Một số kinh nghiệm hướng dẫn làm bài văn tự sự cho học sinh trường THCS đông hải

Rèn luyện kĩ năng viết văn tự sự là một vấn đề không mới nhưng lại có khả năng lớn trong việc rèn luyện và tích hợp được các kĩ năng khác như: dùng từ, đặt câu, cách lập dàn ý, cách lựa

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT TP THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN LÀM BÀI VĂN

TỰ SỰ CHO HỌC SINH TRƯỜNG THCS ĐÔNG HẢI

Người thực hiện: Khổng Thị Biên Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: THCS Đông Hải

SKKN thuộc môn: Ngữ văn

THANH HÓA NĂM 2021

MỤC LỤC

2.1 Cơ sở lý luận của Sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng tìm hiểu đề (xác định yêu cầu của

2.3.2 Rèn luyện kỹ năng xây dựng, sắp xếp các sự việc

2.3.3 Rèn luyện kỹ năng lập ý, lập dàn ý cho bài văn tự sự 10

2.3.4 Rèn luyện kỹ năng viÕt lêi văn, lêi tho¹i 14

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Văn học có vai trò rất quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển tư duy của con người Vì vậy ngay từ năm học đầu của cấp học THCS, chúng ta phải giúp học sinh có thái độ yêu thích và học tốt môn Ngữ văn Môn Ngữ văn trong nhà trường Trung học cơ sở chia làm ba phân môn là: Văn bản, Tiếng Việt

và Tập làm văn Trong thực tế dạy học phân môn Tập làm văn là phân môn tương đối khó Điều đó được thể hiện rõ trong quá trình tạo lập văn bản đối với học sinh lớp 6, nhất là phần văn tự sự Mặc dù các em đã được làm quen với kiểu bài tự sự ở bậc Tiểu học nhưng các em chỉ quen với cách viết đoạn văn đơn thuần, diễn đạt vụng về, làm văn lại theo khuôn mẫu chưa có tính sáng tạo, năng lực diễn đạt còn yếu

Rèn luyện kĩ năng viết văn tự sự là một vấn đề không mới nhưng lại có khả năng lớn trong việc rèn luyện và tích hợp được các kĩ năng khác như: dùng từ, đặt câu, cách lập dàn ý, cách lựa chọn các chi tiết, sự việc tiêu biểu trong toàn bộ nội dung câu chuyện.Việc rèn luyện kĩ năng này cần phải thể hiện

sự đổi mới trong phương pháp dạy học: tích hợp và tích cực giữa các chủ thể học sinh trong quá trình dạy học

Qua thực tế giảng dạy, tôi thấy học sinh còn mắc nhiều lỗi mà nếu giáo viên có thể giúp các em khắc phục được thì kết quả sẽ tốt hơn Những hạn chế trong bài làm văn tự sự của học sinh một phần là do bản thân các em, một phần

do giáo viên chưa có biện pháp giúp đỡ phù hợp Là giáo viên được trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn lớp 6, tôi luôn trăn trở trước thực trạng chất lượng bài viết văn tự sự của học sinh Bên cạnh đó, văn tự sự là một kiểu bài có vị trí quan trọng trong chương trình ngữ văn của các em, giúp các em phát huy được năng

lực văn học của mình Vì những lí do trên nên tôi chọn đề tài “ Một số kinh nghiệm hướng dẫn làm bài văn tự sự cho học sinh trường THCS Đông Hải”

để nghiên cứu

1.2 Mục đích nghiên cứu

Dạy học theo quan điểm tích hợp đang là vấn đề mang tính cấp thiết được nhiều người quan tâm, nhất là phần Tập làm văn ở chương trình THCS Trong phạm vi đề tài này tôi đề cập việc rèn luyện kĩ năng viết bài Tập làm văn, đặc biệt là tạo lập văn bản tự sự cho học sinh lớp 6 Qua đó, phân tích thực trạng chất lượng bài viết của học sinh để rút ra kinh nghiệm rèn luyện kĩ năng viết bài văn tự sự, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng dạy - học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- “Một số kinh nghiệm hướng dẫn làm bài văn tự sự cho học sinh trường THCS Đông Hải”

