Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt( thiên nhiên, lao động sản xuất, xã hội) được vận dụng vào đời sống suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hàng ngày.?. HS lấy ví dụ..[r]
Trang 1Ngày soạn :
Ngày giảng: 7B
Tiến trình giờ dạy – giáo dục
Tiết 74 : ĐỊNH HƯỚNG KIẾN THỨC – LUYỆN TẬP
1 Ổn định lớp (1’)
2 Kiểm tra bài cũ(5’):
Câu hỏi: Thế nào là tục ngữ? Lấy ví dụ về tục ngữ?
Đáp án: Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt( thiên nhiên, lao động sản xuất, xã hội) được vận dụng vào đời sống suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hàng ngày
HS lấy ví dụ
? Đọc thuộc lòng và phân tích nội dung – nghệ thuật tiêu biểu những câu tục
ngữ nói về thiên nhiên?
?) Đọc thuộc lòng và phân tích nội dung – nghệ thuật tiêu biểu những câu
tục ngữ về lao động sản xuất?
3.Giảng bài mới: (35’)
- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.
- Hình thức: hoạt động cá nhân.
- Kĩ thuật, PP:thuyết trình.
-Thời gian: 1’
Ở cuối tiết học trước, sau khi tìm hiểu xong văn bản “ Tục ngữ về TN và lao đọng sản xuât”, Chúng ta đã hiểu thế nào là tục ngữ Một bạn dưới lớp hãy nhắc lại cho cô tục ngữ là gì?Cấu tạo của tục ngữ và NT thường sử dụng trong tục ngữ? Cuộc sống vốn muôn màu, muôn vẻ mà tục ngữ lại được kết tinh từ cuộc sống phong phú Chính vì thế tục ngữ sẽ còn giúp chúng ta còn biết được cách nhìn nhận, đánh giá của cha ông ta về con người trong xã hội xưa kia
Dựa vào hệ thống câu hỏi định hướng từ tiết trước, tiết học này cô sẽ giúp các em định hướng kiến thức văn bản “Tục ngữ về con người và xã hội”
Hoạt động 3: LUYỆN TẬP (trên lớp)
Bước 1:Định hướng nội dung – kiến thức văn bản(10’)
-Mục đích: Gv kiểm tra việc nắm kiến thức của HS trong việc tự học văn bản”Tục ngữ về con người và XH”
- Phương pháp: Vấn đáp,nhóm, phân tích;
- KT: trình bày 1 phút, nêu vấn đề, chia nhóm, giao nhiệm vụ
Trang 2- Hình thức: cá nhân, nhóm
-Cách thức tiến hành:
- Vấn đáp học sinh (nội dung đã chuẩn bị ở nhà)
- Trả lời và hoàn thiện bài
? Xét về nội dung có thể chia văn bản thành mấy nhóm?
- 3 nhóm: Về phẩm chất con người: Câu 1, 2, 3
Về học tập tu dưỡng: Câu 4, 5, 6
Quan hệ ứng xử: Câu 7, 8, 9
GV chuyển ý
- GV giao 3 nhóm học tập Giao mỗi nhóm chuẩn bị một nội dung -> Cử đại diện
trình bày
* Nhóm 1
? Kinh nghiệm đúc rút được ở câu 1 là gì? Nghệ thuật tiêu biểu.
- Đề cao giá trị của con người so với của cải
- Nghệ thuật: So sánh: 1 mặt người – 10 mặt của
- NT: nhân hoá: mặt của(Của cảI vật chất: đất đai, nhà cửa)
? Đây là kiểu so sánh gì? Tác dụng?
- So sánh ngang bằng, kết hợp với số từ 1 – 10; người quý hơn của nhiều lần
=> Khẳng định, đề cao giá trị của con người, con người là thứ của cải quý nhất
? Qua câu tục ngữ ông cha ta muốn khuyên nhủ điều gì?
- Phê phán :coi của hơn người
- An ủi những người ko may mất của: của đI thay người
? Tìm những câu tục ngữ có ý nghĩa tương tự?
