Một số kinh nghiệm sử dụng phiếu học tập trong môn sinh học lớp 7 nhằm phát huy tính tự giác, tích cực học tập của học sinh

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực chuyển từ việc tiếp thu kiến thức một cách thụ động sang chủ động, tăng cường tương tácgiữa giáo viên với học sinh, học sin

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD & ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHIẾU HỌC TẬP TRONG SINH HỌC LỚP 7 NHẰM PHÁT HUY TÍNH TỰ

GIÁC, TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

Người thực hiện: Lê Thị Hiền

Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Quang trung SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Sinh học

THANH HOÁ NĂM 2021

Trang 2

MỤC LỤC

2 Nội dung sáng kiến 3

2.1.2 Một số đặc điểm chính về tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 7 3

2.1.3 Các hình thức tổ chức dạy học tích cực sử dụng phiếu học tâp. 4

2.2 Thực trạng của việc sử dụng phiếu học tập ở trường THCS 4

giờ học có sử dụng phiếu học tập ở môn sinh học 7. 112.3.3 Các hình thức tổ chức hợp lí trong việc sử dụng phiếu học tập. 14

3 Kết luận, kiến nghị 18

Trang 3

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài.

Hiện nay đổi mới phương pháp dạy học đã đi vào chiều sâu của quá trình

tổ chức các hoạt động dạy và học Cùng với việc biên soạn nội dung sách giáokhoa sao cho phù hợp giữa nhận thức, hứng thú của học sinh và yêu cầu thựctiễn của đất nước, là sự đòi hỏi phải đổi mới về phương pháp dạy và học sao chophù hợp với các thành tố trong quá trình dạy học

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực chuyển từ

việc tiếp thu kiến thức một cách thụ động sang chủ động, tăng cường tương tácgiữa giáo viên với học sinh, học sinh với học sinh nhằm tiếp thu tri thức và rènluyện kỹ năng cần thiết Vậy đổi mới dạy học theo hướng tích cực bao gồmnhững nội dung gì, cách thức ra sao?

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực chính là việc thực hiện

các bước để chuyển chương trình học từ việc tiếp cận nội dung thành tiếp cậnnăng lực của học sinh Điều này có nghĩa là, thay vì quan tâm đến việc học sinhhọc được gì, thì sẽ quan tâm đến việc học sinh sẽ vận dụng được những gì thôngqua quá trình học tập

Muốn thực hiện được điều này, cần phải thay đổi phương pháp dạy học từthụ động thành chủ động Các em có cơ hội rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiếnthức được học, hình thành năng lực và hoàn thiện về nhân cách, phẩm chất.Ngoài ra, cần tăng cường thảo luận nhóm, tăng tương tác giữa giáo viên và họcsinh để thúc đẩy sự phát triển năng lực xã hội của học sinh

Theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay ở trường THCS làtích cực hoá các hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng

tự học nhằm hình thành cho học sinh tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo,nâng caonăng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thứcvào thực tiễn Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui và hứng thú học tập chohọc sinh

Từ thực trạng và yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục cho thấy việc đổi mới

phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá, tự lực hoá hoạt động học tập của

học sinh là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách của ngành giáo dục hiện nay.Cùng với sự đổi mới đó, giáo viên phải từng bước đổi mới phương pháp dạy học

để học sinh phải thực sự tích cực, chủ động, tự giác, suy nghĩ và sáng tạo trongquá trình lĩnh hội tri thức đó là vấn đề mà người giáo viên luôn quan tâm, trăntrở Với tôi, để thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, tôi luôn tìm tòi, nghiêncứu để làm cho bài dạy của mình mang lại hiệu qủa cao nhất bằng cách đổi mớiphương pháp dạy học, nghiên cứu sử dụng kĩ thuật và đồ dùng dạy học sao phùhợp với bài học, môn học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh Tôi luôn sửdụng triệt để các đồ dùng dạy học hiện có trong nhà trường, ngoài ra tôi còn làmthêm các đồ dùng khác để phục vụ cho các hoạt động dạy học Trong đó cóphiếu học tập là một trong những phương tiện mà tôi thường xuyên sử dụng dạyhọc, vậy việc sử dụng như thế nào để mang lại hiệu quả? Bằng những điều đãhọc hỏi được ở các anh chị đồng nghiệp cùng với kinh nghiệm của bản thân, tôi

