Riêng môn Ngữ văn đề thi yêucầu làm phần là Đọc hiểu và tạo lập văn bản ở tất cả các kì thi : học sinh giỏi,khảo sát chất lượng cuối kì, thi vào THPT.. Dạng câu hỏi Đọc hiểu đã kiểm tra
Trang 1MỤC LỤC
Trang 2PHẦN I: MỞ ĐẦU
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Văn học vốn rất gần gũi với cuộc sống, mà cuộc sống bao giờ cũng bềbộn và vô cùng phong phú Mỗi tác phẩm văn chương là một mảng cuộc sống đãđược nhà văn chọn lọc phản ánh.Vì vậy môn Ngữ văn trong nhà trường có một
vị trí rất quan trọng : Nó là vũ khí thanh tao đắc lực có tác dụng sâu sắc đến tâmhồn tình cảm của con người, nó bồi đắp cho con người trở nên trong sáng, phongphú và sâu sắc hơn M.Goóc- Ki nói : ''Văn học giúp con người hiểu được bảnthân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở con người khátvọng hướng tới chân lý".Văn học "Chắp đôi cánh" để các em đến với mọi thờiđại văn minh, với mọi nền văn hoá, xây dựng trong các em niềm tin vào cuộcsống, con người, trang bị cho các em vốn sống, hướng các em tới đỉnh cao củachân, thiện mỹ
Nhiệm vụ của người giáo viên dạy văn là phải làm cho học sinh hiểu đượccái hay cái đẹp cuả văn học, kích thích sự hứng thú học tập học văn cho họcsinh Một giờ dạy văn là phải tạo ra được những rung động thẩm mỹ, sâu sắckhiến người ta say mê Song nhiệm vụ không kém phần quan trọng của giáoviên dạy văn ở trường THCS là rèn luyện kỹ năng văn học cho học sinh.Thực rakhông phải từ khi đến trường các em mới có cảm xúc thẩm mỹ, mới có năng lựccảm thụ cái đẹp Ngay từ thuở còn nằm trong nôi qua lời ru của bà, của mẹ, lớnlên nghe hát, nghe ngâm thơ Qua các nghệ thuật ấy các em đã tiếp xúc vớivăn chương Vì thế đến trường thông qua học tác phẩm văn chương những cảmxúc thẩm mỹ của các em phải được uốn nắn, sửa chữa và bồi dưỡng, nâng lênthành năng lực cảm thụ thẩm mỹ đúng đắn Điều đó muốn khẳng định rằng bồidưỡng học sinh THCS không những là việc làm đúng đắn mà còn là công việc
có tầm quan trọng trong nhà trường phổ thông Nó góp phần phát hiện bồidưỡng để tiến tới đào tạo một phẩm chất, một lực lượng lao động đặc biệt của xãhội, lao động sáng tạo nghệ thuật Nó kích thích cổ vũ mạnh mẽ ý thức tự giác,lòng say mê và ý chí vươn lên trong học tập, tu dưỡng của học sinh nói chung
Nó còn là một việc làm thiết thực góp phần nâng cao trình độ chuyên mônnghiệp vụ cho giáo viên
Năm học 2018-2019 Sở Giáo dục và đào tạo Thanh Hóa thực hiệnchuyên đề “ Đổi mới kiểm tra, đánh giá năng lực người học theo định hướngphát triên năng lực người học” ở tất cả các môn Riêng môn Ngữ văn đề thi yêucầu làm phần là Đọc hiểu và tạo lập văn bản ( ở tất cả các kì thi : học sinh giỏi,khảo sát chất lượng cuối kì, thi vào THPT) Đây là hướng kiểm tra đánh giánăng lực đọc hiểu của học sinh ở 4 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng ,vận dụng cao Dạng câu hỏi Đọc hiểu đã kiểm tra, phát triển được năng lực tựcảm nhận bất kỳ văn bản nào của học sinh, có thể những văn bản hoàn toàn mới
lạ không nằm trong chương trình Như vậy bên cạnh việc rèn luyện kỹ năng viếtvăn của học sinh thì việc rèn luyện làm các dạng câu hỏi đọc hiểu là việc cầnthiết phải trang bị cho học sinh
Trang 3Câu hỏi Đọc hiểu là một dạng khá mới mẻ không có nhiều tài liệu đểtham khảo, nhất là đối với học sinh THCS( dạng này chỉ có trong kỳ thi tốtnghiệp THPT).Nhiều giáo viên ôn thi còn tỏ ra lúng túng khi hướng dẫn họcsinh làm bài Điều này ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng kết quả của bài thi.Đặc biệt là câu hỏi dạng Đọc hiểu chiếm tỉ lệ điểm khá cao 30% trong bài thi( đềthi học sinh giỏi là 6,0/20,0đ, đề thi khảo sát các kỳ và thi vào THPT là3,0/10,0đ) Như vậy phần Đọc hiểu góp phần không nhỏ vào kết quả thi mônNgữ văn của các em.
Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy cũng như vai trò của một giáo viên Ngữvăn mong muốn học sinh có được kết quả cao trong các kì thi, đồng thời tháo gỡ
những khó khăn trên tôi đã lựa chọn đề tài : Một số biện pháp giúp học sinh trường THCS Thị Trấn Cẩm Thủy rèn luyện tốt kĩ năng làm phần Đọc – hiểu trong môn Ngữ văn để anh chị em đồng nghiệp tham khảo, hi vọng rằng những
kinh nghiệm nhỏ này phần nào giúp anh chị em đồng nghiệp tháo gỡ nhữngvướng mắc về công tác kiểm tra đánh giá học sinh theo cấu trúc mới
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Thực hiện đề tài này, tôi nhằm tìm ra biện pháp thiết thực, khả thi nhấtgiúp nâng cao kỹ năng làm dạng câu hỏi Đọc Hiểu môn Ngữ văn cho học sinhTHCS nói chung, học sinh trường THCS Thị Trấn Cẩm Thủy nói riêng nhằmđạt kết quả cao trong các kì thi Góp phần nâng cao chất lượng bộ môn, đáp ứngyêu cầu thực tiễn
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Một số biện pháp giúp học sinh trường THCS Thị trấn Cẩm Thủy rèn luyện tốt kĩ năng làm phần Đọc – hiểu trong môn Ngữ văn
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
1 PP nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
2 PP điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
3 PP thống kê, so sánh
Trang 5PHẦN II: NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Hoạt động dạy học môn Ngữ văn đã trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi từgiảng văn đến phân tích tác phẩm văn học( khoảng năm 1970), dạy học tácphẩm văn chương ( khoảng năm 1980) và đến nay là đọc hiểu văn bản( bắt đầu
từ năm 2002 xuất hiện trong SGK Ngữ văn 6) Trước đây môn văn có 3 quyểnđộc lập là văn học, làm văn và tiếng việt Từ năm 2002 đã hợp nhất thành mộtcuốn gọi là Ngữ văn
Tại Hội nghị lần thứ 8 của BCH trung ương Đảng khóa 11 đã thông quaNghị quyết 29- NQ/TƯ vào tháng 10 năm 2013 về ” Đổi mới căn bản , toàndiện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trongđiều kiên kinh tế thị trường định hưỡng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Xác định nhiệm vụ quan trọng đó Bộ Giáo dục đã có những thay đổi căn bảnnhư: đổi mới sách giáo khoa, đổi mới kiểm tra đánh giá , phương pháp dạy họcnhằm phát triển năng lực người học góp phần nâng cao chất lượng dạy và học
Ngày 1/4/2014 , Bộ giáo dục và Đào tạo gửi Công văn số 1656/ KTKĐCLGD về việc hướng dẫn tổ chức thi tốt nghiệp THPT năm 2014 trong
BGDDT-đó có nội dung là đề thi môn Ngữ văn có 2 phần là Đọc hiểu và làm văn Đây làđổi mới kiểm tra đánh giá chuyển từ sự ghi nhớ kiến thức của học sinh sangđánh giá năng lực của học sinh thông qua dạng câu hỏi Đọc hiểu
