Phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy và kết hợp phương pháp trực quan trong dạy học môn mĩ thuật lớp 7 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực

Thông qua đó, học sinhhình thành cảm quan cái đẹp trong nghệ thuật cũng như trong cuộc sống... Phương pháp nghiên cứu :a Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: - Phương pháp phân

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài :

Mĩ thuật là một trong những môn học đặc thù, giữ vai trò quan trọng tronggiáo dục thẫm mĩ ở trường phổ thông hiện nay Đó là môn học về cái đẹp, khơi dậy

tư duy sáng tạo tâm hồn trong sáng, thơ ngây và đáng yêu của lứa tuổi thiếu nhi.Dạy nghệ thuật nói chung và dạy mĩ thuật nói riêng, không phải là đưa ra một côngthức cứng nhắc để làm, để vẽ mà điều cốt lõi quan trọng là lối tư duy, tạo điều kiệncho sự phát triển trí tưởng tượng, khả năng quan sát, sáng tạo của các em Chínhnhững điều này là điều mà giáo viên như tôi luôn trăn trở làm thế nào để các em

chủ động trong học tập? Đó là lý do tôi chọn đề tài: “Phương pháp sử dụng Sơ đồ

tư duy và kết hợp phương pháp trực quan trong dạy - học môn Mĩ thuật lớp 7 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực”

1.2 Mục đích nghiên cứu :

- Là một giáo viên mĩ thuật, việc tìm hiểu đề tài này nhằm củng cố kiến thứcđầy đủ, phong phú về các phân môn trong bộ môn Mĩ thuật THCS, phong phú vềkiến thức về thường thức mĩ thuật cũng như kĩ năng thực hành, cảm quan mĩ thuậtđể tạo một tâm thế vững vàng khi đứng trên bục giảng Bên cạnh đó, giáo viên cònthông qua thực tế đối tượng giảng dạy nhằm nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo raphương pháp dạy học tích cực, có khoa học nhằm truyền đạt kiến thức và rèn luyện

kĩ năng sư phạm Đồng thời tạo được chất lượng tốt cho học sinh Từ đó, giáoviên có biện pháp cụ thể để động viên, khuyến khích các học sinh có tư duy mĩthuật và kiến thức bổ trợ tốt đồng thời khắc phục những hạn chế kiến thức ở mộtsố học sinh

- Học sinh có vốn kiến thức cơ bản về mĩ thuật, có năng lực nhận thức thẩm

mĩ, có phương pháp học có hiệu quả, có năng lực giải quyết vấn đề

- Giúp học sinh thấy được tầm quan trọng của một số kiến thức mĩ thuật trongtrong cuộc sống và trong việc học tập

- Kích thích và làm cơ sở cho sự “sáng tạo”,“sự hứng khởi, sôi nổi” và “tíchcực” của học sinh qua từng tiết học Từ đó, tạo không khí “học mà chơi, chơi màhọc” gạt bỏ được áp lực học tập, tạo cảm giác cho học sinh thích thú trong giờ học.Hình thành ý thức học tập chủ động và nghiên cứu vấn đề có hiệu quả

- Giáo dục học sinh có ý thức trong việc bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuậtnói chung và mĩ thuật nói riêng của Việt Nam và thế giới Thông qua đó, học sinhhình thành cảm quan cái đẹp trong nghệ thuật cũng như trong cuộc sống

- Đặc biệt, qua phương pháp này, giúp học sinh tiếp cận một phương pháp họctập mới, tích cực, năng động và sáng tạo, kích thích tính tự học, tự nghiên cứu củahọc sinh Học sinh cũng có thể áp dụng phương pháp “Sơ đồ tư duy” cho một sốmôn học khác có hiệu quả hơn

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu :

a) Đối tượng nghiên cứu :

Học sinh khối 7 THCS

b) Phạm vi nghiên cứu :

Học sinh khối 7, Trường THCS Thiệu Phú, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa

- Phân loại học lực của tất cả học sinh

- Tìm hiểu thái độ học tập của học sinh

1.4 Phương pháp nghiên cứu :

a) Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

- Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết (Nghiên cứu qua các văn bản,chương trình, giáo trình, tài liệu sách báo về phương pháp dạy học môn Mĩ thuật.)

b) Phương pháp nghiên cứu thực tiễn :