Trang 4

xin được trình bày một số kinh nghiệm sử dụng phiếu học tập trong dạy sinh học lớp 7 nhằm phát huy tính tự giác tích cực học tập của học sinh Bước đầu

những kinh nghiệm này đã giúp tôi hoàn thành tốt việc giảng dạy bộ môn sinhhọc 7 tại trường

Thông qua sáng kiến kinh nghiệm này tôi mạnh dạn trình bày những vấn đềmà mình tâm đắc nhất, nhằm giúp học sinh có kỹ năng sử dụng thành thạo phiếuhọc tập và mang lại hiệu quả cao trong các giờ học góp phần tạo hứng thú họctập, phát triển khả năng tư duy tích cực và giúp các em có niềm đam mê yêuthích môn sinh học

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc sử dụng các loại đồ dùng học tập,nghiên cứu đặc điểm của phiếu học tập, chuẩn kiến thức và các vấn đề liên quanđến việc rèn luyện cho học sinh kĩ năng sử dụng thành thạo phiếu học tập tronghọc tập bộ môn sinh học 7

- Đề suất một số kinh nghiệm sử dụng phiếu học tập và đưa vào thực tếgiảng dạy để nâng cao chất lượng giờ dạy sinh học ở lớp 7 nhằm giúp học sinhlĩnh hội, xử lí tốt hơn những tri thức mà chuẩn kiến thức kỹ năng yêu cầu vàphát triển năng lực học tập tích cực của học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Nghiên cứu về việc sử dụng phiếu học tập trong môn sinh học lớp 7

- Nghiên cứu về sự tự giác tích cực, hứng thú học tập của học sinh đối vớiviệc sử dụng phiếu học tập trong môn sinh học ở lớp 7A1 và 7A5 trường THCSQuang Trung

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

-Nghiên cứu các tài liệu để tìm hiểu về các dạng phiếu học tập có thể sửdụng trong giảng dạy sinh học 7 Đồng thời tìm hiếu những quan điểm cơ bản vềphiếu học tập và phương pháp sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy

-Nghiên cứu SGK sinh học 7, thiết kế bài giảng sinh học 7, tài liệu chuẩnkiến thức kỹ năng môn sinh 7, các loại sách liên quan đến kiến thức về giới độngvật để tìm ra các dạng kiến thức từ đó thiết kế các dạng phiếu học tập cho phùhợp với nội dung của từng bài học học theo chuẩn kiến thức

-Tìm hiểu về tâm lý học sinh khi học tập trước và sau khi có sử dụng phiếuhọc tập trong thực tế ở trường và trường bạn

-Tìm hiểu về thực trạng sử dụng phiếu học tập trong giảng dạy sinh học 7của giáo viên và học sinh tại trường và các trường lân cận

- Điều tra sự tích cực học tập của học sinh trước và sau khi sử dụng phiếuhọc tập tại trường ở 1 số lớp khác nhau

-Áp dụng những kinh nghiệm vào thực tế giảng dạy

-Kiểm tra kết quả bằng cách quan sát, tổng kết kết quả học tập và khái quátkết quả thông qua phiếu kiểm tra trắc nghiệm

-Sử dụng toán học thống kê và báo cáo

Trang 5

2 Nội dung sáng kiến

b Vai trò của phiếu học tập.

- Cung cấp thông tin và sự kiện: Phiếu học tập chứa đựng thông tin, dữ liệuhoặc sự kiện hoặc dùng làm cơ sở cho một hoạt động nhận thức nào đó

- Công cụ hoạt động và giao tiếp: Phiếu học tập chứa đựng các câu hỏi, bàitập, yêu cầu hoạt động, những vấn đề để yêu cầu HS giải quyết, hoặc thực hiệnkèm theo những hướng dẫn, gợi ý cách làm

c Phân loại phiếu học tập:

- Dựa vào mục đích: Phiếu học bài, phiếu ôn tập, phiếu kiểm tra

- Dựa vào nội dung:

