Một số kinh nghiệm dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học qua bài thơ bài thơ về tiểu đội xe không kính (SGK ngữ văn 9 tập 1)

Qua những năm trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn tại trường THCS Đông Thọ,nhận thấy nghiên cứu thơ chống Mỹ luôn là một đòi hỏi của bạn đọc, và đặc biệt là nhàthơ, chiến sĩ như Phạm Tiến Du

Giáo dục từ lâu đã được coi là quốc sách hàng đầu Đặc biệt là trong những nămgần đây giáo dục càng trở nên quan trọng Xã hội càng phát triển, nhu cầu về nguồn lựccon người càng tăng càng đòi hỏi chất lượng dạy và học cần phải được nâng cao để cóđược sản phẩm con người phát triển một cách toàn diện cả về trí tuệ lẫn nhân cách – đó

là nguồn nhân lực lao động sáng tạo, là chủ thể để xây dựng đất nước Bởi vậy việcchuẩn bị cho học sinh những phẩm chất, kiến thức và kỹ năng gắn liền với thực tiễncuộc sống là hết sức cần thiết trong nhà trường hiện nay Thời đại ngày nay, nhiềuthành tựu khoa học và công nghệ xuất hiện một cách hết sức bất ngờ và cũng được đổimới một cách cực kì nhanh chóng Hệ thống giáo dục theo đó cũng đặt ra những yêucầu mới Từ việc thi thố tài năng bằng sự thuộc lòng những hiểu biết “uyên thâm”,chuẩn mực người giỏi là “thông kim bác cổ”, hiểu biết đã dần thay thế bởi năng lực ranhững quyết định sáng tạo trong các tình huống không ngừng biến động của đời sống

xã hội

Trước đòi hỏi thực tiễn của Việt nam trên con đường hội nhập và phát triển thì

đổi mới phương pháp dạy học là hết sức cần thiết Nền giáo dục mới đòi hỏi không chỉ

trang bị cho học sinh kiến thức mà nhân loại đã tìm ra mà còn phải bồi dưỡng cho họctính năng động, óc tư duy sáng tạo và thực hành giỏi, tức là đào tạo những con ngườikhông chỉ biết mà phải có năng lực hành động Bởi vậy, để các em chủ động lĩnh hộikiến thức Văn học là thực sự cần thiết, tạo tiền đề vững chắc cho học sinh, giúp học tựtin hơn khi bước vào cuộc sống

Thực tiễn ở trường tôi - Trường THCS Đông Thọ, năng lực chủ động tiếp thukiến thức về môn Văn của các em còn hạn chế (đặc biệt là Văn 9) Cụ thể qua các kìkhảo sát chất lượng môn Văn của học sinh chưa cao

Là một giáo viên dạy Văn 9 tôi hết sức quan tâm đến vấn đề này Tôi thường suy

nghĩ: Làm thế nào để nâng cao kết quả môn Văn tại lớp mình? Làm thế nào để các em

học sinh yêu quý cô giáo dạy Văn của mình? Làm thế nào để các em say mê với môn Ngữ văn? Làm sao cho các em đạt kết quả cao trong học tập thì không gì khác hơn là

thực hiện bằng việc hướng dẫn các em phát huy năng lực của mình vào một bài cụ thể

Để căn cứ từ đó các em định hướng làm các bài khác

Qua những năm trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn tại trường THCS Đông Thọ,nhận thấy nghiên cứu thơ chống Mỹ luôn là một đòi hỏi của bạn đọc, và đặc biệt là nhàthơ, chiến sĩ như Phạm Tiến Duật, chắc chắn sẽ thu hút được nhiều sự quan tâm, tôi đã

thực hiện Sáng kiến “Một số kinh nghiệm dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học qua bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”- SGK Ngữ Văn lớp 9 - Tập 1” Với mong muốn góp một phần nhỏ bé để nâng cao chất lượng dạy học môn

