Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh lớp 6 tham quan thiên nhiên ở trường THCS a

Các giải pháp đã sử dụng để hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình Sinh học lớp 6 ở trường THCS Cẩm Tú 6 12 2.4.. Bên cạnh đó, việc tìm hiểu thực vật xung quanh, cũn

10 2.2 Thực trạng vấn đề tham quan thiên nhiên của học sinh

11 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để hướng dẫn học sinh tham

quan thiên nhiên trong chương trình Sinh học lớp 6 ở

trường THCS Cẩm Tú

6

12 2.4 Hiệu quả khi áp dụng các một vài kinh nghiệm hướng

dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình

DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP

PHÒNG GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC CẤP CAO

HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN

20

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Chương trình Sinh học 6 là phần mở đầu cho chương trình Sinh học củabậc THCS, giúp học sinh bắt đầu làm quen với môn khoa học chuyên nghiêncứu về thế giới sinh vật Trong chương trình Sinh học 6, học sinh bắt đầu tìmhiểu về thế giới thực vật, từ đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh dưỡng đến cơ quansinh sản cùng chức năng của chúng phù hợp với điều kiện sống Từ đó giúp các

em thấy được thực vật phong phú, đa dạng như thế nào qua các nhóm cây khácnhau, chúng đã biến đổi phát triển ra sao từ dạng đơn giản đến những dạng phứctạp nhất là những cây có hoa mà hàng ngày chúng ta vẫn tiếp xúc

Trong chương trình Sinh học 6 có phần tham quan thiên nhiên để giúphọc sinh củng cố và mở rộng kiến thức về tính đa dạng và thích nghi của thựcvật trong những điều kiện sống cụ thể của môi trường Qua quan sát, các em tíchcực tự tìm hiểu, tự nghiên cứu và giúp các em nhận biết các loài thực vật trong

tự nhiên Từ đó giúp các em có hứng thú học tập hơn đối với môn Sinh học vìcác em được củng cố, kiểm chứng lại những kiến thức được học trong sách giáokhoa trong thực tiễn, tạo cho các em sự tự tin trong học tập, hoạt động và đạtkết quả học tập cao hơn

Bên cạnh đó, việc tìm hiểu thực vật xung quanh, cũng giúp các em nhậnthức rõ, để học tốt môn sinh học, cần có sự quan sát tự nhiên một cách khoa học,kết hợp với kiến thức sách giáo khoa, sự hướng dẫn của giáo viên, cùng sự tích

cực tham gia các hoạt động học tập Do đó tôi chọn đề tài " Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình Sinh học lớp 6 ở trường THCS Cẩm Tú ”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài với mục đích là để tìm hiểu, phân tích thực trạng vànâng cao hiệu quả việc tham quan thiên nhiên của học sinh lớp 6 trường THCSCẩm Tú, trên cơ sở đó tìm ra các biện pháp phù hợp để hướng dẫn học sinhtham quan thiên nhiên đạt hiệu quả Từ đó, rút ra bài học kinh nghiệm và đềxuất đổi mới phương pháp giảng dạy trong bộ môn, nâng cao chất lượng và hiệuquả giờ dạy, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tham quan thiênnhiên và áp dụng một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiêncho học sinh lớp 6 ở trường THCS Cẩm Tú

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, tôi đã sử dụng và kết hợp một số

phương pháp như: Phương pháp xây dựng cơ sở lý thuyết; phương pháp điều tra,khảo sát và thu thập xử lý thông tin; phương pháp thống kê và xử lý số liệu Cụthể như sau:

1.4.1 Về phương pháp xây dựng cơ sở lý thuyết: Nghiên cứu các phươngpháp dạy học tham quan, phương pháp dạy học ngoài trời.