- Người sống đống vàng
- Người làm ra của chứ của không làm ra người
? Câu tục ngữ thứ 2 nói đến “răng” và “tóc” Theo em đó là những phương diện sức khỏe hay đó là những vẻ đẹp của con người?
- Cả hai
? “Góc con người” là ntn?
- Răng, tóc là những bộ rất nhỏ ở cơ thể con người nó thể hiện 1 phần hình dáng,
tư cách con ngươì -> là yếu tố quan trọng tạo nên vẻ đẹp của con người
? Bài học rút ra từ câu tục ngữ này?
- Để bảo vệ sức khoẻ cần chăm sóc cho răng và tóc thật tốt, thật đẹp
- Biểu hiện ở con người đều phản ánh vẻ đẹp, tư cách của con người => Nhắc nhở con người về việc cần chú ý tới hình thức bên ngoài-> đánh giá, nhận xét phần nào
về con người
? Câu tục ngữ muốn nói lên điều gì ?
- Thể hiện cách nhìn nhận đánh giá về con người qua 1 phần hình thức của người đó
Trang 3? Tìm những câu tục ngữ, ca dao có ý nghĩa tương tự?
- Một yêu tóc bỏ đuôi gà
Hai yêu răng trắng như ngà dễ thương
=> Câu tục ngữ khuyên chúng ta hãy biết hoàn thiện mình từ những điều nhỏ nhặt nhất
? Em có nhận xét gì về hình thức của câu tục ngữ 3? Tác dụng?
- Đối lập ý trong mỗi vế: Đói – sạch; Rách – thơm
? Em hiểu nghĩa câu tục ngữ này như thế nào?
- Nghĩa đen: Dù đói vẫn phải ăn uống sạch sẽ
Dù rách vẫn phải ăn mặc sạch sẽ, thơm tho
- Nghĩa bóng: Dù vật chất thiếu thốn, khó khăn vẫn phải giữ phẩm chất trong sạch đáng trọng Con người phải có lòng tự trọng
? Tóm lại 3 câu tục ngữ trên muốn khuyên nhủ chúng ta điều gì?
- 2 HS trả lời: - Dù vật chất thiếu thốn, khó khăn vẫn phải giữ phẩm chất trong sạch; ko vì điều ghèo túng mà làm điều xấu xa, tội lỗi(nhất là trong những tình huống dễ sa đà trượt ngã)
- GV chuyển ý
* Đại diện nhóm 2 trình bày: HS nhóm khác bổ sung
? Ba câu 4, 5, 6 đúc kết những kinh nghiệm gì?
- Dựa vào đâu mà em tìm được những bài học đó?
+ Câu 4: Điệp từ “học” nhấn mạnh việc học tỉ mỉ, toàn diện: Trong giao tiếp, cư
xử, công việc
? Tại sao cần phải học ăn, học nói ?
- Vì cách an, cách nói thể hiện rất rõ trình độ văn hoá nếp sống, tính cách, tâm hồn của con người
? Em hiểu như thế nào về “ học gói” và “học mở”
- Biết làm mọi việc cho khéo tay-> biết làm, biết giữ mình và biết giao tiếp với người khác
? Tóm lại câu tục ngữ này có ý nghĩa ntn ?
- Muốn sống cho có văn hoá, lịch sự, cần phải học từ cái lớn đến cái nhỏ, học hàng ngày
? Tìm những câu tục ngữ khác có ý nghĩa tương tự
- ăn tùy nơi, chơi tùy chốn
- ăn trông nồi, ngồi trông hướng
- Một lời nói dối, sám hối 7 ngày
+ Câu 5:
? Cái hay của câu 5 là gì ?
- Cách nói dân dã, suồng sã (mày), vừa thách thức như 1 lời đố, theo công thức ko
A đố B
Trang 4? Câu 5 khuyên chúng ta điều gì ?