- Bài viết của học sinh ở các lớp 6A,B tôi được giảng dạy học kỳ I, năm học 2020 - 2021

- Nghiên cứu tài liệu:

+ Nghiên cứu tài liệu nghiệp vụ dạy học môn Ngữ văn lớp 6, sách giáo khoa, sách giáo viên, ý kiến của các nhà nghiên cứu, các giáo viên giỏi trong toàn quốc trên các bài viết đăng trên các tạp chí khoa học…

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế:

+ Đối với học sinh lớp 6 bậc THCS với những bài viết thực tế của học sinh, tìm ra những hạn chế chủ yếu của học sinh khi viết bài tự sự

- Phương pháp đọc tài liệu :

+ Sách giáo khoa Ngữ văn 6 tập 1, tập 2

+ Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ văn THCS + Các dạng bài Tập làm văn và cảm thụ thơ văn lớp 6 Cao Bích Xuân -Nhà xuất bản Giáo dục

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu:

+ Kiểm tra việc học Tập làm văn của học sinh ở đầu năm, thống kê kết quả

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận

Trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở, phân môn Tập làm văn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các tri thức cơ bản về các kiểu văn bản, hình thành các kĩ năng nghe-nói-đọc-viết, hiểu khái quát về văn bản và bố cục chung của nó Vấn đề là người giáo viên phải biết lựa chọn, linh hoạt các phương pháp dạy học mới để tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh nhằm đem lại hiệu quả cao nhất Muốn vậy, khi tiến hành các phương pháp dạy học, giáo viên phải thực hiện phối hợp khéo léo các phương pháp, chú ý phát huy tính tích cực, chủ động của các em học sinh Trong đó, dạy học theo bài văn tự

sự trong Ngữ văn 6 cũng là một phương pháp rất quan trọng Phương thức tự sự

là kiểu bài các em học sinh lớp 6 được làm quen ở học kỳ I

Tự sự là trình bày một chuỗi các sự kiện theo một trình tự nhất định, dẫn đến một kết thúc có ý nghĩa, nhằm giải thích một sự việc, tìm hiểu một con người, bày tỏ một thái độ nào đó Muốn thế, người ta phải lựa chọn sự việc, liên kết các sự việc sao cho thể hiện được điều muốn nói Tự sự có thể hiểu là kể chuyện và kể sao cho có ý nghĩa Tự sự gồm nhiều loại khác nhau như các văn bản tự sự nghệ thuật (truyện, ký sự….), kể chuyện, tường trình, tường thuật… Việc đưa tự sự vào phần đầu chương trình ngữ văn 6 là nhằm mục đích nối tiếp những gì học sinh đã được học, rèn luyện về văn kể chuyện ở Tiểu học Trong trường Tiểu hoc, các em đã được làm quen với văn bản tự sự qua các giờ tập đọc, các giờ học về văn kể chuyện Trong ngữ văn 6, kiểu văn bản tự sự được học ở phần văn là các loại văn bản: Truyện dân gian, truyện hiện đại, truyện trung đại, truyện thơ hiện đại và ký hiện đại Khi học sinh học văn bản tự sự trong giờ văn thì ngay sau đó các em sẽ được học phương thức tự sự trong giờ tập làm văn cũng như thực hành tạo lập văn bản theo phương thức tự sự Kiến thức về phương thức tự sự ở lớp 6 cung cấp những hiểu biết về nhân vật, sự

kiện, bố cục, đoạn văn, ngôi kể, thứ tự kể, kể chuyện dân gian, chuyện đời thường, kể chuyện sáng tạo….tạo điều kiện cho các em nắm được những biến hóa của tự sự, đồng thời giúp các em học tốt các văn bản có sử dụng phương thức tự sự

Do đó, khi viết bài văn tự sự, giáo viên cần hướng dẫn học sinh nắm được các đặc điểm của văn tự sự để các em có thể hoàn thành bài viết của mình