Văn học 9, nhằm phát triển một số phẩm chất và năng lực cho học sinh Trường THCSĐông Thọ và đáp ứng yêu cầu thi tuyển sinh vào THPT

1.2

M ục đích của sáng kiến

Một trong những chủ trương lớn của Đảng và nhà nước ta đối với giáo dụctrong thời kỳ đổi mới là: Nâng cao nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.Muốn làm được việc này thật không dễ Nó đòi hỏi một sự nỗ lực và sáng tạo khôngbiết mệt mỏi của những người làm công tác giáo dục nói chung và toàn thể đội ngũ giáoviên chúng ta nói riêng Để thực hiện tốt chủ trương của Đảng và nhà nước, đáp ứngnhu cầu ngày càng cao về học tập và rèn luyện của học sinh , nhiều năm qua bản thânluôn phấn đấu không ngừng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.Trong đó, việc tìm tòi, vận dụng phương pháp dạy học rất được nhà trường chú trọng,nhằm giúp các em phát huy hết khả năng tư duy sáng tạo của mình.Vậy bản chất thực

sự của phát triển năng lực học sinh trong môn Ngữ văn là gì? Điều này sẽ được làm rõ

hơn qua mục đích của Sáng kiến này là làm sáng tỏ vấn đề dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học trong chương trình Ngữ Văn THCS qua bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”- SGK Ngữ Văn lớp 9- Tập 1.

1.3

.Đ ối tượng nghiên cứu:

Xuất phát từ thực tế dạy và học môn Ngữ Văn của trường tôi nên đề tài này tôichỉ nghiên cứu giới hạn ở học sinh khối 9 trường THCS Đông Thọ

1.4

Phương pháp nghiên cứu

- Trong quá trình thực hiện Sáng kiến này, phạm vi khảo sát chủ yếu là văn bản

“Bài thơ về tiểu đội xe không kính”- SGK Ngữ Văn lớp 9- Tập 1- NXB tôi áp dụng các

phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp điều tra

-Phương pháp đối chứng: So sánh, đối chiếu kết quả trước khi vận dụng

-Phương pháp nghiên cứu tài liệu: sưu tầm và nghiên cứu các tài liệu có liênquan: sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo

-Phương pháp kiểm tra: đưa một số bài tập, câu hỏi trắc nghiệm yêu cầu họcsinh làm để lấy kết quả

2.NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

2.1 – Cơ sở lý luận:

Nghị quyết Trung ương đã nhiều lần khẳng định “Đổi mới phương pháp dạy học

ở tất cả các cấp học, bậc học “áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.” Qua việc họctập và nghiên cứu tôi đã nhận thấy việc đổi mới chương trình giáo dục hiện nay không chỉ là việc đổi mới chương trình sách giáo khoa mà thực sự là một cuộc cách mạng về phương pháp dạy học

Trong nhà trường hiện nay, mục tiêu giáo dục tổng quát đã được xác định tương đối phù hợp với sự phát triển của thời đại nhằm đào tạo những con người lao động tự chủ, năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết mọi vấn đề thực tiễn Muốn đào tạo được những con người như vậy thì phương pháp giáo dục phải hướng vào khơi dậy, rènluyện và phát triển khả năng nghĩ và làm một cách tự chủ, sáng tạo ngay trong học tập

và lao động ở nhà trường Bên cạnh đó , theo quan điểm giáo dục hiện nay là lấy người học làm trung tâm, phát huy vai trò chủ động tích cực của học sinh trong quá trình học tập Đó là những mục tiêu và quan điểm chung trong nhà trường hiên nay

Ngoài những mục tiêu chung của nhà trường phổ thông , bộ môn Ngữ văn ở nhà trường THCS có mục tiêu cụ thể của nó.Môn Ngữ văn trước hết là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng tình cảm cho học sinh Môn Ngữ văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ, vị trí đó nói lên mối quan hệ giữa môn Ngữ văn với các môn học khác Học tốtmôn Ngữ văn sẽ có tác động tích cựcđến kết quả học tập của các môn học khácvà

ngược lại các môn học khác cũng có thể góp phần giúp học tốt môn Ngữ văn Hơn nữa, như chúng ta đã biết “văn học là nhân học”, “văn học là nghệ thuật của ngôn từ”