Để tìm hiểu thành công đề tài với kết quả áp dụng được hiệu quả thì phươngpháp nghiên cứu góp một phần chủ yếu quan trọng Đồng thời cần có sự kết hợphài hòa giữa các phương pháp sau:

- Phương pháp “Sơ đồ tư duy”

- Phương pháp trực quan, quan sát, minh họa

- Phương pháp điều tra, có phiếu điều tra

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

- Phương pháp gợi trí tò mò cho học sinh

- Phương pháp đặt vấn đề và giao nhiệm vụ

- Phương pháp hoạt động nhóm

- Dự học các chuyên đề trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm về phương phápgiảng dạy môn Mĩ thuật

- Tìm giải pháp rút kinh nghiệm

- Cho HS hoạt động tham quan ngoài trời, tổ chức ngoại khóa

Tùy theo nội dung từng bài học mà có sự kết hợp phương pháp dạy học phùhợp để mang lại hiệu quả tốt cho quá trình dạy và học

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm :

- Mĩ thuật là một trong những môn học của chương trình giáo dục phổ thông,giúp học sinh hình thành, phát triển năng lực mĩ thuật dựa trên nền tảng kiến thức,

kĩ năng mĩ thuật thông qua các hoạt động thảo luận, thực hành, trãi nghiệm; pháttriển năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; có ýthức kế thừa, phát huy các giá trị văn hóa, nghệ thuật truyền thống dân tộc, tiếp cậngiá trị thẩm mĩ của thời đại, làm nền tảng cho việc phát triển các phẩm chất yêunước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm; có hiểu biết về mối quan hệ giữa

mĩ thuật với đời sống, nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mĩ và tình yêu nghệ thuật, pháttriển năng lực tự chủ và tự học, có ý thức định hướng nghề nghiệp.[1]

- Trong xã hội phát triển nhu cầu thẩm mĩ ngày càng cao, do vậy việc đào tạocon người biết nhận thức, cảm thụ cái đẹp ngày càng quan trọng Những năm quagiáo dục thẩm mĩ đã trở thành môn học trong chương trình giáo dục phổ thông, làmột môn học độc lập, môn Mĩ thuật có mục tiêu chương trình sách giáo khoa, sáchhướng dẫn, thiết bị riêng cho dạy và học, giáo viên được đào tạo, kết quả học tậpcủa học sinh được theo dõi và kiểm tra, đánh giá một cách nghiêm túc Việc giảngdạy môn Mĩ thuật dân tộc đảm bảo cho các em có thể giải quyết được các bài tậphàng ngày và hiểu về vẻ đẹp, về nền mĩ thuật truyền thống, ngoài ra nó còn tạođiều kiện cho học sinh học có hiệu quả cao hơn các môn học khác

Nghiên cứu tâm lý lứa tuổi HS tôi thấy: Các em rất yêu thích Mĩ thuật, vì quađó các em được tiếp xúc, làm quen với một số tác phẩm hội hoạ nổi tiếng củathiếu nhi không những ở trong nước mà cả của quốc tế Các em được vẽ tranh, vẽ

những gì mình mơ ước, mình yêu thích, tập trung trang trí góc học tập của mình, Song, bên cạnh việc giảng dạy cho học sinh tiếp thu tốt những kiến thức cơ bản đóthì tôi thấy còn gặp nhiều hạn chế như: nhận thức của phụ huynh học sinh, chưathật coi trọng môn học, còn cho rằng đó là môn phụ, cho nên đồ dùng học sinh cònthiếu thốn, ít đầu tư Mặt khác một số giáo viên chưa có phương pháp dạy thíchhợp để giúp học sinh thấy hết cái hay, cái đẹp của môn học Cơ sở vật chất của nhàtrường còn thiếu thốn, chưa có phòng chức năng Phòng học chưa có đủ đồ dùngcần thiết để phục vụ môn học, bàn ghế còn thô sơ, tư liệu có liên quan còn hạn chế.