2.2 Thực trạng

2.2.1 Về phía giáo viên

Đối với giáo viên, văn tự sự là dạng bài khó dạy Giáo viên thường còn thiếu linh hoạt trong vận dụng phương pháp và chưa sáng tạo trong việc tổ chức các hoạt động học tập của học sinh Vì vậy, không phải dạy loại văn nào cũng đạt hiệu quả như mong muốn và không phải giáo viên nào cũng dạy tốt văn tự

sự Việc tìm ra các phương pháp để hướng dẫn học sinh quan sát, tìm ý, lập dàn

ý, tưởng tượng…của đa số giáo viên cũng còn nhiều hạn chế

Giáo viên chưa đảm bảo kết hợp và tích hợp giữa dạy Văn – Tiếng Việt

và Tập làm văn

+ Giờ học văn bản, học sinh thụ động buộc giáo viên giảng nhiều, làm việc nhiều, làm thay cho trò, làm tê liệt sự hào hứng học văn bản của học sinh Giáo viên cũng chưa giúp học sinh hiểu rõ và nắm vững các yếu tố cơ bản khi xây dựng nên tác phẩm tự sự như: cốt truyện, nhân vật, hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng… để các em học tập, vận dụng

+ Giờ Tiếng Việt đòi hỏi giáo viên dạy cho học sinh dùng tiếng Việt một cách chính xác để giao tiếp, có cách diễn đạt tốt trong khi tạo lập văn bản, nhưng giáo viên chưa vận dụng tối đa các tình huống giao tiếp, cho học sinh thực hành ít nên nhiều em viết sai chính tả, nghèo vốn từ, dùng từ chưa chính xác, đặt câu chưa đúng ngữ nghĩa, ngữ pháp Đây là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng bài văn

+ Giờ Tập làm văn học sinh chưa được học đến nơi đến chốn Giáo viên chưa có cách giúp học sinh có được những kiến thức và kĩ năng theo chuẩn bằng những ví dụ mẫu linh hoạt sáng tạo, gắn với thực tế đời sống hàng ngày, có tác dụng khắc sâu kiến thức

Mặt khác, kinh nghiệm và sáng tạo trong giảng dạy của giáo viên là vấn đề cần thiết để giảng được tốt, nó cũng tạo ra các biện pháp tối ưu để rèn kĩ năng viết văn cho học sinh, nhất là với những em yếu kém thì giáo viên cần biện pháp phù hợp để giảng dạy đạt hiệu quả tốt

2.2.2 Về phía học sinh

Văn tự sự là loại bài mà các em đã được làm quen, được học ở tiểu học, các

em cũng đã được kể các chuyện dân gian, kể chuyện đời thường Nhưng với chương trình và yêu cầu của các lớp THCS, chương trình sách giáo khoa mới hiện nay bài viết của các em thường đạt kết quả không cao Là người thường dạy chương trình Văn 6 nhiều năm, tôi nhận thấy trong chương trình Ngữ văn 6, phương thức tự sự với những yêu cầu cao hơn về cốt truyện, nhân vật, ngôi kể… đã khiến cho một số đối tượng học sinh còn bỡ ngỡ Các em còn lúng túng khi bắt tay vào kể một câu chuyện theo yêu cầu đề ra Tình trạng phổ biến nhất đối với học sinh lớp 6 hiện nay là vấn đề nhận thức rất đơn giản và sơ lược khi tiến hành làm bài văn tự sự không cần thiết lập dàn ý dẫn đến sắp xếp ý lộn xộn, lặp ý hoặc thiếu ý, thiếu thời gian và chưa có động cơ thái độ đúng đắn trong học tập

Về khả năng nhận thức yêu cầu của đề: Nhiều học sinh không xác định đúng yêu cầu của đề bài, thậm chí không đọc kĩ đề bài, chỉ cần đọc qua loa, không cần lập dàn ý thường đặt bút viết luôn dẫn đến đề yêu cầu một đằng nhưng nội dung bài viết lại trình bày một nẻo

Trước một đề bài văn tự sự, các em ít chịu khó suy nghĩ, tưởng tượng sáng tạo, mà chỉ đọc loáng thoáng, viết dài nhưng không có ý, không cần xác định phải kể theo trình tự nào, các tình tiết nào cần phải kể rõ ràng, cụ thể, tình tiết nào nên lượt thuật, cách thể hiện các nhân vật nhân vật chính, phụ như thế nào… cũng như ý nghĩa, bài học sâu sắc rút ra từ câu chuyện Kể diễn biến sự việc chưa sinh động, chân thực, hấp dẫn người đọc do chưa vận dụng phù hợp Nhiều bài văn chưa đạt yêu cầu do chưa biết cách kể chuyện, chưa xây dựng được cốt truyện, tình huống, sự việc một cách chân thực, sinh động, lời văn như văn nói hoặc không được trong sáng, rõ ràng