Văn học vốn rất gần gũi với cuộc sống, mà cuộc sống bao giờ cũng bề bộn và vô cùng phong phú Mỗi tác phẩm văn chương là một mảng cuộc sống đã được nhà văn chọn lọcphản ánh.Vì vậy môn văn trong nhà trường có một vị trí rất quan trọng: Nó là thứ vũ khí thanh tao đắc lực có tác dụng sâu sắc đến tâm hồn tình cảm của con người, nó bồi đắp cho con người trở nên trong sáng, phong phú và sâu sắc hơn M.Goóc- Ki nói : ''Văn học giúp con người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở con người khát vọng hướng tới chân lý".Văn học "Chắp đôi cánh"

để các em đến với mọi thời đại văn minh, với mọi nền văn hoá, xây dựng trong các em niềm tin vào cuộc sống, con người, trang bị cho các em vốn sống, hướng các em tới đỉnh cao của chân, thiện, mỹ

Tiếp xúc với tác phẩm văn chương các em tự đặt mình trong cảnh ngộ, tâm trạng củanhân vật, cùng vui buồn, sướng khổ với các nhân vật Thế giới hình tượng, tiếng lòngcủa nghệ sĩ qua đó như khơi dậy, khích lệ các em từ năng khiếu văn chương đến năng

khiếu sáng tạo nói chung Vì vậy, dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học trong chương trình Ngữ Văn THCS nói chung là việc làm đúng đắn, cần thiết có

tầm quan trọng

-Phụ huynh quan tâm sát sao đến việc học tập của con em mình.

-HS có nhiều cố gắng trong học tập, đã có HS đạt giải cấp tỉnh về môn Ngữ văn

2.2.2 Khó khăn:

- Từ thực tế giảng dạy tại Trường THCS Đông Thọ, tôi nhận thấy sự sáng tạo

trong việc đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự học của học sinh ởmôn Ngữ văn chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹnăng chưa được quan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá chưa thực sự khách quan,chính xác (chủ yếu tái hiện kiến thức), chú trọng đánh giá cuối kì chưa chú trọng đánhgiá quá trình Tất cả những điều đó dẫn tới học sinh học còn thụ động, lúng túng khigiải quyết các tình huống trong thực tiễn

- Việc vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực còn mang tínhhình thức Phương pháp thảo luận nhóm được tổ chức ở các lớp thực hiện chương trìnhSGK hiện hành nhưng chủ yếu vẫn dựa vào một vài cá nhân học sinh tích cực tham gia,các thành viên còn lại còn dựa dẫm, ỷ lại chưa thực sự chủ động Mục đích của thảoluận nhóm chưa đạt được tính dân chủ, mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm, thóiquen bình đẳng, biết đón nhận quan điểm bất đồng để hình thành quan điểm cá nhân

- Mặc dù đã có giáo viên thực hiện thay đổi phương pháp dạy học, thay đổi cáchthức tổ chức giờ nhằm đạt mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực chohọc sinh song kết quả chưa đạt được như mong muốn mà nguyên nhân là:

+ Về phía giáo viên: Việc đổi mới phương pháp dạy học cũng không đượcthực hiện một cách triệt để, vẫn còn nặng về phương pháp truyền thống, có đổi mớisong chỉ dừng lại ở hình thức, chưa đi sâu vào thực chất nhằm giúp khai thác kiến thứcmột cách có chiều sâu; việc hiểu hết bản chất của nhóm năng lực chung và năng lựcchuyên biệt ở môn Ngữ văn ở một vài GV vẫn còn hạn chế

