung chủ đề, để thuận tiện chotrẻ trải nghiệm các hoạt động giáo dục nói chung và các hoạt động khám phákhoa học cụ thể ở chủ đề đó Đồ chơi tại góc khám phá khoa học bao gồm cáchình ảnh, các dụng cụ học tập, thí nghiệm phù hợp với nội dung khám phá tìmhiểu
Ví dụ: Chủ đề thế giới thực vật, nhánh tết và mùa xuân (Thời gian thục
hiện từ ngày 26/12 /2020 - 17/1/2021)
Ở góc khám phá khoa học, tôi chuẩn bị các loại bánh mà trẻ vừa được tìmhiểu trong giờ hoạt động có chủ đích; cho trẻ được cùng cô thực hiện làm các
Trang 14loại bánh có trong ngày tết cổ truyền, nhận xét về những điều được trải nghiệm
về các loại bánh Từ đó trẻ sẽ nhớ rất lâu và nhớ sâu về kiến thức
Hình ảnh: Cô hướng dẫn trẻ trải nghiệm với cách làm các loại
b) Môi trường ngoài lớp:
Ngay từ đầu năm học, đầu mỗi chủ đề tôi hệ thống hóa các yêu cầu
môi trường cần phải đáp ứng để phục vụ cho hoạt động khám phá khoa họccủa trẻ trong chủ đề đó
Tận dụng sân, vườn trường, hiên lớp tạo nên góc cho trẻ thực nghiệm cáchoạt động như: Thực nghiệm sự phát triển của cây, tạo góc thí nghiệm vật chìmnổi, chơi với nước, với cát…khám phá theo dõi sự thay đổi của cây cối trongtrường…
Chẳng hạn, Chủ đề thế giới thực vật:
- Ngay từ khi bước sang chủ đề, tôi đã phải chuẩn bị lựa chọn các loại cây
ở sân trường là cây gì sẽ cho trẻ tìm hiểu khám phá trong hoạt động học
- Tại vườn thiên nhiên của trường tôi chuẩn bị trồng thêm vào các loại hoa,loại cây cho trẻ sẽ tìm hiểu khám phá, chuẩn bị điều kiện cho trẻ thực hiện hoạtđộng trải nghiệm khám phá trong chủ đề
Ví dụ: Hiên chơi trải nghiệm cho trẻ, tôi chuẩn bị cốc đựng nước để trẻ
ươm mầm các loại củ 1 tuần sau từ củ khoai đã mọc đã mọc lên mầm tôi cho trẻquan sát thành quả của trẻ đã làm ra Giúp trẻ cùng tham gia trải nghiệm tìmhiểu sự phát triển của cây từ củ
Hình ảnh: Cho trẻ trải nghiệm khám phá khoa học - Tìm hiểu quá trình phát triển của cây từ củ ,vật chìm vật nổi (Kèm theo phụ lục 4)
Ví dụ: Tạo môi trường hoạt động cho trẻ tại vườn thiên nhiên của trường.
Cho trẻ chơi với nước, cát, đong đo nước…
Hình ảnh: Môi trường hoạt động ngoài lớp của trẻ tại vườn
thiên nhiên của trường - Trẻ chơi với cát, sỏi (Kèm theo thụ lục 5)