Đọc hiểu là đọc kết hợp với năng lực giải thích, phân tích, khái quát Mụcđích là thấy được nội dung văn bản, mục đích, tư tưởng tác giả gửi gắm trongtác phẩm, giá trị nghệ thuật…Theo Giáo sư- Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hùng “ Đọchiểu là một khái niệm khoa học chỉ mức độ cao nhất của hoạt động đọc.” “Đọchiểu là hoạt động truy tìm và giải mã ý nghĩa văn bản” Như vậy Đọc hiểu làtiếp xúc với văn bản hiểu được nghĩa hàm ẩn, biện pháp tu từ, thông điệp, tìnhcảm của tác giả
Thực tế cho thấy văn bản Đọc hiểu nói chung và văn bản Đọc hiểu trongnhà trường nói riêng rất phong phú và đa dạng Có bao nhiêu loại văn bản trongcuộc sống thì có bấy nhiêu loại được dạy trong nhà trường Điều đó cũng cónghĩa là văn bản Đọc hiểu trong các đề thi rất rộng Đề thi có thể là văn bản các
em đã được tiếp cận, đã được học cũng có thể là văn bản hoàn toàn xa lạ
Khi có quyết định đưa dạng câu hỏi Đọc Hiểu vào đề thi nhiều thầy cô vàhọc sinh tỏ ra lúng túng vì đây là vấn đề hoàn toàn mới Nhưng thực chất là hoạtđộng này diễn ra thường xuyên trong các giờ giảng văn Giáo viên thường chohọc sinh đọc ngữ liệu rồi đặt câu hỏi để học sinh trả lời, nghĩa là đang diễn rahoạt động Đọc hiểu.Tuy nhiên điểm khác biệt là trong giờ giảng văn có sự địnhhướng của thầy , còn câu hỏi Đọc hiểu trong đề thi là hoạt động độc lập, sángtạo của học sinh nhằm đánh giá năng lực của người học Đặc biệt là kiến thứccủa câu hỏi Đọc hiểu cũng rất phong phú, học sinh phải huy động nhiều kiếnthức để trả lời
Trang 6Hiện nay Đọc hiểu văn bản trong nhà trường thường hướng tới những vấn
đề cụ thể là : Nhận biết đúng, chính xác về văn bản như thể loại( phong cáchngôn ngữ), đề tài, chủ đề, nội dung, phương thức biểu đạt, thao tác lập luận…;Hiểu và đánh giá đúng văn bản như cảm nhận những đặc sắc nổi bật của vănbản( từ ngữ, hình ảnh, chi tiết , các biện pháp tu từ…), nghĩa hàm ẩn, nội dung ýnghĩa của văn bản bằng kiến thức kinh nghiệm của mình; Vận dụng để giảiquyết một vấn đề cụ thể, liên hệ mở rộng bằng suy nghĩ, ý kiến của mình để giảiquyết một vấn đề cụ thể trong cuộc sống, xã hội
Như vậy đọc hiểu là quá trình thâm nhập vào văn bản với thái độ tích cực , chủ động Nếu không có năng lực đọc hiểu đúng thì không đánh giá và tiếpthu đúng văn bản Vì thế vấn đề Đọc hiểu môn Ngữ văn trong nhà trường là rất cần thiết
II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU :
1 Thực trạng :
Hiện nay môn Ngữ văn trong nhà trường nói chung và trường THCS ThịTrấn Cẩm Thủy nói riêng còn gặp nhiều khó khăn Xuất phát từ việc lựa chọn vịtrí việc làm và nghệ nghiệp, nhiều phụ huynh thậm chí không muốn cho con họcvăn mặc dù đây là môn thi bắt buộc trong các kì thi của học sinh Bên cạnh
đó ,tài liệu tham khao xuất hiện la liệt trên sách, Internet với đủ các thể loại nênhọc sinh ngại tư duy, dẫn đến việc rèn luyện kỹ năng còn hạn chế