+ Về phía học sinh: Học sinh ở trường chủ yếu bố mẹ là lao động tự do, nên việctiếp cận và tìm tòi những thông tin phục vụ cho bài học còn hạn chế Một số học sinhchưa có phương pháp học tập phù hợp, chưa tích cực trong việc tìm tòi nghiên cứu bàihọc nên chưa đảm bảo các năng lực

Hơn nữa, nói đến vấn đề nghiên cứu thơ chống Mỹ luôn là một đòi hỏi của bạnđọc, và đặc biệt là nhà thơ chiến sĩ như Phạm Tiến Duật, chắc chắn sẽ thu hút đượcnhiều sự quan tâm

Tuy nhiên, cho đến nay đã có một số bài viết về tác phẩm và tác giả Phạm TiếnDuật đăng trên các tuần báo văn nghệ, văn học, tạp chí văn học hoặc các bài viết trongmột số giáo trình, sách tham khảo về văn học giai đoạn 1945 - 1975 Nhiều bài viết đã

đi vào tìm hiểu thơ Phạm Tiến Duật trên mọi phương diện Thơ Phạm Tiến Duật đãđược chọn vào giảng dạy trong nhà trường THCS với bài “Bài thơ về tiểu đội xe khôngkính”- lớp 9 để bồi đắp kiến thức văn chương cho học sinh Nhưng việc dạy học bài

“Bài thơ về tiểu đội xe không kính” ở trên lớp trong chương trình THCS còn nhiều điềubất cập Hơn nữa trong bối cảnh trường THCS dạy học hướng tới phát triển năng lựchọc sinh nên việc dạy học bài này là vô cùng cần thiết

Đồng thời, Có thể nói Phạm Tiến Duật là một trong những nhà thơ tiêu biểucủa thơ ca thời kỳ kháng chiến chống Mỹ Tuy nhiên qua tìm hiểu tôi thấy có khá ítcông trình nghiên cứu về con người và thơ của ông Chưa có một cuốn sách nào màtoàn bộ cuốn sách chỉ để viết về ông và bài “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính”.Chúng ta chỉ có thể tìm một số bài viết tương đối ngắn về ông trong những cuốn sáchviết chung với các nhà thơ, nhà văn khác, cụ thể như sau:

Từ các bài viết trên, một điều dễ nhận ra là các nhà nghiên cứu, nhà phương pháp

đã có nhiều ý kiến định hướng gợi ý bổ ích và thiết thực cho việc dạy học thơ PhạmTiến Duật và bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” Tuy nhiên vấn đề này chưa hẳn

đã giải quyết triệt để, đặc biệt trong bối cảnh dạy học nhiệm vụ theo định hướng pháttriển năng lực như hiện nay

Cụ thể qua điều tra thực tế học sinh ở các lớp 9 các năm trước, tôi nhận thấy ý thức học tập bộ môn Ngữ văn còn chưa cao và kết quả cụ thể qua khảo sát chất lượng về kĩ năng làm văn của học sinh được đánh giá như sau:

có hiệu qủa tốt nhất

Trên đây là những lý do thúc đẩy tôi lựa chọn và thực hiện đề tài: Một số kinh nghiệm dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học trong chương trình Ngữ Văn THCS qua bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính”- SGK Ngữ Văn lớp 9 - Tập

1 Hơn thế nữa còn do lòng yêu thích cá nhân về tác giả Phạm Tiến Duật nói chung và về bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” nói riêng Hy vọng sẽ giúp chúng ta hiểu được

đầy đủ hơn về một nhà thơ - chiến sỹ Phạm Tiến Duật, “Con chim lửa của Trường Sơnhuyền thoại”, “Cây xăng lẻ của rừng già”, “Nhà thơ lớn nhất thời chống Mỹ”