Vì thế trong quá trình giảng dạy, tôi luôn phải cố gắng chuẩn bị tốt các khâu đểkích thích động viên học sinh thường xuyên, kịp thời Và tôi cũng gặt hái đượcmột số thành quả đáng kể, phần lớn học sinh say xưa với môn học và hiểu được cáihay, cái đẹp trong môn học, góp phần hình thành ở các em khả năng cảm thụ thẩm

mĩ Chính vì những lý do trên mà tôi đã chọn đề tài: “Phương pháp sử dụng Sơ

đồ tư duy và kết hợp phương pháp trực quan trong dạy - học môn Mĩ thuật lớp 7 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực”

- Phân môn vẽ trang trí, vẽ theo mẫu, vẽ tranh đề tài:

Áp dụng Sơ đồ tư duy trong hoạt động: tích hợp lí thuyết trong các phần

hướng dẫn cách vẽ

Chúng ta cần giúp các em nắm đươc kiến thức căn bản những màu gốc (màu

cơ bản), màu nhị hợp hay các màu bổ túc Qua đó hướng dẫn các em hiểu rõ sựphong phú, hài hoà của màu sắc khi sử dụng vào bài vẽ đồng thời giúp các em hiểu

rõ sự hài hoà của màu sắc trong trang trí nói chung và trong trang trí ứng dụng nóiriêng Bên cạnh đó, chúng ta cần đi sâu vào các bài trang trí ứng dụng, qua các bàitrang trí ứng dụng trong chương trình, các em sẽ hiểu rõ hơn về cách trang trí ứngdụng phải như thế nào, màu sắc trong các bài trang trí ứng dụng phải phù hợp vớithời gian., không gian và thích hợp với đối tượng cần trang trí

Để các em cảm thụ được màu sắc theo nội dung cần đạt, giáo viên phải lồngghép các kiến thức màu sắc của ở lớp 6 vào chương trình bài giảng Đồng thời, sưutầm và giới thiệu cho các em các bài vẽ trang trí ứng dụng, những đồ vật trang trí ứngdụng thực tế đẹp mắt Qua đó, giúp các em biết phân tích kết hợp các màu sắc đặtcạnh nhau, kết hợp giữa các mảng chính, mảng phụ của bài vẽ nhằm tạo tiền đề vềkhả năng hoà sắc, khả năng sử dụng gam màu chủ đạo trong một bài trang trí sau này

Ví dụ:

- Bài trang trí hình vuông, hình tròn trọng tâm sáng tối ở giữa Màu sắc của họa tiết phụ hỗ trợ cho họa tiết chính để làm tôn nhau lên

- Bài vẽ tranh đề tài màu sắc rõ ràng phù hợp với nội dung đề tài, màu sắc củahình ảnh phụ hỗ trợ cho hình ảnh chính.

- Màu sắc của tranh tĩnh vật êm dịu hài hòa với không gian, đặt mẫu phải chọnsắc màu và đồ vật cho hợp lý Tóm lại màu sắc trong các bài vẽ phải hài hòa, cácmàu đứng cạnh nhau làm tôn nhau lên

- Đối với phân môn thường thức mỹ thuật:

Sơ đồ tư duy là công cụ hỗ trợ, bổ trợ kiến thức quan trọng trong việc tiếpnhận những thông tin về tác giả, tác phẩm hay giá trị nghệ thuật Sơ đồ tư duy hệthống hóa kiến thức một cách khoa học giúp cho học sinh nắm kiến thức một cáchngắn gọn và logic

Hình thành tư tưởng, thái độ yêu quý trân trọng giá trị nghệ thuật của nhânloại ngay bây giờ là vấn đề cần thiết Nói cách khác theo tôi: dạy cho HS THCShình thành được thái độ biết trân trọng giá trị nghệ thuật, hình thành kĩ năng t hẩmmỹ là nhiệm vụ cần thiết và yêu cầu quan trọng song song với giáo dục để các emhình thành những kĩ năng thực hành về mỹ thuật được tốt hơn

Sơ đồ tư duy còn hình thành cho học sinh kĩ năng vận dụng màu sắc hình vẽ,bố cục Sự hứng thú của học sinh sẽ được kích thích thông qua việc thực hành đó Bên cạnh đó, phương pháp trực quan bằng hình ảnh miêu tả, bổ trợ nội dungsẽ giúp cho học sinh nắm kĩ hơn nội dung bài học, từ đó mang lại hiệu quả hơn chotiết học