1.4.2 Về phương pháp điều tra, khảo sát và thu thập xử lý thông tin: Kiểmtra kết quả các em thu thập được sau buổi tham quan thông qua báo cáo thuhoạch, mẫu vật thu thập được… từ đó tìm ra phương pháp để hướng dẫn các emtham quan đạt hiệu quả

1.4.3 Về phương pháp thống kê và xử lý số liệu: Sau khi điều tra khảo sáttôi áp dụng phương pháp thống kê, xử lý số liệu để phân loại đối tượng học sinhtrên cơ sở đó để điều chỉnh kế hoạch dạy học cho phù hợp

1.5 Những điểm mới của SKKN

Khi hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình Sinh

học lớp 6, tôi thường chỉ cho học sinh tham quan trong khu vực sân trường do 3tiết học nằm ở 3 buổi học khác nhau nên không thể đi xa, vì vậy tôi phân chia 3tiết như sau:

 Tiết 1 của buổi tham quan tôi hướng dẫn cho học sinh ôn lại kiếnthức về cơ quan sinh dưỡng, cơ quan sinh sản, các nhóm thực vật

 Tiết 2: Học sinh tham quan khu vực vườn trường

 Tiết 3: Học sinh báo cáo kết quả thực hành

Nhờ sự phân chia cụ thể, rõ ràng công việc, nhiệm vụ cho từng tiết họcnhư vậy nên học sinh thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ học tập trong tiết thựchành tham quan thiên nhiên, đồng thời còn hình thành ở các em ý thức tự giáchoàn thành nhiệm vụ được giao, ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên khi lấy mẫuvật, tạo cho các em sự hứng thú với môn học hơn Từ đó tôi đã đúc rút các kinh

nghiệm thành sáng kiến" Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình Sinh học lớp 6 ở trường THCS Cẩm Tú ”.

Từ kết quả áp dụng sáng kiến" Một vài kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình Sinh học lớp 6 ở trường THCS Cẩm

Tú ” Tôi nhận thấy rằng để đạt hiệu quả cao hơn khi hướng dẫn học sinh tham

quan thiên nhiên nên cho các em tham quan ở nhiều môi trường khác nhau đểhọc sinh có thể thấy được đặc điểm cấu tạo thích nghi với đời sống của các loàithực vật Từ kinh nghiệm đó tôi đã phân chia thời gian hợp lí hơn để học sinh cóthể tham quan nhiều môi trường khác nhau phù hợp với điều kiện nhà trường vàđịa phương

Do điều kiện nhà trường không thể tổ chức cho HS đi tham quan thiênnhiên trong 1 buổi mà 3 tiết của bài tham quan thiên nhiên được tách ra ở 3buổi học khác nhau nên tôi đã bố trí 3 tiết tham quan như sau:

 Tiết 1: Tham quan trong sân trường ( Môi trường cạn)

 Tiết 2 : Tham quan khu vực cánh đồng gần trường ( Môi trường nước)

 Tiết 3: Báo cáo kết quả buổi tham quan trên lớp

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Giáo dục và đào tạo (GDĐT) luôn được coi là quốc sách hàng đầu, là sựnghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư pháttriển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế –

xã hội Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện GDĐT, đáp ứngyêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã nêu rõ mục tiêu: “Tạo chuyểnbiến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngàycàng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhândân

Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhấttiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêuđồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả Xây dựng nền giáo dục mở, thực học,thực nghiệp, dạy tốt, học tốt, quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp

lý, gắn với xây dựng xã hội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng;chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế hệ thốnggiáo dục và đào tạo; giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa và bản sắc dân tộc.Phấn đấu đến năm 2030, nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khuvực”

Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển

từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chútrọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo củangười học Định hướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tíchcực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làmviệc của người học Đó cũng là những xu hướng tất yếu trong cải cách PPDH

ở mỗi nhà trường

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển

từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạtđộng xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông trong dạy và học” Để thực hiện tốt mục tiêu về đổimới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhậnthức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng pháttriển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theohướng này

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là

từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụngđược cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ

phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cáchvận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăngcường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theohướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnhviệc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môncần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giảiquyết các vấn đề phức hợp.

Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành

và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của

tư duy Có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phươngpháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phươngpháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành

nhiệm vụ nhận thức(tự chiếm lĩnh kiến thức) với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo

viên”

Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chứcdạy học Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà cónhững hình thức tổ chức thích hợp như: học cá nhân, học nhóm; học trong lớp,học ở ngoài lớp Cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành đểđảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn,nâng cao hứng thú cho người học. [1]

2 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Sau nhiều năm dạy môn Sinh học ở trường THCS tôi nhận thấy tiết thựchành tham quan thiên nhiên chưa đạt hiệu quả cao vì nhiều lí do:

Thứ nhất: Các tiết này nằm ở cuối chương trình, thường rơi vào thời điểm saukhi đã thi cuối học kỳ nên các em có tâm lý xả hơi, không quan tâm nhiều đếnviệc học, do đó các em chưa thật sự chú ý Vì vậy tiết học tham quan thiên nhiênchưa thực sự tạo được hứng thú cho các em

Thứ hai: Do điều kiện thực tế ở trường THCS thường xếp các môn học xen kẽtrong một buổi nên không thể tổ chức 3 tiết tham quan thiên nhiên vào một buổihọc, vì thế không thể cho học sinh tham quan ở những địa điểm xa có đầy đủ cácnội dung cho học sinh quan sát mà thường tổ chức tham quan ngay ở vườntrường, vì vậy hiệu quả chưa đạt như mong muốn, học sinh chưa thấy được sự

đa dạng và phong phú của thế giới thực vật

Thứ ba: Học sinh chưa quan tâm và thực hiện tốt việc thu thập mẫu vật, ghi chépđặc điểm hình thái… của các dạng thực vật khi tham quan nên hiệu quả tiết họctham quan thiên nhiên chưa đạt như mục tiêu đặt ra

Vì thế, để tạo hứng thú cho HS tham gia vào tiết thực hành và để tiết họcđạt hiệu quả cao, đáp ứng mục tiêu giáo dục, tôi đã mạnh dạn đưa ra một số giảipháp như sau

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để hướng dẫn học sinh tham quan thiên nhiên trong chương trình Sinh học lớp 6 ở trường THCS Cẩm Tú

Để hướng dẫn học sinh tham quan thiên đạt hiệu quả tôi đã nghiên cứu cácphương pháp dạy học phù hợp với kiểu bài tham quan thiên nhiên, đó là: hìnhthức dạy học tham quan và hình thức dạy học ngoài thiên nhiên, thực địa

3.1 Nghiên cứu hình thức dạy học tham quan [2]

3.1 Nghiên cứu hình thức dạy học ngoài thiên nhiên, thực địa [3]

Hai hình thức dạy học này có nhiều điểm giống nhau và cũng có nhiềuđiểm khác nhau, sự kết hợp của 2 hình thức này là phù hợp với bài thực hànhtham quan thiên nhiên ở chương trình sinh học 6, đồng thời cũng phù hợp vớiđiều kiện nhà trường, vì vậy tôi đã phối hợp cả 2 phương pháp khi thực hiện bàidạy này

Trước khi lập kế hoạch dạy học các tiết tham quan thiên nhiên tôi đãnghiên cứu rất kỹ hình thức dạy học tham quan và hình thức dạy học ngoài thiênnhiên, thực địa, hiểu rõ những ưu điểm và nhược điểm của các phương phápnày, đặc biệt quan tâm đến cách tiến hành để đạt hiệu quả dạy học cao nhất

3.3 Triển khai các kiến thức đã tiếp thu được

Để tổ chức thành công tiết học tham quan thiên nhiên giáo viên cần lưu ýnhững vấn đề sau:

- Trước tiên giáo viên phải khảo sát địa điểm tham quan có đa dạng các loàithực vật đáp ứng được mục tiêu bài học hay không, xác định rõ tại địa điểmtham quan có những môi trường sống nào, có những nhóm sinh vật nào