Bên cạnh đó, nhiều em thiếu năng lực cảm thụ văn học, năng khiếu văn chương, ý thức nhận thức cuộc sống Vì vậy làm văn tự sự chỉ mang tính gượng

ép, nhằm mục đích đối phó là chính Không biết lựa chọn chi tiết tiêu biểu, quan trọng để kể nên viết lan man, dài dòng, lời thoại quá vụng về, thiếu tính thẩm

mỹ, chọn lọc

Về ngữ pháp, kĩ năng dùng từ, viết câu của học sinh hiện nay còn bộc lộ nhiều yếu kém Kĩ năng dùng từ, đặt câu, dựng đoạn, lối diễn đạt, cách hành văn còn nhiều hạn chế Đặc biệt, nhiều em chưa biết cách trình bày bài văn tự sự, ngắt đoạn không đúng chỗ, không phân biệt lời thoại với lời kể Có bài viết từ đầu đến cuối các em không sử dụng dấu câu nào hoặc sử dụng không đúng Trong bài viết của các em, lỗi chính tả còn nhiều, lỗi dùng từ và đặt câu còn rất phổ biến Cá biệt có những học sinh không có ý thức về việc chấm câu và nguyên tắc viết hoa

2.2.3 Kết quả khảo sát thực trạng

Kết quả khảo sát đầu năm học của lớp 6 trường THCS Đông Hải năm học 2020-2021 về kĩ năng làm văn tự sự cho thấy:

Lớp Sĩ số Giỏi Tỷ lệ Khá Tỷ lệ TB Tỷ lệ Yếu Tỷ lệ Kém Tỷ lệ

(Lớp 6A,B là lớp thực nghiệm; lớp 6D là lớp đối chứng)

Qua số liệu trên, tôi nhận thấy rằng, tỷ lệ học sinh yếu kém vẫn còn nhiều,

kĩ năng viết văn tự sự của các em đang hạn chế Từ thực tế đó, là người trực tiếp giảng dạy bộ môn Ngữ văn của lớp, tôi đã cố gắng rèn cho các em một số kĩ năng để nhằm nâng cao được hiệu quả viết văn tự sự Tôi đã thực nghiệm đề tài này với 2 lớp 6A,B

2.3 Giải pháp thực hiện

Qua thực trạng của vấn đề nghiên cứu, để nâng cao hiệu quả trong dạy trong văn tự sự tôi đã thực hiện các giải pháp sau:

2.3.1 Rèn luyện kĩ năng tìm hiểu đề (xác định yêu cầu của đề)

Kĩ năng tìm hiểu đề là kĩ năng định hướng cho toàn bộ quá trình thực hiện một bài tập làm văn Thường trong khi làm bài học sinh không chú ý đến bước tìm hiểu đề Nhiều em chỉ đọc một cách hời hợt yêu cầu của đề rồi nhanh chóng viết cho xong, có em thậm chí không biết viết về cái gì, hoặc viết dàn trải…dẫn đến tình trạng lạc đề, xa đề, thiếu ý, lộn xộn, bỏ sót kiến thức Vì thế, việc xác định được đúng yêu cầu của đề sẽ giúp người viết lập được một dàn ý tốt, viết đúng yêu cầu Vì vậy trong quá trình dạy tôi luôn hướng dẫn học sinh thực hiện thao tác này và được thực hiện ở mỗi bài viết cũng như trước các đề trong bài học