Ví dụ: Khi nói đến giá trị nghệ thuật của tác phẩm Ấn tượng mặt trời mọc: Tácphẩm Ấn tượng mặt trời mọc là đặc trưng và đại diện cho phong cách nghệ thuậtcủa trường phái hội họa Ấn tượng Nét vẽ phóng khoáng, bằng những nét cọ mạnhmẽ không trau chuốt Sự lấp lánh của buổi bình minh mờ ẩn qua từng nét vẽ chấmphá xa gần tạo nên sự lung linh muôn sắc của buổi bình minh thơ mộng… Nếu chỉnghe như vậy, học sinh không thể hình dung hết được giá trị nghệ thuật của tácphẩm được mà phương pháp trực quan đã giúp cho học sinh xem trực tiếp bứctranh và thấy rõ vẻ đẹp của thiên nhiên

Học sinh quan sát một bức tranh sẽ nắm dược nội dung và đường nét, màu sắc

rõ ràng kết hợp với hoạt động tư duy và tổng hợp theo nhóm sẽ giúp cho các emhiểu vấn đề nhanh hiệu quả hơn và đạt được chất lượng giáo dục thẩm mỹ cho các

em khi vẽ tranh:

+ Nét vẽ khoáng đạt , tự tin , rất trẻ thơ

+ Hình vẽ được sắp xếp phù hợp tờ giấy Mục đích làm trẻ yêu thích môn Mĩthuật , hào hứng khi được học môn Mĩ thuật.

2.2 Thực trạng của việc dạy và học môn Mĩ thuật ở Trường THCS.

- Con người luôn yêu cái đẹp, luôn muốn làm đẹp cho cuộc sống Từ trong giađình đến ngoài xã hội, ở đâu cũng có sự sắp xếp, tô điểm của con người nhằm làmcho mọi vật thêm đẹp, cuộc sống thêm vui tươi sinh động

- Trong nhu cầu cao về thẩm mỹ đó thì mỹ thuật đóng vai trò quan trọng vớichức năng thu hút và điều tiết cái gọi là “nhận thức thẩm mỹ” ở mỗi con người

- Con người tạo ra cái đẹp nhưng đôi lúc không hiểu hết nó Vậy, câu hỏi là:Tại sao con người lại không hiểu được hết nó? Phải chăng kiến thức về cái đẹpchưa thực sự đủ? Vậy thì phương pháp dạy và học tư duy, trực quan sẽ giúp chohọc sinh biết, hiểu và làm bài tốt hơn

a.Thuận lợi

Môn Mĩ thuật giúp cho học sinh thư giãn sau những giờ học căng thẳng,hơn nữa học tốt môn mĩ thuật còn giúp học sinh học tốt những môn học khác Chođến nay các trường đã có giáo viên dạy mĩ thuật, phong trào học Mĩ thuật ngàycàng một sôi nổi, hầu hết các em học sinh hào hứng với môn học và môn học đãđược chú ý Tất cả mọi người đã hiểu được đây là một môn học nghệ thuật Vì vậykhông ít giáo viên và học sinh, các bậc phụ huynh luôn coi trọng và đầu tư chomôn học Qua đó các em thấy rằng Mĩ thuật là môn học bổ ích, lý thú và tươi vui,có tính giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cao và là môn học bổ trợ tích cực cho các mônhọc khác Vì thế các em đón nhận tiết học một cách nhiệt tình và hào hứng

- Dạy học bằng sơ đồ tư duy và kết hợp trực quan hình ảnh là phương phápdạy học tích cực, kích thích được sự chủ động, tích cực làm việc theo cá nhân độclập suy nghĩ rồi tổng kết theo nhóm Phát huy được khả năng sáng tạo tư duy vàtinh thần tập thể Đây là cách làm việc khoa học, năng động, sáng tạo, phù hợp vớinhu cầu hiện đại hóa hiện nay

- Sử dụng được nguồn tư liệu một các phong phú và hiệu quả

- Qua đó, giúp học sinh tiếp cận tri thức, kiến thức nhanh và hiệu quả

- Học sinh khắc sâu lượng kiến thức của bài học

- Dạy học bằng cách sử dụng Sơ đồ tư duy và kết hợp trực quan hình ảnh có thểtích hợp nhiều phương pháp dạy học khác nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Mặtkhác có thể khai thác CNTT tối đa và nguồn tư liệu phong phú, dể trình bày