- Muốn nên người phải được dạy dỗ bởi các bậc thầy
- Nhấn mạnh vai trò của người thầy
- Trong học tập, rèn luyện không thể thiếu thầy
=> Thầy là người dạy ta chữ, dạy ta cách sống, dạy ta đạo đức, dạy nghề, dạy ta nên người Phải kính trọng thầy, tìm thầy mà học, biết ơn thầy
- Không được quên công lao dạy dỗ của thầy
+ Câu 6:
? NT ở câu 6 ?
- Có 2 vế đặt theo lối so sánh hơn kém
? Vì sao: học thầy ko = học bạn ?
- Câu 6 đúng trong trường hợp: bạn ở gần ta, cùng lứa tuổi ta, có thể dễ dàng trao đổi bởi: học bạn ở mọi lúc mọi nơi (khi ko có thầy)
? Câu tục ngữ khuyên “người học” như thế nào?
- Tích cực, chủ động trong học tập
- Phải mở rộng việc học tập trong cuộc sống
GV liên hệ thực tế
? Phải chăng câu 5 – câu 6 có ý nghĩa trái ngược nhau ?
- Không, bổ sung để hoàn chỉnh quan niệm về việc học của con người trong cuộc sống => Khẳng định: Vai trò của người thầy và quá trình tự học của con người đều rất quan trọng
? Hãy tìm vài cặp câu tục ngữ có nội dung tương tự ngược nhau nhưng bổ sung cho nhau
- Bán anh em xa, mua láng giềng gần
? Qua 3 câu tục ngữ trên, em rút ra bài học gì về việc học tập và tu dưỡng
- 2 HS ->GV chốt
* Đại diện nhóm 3 trình bày
? Hãy phân NT câu 7 ?
+C7: So sánh: Thương người – thương dân
Tình thương đối Tình thường dành
với người khác cho mình
=> Là triết lí về cách sống đầy giá trị nhân văn
? Lời khuyên của câu tục ngữ?
- Hãy lấy bản thân mình soi vào người khác, coi người khác như bản thân mình để quý trọng đồng cảm, thương yêu đồng loại
- Hãy sống bằng lòng nhân ái, vị tha
- Không nên sống ích kỉ
Trang 5? Đặt thương người lên trước thương thân nhằm mục đích gì ?
- Để nhấn mạnh đối tượng đồng cảm, thương yêu
=>GV: Tục ngữ không chỉ là kinh nghiệm về tri thức, về cách ứng xử mà còn là
bài học về tình cảm
+ Câu 8:
? Nghĩa bóng của câu 8 ?
- ý nghĩa: Khi được hưởng thành quả, phải nhớ công người gây dựng nên => Mọi thứ ta hưởng thụ đều do công sức của con người -> Nghệ thuật ẩn dụ
? Bài học rút ra từ đây?
- Cần trân trọng sức lao động của mọi người, phải biết ơn
? Trong thực tế, câu tục ngữ này sử dụng hoàn cảnh cụ thể nào?
- Con cháu - ông bà, cha mẹ
- Học sinh – Thầy cô giáo
- Nhân dân – Anh hùng, liệt sĩ
+ Câu 9:
? Câu này sử dụng nghệ thuật gì? Tác dụng?
- Nghệ thuật ẩn dụ, đối lập giữa hai vế -> Khẳng định sức mạnh của đoàn kết, chia
sẻ, lẻ loi thì thất bại
- Tích hợp Giáo dục đạo đức(2’)
?Bài học nào được rút ra từ câu tục ngữ 7, 8, 9?