2.3 Các giải pháp mới đã tiến hành để giải quyết vấn đề

Trên cơ sở rút kinh nghiệm và kế thừa những giải pháp cũ, từ thực tế giảng dạy

của bản thân, chúng tôi đã mạnh dạn đề xuất một số giải pháp mới để nâng cao hiệu quảgiờ học, tăng cường tính tích cực, nhằm hướng tới năng lực của người học Nhưng sựđổi mới không phải là thay đổi các phương pháp đặc thù vốn có của môn Ngữ văn mà

là cách vận dụng các phương pháp ấy sao cho hiệu quả

Trước hết cần hiểu năng lực là gì? Đó là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổchức kiến thức, kĩ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân nhằm đáp ứnghiệu quả của một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Đối vớimôn Ngữ văn THCS thì năng lực cần hình thành và phát triển cho người học gồm cónăng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực tự quản bảnthân, năng lực giao tiếp tiếng Việt, năng lực thẩm mỹ Hay nói cách khác các năng lựchình thành cho các em chính là năng lực nghe, nói, đọc, viết Năng lực nghe, đọc đượcgọi là năng lực đọc, hiểu, năng lực nói, viết chính là năng lực tạo lập văn bản Đểhướng tới hình thành các năng lực trên, người thầy phải vận dụng các phương pháp bộmôn trong dạy đọc hiểu

Dạy đọc hiểu là một trong những nội dung cơ bản của đổi mới phương pháp dạyhọc Ngữ văn Cách dạy đọc hiểu không nhằm truyền thụ một chiều cho học sinh nhữngcảm nhận của giáo viên về văn bản được học mà hướng tới cho HS cách đọc, cách tiếpcận, khám phá những vấn đề về nội dung, nghệ thuật của văn bản, từ đó hình thànhnăng lực tự đọc một cách tích cực, chủ động, có sắc thái cá nhân Hoạt động đọc hiểucủa HS cũng cần được thực hiện theo một trình tự từ dễ đến khó, từ thấp đến cao, trảiqua các giai đoạn từ đọc đúng, đọc thông đến đọc hiểu, từ đọc tái hiện sang đọc sángtạo, khi hình thành năng lực đọc hiểu cũng chính là hình thành năng lực cảm thụ thẩm

mỹ, khơi gợi liên tưởng, tưởng tượng và tư duy.Năng lực đọc hiểu của học sinh cònđược hiểu là sự tích hợp những kiến thức và kĩ năng của các phân môn cũng như toàn

bộ kĩ năng và kinh nghiệm sống của học sinh Sau khi học sinh được tiếp xúc với vănbản, khám phá được các giá trị của văn bản, sẽ vận dụng những hiểu biết về các văn bản

đã đọc vào việc đọc các loại văn bản khác nhau cùng thể loại, giải quyết những tìnhhuống đặt ra trong thực tiễn cuộc sống Cụ thể chúng tôi đề xuất một số giải pháp mớitrong dạy học bài “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật theo phươngpháp phát triển năng lực người học như sau:

2.3.1 Để phát triển năng lực người học người giáo viên cần thông qua việc tổ chức các hoạt động phong phú, đa dạng.

- Hoạt động khởi động.Trước khi tiếp xúc với văn bản thơ, giáo viên cho học sinh tìm

hiểu những thông tin, kiến thức ngoài văn bản nhưng có liên quan đến văn bản

Ví dụ như đầu tiết học giáo viên cho HS xem đoạn băng Video: "Tiểu đội xe Trường Sơn" để HS hình dung ra không khí, bối cảnh ra đời và nội dung của bài thơ, từ đó tạo

sự lôi cuốn và giúp các em hiểu sâu sắc về bài thơ

GV có thể giảng thêm: Để hiểu được hoàn cảnh ra đời của bài thơ này, chúng ta cùng nhắc lại một thực tế: Trong 16 năm, từ 1959 đến 1975, trên đường Trường Sơn chúng

ta đã chở vào chiến trường miền Nam hơn một triệu tấn hàng và vũ khí nhưng cũng bị máy bay Mỹ đốt cháy và phá hủy mất 90 nghìn tấn hàng và 14.500 xe, máy Chính Phạm Tiến Duật từng viết: “Mỗi trọng điểm là một nghĩa địa ô tô Xác xe cháy ngổn ngang lưng đèo, đỉnh núi” Biết bao chiếc xe đã được thu gom, chắp nhặt từ các nghĩa địa ô tô đó Chỉ cần có bánh xe, máy nổ là coi như còn xe Và tất nhiên, người ta phải chắp nhặt những bộ phận sót lại ở những chiếc xe khác nhau để làm nên một chiếc xe

có thể chạy được Đã có biết bao những chiếc xe như thế hoạt động trên đường Trường Sơn