- Dạy học bằng cách sử dụng sơ đồ tư duy và kết hợp trực quan hình ảnh cóthể áp dụng cho tất cả các môn học khác Cũng có thể sử dụng trong công tác quả n

lí, công tác chuyên môn

- Minh hoạ đẹp, phong phú, phương pháp trực quan sinh động sẽ làm tăngthêm tính hấp dẫn của tiết học và thuyết phục học sinh, nó có tác động quan trọngđến việc cảm nhận tác phẩm, hình thành nên nhận thức thẩm mỹ của các em

- Nhà trường quan tâm đầu tư công nghệ thông tin cho dạy học Vì thế góp

phần thuận tiện cho việc dạy và học của giáo viên, học sinh được tốt hơn.

b Khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi trên còn có những khó khăn sau:

- Nhà trường chưa có phòng học chức năng dành riêng cho bộ môn nên giáoviên còn gặp nhiều khó khăn trong việc tổ chức, thu hút, tạo hứng thú cho học sinhhọc tập Bên cạnh đó trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học còn thiếu thốn quánhiều, chủ yếu là các tranh đã có ở SGK, các tranh minh họa chưa thực sự tốt về bốcục, hình mảng, màu sắc

- Từ khi bộ môn được đưa vào giảng dạy, nhà trường chưa tạo điều kiện chohọc sinh tham quan thực tế để các em có thêm kiến thức, thêm vốn hiểu biết để làmbài tốt hơn

- Những bức tranh đẹp của học sinh chưa có phòng trưng bày để khuyếnkhích khả năng sáng tác tranh của học sinh, đồng thời còn để tạo điều kiện cho họcsinh học tập kinh nghiệm lẫn nhau, cùng nhau học tốt hơn

- Bên cạnh đó còn một số học sinh tỏ thái độ thờ ơ với môn học vì thực tếđời sống dân trí còn nghèo, hầu hết là con em thuần nông nên điều kiện để phụhuynh tập trung đầu tư cho học tập của các em còn hạn chế, điều đó ảnh hưởngkhông nhỏ đến tinh thần học tập của các em Vì vậy, là một giáo viên tâm huyếtvới nghề tôi luôn trăn trở làm thế nào để các em có thể tư duy, sáng tạo trong bài

vẽ của mình, đó chính là lý do tôi chọn đề tài nghiên cứu là “Phương pháp sử dụng Sơ đồ tư duy và kết hợp phương pháp trực quan trong dạy - học môn Mĩ thuật lớp 7 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực”

2.3 Các giải pháp tiến hành

a Phương pháp sử dụng Sơ đồ tư duy:

Trước tiên, chúng ta hiểu Sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép sử dụngmàu sắc và hình ảnh để mở rộng và đào sâu ý tưởng Ở giữa sơ đồ là ý tưởng trungtâm, từ ý tưởng này phát triển ra các nhánh tượng trưng cho các ý chính (nhánhchính) Các nhánh chính lại được phân thành những nhánh nhỏ để nghiên cứu ởmức độ sâu hơn Những nhánh nhỏ này lại tiếp tục được phân thành những nhánhnhỏ hơn Cứ như thế tạo nên biểu đồ tư duy [2]

Có thể nói biểu đồ tư duy là phương pháp được đưa ra để tận dụng khả năngghi nhận hình ảnh của bộ não Đây là cách để ghi nhớ chi tiết, để tổng hợp, hay để

phân tích một vấn đề ra thành “một dạng của lược đồ phân nhánh” Khác với máy tính, ngoài khả năng ghi nhớ theo 1 trình tự nhất định thì não bộ còn có “khả năng tạo sự liên kết giữa các dữ kiện với nhau” Phương pháp này khai thác cả hai khả

năng của bộ não

Đây là một kĩ thuật để nâng cao cách ghi chép Bằng cách dùng sơ đồ tưduy, tổng thể của vấn đề được chỉ ra dưới dạng một hình vẽ, trong đó các đốitượng liên hệ với nhau bằng các đường nối Với cách biểu diễn như vậy, các dữliệu được ghi nhớ và hấp thụ dễ dàng và nhanh chóng hơn