Bước đầu để học sinh xoáy vào trọng tâm của các dạng bắt buộc tôi phải hướng dẫn học sinh cách tìm hiểu các dạng đề bài của văn kể chuyện Khi đề cập vấn đề này, tôi hướng dẫn học sinh tìm hiểu sự khác nhau của các hình thức

kể chuyện Đó chính là yêu cầu giúp học sinh sau này khi kể chuyện sẽ phân biệt được yêu cầu của đề bài không còn nhầm lẫn về yêu cầu dạng bài Sau khi đọc

kỹ đề bài yêu cầu học sinh gạch chân những từ, ngữ quan trọng trước Trong văn

tự sự ở chương trình lớp 6, có các dạng kể nguyên bản và kể sáng tạo, cụ thể hơn có kể chuyện đời thường, kể chuyện dân gian, tưởng tượng Mỗi đề văn đều

có yêu cầu riêng rất cụ thể Ta phải đọc kĩ đầu đề, tìm hiểu kĩ lời văn, trên cơ sở

đó tìm ra yêu cầu của đề

Khi ra đề bài, yêu cầu học sinh thực hiện trong các giờ học phụ đạo Ngữ

văn để giúp HS tìm hiểu đề, trước một đề bài, tôi thường yêu cầu học sinh:

Bước 1: Đọc kĩ đề, gạch chân những từ ngữ quan trọng

Bước 2: Từ những phần đó gạch, xỏc định:

+ Thể loại: Kể (tự sự)

+ Nội dung kể

Như vậy, kết quả của bước tỡm hiểu đề phải giỳp học sinh xỏc định được tất

cả cỏc yờu cầu của đề bài:

- Kiểu bài và nội dung đề bài yờu cầu: Tự sự hay miờu tả, tự sự về cõu chuyện đó học, về một nhõn vật văn học hay tự sự về một cõu chuyện đời thường, hay yờu cầu tưởng tượng

- Xỏc định lời yờu cầu của kiểu bài: theo lối trực tiếp - núi thẳng (Vớ dụ:

Hóy kể lại…) hay lối giỏn tiếp - núi vũng (Vớ dụ: Em đó lớn rồi; Quờ em đổi mới; Ngày sinh nhật của em …)

- Tỡm hiểu giới hạn của đề bài: học sinh cần tỡm hiểu qua từng từ ngữ để xỏc định giới hạn của đề bài Nếu xỏc định yờu cầu về giới hạn của đề bài sai cũng cú thể đưa cỏc em đi xa đề hay lạc đề

Vớ dụ 1 :

Đề 1: Hóy kể lại truyền thuyết Sơn tinh, Thủy tinh bằng lời văn của em.

Đề 2: Em hóy tưởng tượng cuộc đọ sức giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh trong điều kiện hiện nay với mỏy ủi, mỏy xỳc, xi măng cốt thộp

Yờu cầu trả lời :

- Kiểu bài của đề là gỡ?

- Lời yờu cầu ở mỗi đề là trực tiếp hay giỏn tiếp?

- Nội dung của đề bài nằm trong giới hạn nào (cõu chuyện đó học, hay tưởng tượng )

Từ đõy, giỏo viờn tổng hợp nhận xột bổ sung:

* Kiểu bài:

- Đề 1 và 2 đều là kiểu bài tự sự (đề 1: kể lại với một cõu chuyện dõn gian

đó học; đề 2: kể chuyện tưởng tượng)

- Đề 1, đề 2 là đề cú yờu cầu trực tiếp

* Giới hạn của đề bài: Đề 1: Yêu cầu phải kể bằng lời văn của em, nghĩa là cỏc em phải cú ý thức trỏnh mượn lại nhiều lời kể của cõu chuyện cú sẵn (Tìm

và nhớ ý chính, sau đó diễn đạt bằng lời của mình, với những chi tiết phụ cú thể lược bớt để cõu chuyện tập trung hơn) Đề 2: trọng tõm cõu chuyện là cuộc giao đấu giữa hai vị thần Nhưng đặt cõu chuyện vào thời điểm hiện nay cuộc chiến đấu chống Thủy Tinh bằng những phương tiện kĩ thuật mới (yờu cầu kể vừa vẫn phải trung thành với truyện trong sỏch Ngữ văn 6, vừa phải cú những sỏng tạo mới “tưởng tượng” phự hợp với yờu cầu của đề)

Vớ dụ 2: Tương tự như vớ dụ 1, giỏo viờn cũng yờu cầu học sinh thực hiện

bước tỡm hiểu đề

Đề 1: Cho đề bài: Kể lại một kỉ niệm sâu sắc trong ngày đầu tiên đi học của em

Đề 2: Trong cuộc đời mỗi chúng ta ai cũng có những kỉ niệm đáng nhớ, kỉ niệm đáng nhớ nhất của em trong ngày đầu tiên đi học là gì?