- Cần ôn lại cho học sinh kiến thức có liên quan như: đặc điểm hình thái,đặc điểm của các nhóm, ngành

- Nhắc nhở học sinh ý thức kỷ luật khi tham quan: không bẻ cành, nhổcây từ đó hình thành ở các em phẩm chất yêu thiên nhiên

- Trước khi tổ chức buổi tham quan, giáo viên cần giao nhiệm vụ rõ ràngcho các nhóm, hướng dẫn học sinh cách ghi chép, lấy mẫu vật

- Khi tham quan, giáo viên cần chú ý quan sát hoạt động của các nhóm để

hỗ trợ, hướng dẫn các em thu thập tài liệu, mẫu vật

- Sau tiết tham quan cần hướng dẫn các em viết bài thu hoạch và ép mẫuvật đã tìm được

Do điều kiện không thể tổ chức bài thực hành tham quan thiên nhiên trong

1 buổi nên tôi chia bài thực hành tham quan thành 3 tiết, mỗi tiết sẽ thực hiệncác nội dung như sau:

Tiết 1: Tiến hành tham quan trong sân trường

Bài 53 : THAM QUAN THIÊN NHIÊN

1 Chuẩn bị của giáo viên:

- Chuẩn bị địa điểm tham quan thiên nhiên (GV trực tiếp đi tìm địa điểm)

- Dự kiến phân công nhóm nhóm trưởng

- Dụng cụ : bay đào đất, kim mũi mác, túi nilông trắng (túi pôliêtilen),kính lúp cầm tay, kéo cắt cành, kẹp ép tiêu bản, vợt thủy sinh, panh, một số nhãnbằng giấy trắng, buộc chỉ một đầu

2 Chuẩn bị của học sinh:

III Phương pháp: Trực quan, dạy học ngoài thiên nhiên

IV Tiến trình dạy - học:

Hoạt dộng 1: GV nêu yêu cầu (5’)

- Tập trung toàn lớp tại địa điểm tham quan

- Chia lớp thành 2 nhóm

- Chia địa điểm quan sát cho từng nhóm, nhiệm vụ từng nhóm

- Yêu cầu HS các nhóm làm việc dưới sự hướng dẫn của nhóm trưởng

- Học sinh khi quan sát, tất cả đều phải ghi chép

- Khi thu vật mẫu cần buộc ngay nhãn (tên cây)

- Gv hướng dẫn HS quan sát

Hoạt dộng 2: Hoạt động nhóm quan sát ngoài thiên nhiên (29’)

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

- GV yêu cầu HS hoạt động theo nhóm

quan sát 1 số thực vật trong sân trường

và xung quanh trong trường

+ Nhóm 1: Quan sát 1 số thực vật như:

cây rêu, cây dương xỉ, cây hạt trần…và

thực hiện nội dung c) quan sát biến

dạng của rễ, thân, lá

+ Nhóm 2: Quan sát 1 số thực vật thuộc

hạt kín: Cây phượng, bàng, xà cừ, trầu

bà, cây hoa hồng… và thực hiện nội

dung d) quan sát và nhận xét mối quan

hệ giữa thực vật với thực vật và giữa

thực vật với động vật

1 Quan sát ngoài thiên nhiên

- HS hoạt động theo nhóm và tiến hành quan sát :

¦ Yêu cầu HS quan sát :

+ Quan sát hình thái của thực vật, nhận

xét đặc điểm thích nghi của thực vật

+ Nhận dạng thực vật, xếp chúng vào

nhóm

+ Nêu nhận xét về sự thay đổi chức

năng của các cơ quan biến dạng và nhận

xét mối quan hệ giữa thực vật với thực

vật và giữa thực vật với động vật

+ Thu thập mẫu vật

* Ghi chép ngoài thiên nhiên

a/ Quan sát hình thái một số thực vật

+ Quan sát rễ thân, lá, hoa, quả

+ Lấy mẫu cho vào túi ni lông: lưu ý HS

khi lấy mẫu gồm các bộ phận :