Ngay từ khi Bộ Giáo dục và Đào tạo thông báo và hướng dẫn thực hiệnđổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá trong kì thi tốt nghiệp THPT năm 2013-
2014 đã có nhiều thầy cô luyện thi có kinh nghiệm đăng trên trang cá nhân củamình những bài ôn tập Đọc hiểu song chưa cụ thể và có tính hệ thống Như ta
đã biết một trong những mục tiêu cơ bản của môn Ngữ văn là hình thành và pháttriển ở học sinh năng lực tiếp nhận văn bản ( gồm kĩ văn đọc và nghe) và nănglực tạo lập văn bản( gồm kỹ năng nói và viết)
Thực tế ở trường THCS Thị trấn Cẩm Thủy cho thấy nhiều học sinh củanhà trường còn lúng túng, yếu về năng lực đọc hiểu lẫn năng lực viết sáng tạo,chưa biết cách làm bài kể cả làm kiểu bài tập Đọc hiểu văn bản ngắn Đứngtrước một đề thi học sinh chưa biết cách trả lời, trình bày , thậm chí còn lan man,chưa trọng tâm và mất nhiều thời gian không cần thiết , nhất là câu hỏi ở dạngthông hiểu và vận dụng Môt trong những nguyên nhân chính là do giáo viênchưa chú ý dạy phương pháp Đọc hiểu , chưa hình thành cho học sinh năng lực
tự mình Đọc và hiểu một văn bản
2 Kết quả: Năm học 2018- 2019 là năm học đầu tiên THCS tỉnh ThanhHóa thực hiện cấu trúc thi 2 phần là Đọc hiểu và Làm văn Qua khảo sát chấtlượng học sinh đầu năm học 2018- 2019 của trường tôi kết quả làm phần Đọchiểu đạt được như sau:
Trang 7Khảo sát học sinh đại trà
Khảo sát đội tuyển học sinh giỏi
Thực tế cho thấy học sinh đạt dưới 1,5đ ( 3,0đ đối với học sinh giỏi)) chiếm
hơn 70%, đạt điểm cao phần Đọc hiểu còn rất thấp , điều đó ảnh hưởng khôngnhỏ đến kết quả chung của bài thi Với những thực trạng khó khăn đó, tôi đãnghiên cứu và mạnh dạn đưa ra một số giải pháp về rèn luyện tốt kĩ năng làm
phần Đọc – hiểu trong môn Ngữ văn cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng
giảng dạy
III CÁC GIẢI PHÁP TIẾN HÀNH ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :
1 Các giải pháp thực hiện:
1.1 Đối với giáo viên:
- Nghiên cứu tài liệu và các dạng câu hỏi Đọc hiểu
- Tham khảo ý kiến của đồng nghiệp
1 2 Đối với học sinh:
- Chuẩn bị bài ở nhà trước khi đến lớp
- Tìm hiểu tài liệu có liên quan đến nội dung bài học
2 Các biện pháp để tổ chức thực hiện:
2.1.Vấn đề chung về dạng đề Đọc hiểu
Dạng bài Đọc hiểu là một trong những nội dung quan trọng trong cấu
trúc đề thi hiện nay của tỉnh Thanh Hóa Cấu trúc của một đề bài kiểm tra đánggiá năng lực Đọc hiểu gồm 2 phần: Phần 1 là đưa ra một văn bản ( văn bản vănhọc hoặc văn bản nhật dụng, văn bản thơ hoặc văn xuôi, có thể là một văn bảnhoàn chỉnh hoặc đoạn trích ) Phần 2 là đưa ra các câu hỏi theo các mức độnhận thức từ thấp đến cao: từ Nhận biết- Thông hiểu- Vận dụng - Vận dụng cao