+ Phiếu thông tin: Nội dung gồm các thông tin bổ sung, mở rộng, minh họacho các kiến thức cơ bản của bài

+ Phiếu bài tập: Nội dung là các bài tập nhận thức hoặc bài tập củng cố + Phiếu yêu cầu: Nội dung là các vấn đề và tình huống cần phải giải quyết + Phiếu thực hành: Nội dung liên quan đến những nhiệm vụ thực hành, rènluyện kĩ năng

d Các bước thiết kế phiếu học tập:

- Bước 1: Xác định trường hợp cụ thể của việc sử dụng phiếu học tập trongbài dạy học

- Bước 2: Xác định nội dung của phiếu học tập, cách trình bày nội dung củaphiếu học tập và hình thức thể hiện trong phiếu học tập

Nội dung của phiếu học tập được xác định dựa vào một số cơ sở sau: mụctiêu của bài học, kiến thức cơ bản, phân bố thời gian, phương pháp và PTDH,môi trường lớp học để xác định nội dung, khối lượng công việc trong phiếu họctập cho phù hợp

- Bước 3: Viết phiếu học tập:

Các thông tin, yêu cầu trên phiếu học tập phải được ghi rõ ràng, ngắn gọn,chính xác, dễ hiểu Phần dành cho học sinh điền các thông tin phải có khoảng trốngthích hợp Cách trình bày phiếu phải đảm bảo tính khoa học, thẩm mĩ

2.1.2 Một số đặc điểm chính về tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 7:

- Là học sinh lớp 7 các em hầu hết ở độ tuổi là 13 Xét về góc độ trưởngthành các em đã có một năm làm quen với các môn học khác nhau, chịu sự tácđộng của nhiều phương pháp giảng dạy trong 1 buổi học của nhiều thầy cô khácnhau.Tuy nhiên tùy thuộc vào ý thức và thái độ học tập của từng học sinh mà các

Trang 6

em có cách biểu hiện khác nhau trong quá trình học tập Vì vậy các em có nhữngbiến đổi nhất định về nhiều mặt.

- Ở lớp 7 các em không chỉ thõa mãn với vai trò là người ngồi nghe, ghitheo sự hướng dẫn của thầy cô hoặc theo dõi các giải pháp đã có trên bảng dothầy cô giảng giải sẵn trên bảng Các em đã biết cách làm việc với SGK, biết đưa

ra ý kiến riêng của bản thân khi gặp mâu thuẫn giữa SGK và thực tế hoặc giữaSGK với thông tin do thầy cô cung cấp, các em biết tranh luận với nhau để từ đóđưa ra kiến thức chung nhất thõa mãn những thắc mắc của bản thân, chứng tỏrằng các em đã thích tìm tòi và khám phá

2.1.3 Các hình thức tổ chức dạy học tích cực có sử dụng phiếu học tập:

* Học tập trên lớp:

-Học tập cá nhân

-Học tập hợp tác theo nhóm

* Học ở nhà, thư viện, từ xa, trên mạng, trực tuyến…

* Học ngoài nhà trường : Tham quan, ngoại khóa thực tế địa phương, cơ sởsản xuất…

Tuy nhiên trong đề tài này, gắn liền với hình thức tổ chức dạy học tích cựctrên lớp là sử dụng phiếu học tập cho cả hoạt động cá nhân và hoạt động theonhóm của học sinh nhằm phát huy một cách cao độ nhất khả năng tự tư duy, độclập và sáng tạo trong suy nghĩ của từng học sinh

2.2 Thực trạng của việc sử dụng phiếu học tập ở trường THCS

2.2.1.Về ưu điểm

Đối với giáo viên.