- Phải có tinh thần tập thể trong lối sống và làm việc, tránh lối sống cá nhân
=> Qua những hình ảnh so sánh, ẩn dụ, các câu tục ngữ khuyên con người cần có lòng nhân ái, vị tha, luôn ghi nhớ công lao của những người đi trước và khẳng định sức mạnh của sự đoàn kết
- Chiếu bảng định hướng kiến thức
bài học về phẩm giá con người
b) Kinh nghiệm và bài học về việc học tập, tu dưỡng
c) Kinh nghiệm và bài học về quan
hệ ứng xử
Nghệ thuật So sánh, đối lập So sánh, điệp từ So sánh, ẩn dụ, đối
lập Nội dung - Đề cao giá trị của
con người; Thể hiện cách nhìn nhận đánh giá về con người; phải biết giữ gìn phẩm giá trong
- Muốn trở thành con người có văn hóa cần phải học
từ cái lớn đến cái nhỏ, học hàng ngày; Muốn nên
- Hãy lấy bản thân mình soi vào người khác, để quý trọng, thương yêu đồng loại; Khi được hưởng thành
Trang 6sạch dù gặp bất cứ hoàn cảnh nào
người phải được dạy dỗ bởi các bậc thầy; Viêc học ko chỉ học ở thầy mà
có thể dễ dàng học bạn ở mọi lúc mọi nơi
quả, phải nhớ công người gây dựng nên; Khẳng định sức mạnh của
sự đoàn kết
Ý nghĩa – Bài học Đề cao giá trị, cách
đánh giá con người
Thể hiện những bài học cách học tập tu dưỡng rèn luyện đạo đức
Những bài học về kinh nghiệm ứng
xử có văn hóa
Bước 2: Luyện tập (10’)
- Mục tiêu: Hs vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các bài tập trong sgk
- Phương pháp: thực hành
- Hình thức: làm việc cá nhân
- KT: Trình bày 1 phút.
-Cách thức tiến hành:
Làm BT SGK/5 và BT SGK/13
Bài tập SGK/5:Sưu tầm một số câu tục ngữ phản ánh kinh nghiệm của ND về các
hiện tượng mưa, nắng, bão lụt
- Vồng chiều mưa sáng, ráng chiều mưa hôm
- Mống vàng thời nắng, vống trắng thời mưa
- Nắng tháng ba chó gì lè lưỡi
- Mây kéo xuống bể thì nắng chang chang, mây kéo lên ngàn thì mưa như chút
- Trống tháng bảy chẳng hội thì chay
Tháng sáu heo may chẳng mưa thì bão
- Mùa hè đương nắng, cỏ gà trắng thì mưa
Bài tập SGK/5: Tìm những câu tục ngữ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với những câu tục ngữ trong bài 14.
Hoạt động 4: VẬN DỤNG (14’)
- Mục đích: Hs vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các dạng bài tập vận dụng trong cuộc sống
- Phương pháp:vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề
-Hình thức: làm việc cá nhân, làm việc theo nhóm,
Trang 7- KT: trình bày 1 phút, viết tích cực.
-Cách thức tiến hành:
Bài tập 1: Phân biệt tục ngữ với thành ngữ
Giống nhau: - Đều là những đơn vị có sẵn trong ngôn ngữ, lời nói
- đều dùng hình ảnh để diễn đạt, dùng cái đơn nhất để nói cái chung nhất
- Đều được sử dụng ở nhiều hoàn cảnh khác nhau trong đời sống
Khác nhau: - Là những đơn vị tương đương
như từ, mang hình thức cụm từ cố định
- Có chức năng định danh, gọi tên
sự vật, tính chất, trạng thái hay hành động của sự vật hiện tượng -> Chưa thể coi là câu, là VB
- Là những câu hoàn chỉnh
- Diễn đạt một phán đoán hay kết luận hoặc một lời khuyên -> Mỗi câu tục ngữ được xem như một VB đặc biệt
Bài tập 2: Phân biệt tục ngữ với ca dao