Trang 8Nhận biết là câu hỏi cấp độ 1 Đề thường đưa ra những câu hỏi như nộidung của văn bản là gì, phương thức biểu đạt, thể thơ…yêu cầu trả lời ngắnngọn , đủ ý Thông hiểu là cấp độ 2 đòi hỏi sự tư duy của học sinh để tìm câu trảlời Thường câu hỏi đồi hỏi mức độ tư duy không khó , đôi khi nó có sẵn trongvăn bản Tiếp theo là cấp độ vận dụng yêu cầu học sinh có những nhận địnhđánh giá về vấn đề hoặc phân tích một phần văn bản Học sinh có thể đưa ranhững ý kiến , quan niệm riêng của mình Cuối cùng là câu hỏi vận dụng cao.Dạng này đòi hỏi học sinh từ vấn đề trong văn bản vận dụng vào để giải quyếtmột vấn đề, tình huống thực tế Với câu hỏi này cần vận dụng những kiến thức
xã hội cộng với khả năng hành văn để viết một đoạn văn hoàn chỉnh
2.2 Kỹ năng làm các dạng đề Đọc hiểu cụ thể :
Đây là dạng đề quen thuộc đối với học sinh THPT vì nằm trong cấu trúcthi THPT quốc gia của môn Ngữ văn nhưng còn mới lạ so với học sinh THCS.Mục đích để cho học sinh THCS làm quen với các dạng đề thi THPT quốc gianên từ năm 2018-2019 Sở GD và ĐT Thanh Hóa đã đưa vào cấu trúc thi Vì vậynhiều học sinh còn bỡ ngỡ, chưa biết cách làm, tuy nhiên nội dung này lại chiếm
tỉ lệ điểm không nhỏ( 6,0 điểm =30,3%) Khi làm học sinh cần trả lời hết sứcngắn gọn Đề bài người ta thường đưa một khổ thơ hoặc một đoạn và yêu cầuhọc sinh đọc và trả lời các câu hỏi Các dạng câu hỏi thường gặp:
2.2.1 Nhận diện về phương thức biểu đạt, thể thơ, phong cách ngôn ngữ, thao tác lập luận Dạng này học sinh cần nắm được kiến thức cơ bản về đặc điểm các thể loại văn bản như:
2.2.1.1 Phương thức biểu đạt: Mỗi văn bản thường dùng nhiều phương
thức biểu đạt nhưng bao giờ cũng có một phương thức biểu đạt chính Cácphương thức biểu đạt đã học gồm :
Trang 9Khi xác định các phương thức biểu đạt cần lưu ý: Đọc kĩ đề để tránh nhầm
lẫn hoặc sai yêu cầu của đề Đề thường yêu cầu tìm một, các hoặc phương thức biểu đạt chính.Vì vậy nếu yêu cầu tìm các phương thức biểu đạt thì học sinh
phải liệt kê hết các phương thức biểu đạt trong văn bản; nếu yêu cầu tìm một thì
có thể chọn bất kì một phương thức biểu đạt nào; nếu đề yêu cầu chính thì chọnphương thức biểu đạt được sử dụng nhiều nhất bao trùm trong văn bản
Ví dụ 1: Xác định phương thức biểu đạt của ngữ liệu sau:
Vết nứt và con kiến
Khi ngồi ở bậc thềm nhà, tôi thấy một con kiến đang tha chiếc lá trên lưng Chiếc lá lớn hơn con kiến gấp nhiều lần Bò được một lúc, con kiến chạm phải một vết nứt khá lớn trên nền xi măng Nó dừng lại giây lát Tôi nghĩ con kiến hoặc là quay lại, hoặc là nó sẽ một mình bò qua vết nứt đó Nhưng không Con kiến đặt chiếc lá ngang qua vết nứt trước, sau đó đến lượt nó vượt qua bằng cách bò lên trên chiếc lá Đến bờ bên kia, con kiến lại tha chiếc lá và tiếp tục cuộc hành trình Hình ảnh đó bất chợt làm tôi nghĩ rằng tại sao mình không thể học loài kiến bé nhỏ kia, biến trở ngại, khó khăn của ngày hôm nay thành hành trang quý giá cho ngày mai tươi sáng hơn