-Hoạt động tiếp xúc văn bản bằng việc đọc- hiểu văn bản.Đọc- hiểu văn bản không

chỉ nhằm tiếp nhận giá trị riêng của một văn bản cụ thể Với vị trí tiêu biểu cho một thểloại nào đó, việc tiếp nhận văn bản đều bao hàm sự định hướng về cách thức tiếp cậnkiến thức của thể loại hoặc kiểu bài

Việc đọc văn bản thơ diễn ra thường xuyên trong giờ học: đọc cả bài, đọc từng phần,từng khổ, thậm chí đọc 1,2 câu thơ khi phân tích Với phương pháp đọc sáng tạo cũng

đã bước đầu có sự phân loại năng lực cho học sinh: các em năng lực trung bình chỉ cầnđọc đúng, đọc hay đã là các em có cảm nhận bước đầu về tác phẩm và đọc diễn cảm tốt

là các em đã có sự hiểu và cảm nhận phần nào giá trị của văn bản Trên cơ sở đọc, giáoviên nắm bắt năng lực của các em và uốn nắn được cho từng đối tượng học sinh

Trong văn bản, giáo viên cho học sinh tìm hiểu giọng điệu thơ của bài thơ để họcsinh cảm nhận được những câu thơ giản dị như khẩu ngữ, với giọng điệu thản nhiên,ngang tàng hóm hỉnh, cấu trúc: “không có…”;”ừ thì…”, “chưa cần” được lặp đi lặp lại,các từ ngữ “phì phèo”,”cười ha ha”,”mau khô thôi”… làm nổi bật niềm vui, tiếng cườicủa người lính cất lên một cách tự nhiên giữa gian khổ, hiểm nguy của cuộc chiến đấu.Cái tài của Phạm Tiến Duật trong đoạn thơ này là cứ hai câu đầu nói về hiện thựcnghiệt ngã phải chấp nhận thì hai câu sau nói lên tinh thần vượt lên để chiến thắng hoàncảnh của người lính lái xe trong chiến tranh ác liệt Trước mọi khó khăn, nguy hiểm,các anh vẫn “cười”, sẵn sàng chấp nhận thử thách, gian lao Các anh lấy cái bất biến củalòng dũng cảm, của thái độ hiên ngang để thắng lại cái vạn biến của chiến trường sinhtử gian khổ, ác liệt

2.3.2 Hướng dẫn học sinh giải thích, cắt nghĩa, phân loại, so sánh, kết nối thông tin để tạo nên hiểu biết chung về văn bản thông qua việc vận dụng dạy học tích hợp.

Trước hết là tích hợp phân môn giữa văn học với tiếng Việt và làm văn trong cácbài học Khi dạy các tác phẩm thơ bao giờ chúng ta cũng cho HS tìm hiểu các giá trịnghệ thuật ngôn từ ( biện pháp nghệ thuật được sử dụng, tác dụng của nó hay giá trịbiểu đạt của từ ngữ, hình ảnh thơ ) Đó là tích hợp với phân môn tiếng Việt để từ đóhình thành cho học sinh năng lực sử dụng tiếng Việt trong tiếp nhận văn bản Kiến thức

từ văn bản, tiếng việt lại có tác dụng trở lại giúp học sinh tạo lập được các văn bản theotừng thể loại nhất định( tích hợp với phân môn làm văn)

Ví dụ giáo viên nêu câu hỏi: Khổ thơ cuối gợi lại hình ảnh chiếc xe không kính có tác dụng gì? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để làm nổi bật ý thơ ?