Đề 3: Kể về một kỉ niệm đáng nhớ

* Kiểu bài:

- Đề 1 và 2,3 đều là kiểu bài tự sự (kể chuyện đời thường)

- Đề 1,3 là đề có yêu cầu trực tiếp, đề 2 có yêu cầu gián tiếp

* Giới hạn của đề bài: Đề 1,2 kể duy nhất một kỉ niệm ngày đầu tiên đi học,

đó là kỉ niệm đáng nhớ nhất; vì có rất nhiều học sinh kể ra hai, ba kỉ niệm và bắt buộc phải là ngày đầu tiên đi học; Đề 3: Đây là một đề thuộc dạng mở, yêu cầu

kể về một kỉ niệm đáng nhớ nhất, ấn tượng sâu sắc nhất mà mình đã từng trải nghiệm (có thể là kỉ niệm thời thơ ấu, ngày đầu tiên đi học, )

Đối với giáo viên, trước một đề tập làm văn việc tìm hiểu đề là đơn giản nhưng với học sinh bước này rất quan trọng Vì vậy, trước bất cứ một đề văn nào giáo viên luôn yêu cầu học sinh thực hiện bước này

2.3.2 Rèn luyện kỹ năng xây dựng, sắp xếp các sự việc trong văn tự sự

Để làm tốt một bài tự sự các em cần nắm chắc một số đặc điểm về văn tự

sự, các yếu tố cơ bản để tạo nên một văn bản tự sự Tự sự không có nghĩa chỉ là

“kể”, liệt kê các sự việc mà quan trọng là phải tạo cho câu chuyện ý nghĩa thông qua cách kể Dù ở mức độ nào trong quá trình làm bài các em phải đảm bảo câu chuyện đó gồm một chuỗi các sự kiện nối tiếp nhau trong cùng một thời gian và không gian cụ thể có nguyên nhân, có diễn biến, có điểm mở đầu và điểm kết thúc Đặc biệt là truyện phải có ý nghĩa nhất định

Muốn vậy, sự việc cũng phải được trình bày cụ thể, sắp xếp theo một trật

tự, diễn biến hợp lí Và thực tế, học sinh trong quá trình làm bài các sự việc sắp xếp còn thiếu chặt chẽ, hoặc cốt truyện xây dựng còn đơn điệu

Trong quá trình rèn kĩ năng, tôi luôn ý thức cho các em về các sự việc trong văn tự sự được trình bày một cách rõ ràng, đảm bảo 6 yếu tố: thời gian, địa điểm, nhân vật, nguyên nhân, diễn biến, kết quả Và phải chọn lọc sắp xếp theo một trật tự, một diễn biến hợp lí thì mới có ý nghĩa

Với dạng bài kể chuyện dựa trên các câu truyện đã học, tôi hướng dẫn các

em theo các bước như sau:

Ví dụ 1: H·y kÓ l¹i truyÒn thuyÕt Sơn tinh, Thủy tinh b»ng lêi v¨n cña em.

Bước 1, cho học sinh xem xét hệ thống các sự việc chính trong truyện Sơn

Tinh, Thuỷ Tinh và chỉ rõ sự logic của các sự việc: (1) Vua Hùng kén rể; (2) Sơn

Tinh, Thuỷ Tinh đến cầu hôn; (3) Vua Hùng ra điều kiện chọn rể; (4) Sơn Tinh đến trước, được vợ; (5) Thuỷ Tinh đến sau, tức giận, dâng nước đánh Sơn Tinh; (6) Hai bên giao chiến hàng tháng trời, cuối cùng Thuỷ Tinh thua, đành rút quân về; (7) Hằng năm Thuỷ Tinh lại dâng nước đánh Sơn Tinh, nhưng đều thua