Thay vì dùng chữ viết để miêu tả một chiều, Sơ đồ tư duy biểu thị toàn bộ cấu

trúc chi tiết của một nội dung bằng hình ảnh hai chiều để người học, người xem

biết: Sự tổng hợp từ các chi tiết nhỏ đến chi tiết lớn hoặc từ các chi tiết nhỏ đếntổng hợp nội dung

b Phương pháp sử dụng Trực quan:

- Phương pháp Trực quan hay nói một cách khác là hình thức sử dụng

trong quá trình dạy học, có vai trò là công cụ để Giáo viên và học sinh tác độngvào đối tượng; có chức năng khơi dậy, dẫn truyền, tăng cường khả năng hoạt độngcủa các giác quan, góp phần tạo nên cảm giác cảm tính của đối tượng nhận thứcnhằm đạt được các mục đích dạy học cụ thể hay nói cách khác: Phương pháp Trựcquan là hình thức hay phương pháp dạy học đống vai trò công cụ, được giáo viênhay học sinh làm khâu trung gian tác động tới đối tượng dạy học.[3]

Phương pháp Trực quan chính là phương tiện để nhận thức, chúng có chứcnăng làm cho đối tượng nhận thức được vấn đề rõ hơn không chỉ bằng lời mà cònbằng hình ảnh

Phương pháp trực quan là nhóm phương pháp tổ chức dạy học sao cho họcsinh có thể sử dụng nhiều giác quan vào quá trình học tập Phương pháp này sẽgiúp học sinh hiểu sâu hơn, nhớ chính xác hơn và vận dụng kiến thức linh hoạthơn Trong nhóm phương pháp trực quan đối với dạy học môn Mỹ thuật có thể sửdụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp minh họa là phương pháp đưa ra những tư liệu trực quan bao

gồm như: tranh, ảnh, băng đĩa, máy chiếu để minh họa cho nội dung mà giáo viêncần trình bày Ví dụ: Muốn học sinh hiểu được giá trị tác phẩm nghệ thuật, đặcđiểm của một trào lưu, trường phái nghệ thuật thì phải cho học sinh thấy được tácphẩm dù chỉ là phiên bản Muốn thực hiện được mục tiêu bài dạy cần phải cóphương tiện trực quan để minh hoạ cho nội dung bài giảng sau khi giáo viên đóthuyết trình Phương tiện trực quan bao gồm: Tranh, ảnh, băng, đĩa hình, máychiếu… Để minh hoạ đạt được kết quả tốt phương tiện trực quan để minh hoạ cầnđảm bảo một số yêu cầu sau:

+ Tư liệu minh họa phải sát với nội dung giáo viên truyền đạt

+ Tư liệu minh hoạ cần đưa ra đúng lúc, hợp lý, vừa đủ và gắn bó với nộidung bài giảng Minh hoạ phải chọn lọc Không nên đưa ra quá nhiều dẫn đến họcsinh không tập trung vào vấn đề trọng tâm của bài học Những tác phẩm được chọnlọc phải có đặc trưng tiêu biểu làm sáng tỏ nội dung cần truyền thụ Minh họa đẹp,phong phú, phương pháp trực quan hiện đại sẽ làm tăng thêm tính hấp dẫn của tiếthọc và thuyết phục học sinh

- Phương pháp tổ chức các buổi tham quan, ngoại khóa : là nguồn trực

quan phong phú và đa dạng Hoạt động này sẽ giúp cho học sinh có thể hiểu s âuhơn những kiến thức được nghiên cứu trên lớp Đây là phương tiện trực quan sinhđộng nhất Bởi vì học sinh được trực tiếp nhìn, nghe, thưởng thức và cảm thụ thựcsự trước những tác phẩm nghệ thuật nguyên bản Các hoạt động này gây hứng thúcho học sinh trong học tập, nghiên cứu và sáng tạo thẩm mỹ Hoạt động này có thểtổ chức thường xuyên, hoặc định kỳ tuỳ theo tình hình thực tế của nhà trường.Hoạt động này có thể được tổ chức dưới nhiều hình thức: nói chuyện ngoại khóa,xem băng đĩa, tham quan hội hè truyền thống ở một số địa phương…

Qua tham quan di tích lịch sử thì học sinh hiểu được giá trị nghệ thuật của

cha ông để lại từ đó các em biết giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và thấy được vẻđẹp của nó để học tập bảo vệ Tổ quốc.