-Nhìn chung việc sử dụng phiếu học tập đã trở thành quen thuộc của một sốgiáo viên khi dạy các tiết thao giảng chuyên đề, họ khai thác tốt thông tin trongSGK và tư liệu tham khảo từ đó thiết kế các loại phiếu học tập phù hợp với nộidung bài học và tâm lí lứa tuổi của học sinh

-Thông qua các đợt tập huấn thay SGK, bồi dưỡng chuẩn kiến thức giáoviên cũng nắm được một số yêu cầu khi sử dụng phiếu học tập từ đó mỗi ngườikhi giảng dạy có thể áp dụng các biện pháp, phương pháp khác nhau để giờ họcđạt kết quả cao nhất

- Qua dự giờ thăm lớp các đồng chí cùng trường, thao giảng nhóm, tổchuyên môn của trường tôi cũng thấy được những giờ học có sử dụng phiếu họctập một cách khoa học và hợp lý Hầu hết có sự đầu tư vào thiết kế và sáng tạosao cho nội dung phiếu học tập là ngắn gọn, xúc tích mà lại đầy đủ nhất nhằmhoàn thành bài giảng một cách sinh động, hấp dẫn từ đó có hiệu quả giáo dụccao nhất

Đối với học sinh.

Đa số học sinh biết thao tác khi nhận được phiếu học tập, các em đã biết xử

lý thông tin, thực hiện các yêu cầu của phiếu Nhiều em đã thể hiện sự hứng thúcao trong học tập Kết quả sau mỗi lần thực nghiện các em ghi nhớ tốt hơn, kiếnthức được khắc sâu hơn và sự vận dụng kiến thức cũng chắc chắn hơn

2.2.2 Một số hạn chế.

Đối với giáo viên.

Trang 7

- Do đặc thù của việc dạy học là giáo viên phải đổi tiết liên tục, có giáoviên trong một ngày dạy phải chuẩn bị liên tục 4 giáo án để giảng dạy 4 khối lớpkhác nhau và theo các phân môn khác nhau Vì vậy việc chuẩn bị các phiếu họctập bằng cách viết tay ra giấy sau đó phôto hoặc đánh máy và viết vào bảng phụlà rất khó khăn đối với một giáo viên trong giờ lên lớp.

- Hầu hết các giáo viên chỉ sử dụng phiếu học tập trong các tiết thao giảng,chuyên đề còn các tiết học bình thường chưa hoặc rất ít sử dụng

- Còn không ít giáo viên sử dụng phiếu học tập một cách hình thức chứchưa làm nổi bật vai trò, mục đích sử dụng phiếu học tập, chưa biết cách tổ chứccho HS hoạt động tìm kiếm tri thức thông qua phiếu học tập

- Còn nhiều giáo viên chưa quan tâm nhiều đến việc hướng dẫn cho họcsinh xử lí thông tin là kênh hình, kênh chữ trong SGK nên nhiều khi nhận đượcphiếu nhưng học sinh không nắm được phần thông tin mà các em cần bám vào

để khai thác nên hiệu quả không đáp ứng sự mong đợi của giáo viên

- Hiện nay đa số giáo viên chưa quan tâm nhiều phần hướng dẫn học sinhhọc tập ở nhà cuối tiết nên hầu hết rất ít giáo viên sử dụng phiếu học tập đểhướng dẫn học sinh nghiên cứu bài trước ở nhà hoặc tìm hiểu thông tin liên quanđến bài sau nên việc rèn kĩ năng tự học ở học sinh là chưa cao

- Vẫn còn giáo viên có sử dụng phiếu học tập nhưng sau khi HS hoàn thành

GV không nhận xét, đánh giá sản phẩm của các em nên không kích thích được

sự hứng khởi trong hoạt động của các em mà trái lại làm cho các em chán vàkhông muốn học tập Vì vậy việc sử dụng phiếu học tập của giáo viên chưamang lại hiệu quả mong muốn

Đối với học sinh.

- Đa số các HS đều thấy không hứng khởi học tập thậm chí còn chán học docách tổ chức hoạt động của giáo viên còn chưa phong phú, thay đổi linh hoạt màchủ yếu vẫn là thầy hỏi trò trả lời

- Hầu hết khi giáo viên sử dụng phiếu học tập các em rất hứng khởi nhưng

do trong lứa tuổi này trình độ tổng hợp, phân tích kiến thức của học sinh chưasâu, khả năng sử dụng ngôn ngữ chưa hợp lí, xúc tích mà giáo viên lại khôngchú ý đến việc uốn nắn các em trong cách diễn đạt nên nhiều khi đáp án của các

em còn dài chưa đúng trọng tâm yêu cầu của phiếu

- Cá biệt còn có những HS khả năng đọc yếu nên các em sử lý thông tinkhông kịp để hoàn thành các lệnh học tập