Việc tích hợp còn được thể hiện với sự liên môn kiến thức Ngữ văn với các mônhọc thuộc ngành khoa học xã hội nhân văn và các ngành khoa học khác.Chẳng hạn cóthể vận dụng tích hợp kiến thức với các môn có mối liên hệ gần gũi như: Lịch sử, Địa

lí, Âm nhạc nhằm giúp học sinh có được kiến thức, kĩ năng thực hành toàn diện, gópphần giáo dục đạo đức công dân, kĩ năng sống, hiểu biết xã hội

Ví dụ GV cho HS nghe bài hát " Xe ta đi trong đêm Trường Sơn" ( Tân Huyền), tích hợp kiến thức môn Âm nhạc 9 để các em được sống trong không khí hào hùng của dân tộc, cảm nhận được phong thái hiên ngang, tâm hồn trẻ trung, lạc quan của các anh chiến

sĩ, từ đó tạo tâm thế tốt để cảm thụ văn bản.

Hay khi GV hướng dẫn cảm nhận hình ảnh "trái tim", từ đó tích hợp kiến thức môn giáo dục công dân 9- bài 17 " Nghĩa vụ bảo vệ tổ quốc" để giáo dục các em những phấm chất cao đẹp:yêu nước, dũng cảm, ý chí kiên cường, đoàn kết, nâng cao trách nhiệm của bản thân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc.

- Tích hợp môn giáo dục công dân 9, bài 4 " Bảo vệ hòa bình", tích hợp kiến thức xã hội, quốc phòng về vấn đề Biển Đông và những hành động phi nghĩa của Trung Quốc Từ

đó giáo dục các em nâng cao tinh thần cảnh giác, niềm tự tôn dân tộc, đấu tranh sáng suốt để bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc.

Nhìn chung, Việc giải nghĩa của từ ngữ, phân tích tác dụng của từ ngữ, hình ảnh,chi tiết, biện pháp tu từ trong các tác phẩm thơ và chỉ ra được mối liên hệ giữa cácthông tin trong văn bản( chính là chúng ta đã thực hiện thao tác tích hợp với phân môntiếng Việt) Phần này, học sinh có thể làm việc cá nhân

2.3.3 Phản hồi, đánh giá thông tin trong văn bản

Từ việc hiểu biết chung về văn bản, học sinh tiếp tục đánh giá các thông tin: là các

từ ngữ, hình ảnh hay các biện pháp nghệ thuật dùng trong văn bản như thế nào? ở mứcnào?( thành công hay không thành công?) Đánh giá cảm xúc của người viết như thếnào và nhận ra khuynh hướng của người viết hoặc tư tưởng, quan điểm của người viết.Giáo viết có thể vận dụng phương pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học tạo sự tham gia tíchcực của học sinh trong học tập Trong thảo luận nhóm, học sinh được tham gia trao đổi,bàn bạc, chia sẻ ý kiến về một vấn đè mà cả nhóm cùng quan tâm Thảo luận nhóm còn

là phương tiện học hỏi có tính cách dân chủ, mọi cá nhân được tự do bày tỏ quan điểm,tạo thói quen sinh hoạt bình đẳng, biết đón nhận quan điểm bất đồng, hình thành quanđiểm cá nhân giúp học sinh rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề khó khăn

Thảo luận nhóm được tiến hành theo các hình thức: nhóm nhỏ( cắp đôi hoặc cặpba), nhóm trung bình( bốn đến sáu người) hoặc nhóm lớn( tám đến mười người trở lên)tùy vào từng mục đích, yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫunhiên hay có chủ định, được duy trì hay thay đổi từng phần của tiết học, được giaocùng nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau

Khi thực hiện nhiệm vụ, trong thảo luận nhóm, nhóm tự bầu nhóm trưởng nếu thấy cần.Trong nhóm có thể phân công mỗi người một việc , các thành viên đều phải làm việctích cực, không thể ỷ lại một vài người hiểu biết và năng động hơn Các thành viêntrong nhóm giúp đỡ nhau tìm hiểu vấn đề nêu ra trong không khí thi đua với các nhómkhác Kết quả làm việc của mỗi nhóm sẽ đóng góp vào kết quả học tập chung của cảlớp.