Bước 2, xác định được các yếu tố về: Thời gian: đời vua Hùng thứ mười tám; Địa điểm: thành Phong Châu; Nhân vật: Sơn Tinh, Thủy Tinh; Nguyên nhân: Thủy Tinh tức giận không lấy được Mị Nương; Diễn biến: Hai chàng trai tài giỏi cùng muốn lấy Mị Nương, Thủy Tinh thua cuộc, Thủy Tinh và Sơn Tinh đánh nhau quyết liệt; Kết quả: Thủy Tinh thất bại

Bước 3, sắp xếp sự việc sao cho logic, học sinh phải nhận thấy được các sự việc trong văn tự sự phải được sắp xếp, tổ chức đảm bảo tính liên tục của mạch phát triển câu chuyện Bảy sự việc trên là các sự việc chính của câu chuyện, bỏ

đi sự việc nào cũng đều ảnh hưởng đến tính liên tục, mạch liên kết các sự việc của câu chuyện và truyện sẽ mất đi những ý nghĩa tương ứng Ví dụ, nếu bỏ đi

sự việc (7), sẽ không thấy được ý nghĩa giải thích hiện tượng lũ lụt khi nhận thức về tự nhiên của nhân dân ta còn ở trình độ thấp

Ví dụ 2: : Em hãy tưởng tượng cuộc đọ sức giữa Sơn Tinh và Thuỷ Tinh

trong điều kiện hiện nay với máy ủi, máy xúc, xi măng cốt thép

Với kiểu bài tưởng tưởng, khi kể cần đảm bảo dựa vào cốt truyện đã có, không làm sai lạc những diễn biến chính của câu chuyện Việc kể chủ yếu thay đổi nằm ở phần giao đấu giữa Sơn Tinh, Thủy Tinh

Tôi cũng rèn cho học sinh xem xét hệ thống lại các hệ thống sự việc trong truyện Sau đó xác định 6 yêu tố như trên Điểm khác là xác định về thời gian: thời hiện đại; Diễn biến: Hai chàng trai tài giỏi cùng muốn lấy Mị Nương, Thủy Tinh thua cuộc, Thủy Tinh và Sơn Tinh đánh nhau quyết liệt, Sơn Tinh dùng máy xúc, máy ủi, máy trộn bê tông dựng thành những bờ đê “ bê tông hóa” Cần cẩu, xe vận tải nặng được sử dụng liên tục trong việc cất giữ hàng hóa

và vận chuyển phương tiện hộ đê… Gợi ý, sau đó để học sinh phát huy trí tưởng tượng phong phú của các em

Với trường hợp không sẵn cốt truyện, kể chuyện đời thường, việc tìm cốt truyện của một số học sinh cũng rất khó khăn Qua việc chấm bài của các em thông thường tạo ra những cốt truyện đơn giản, khuôn sáo, thiếu sức hấp dẫn Trong câu chuyện kể của các em còn quá ít tình tiết, sự kiện, diễn biến câu chuyện thường đơn giản, hời hợt, không có những tình huống bất ngờ khiến cho người đọc bài văn cảm thấy nhạt nhẽo, nhiều bài chưa làm đúng trọng tâm yêu cầu mà đề ra Tôi đã hướng dẫn các em xây dựng cốt truyện khi làm bài

Ví dụ 3: Kể về một việc tốt mà em đã làm.

Cô thÓ, bài tập làm văn kể chuyện đời thường cần thiết có những chi tiết sinh động chân thực, phong phú lấy từ những quan sát, ghi nhận ở cuộc đời Câu chuyện phải sâu sắc và có tác dụng giáo dục tình cảm tốt đẹp cho con người Tôi gợi ý để các em tìm cốt truyện: Truyện xảy ra bao giờ? Ở đâu? Truyện

có mấy nhân vật? Diễn biến và kết thúc câu chuyện ra sao? Ý nghĩa câu chuyện? Bài học rút ra từ câu chuyện? Cụ thể, các em xây dựng cho mình một cốt truyện như: kể về một tấm gương giúp đỡ bạn Em xây dựng các sự việc: kể về bạn và hoàn cảnh gia đình bạn (hoàn cảnh gia đình bạn khó khăn ra sao? Những cố gắng của bạn nhưng khó có thể vượt qua nếu không có sự động viên, giúp đỡ