(Hạt giống tâm hồn 5- Ý nghĩa cuộc sống, NXB Tổng hợp TP HCM)
Với đề này có thể học sinh sẽ nhầm lẫn là phương thức biểu đạt chính tự
sự Rõ ràng thông qua câu chuyện về con kiến người viết muốn bày tỏ quanđiểm của mình về thái độ của con người trong việc đối diện và vượt qua tháchthức trong cuộc sống Cho nên phương thức biểu đạt chính là nghị luận Nếuhọc sinh không nắm chắc đặc điểm các loại văn bản thì dễ mất điểm
Trang 10.2.2.1.2 Thể thơ: Xác định thể thơ bằng cách đếm số chữ trong từng câu
thơ Thông thường trong bài người ra đề sẽ cho vào các thể thơ như: bốn chữ,
năm chữ, bảy chữ, lục bát Các thể thơ trung đại như: thất ngôn bát cú (7 chữ/ câu, 8 câu/bài), thất ngôn tứ tuyệt (7 chữ/ câu, 4 câu/ bài)… xác định bằng cách đếm số chữ trong một câu và số câu trong một bài (Các thể thơ thuộc giai
đoạn trung đại trong đề thường ít cho nhưng phải nắm được cách xác định)
Các thể thơ thường gặp : thể thơ dân tộc( lục bát, song thất lục bát, hátnói); thơ Đường luật( ngũ ngôn, thất ngôn); thơ hiện đại (năm tiếng, bảy tiếng,tám tiếng, tự do, thơ- văn xuôi) Học sinh cần nắm được đặc điểm các thể thơ
cụ thể:
- Thơ năm chữ( ngũ ngôn) : được chia thành nhiều khổ có độ dài khác nhau, mỗi khổ gồm 4 dòng thơ Cách nhận diện là số câu số chữ: mỗi câu có 5 chữ.
- Lục bát: là thể thơ một câu sáu chữ đi với một câu tám và cứ thế cho
đến hết Đây là thể thơ thông dụng nhất, cách nhận biết cũng đơn giản
- Song thất lục bát: Đây là thể thơ của riêng Việt Nam nên luật thơ
không gò bó theo các kiểu thơ khác Gồm mỗi đoạn có 4 câu, hai câu đầu 7 chữ
là song thất, hai câu sau một câu sáu chữ một câu tám chữ gọi là lục, bát
- Đường luật: có nhiều loại như thất ngôn bát cú, thất ngôn tứ tuyệt Thơ
thất ngôn tứ tuyệt có 4 câu, mỗi câu có 7 chữ Nó là một nửa của thơ Bát cú,niêm luật cũng rất chặt chẽ
- Thơ bốn chữ, sáu chữ, bảy chữ, tám chữ : nhận biết đơn giản, dựa vào
số chữ trong một dòng thơ
- Thơ tự do: Không gò bó bởi số câu, số tiếng, niêm, luật, vần, đối Khi
nhận biết đếm số chữ trong một dòng, dòng nhiều dòng ít không gò bó, khôngbắt buộc theo quy luật như các thể thơ khác
Ví dụ 2: Xác định thể thơ của đoạn thơ trên? Căn cứ nào để xác định thể loại đó?
Nắng trong mắt những ngày thơ bé Cũng xanh mơn như thể lá trầu
Bà bổ cau thành tám chiếc thuyền cau Chở sớm chiều tóm tém
Hoàng hôn đọng trên môi bà quạnh thẫm Nắng xiên khoai qua liếp vách không cài Bóng bà đổ xuống đất đai
Rủ châu chấu, cào cào về cháu bắt
Rủ rau má, rau sam Vào bát canh ngọt mát Tôi chan lên suốt dọc tuổi thơ mình.