- Phương pháp trực quan là phương pháp có hiệu quả đối với việc dạy học môn

Mỹ thuật Để đáp ứng nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học, biến quá trình đàotạo thành quá trình tự đào tạo Có thể nói theo cách khác là tích cực hóa quá trìnhhọc tập của học sinh trong dạy và học môn Mỹ thuật cần sử dụng trực quan để nêuvà giải quyết vấn đề, đưa học sinh vào tình huống có vấn đề để giúp học sinh tưduy, tìm ra kiến thức mới tiềm ẩn trong các tác phẩm nghệ thuật

- Dụng cụ sử dụng cho Phương pháp trực quan có thể hiểu là bao gồm: Giấy,

bút, màu, bảng, tranh ảnh, ; nó không chỉ bó hẹp ở hình, mẫu vẽ, tranh mẫu màbao gồm cả âm điệu, giọng nói của người giáo viên, là cử chỉ và điệu bộ của ngườigiáo viên, là trình bày bảng, là vẽ minh họa của giáo viên

- Đối với đánh giá bài vẽ của học sinh, giúp học sinh củng cố và khắc sâu kiến

thức, chúng ta cần phải đánh giá ở ba cấp độ: tốt, trung bình, yếu, chỉ ra được cái

ưu cái nhược của từng bài, ở khâu này giáo viên thường để cho học sinh tự đánhgiá sau đó giáo viên tổng hợp chốt nội dung cụ thể cho học sinh nắm bài tốt hơn

c Sử dụng sơ đồ tư duy và kết hợp phương pháp trực quan trong dạy học

mĩ thuật:

- Trực quan được coi như nội dung bài học cần tìm hiểu Giáo viên không

thuyết trình như cách dạy truyền thống, học sinh chủ động làm việc, tiếp cận tìm

hiểu nội dung, kiến thức mới với sơ đồ tư duy dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Trên cơ sở đó, dạy Mỹ thuật sẽ được tích cực hóa Khi tự mình tìm ra kiến thứcmới, học sinh sẽ hứng thú, say mê, nắm bài chắc hơn vì đó là sự ghi nhớ chủ động

- Cách tổ chức giờ dạy Mỹ thuật là ứng dụng của phương pháp nêu và giải

quyết vấn đề Trong đó trực quan là một phần nội dung bài giảng Tuy nhiên khôngcó phương pháp nào là tuyệt đối, cần được kết hợp với nhiều phương pháp nhưthuyết trình, vấn đáp để đạt được mục đích đưa học sinh cùng tham gia vào hoạtđộng dạy- học, bộc lộ năng lực cá nhân Như vậy quá trình dạy học mới được tíchcực hóa Giáo viên có thể nhận thức được trình độ của học sinh ngay trong giờ học,

từ đó có kế hoạch và phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng

- Một trong những phương pháp hay sử dụng nhất trong giảng dạy mỹ thuật đó

là phương pháp trực quan, có thể nói bước đầu tiên để người giáo viên giúp họcsinh tiếp cận với mỹ thuật đó là các hình ảnh trực quan, thông qua nó chúng ta tổchức tiết học một cách hợp lý nhất để học sinh tiến hành các thao tác tư duy baogồm : Với các hoạt động thiết kế, sử dụng phương pháp minh hoạ, phương pháp tổchức tham quan và phương pháp hướng dẫn học sinh làm giáo cụ trực quan đượcáp dụng trong quá trình dạy học môn Mỹ thuật, tôi nhận thấy học sinh nắm bài tốthơn, say mê hơn Giờ Thường thức mỹ thuật không còn khô khan và trừu tượngnữa Từ đó học sinh có cái nhìn đúng đắn hơn về phân môn lý thuyết trong mĩthuật

* Tôi nhận thấy đề tài này có những ưu điểm sau :

- Về phía giáo viên vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, lời nói cửchỉ có phần mềm dẻo hơn, hoạt động của giáo viên trên lớp ít (chủ yếu là giáo viêntổ chức cho học sinh hoạt động) mà đem lại hiệu quả cao

- Về phía học sinh các em biết tự khám phá, tư duy những điều mới lạ trongbài học, theo cách nghĩ và cách hiểu của mình một cách độc lập tích cực, biết cảmnhận được những cái hay, cái đẹp từ những bài học cụ thể mà các em được học,được làm quen.