- Hình thức: Là câu nói
- Nội dung: Thiên về trí tuệ, diễn đạt kinh
nghiệm trong cuộc sống
- Hình thức: Là lời thơ
- Nội dung:Thiên về tình cảm, biểu hiện thế giới nội tâm, của con người
Bài tập 3:Giải thích nghĩa của các câu tục ngữ sau:
1 Có công mài sắt, có ngày nên kim
2 Một điều nhịn là chín điều lành
3 Đông chết se, hè chết lụt
4 Cóc nghiến răng đang nắng thì mưa
5 Khoai ruộng lạ, mạ ruộng quen
6 Thứ nhất thì gỗ vàng tâm, thứ nhì gỗ nghiến, thứ ba bạch đàn
Đáp án:
Câu 1:
- Nghĩa đen: mài lâu một thanh sắt to dần dần cũng nhỏ lại
- Nghĩa bóng: Kiên trì thì việc gì cũng thành công
Câu 2:
Mùa đông là mùa khô, trời ít mưa
Mùa hè mưa nhiều dẫn đến lũ
Câu 3: Khi cóc kêu là trời sắp mưa
………
Trang 8Bài tập 4: Sắp xếp các câu sau vào đúng thể loại tục ngữ , thành ngữ, ca dao
* Tục ngữ
- ăn quả nhớ kẻ trông cây
- Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân
- Cái nết đánh chết cái đẹp
- Một giọt máu đào hơn ao nước lã
- Bán anh em xa mua láng giềng gần
* Ca dao
- Sông sông còn có kẻ dò Lòng người nham hiểm ai đo cho tường
- Rượu nhạt uống lắm cũng say Người khôn nói lắm dẫu hay cũng nhàm
- Cá không ăn muối cá ươn Con cãi cha mẹ trăm đường con hư
- Con người có tổ có tông Như cây có cội như sông có nguồn
- Mẹ già ở túp lều tranh Sớm thăm tối viếng mới dành dạ con
* Thành ngữ
- Tứ cố vô thân
- Đứng núi này trông núi nọ
- Con đàn cháu đống
- Thẳng cánh cò bay
- ăn cháo đá bát
Bài tập 5: Viết đoạn văn(4-6 câu) trong đó có sử dụng một trong các câu tục ngữ đã học.
- Kĩ năng:
+/Đảm bảo hình thức đoạn văn
+/ Đảm bảo số câu theo yêu cầu
- Kiến thức:
+ Đảm bảo nội dung theo yêu cầu và có sử dụng một trong các câu tục ngữ
đã học
GV: Mời 2 HS lên bảng viết đoạn, dưới lớp viết vào vở
GV chữa bài Hs trên bảng và 5 HS dưới lớp
Hoạt động 5: TÌM TÒI, MỞ RỘNG, PHÁT TRIỂN Ý TƯỞNG SÁNG TẠO -Mục đích: hs vận dụng được những kiến thức đã học để giải quyết các bài tập có
tính chất tìm tòi, mở rộng, phát triển ý tưởng sáng tạo
-Phương pháp: luyện tập, thực hành, nhóm, sắm vai;
- Kĩ thuật: tư duy sáng tạo, trình bày 1 phút, giao nhiệm vụ
Trang 9Bài tập 1: Chọn 1 câu tục ngữ, vẽ tranh minh họa cho câu tục ngữ ấy.
HS: Làm việc cá nhân
Bài tập 2: Đóng kịch chủ đề nông nghiệp
- HS: viết kịch bản, phân vai
- Diễn xuất vào tiết chương trình địa phương
Yêu cầu: có sử dụng các câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất hoặc về con người, xã hội
GV tổng kết chủ đề:
? Nhắc lại các nội dung tục ngữ đã học?
? Những NT chủ yếu sử dụng trong tục ngữ?
GV chiếu sơ đồ tư duy tổng kết chủ đề đã học
4.Củng cố: (2’)
? Tục ngữ là gì?ND và NT của tục ngữ?
5 Hướng dẫn về nhà: (2’)
*Học bài: Học thuộc lòng các câu tục ngữ đã học.
- Nắm chắc nội dung của các câu tục ngữ
- Sưu tầm thêm các câu tục ngữ có cùng các chủ đề đã học?
* Chuẩn bị: Tìm hiểu chung về văn nghị luận
- Đọc kĩ ngữ liệu SGK
- Trả lời các câu hỏi SGK
- Nghiên cứu các BT
- Khi nào có nhu cầu nghị luận?
- Luận điểm là gì?
V Rút kinh nghiệm .………
………
………
………