- Một số HS chưa chú ý trong học tập còn ỷ lại bạn bè trong hoạt độngnhóm nhỏ

- Nhiều HS còn có quan niệm môn sinh là môn phụ, chưa chú trọng đầu tưhọc tập môn sinh nên có thái độ lơ là không chú ý học tập và không tích cựctham gia các hoạt động trong giờ học

- Học sinh ít có kiến thức thực tế dẫn đến việc liên hệ thực tiễn cho các emlà rất khó khăn

2.3 Một số kinh nghiệm và biện pháp sử dụng phiếu học tập nhằm phát huy tính tích cực tự giác của học sinh ở môn sinh học 7.

Trang 8

2.3.1 Một số kinh nghiệm sử dụng phiếu học tập giúp rèn kĩ năng cho học sinh trong sinh học 7.

Phiếu học tập là công cụ để giáo viên tiến hành tổ chức hoạt động nhậnthức cho học sinh, đồng thời là cơ sở để học sinh tiến hành các hoạt động mộtcách tích cực, chủ động Việc sử dụng phiếu học tập nên được sử dụng trong dạykiến thức mới, ôn tập, kiểm tra Việc sử dụng phiếu học tập diễn ra theo quytrình sau:

- Giáo viên nêu nhiệm vụ học tập, giao phiếu học tập cho học sinh, tùy theohình thức tổ chức dạy học mà giáo viên giao cho mỗi học sinh một phiếu haymỗi nhóm một phiếu, nêu rõ thời gian hoạt động và hình thức hoạt động

- Tiến hành quan sát, hướng dẫn và giám sát kết quả hoạt động của học sinh

- Tổ chức cho một số cá nhân hoặc đại diện nhóm trình bày kết quả làm việc vớiphiếu học tập Hướng dẫn toàn lớp trao đổi, bổ sung hoàn thành phiếu học tập Giaóviên có thể yêu cầu học sinh trao đổi chéo nhau để sửa chữa, đánh giá nhận xét kếtquả làm việc với phiếu học tập của nhau trên cơ sở các kết luận của giáo viên

- Động viên khuyến khích kịp thời hoặc điều chỉnh kiến thức

a Về việc hình thành kỹ năng xử lí thông tin dựa trên kênh hình kênh chữ của SGK để hoàn thành lệnh học tập theo yêu cầu của phiếu.

Đây là kỹ năng cần thiết nhất của học sinh vì thao tác cơ bản của hoạtđộng học hiện nay là học sinh tự giác rích cực chủ động làm việc với SGK.Nhiệm vụ của giáo viên không chỉ là hướng dẫn học sinh biết cách sử dụngSGK, tổ chức cho học sinh trả lời hoặc thực hiện đúng hướng yêu cầu của phiếuhọc tập, cung cấp phiếu học tập trên đó có ghi hệ thống các yêu cầu buộc họcsinh phải thực hiện, từ đó yêu cầu học sinh hình thành được các kỹ năng phântích tài liệu một cách chính xác

Khi trả lời học sinh tái hiện thông tin đọc được từ SGK có tính chất sựkiện, phân tích sự kiện và hiện tượng, so sánh chúng và thiết lập mối quan hệ vớiphiếu học tập, khái quát kiến thức, thực hiện yêu cầu của phiếu Các câu hỏi đãđược in sẵn trong phiếu vì vậy học sinh cần hoạt động độc lập với SGK để tìmhiểu tri thức

Để học sinh hoạt động độc lập với SGK từ đó tri giác các loại kênh hình,kênh chữ, xử lý thông tin từ đó phân tích tổng hợp kiến thưc để thảo luận nhómtích cực chủ động hoàn thành yêu cầu của phiếu đó là công việc cần thiết mà bất

kỳ giáo viên nào cũng cần phải quan tâm để kết quả của hoạt dộng đó được toànvẹn đạt được mục tiêu đề ra cho hoạt động Vì vậy giáo viên cần phải hình thànhcho học sinh những kỹ năng sau:

*Với dạng kiến thức hình thái.