(Thời nắng xanh, Trương Nam Hương)
Trang 11Đoạn trích được viết theo thể thơ tự do căn cứ vào số tiếng của mỗi dòngkhông đều nhau Vì nếu là một thể thơ cụ thể thì số tiếng các dòng phải như nhau.
2.2.1.3 Phong cách ngôn ngữ:
Có một số loại phong cách ngôn ngữ cơ bản sau:
Khi xác định phong cách ngôn ngữ văn học dựa trên các đặc điểm ngôn
ngữ của chúng Tránh tình trạng nhầm lẫn giữa các phong cách với nhau Thông
thường khi cho một đoạn trích người ra đề sẽ cho biết nguồn trích dẫn của đoạntrích ở đâu Học sinh có thể dựa vào đó để xác định phong cách ngôn ngữ củađoạn trích
Ví dụ 3: Xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản
Mỗi người trên thế giới đều là những người khách bộ hành, mỗi ngày đều bước đi một cách chủ động hoặc bị động trên con đường mình đã chọn…
Cuộc đời không chỉ là con đường đi khó, đôi khi chúng ta còn gặp phải những hố sâu do người khác đào ra, gặp phải sự tấn công của thú dữ, mưa bão
và tuyết lạnh Bất luận gian khó thế nào, chỉ cần chúng ta còn sống, chúng ta còn phải đối mặt Sống tức là thực hiện một cuộc hành trình không thể trì hoãn…
Trước muôn vàn lối rẽ, không ai có được bản đồ trong tay, cũng không phải ai cũng có kim chỉ nam dẫn đường, tất cả đều phải dựa vào sự phán đoán
và lựa chọn của bản thân Nếu bạn rẽ nhầm lối, khoảng cách với xuất phát điểm
sẽ bị rút ngắn ngược lại, nếu rẽ đúng, con đường phía trước sẽ bằng phẳng, rộng rãi.
(Trích Bí quyết thành công của Bill Gates, Khẩm Sài Nhân, NXB Hồng Đức)
Trang 12Xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản ta phải nắm được đặc điểm củaphong cách đó Ở đây người viết nêu ra quan điểm của mình về một vấn đề xãhội là trong cuộc sống chúng ta không ngừng nỗ lực và suy nghĩ chín chắn trướccác quyết định của mình Như vậy phong cách ngôn ngữ là chính luận.
2.2.1.4 Thao tác lập luận: gồm có 6 thao tác
Để xác định được các thao tác lập luận thì học sinh phải nắm chắc đặc điểm của các thao tác Kiểu dạng này thường xuất hiện trong đề thi THPT còn ở THCS thì ít xuất hiện trong cấu trúc câu hỏi
Ví dụ 4: Đoạn văn bản trên sử dụng thao tác lập luận nào?
Cuộc sống luôn có nhiều áp lực nên không phải lúc nào ta cũng có đủ vững chãi để làm chủ hết bản thân, nhất là khi có những biến động bất ngờ Trong những lúc tâm tư rối bời hoảng loạn hay chán chường lạc lõng, ta luôn ước ao
có một người thân bên cạnh để được chia sẻ Dù người ấy chẳng giúp ta giải quyết được vấn đề, thậm chí chẳng khuyên được một điều gì bổ ích, nhưng chỉ cần thái độ lắng nghe hết lòng cũng đủ khiến ta vơi đi rất nhiều phiền muộn rồi.Cho nên, được lắng nghe là nhu cầu không thể thiếu của con người.Thế nhưng, điều nghịch lý là ai cũng muốn người khác lắng nghe mình, còn mình lại không chịu lắng nghe ai cả.