Trên đây là quá trình nghiên cứu về “Phương pháp sử dụng Sơ đồ tư duy và kết hợp phương pháp trực quan trong dạy - học môn Mĩ thuật lớp 7 theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực” và tôi áp dụng vào tiết dạy như sau:

Tiết 9 - Bài 6 - Lớp 7: Phân môn vẽ theo mẫu.

2 Kĩ năng: - Học sinh nhanh nhẹn trong việc sắp xếp vật mẫu, nhận xét tinh tế,

thể hiện bài vẽ có tình cảm, có phong cách riêng

3 Thái độ: - Học sinh yêu thích môn học, yêu thích vẻ đẹp của tự nhiên và vẻ đẹp

của tranh tĩnh vật Hình thành lối làm việc khoa học, phát huy khả năng sáng tạo

II CHUẨN BỊ:

1 Đồ dùng dạy học:

a, Giáo viên: - Một số tranh tĩnh vật của họa sĩ và bài vẽ của học sinh lớp trước.

- Vật mẫu vẽ theo nhóm.

b, Học sinh: - Đọc trước bài, sưu tầm tranh tĩnh vật.

- Vở ghi, SGK, chì, tẩy, vở thực hành.

2 Phương pháp dạy học:

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp gợi mở

- Phương pháp thuyết trình

- Phương pháp vấn đáp

- Phương pháp làm việc theo nhóm

- Phương pháp luyện tập thực hành…

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:

1 Ổn định tổ chức lớp: (1 phút) - GV kiểm tra sĩ số và sự chuẩn bị của học sinh.

2 Kiểm tra bài cũ: (2 phút) - GV trả bài kiểm tra của HS tiết trước và nhận xét

chung về bài kiểm tra (1 – 2 HS)

3 Tiến trình dạy học:

+ Giới thiệu bài: Trong cuộc sống của chúng ta rất nhiều đồ vật có hình dáng đẹp và rất thiết thực trong đời sống hàng ngày Vậy vẻ đẹp của những đồ vật ấy như thế nào hôm nay cô giới thiệu với các em Tiết 9- Bài 6 - Vẽ theo mẫu: Lọ hoa và quả (tiết 1 - vẽ hình)

Hoạt Động 1: Hướng dẫn HS quan

sát nhận xét ( 10 phút)

- GV giới thiệu mẫu vẽ theo yêu cầu

I Quan sát nhận xét :

của bài.

- GV cho HS quan sát một số cách

bày mẫu trên màn hình.

- GV chia lớp thành 2 nhóm sau đó

phát mẫu cho các nhóm và hướng dẫn

các nhóm bày mẫu sao cho có bố cục

đẹp, cân đối, hài hòa, có vật trước, vật

sau để tạo không gian có phần che

khuất hay hở như thế nào cho hợp lý

- GV cho HS nêu nhận xét về mẫu vẽ

ở các nhóm.

- Nhóm trưởng nhận mẫu tiến hành

thảo luận nhóm để tìm ra cách bày

mẫu hợp lý cho nhóm mình

- HS quan sát và nhận xét theo cảm

nhận riêng của mình

- Ở lớp 6, các em đã được học bài vẽ

theo mẫu rồi

? Vậy bạn nào cho cô biết những bước

vẽ theo mẫu cơ bản mà chúng ta đã

được học?

- GV cho HS nêu lại các bước theo

sơ đồ tư duy

- Mẫu vẽ gồm có 2 đồ vật ( lọ và quả)

- Quả đứng trước lọ đứng sau

- Hai vật mẫu nằm trong khung hình

chữ nhật đứng

- Lọ nằm trong khung hình chữ nhật

đứng, quả nằm trong khung hình vuông

- Lọ khối hình trụ, quả khối hình cầu.

- 5 bộ phận (miệng lọ, cổ lọ, vai lọ, thânlọ, đáy lọ)

- Quả bằng 1/3 của lọ.

- Quả có màu đậm hơn lọ.

II Cách vẽ hình:

- Vẽ khung hình: Ước lượng chiều caovà chiều ngang của toàn bộ mẫu vẽkhung hình chung, sau đó vẽ khunghình riêng từng vật mẫu

- Phác nét chính: Tìm tỉ lệ và đánh dấu