Với dạng phiếu học tập có dạng kiến thức mới về hình thái cấu tạo ngoài từ

đó thấy được sự thích nghi với đời sống và tập tính sống của động vật Giáo viêncần hướng dẫn học sinh tri giác tốt tranh vẽ SGK hoặc mẫu vật mang theo 1 cáchhợp lí và có sự kết hợp hài hòa giữa 3 loại phương tiện trực quan ( mô hình, mẫuvật sống, tranh vẽ) này sao cho chúng bổ sung cho nhau gây hứng thú cho các

em tìm tòi và phát hiện từ đó xử lí được các nguồn thông tin hoàn thành các yêucầu của phiếu Để thực hiện tốt yêu cầu này giáo viên phải chuẩn bị tốt bài dạy,

Trang 9

dự kiến trước tình huống sẽ gặp phải khi các em tri giác các nguồn thông tin,phát hiện ra những khó khăn có thể xảy ra và giải thích được hiện tượng mộtcách thõa đáng

Ví dụ khi dạy bài 15: Giun đất

Hoạt động 1: Tìm hiểu đặc điểm hình dạng và cấu tạo ngoài của giun đất

theo nội dung phiếu

Hãy quan sát mẫu vật mang theo kết hợp với thông tin sách giáo khoa và trả lời câu hỏi

Câu 1: Nêu hình dáng, cấu tạo ngoài của giun đất?

Câu 2: Vì sao gọi giun đất là giun đốt?

Câu 3: Nêu đặc điểm cơ bản để phân biệt giun tròn, giun dẹp, giun đốt?

Để thực hiện được nội dung phiếu trên trong vòng 5 phút học sinh phảichuẩn bị được mỗi nhóm cử 1 đại diện để ghi kết quả thảo luận nhóm sau đógiáo viên yêu cầu nhóm nào trình bày thì các em treo kết quả của nhóm lên bảng Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tri giác trên mẫu vật sống để trả lời 2 câu hỏiđầu tiên còn câu còn lại yêu cầu các em liên hệ kiến thức cũ đã học ở 2 ngànhtrước Vậy kết quả mà học sinh tìm được thông qua hoạt động nhóm sẽ đượcgiáo viên đúc kết lại cho ngắn gọn và trở thành tiểu kết của hoạt động từ đây họcsinh sẽ có hứng thú học tập nhiều hơn bởi điều mình phát hiện được cả lớp và côgiáo đồng ý

* Với dạng kiến thức tổng hợp.

Bài 12: Một số giun dẹp khác và đặc điểm chung của giun dẹp

Liên hệ kiến thức của bài 10 và thông tin của bài 12

Cơ thể đối xứng toa tròn Cơ thể đối xứng hai bên

Cơ thể có dạng túi Cơ thể dẹp có nhiều hình dạngkhác nhauSống tự do hay thành tập

đoàn

Một ít dạng sống tự do Phầnlớn sống kí sinh trong cơ thể

ĐV hay cơ thể người

Cơ thể chưa có hệ bài tiết riêng biệt

Phần lớn cơ thể đã có hệ bài tiết

Có hệ thần kinh mạng lưới,không có giác bám

Giun dẹp kí sinh có hệ thần kinhtiêu giảm à giác bám phát triểnSinh sản vô tính và sinh

sản hữu tính

Chỉ có sinh sản hữu tính

Từ bảng trên giáo viên yêu cầu học sinh tổng hợp kiến thức sử lý thông tin

từ những thông tin dưới mỗi hình vẽ của các đại diện từ đó hoàn thành được lệnh

Trang 10

học tập và ghi kết quả trên bảng phụ do cô treo sẵn Vậy kết thúc quá trình thảoluận nhóm học sinh đẫ tổng hợp được kiến thức và HS dễ dàng rút ra được đặcđiểm chung nhất mà ở tất cả các đại diện của ngành đều có từ đó nêu được dấuhiệu cơ bản để phân biệt các đại diện nào thuộc ngành động vật nào từ đó có cáinhìn khách quan và chính xác về thế giới quan khoa học Có niềm tin vững chắctrong cuộc sống thực tế và chân lí thực nghiệm để rồi sau đó áp dụng vào cuộcsống 1 cách vững vàng Đồng thời thấy được tác hại của các đại diện trên từ đó

có cách vệ sinh cơ thể và môi trường phù hợp để tránh những bệnh thường gặp

b Rèn luyện cho học sinh kỹ năng thu thập thông tin từ thực tế hoàn thành phiếu học tập.