(….) Nếu ta thực sự muốn giúp người kia vơi đi những nỗi khổ niềm đau đang
đè nặng trong lòng, thì việc trước tiên là ta phải biết lắng nghe họ Cũng như vị thầy thuốc trước khi chẩn mạch kê toa thì phải luôn quan sát thần sắc của bệnh nhân Sau đó, lắng nghe thật kĩ càng những báo cáo hay những lời than thở về bệnh trạng.Khi ta quyết định lắng nghe một người đang khổ, tức là ta đang
Trang 13đóng vai thầy thuốc để chữa trị bệnh cho họ Dù ta không phải nhà tâm lý trị liệu, nhưng với lòng chân thành và thái độ lắng nghe đúng đắn, chắc chắn ta sẽ giúp được người kia ít nhiều Vì vậy mỗi khi chúng ta chuẩn bị lắng nghe, ta phải hỏi kỹ lại mình đã thật sự vào vai của một người cứu giúp chưa?
( Theo Minh Niệm, Hiểu về trái tim, NXB Tổng hợp Thành phố
Hồ Chí Minh, 2017, tr.160-162)
Đoạn văn bản trên tác giả bàn về vấn đề khi chúng ta lắng nghe Vì thế
thao tác lập luận chủ yếu là bình luận
Như vậy ở dạng thứ nhất là câu dễ lấy điểm nhất nhưng cũng có nhiềuhọc sinh do không nắm chắc các đặc điểm cơ bản của từng thể loại nên thườngnhầm lẫn Giáo viên cần phải cho học sinh luyện tập nhiều dạng khác nhau đểcác em rèn kỹ năng nhận biết
2.2.2 Tìm và phát hiện các từ ngữ, hình ảnh, chi tiết thể hiện 1 nội dung nào đó theo yêu cầu
Đây là dạng câu hỏi nhận biết yêu cầu học sinh phải phát hiện, chỉ ratrong văn bản Cách xử lí là khoanh vùng kiến thức mà chúng ta cần tìm( chứanội dung yêu cầu) và trích dẫn
Ví dụ 5: Trong đoạn văn bản ở ví dụ 4 ta có thể đặt câu hỏi: Theo tác giả, khi
chúng ta lắng nghe cần có thái độ như thế nào?
Trước hết ta cần hướng dẫn học sinh khoanh vùng nội dung “ lắng nghe” được thể hiện trong văn bản Học sinh có thể chỉ ra trong văn bản gồm: chỉ cần thái độ lắng nghe hết lòng ; được lắng nghe là nhu cầu không thể thiếu của con người; ai cũng muốn người khác lắng nghe mình; trước tiên là ta phải biết lắng nghe họ, thái độ lắng nghe đúng đắn Sau đó tìm đến nội dung thái độ lắng nghe trong phần đã tìm thì học sinh sẽ dễ dàng tìm ra nội dung theo tác giả khi chúng ta lắng nghe cần có thái độ : lắng nghe hết lòng, thái độ lắng nghe đúng đắn.
2.2.3.Cho một từ ngữ hoặc hình ảnh nào đó, hay một câu nào đó và nêu ý nghĩa.
Với dạng câu hỏi này đòi hỏi ở học sinh năng lực hiểu ý nghĩa hàm ẩn
mà tác giả muốn gửi gắm Vì thế cách xử lí là cắt nghĩa các từ ngữ đó là cái gì
và rút ra ý nghĩa của nó từ việc chúng ta hiểu
Ví dụ 6 : Theo em, cảm hứng muốn gieo hạt (phần in đậm trong đoạn trích)
được hiểu là gì?
… Khi ai đó gieo những hạt mầm tốt đẹp, nhất định nó sẽ có ngày nảy nở thành vụ mùa bội thu, khiến cho dù chủ nhân có không còn trên cõi đời, thì hương hoa thơm, vị quả ngọt vẫn nhắc khôn nguôi về họ Khi ta gieo một hạt mầm tốt đẹp, ta làm cho cuộc sống của mình tỏa hương.
(…)Cho nên điều cần nhất trên đời là cảm hứng muốn gieo hạt, muốn
ươm mầm thiện trong mỗi người Cho nên, một dòng tin tức về một bác doanh nhân nhân hậu ở Sa Đéc đến lúc bệnh trọng, biết không qua khỏi vẫn không