- Hoa hoặc quả

- Cành nhỏ (đối với cây) buộc nhãn tên

cây để tránh nhầm lẫn (lưu ý HS chỉ lấy

mẫu ở cây dại)

+ Tới lớp đối với thực vật hạt kín

+ Tới ngành đối với ngành rêu, dương

+ Thu hái vật mẫu theo nhóm

+ Lấy vật mẫu nào, phải ép ngay vào

a/ Quan sát hình thái một số thực vật :

b/ Nhận dạng thực vật xếp chúng vào nhóm :

* HS nhận dạng thực vật xếp chúng vào nhóm

- HS tiến hành ghi chép

- HS làm theo yêu cầu của GV

kẹp ép cây không để bị hư hỏng.

* GV giáo dục : Để bảo vệ cây cối,

tuyệt đối không được nhổ cây, hái hoa

bẻ cành trong công viên, vườn hoa,

vườn cây Phải chọn lọc khi thu hái

mẫu, chỉ lấy mẫu ở những cây mọc dại)

Môi trường sống (địa hình, đất đai, nắng gió, độ ẩm,…)

Đặc điểm hình thái của cây ( thân, lá, hoa, quả)

Nhóm thực vật

Nhận xét

Tiết 2: Tham quan cánh đồng gần trường

Bài 53 : THAM QUAN THIÊN NHIÊN

I Mục tiêu.

1 Kiến thức.

- Tìm hiểu đặc điểm của môi trường nơi đến tham quan

- Tìm hiểu thành phần và đặc điểm thực vật có trong môi trường, nêu lên mốiliên hệ giữa thực vật với môi trường

- Quan sát và thu thập vật mẫu (chú ý vấn đề bảo vệ môi trường)

2 Kĩ năng Rèn kĩ năng quan sát, thực hành, kỹ năng làm việc độc lập, theo

1 Gv:

- Dụng cụ : bay đào đất, kim mũi mác, túi nilông trắng (túipôliêtilen), kính lúp cầm tay, kéo cắt cành, kẹp ép tiêu bản, vợt thủy sinh,panh, một số nhãn bằng giấy trắng, buộc chỉ một đầu

2 Hs: Chuẩn bị dụng cụ theo nhóm : dụng cụ đào đất, túi ni lông trắng,

kéo cắt cây, kính lúp, nhãn ghi tên cây ( theo mẫu trang 174 SGK ), kẻ sẵn bảngtheo mẫu trang 173 SGK

III Phương pháp: Trực quan, dạy học tham quan, dạy học ngoài thiên nhiên

IV Tiến trình dạy - học:

* GV nêu yêu cầu (5’)

- Tập trung toàn lớp tại địa điểm tham quan

- Chia lớp thành 2 nhóm

- Chia địa điểm quan sát cho từng nhóm, nhiệm vụ từng nhóm

- Yêu cầu HS các nhóm làm việc dưới sự hướng dẫn của nhóm trưởng

- Học sinh khi quan sát, tất cả đều phải ghi chép

- Khi thu vật mẫu cần buộc ngay nhãn (tên cây)

- Gv hướng dẫn Hs quan sát

* Hoạt động: Hoạt động nhóm quan sát ngoài thiên nhiên (29’)

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

- GV yêu cầu HS hoạt động theo nhóm

quan sát 1 số thực vật trên cánh đồng

lúa

+ Nhóm 1: Quan sát 1 số cây mọc trên

mặt nước như bèo, rau muống…và thực

hiện nội dung e) nhận xét về sự phân bố

của thực vật trong khu vực tham quan:

Số loài thực vật nào nhiều, số loài nào

ít?

1 Quan sát ngoài thiên nhiên

- HS hoạt động theo nhóm và tiến hành quan sát :