Bài 45: Thực hành: Xem băng hình về đời sống và tập tính của Chim.

Hãy quan sát và hoàn thành thông tin trong bảng về những đại diện thuộclớp chim mà em biết hoặc có ở địa phương em

Bay lượn

Kiểu di chuyển khác

Thức ăn

Cách bắt mồi

Giao hoan

Là

m tổ

Ấp trứng nuôi con

Cánh

cụt

Bơi, đitrên cạn Cá,

Bơi bắt

Rình,bay cắpmồi

Đối với dạng phiếu học tập này giáo viên không nên áp đặt các đại diện mànên để học sinh tự tìm tòi khi đó bài học sẽ thêm phần sinh động vì có nhiềunguồn thông tin khác nhau Tuy nhiên yêu cầu cô giáo phải tìm hiểu kỹ về cáctập tính của động vật để tránh sai sót trong quá trình nhận xét các phiếu học tậpcủa các em.Để hoàn thành được phiếu học tập trên ở nhà đòi hỏi học sinh phảiquan sát thực tế, tìm hiểu và xử lí thông tin cho phù hợp để điền vào bảng mộtcách chính xác và ngắn gọn nhất nên đã nâng kiến thức lên ở mức vận dụng Từ

đó các em rèn luyện được các kĩ năng quan sát, phân tích tổng hợp và so sánhcác nguồn thông tin khác nhau giúp các em có hứng thú cao độ với môn học

Trang 11

c Rèn cho học sinh kỹ năng quan sát cấu tạo trong và tổng hợp thông tin.

Kỹ năng này chủ yếu được hình thành trong các bài thực hành Khi đó giáoviên yêu cầu học sinh mổ mẫu vật, quan sát, tổng hợp và ghi chép lại thông tin

để rút ra được những kiểm chứng gắn bó với lí thuyết đã học Vì vậy khi hoànthành loại phiếu này yêu cầu học sinh phải có óc quan sát tốt và khả năng ghichép nhanh nhẹn có kiến thức về lý thuyết vững chắc để tin vào điều dự doáncủa bản thân trong quá trình giải phẫu mẫu vật

Ví dụ : Bài 32: Thực hành mổ cá.

Bảng 1: Các cơ quan bên trong của cá

Tên cơ quan Nhận xét vị trí và vai trò

- Mang (hệ hô hấp)

Nằm dưới xương nắp mang trong phần đầu gồmcác lá mang gần các xương cung mang - có vai trò traođổi khí

- Tim (hệ tuần hoàn)

Nằm phía trước khoang thân ứng với vây ngực, cobóp để đẩy máu vào động mạch - giúp cho sự tuầnhoàn máu

- Hệ tiêu hoá (thực

quản, dạ dày, ruột, gan)

Phân hoá rõ rệt thành thực quản, dạy dày, ruột, cógan tiết mật giúp cho sự tiêu hoá thức ăn

- Bóng hơi dễ dàng trong nước.Trong khoang thân, sát cột sống, giúp cá chìm nổi

- Thận (hệ bài tiết) cần thiết để thải ra ngoài.Hai dải, sát cột sống Lọc từ máu các chất không

- Tuyến sinh dục (hệ

sinh sản)

Trong khoang thân, ở cá đực là 2 dải tinh hoàn, ở

cá cái là 2 buồng trứng phát triển trong mùa sinh sản

- Não (hệ thần kinh)

Não nằm trong hộp sọ, ngoài ra còn tuỷ sống nằmtrong các cung đốt sống, điều khiển, điều hoà hoạtđộng của cá

Sau khi hoàn thành phiếu học tập trên các em kiểm nghiệm lại bài họchôm trước một lần nữa kiểm tra được nguồn tin đã lĩnh hội, từ đó kích thích khảnăng độc lập sử lí thông tin và rút ra cho bản thân những tri thức bổ ích, có niềmtin tuyệt đối vào khoa học để ứng dụng vào cuộc sống Hơn nữa trong quá trìnhghi chép học sinh đã tổng hợp được kiến thức đúc kết được từ sự tri giác quamẫu vật quan sát được giúp các em làm quen dần với cách làm việc với nhữngmôn khoa học thực nghiệm, Muốn đạt được tất cả những điều này, khi học sinhtiến hành mổ mẫu vật giáo viên phải có khả năng bao quát tốt để chỉnh sửa chonhững nhóm học yếu Phiếu học tập phải phát trước cho học sinh để các emnắm được những mục tiêu, yêu cầu cần hoàn thành khi mổ cá từ đó học sinh sẽcẩn thận tỉ mỉ trong quá trình thực hành tăng tính khoa học và an toàn cho họcsinh trong các giờ thực hành Qua nội dung phiếu trên các em cũng thấy được sựthích nghi giữa cấu tạo cơ thể và môi trường sống của lớp cá

d Rèn luyện cho học sinh kỹ năng xử lí thông tin dựa trên phiếu học tập.

Ví Dụ Bài 38: Thằn Lằn Bóng Đuôi Dài

Trang 12

Hãy chọn thông tin tương ứng ở cột A ứng với cột B trong bảng

5 Bàn chân có 5 ngón vuốt

a Tham gia vào sự di chuyển trên cạn

b Bảo vệ mắt có nước mắt để mắt không

bị khô

c Ngăn cản sự thoát hơi nước

d Phát huy được các giác quan, tạo điềukiện bắt mồi dễ dàng

đ Bảo vệ màng nhĩ, hướng âm thanh

1 c , 2 d , 3 b , 4 đ , 5 a ,

Sau khi hoàn thành bảng thông tin trên chứng tỏ học sinh đã sử lí đượcthông tin trong phiếu từ đó phân tích và tháy được sự phù hợp giữa cấu tạo vớicác chức năng của các cơ quan trong đời sống của thằn lằn bóng, đòi hỏi họcsinh phải nhớ được kiến thức của bài và vận dụng tốt , nên phiếu này đòi hỏi họcsinh phải thực hiện được ở mức độ hiểu Tìm hiểu đại diện của lớp bò sát qua đạidiện thằn lằn bóng đuôi dài Từ đó nên bật được những đặc điểm chung về cấutạo ngoài, trong và các hoạt động sinh lí của lớp Bò sát thích nghi với đời sốnghoàn toàn ở trên cạn So sánh với ếch để tìm ra các đặc điểm tiến hóa hơn Để sửdụng tốt tác dụng của phiếu này trong việc tổ chức hoạt động dạy giáo viên nênphôtô thành nhiều bảng để học sinh hoạt động cá nhân buộc tất cả các em cầnsuy nghĩ, sau đó gọi một em bất kì lên điền kết quả trên bảng, cho lớp theo dõi

bổ sung Tiếp đó giáo viên giảng thêm về sự tiến hóa dần của tổ chức cơ thểsinh vật phù hợp với từng môi trường sống khác nhau từ đó hình nên những tậptính giúp sinh vật tồn tại và phát triển được

* Dạng phiếu học tập so sánh kiến thức cũ và kiến thức mới.

Qua phiếu này thấy được sự giống và khác nhau giữa các đối tượng đem sosánh và là cách tốt giúp học sinh nhớ bài ngay trên lớp

Bài 2: Dạy bài phân biệt động vật với thực vật chương trình Sinh học

lớp 7 giáo viên cần chuẩn bị phiếu học tập để so sánh những đặc điểm giữa độngvật và thực vật :

ở tế bào

Lớn lên và sinh sản

Chất hữu cơ nuôi cơ thể

Khả năng

di chuyển

Hệ thần kinh và giác quan

Có

Khôn g

C Có

Khôn g

C Có

Tự tổng hợp đượ c

Sử dụng chất hữu cơ

++

+

Định dạng
Số trang	24
Dung lượng	257,5 KB