Để tổ chức một hoạt động theo hình thức thảo luận nhóm, giáo viên cần tiến hành cácbước như sau:

Bước chuẩn bị: ( giao nhiệm vụ): chuẩn bị đề tài, mục tiêu bài học thông qua thảo luậnnhóm, câu hỏi, hình thức trình bayfm vận dụng thời gian cho thảo luận

-Nội dung thảo luận nhóm: là những câu hỏi bài tập gắn với những tình huống dạy họcmang tính phức hợp và có vấn đề , cần huybđộng sự suy nghĩ, chia sẻ của nhiều họcsinh để tìm các giải pháp và phương án giải quyết

Bước hai: thực hiện nhiệm vụ: chia nhóm theo yêu cầu nhiệm vụ, các nhóm tự phâncông vị trí của các thành viên

Trong quá trình thảo luận nhóm, giáo viên quan sát, điều chnhr chỗ ngồi, nhắc nhở hay

Ví dụ: trong tiết học khi cho học sinh tìm hiểu về hình ảnh người lính lái xe, giáo viên

có thể chia theo 4 nhóm như sau:

-Mỗi nhóm tương ứng với một câu hỏi

-Thời gian làm việc của cả nhóm là 3 phút

-Phương tiện là phiếu học tập

Câu 1(Nhóm 1) :Hãy tìm các chi tiết, hình ảnh nói về tư thế của người lính lái xe? Câu 2 (Nhóm 2): Trên những chiếc xe không kính, người lính lái xe gặp phải

Như vậy các nhiệm vụ giao cho các nhóm được phân chia theo mức độ năng lực,tạo điều kiện cho các em trong lớp đều được tham gia làm việc.

2.3.4 Rèn kĩ năng bình những chi tiết nghệ thuật đặc sắc và vận dụng liên hệ

- Trước hết GV cho HS phát hiện và bình những chi tiết nghệ thuật đặc sắc của văn bản

Chẳng hạn học sinh cảm nhận về hình ảnh " trái tim" trong câu thơ cuối của bài thơ?

“Trái tim” là một hoán dụ chỉ người chiến sĩ lái xe Trường Sơn năm xưa Trái tim của

họ đau xót trước cảnh nhân dân miền Nam sống trong khói bom thuốc súng, đất nước

bị chia cắt thành hai miền "Trái tim" ấy dào dạt tình yêu Tổ quốc như máu thịt, như mẹ cha, như vợ như chồng… "Trái tim" ấy luôn luôn sục sôi căm thù giặc Mỹ bạo tàn=> Yêu thương, căm thù chính là động lực thôi thúc những người chiến sĩ lái xe khát khao giải phóng miền Nam thống nhất đất nước Để ước mơ này trở thành hiện thực, chỉ có một cách duy nhất: vững vàng tay lái, cầm chắc vô lăng Vì thế thử thách ngày càng tăng nhưng tốc độ và hướng đi không hề thay đổi.

-Tiếp theo, Học sinh vận dụng những hiểu biết về văn bản đã học để đọc các loại văn bản khác nhau, sẵn sàng thực hiện các nhiệm vụ học tập, các nhiệm vụ trong đời sống yêu cầu dùng đến hoạt động đọc hiểu

Ví dụ như giáo viên đặt câu hỏi: Tác giả muốn gửi đến chúng ta chân lí gì qua câu thơ cuối ?

HS trả lời đảm bảo các ý sau: Câu thơ còn muốn hướng con người về chân lý thời đại của chúng ta: sức mạnh quyết định chiến thắng không phải là vũ khí mà là con người giàu ý chí, anh hùng, lạc quan, quyết thắng Câu thơ kết biểu dương cao độ sức mạnh tinh thần, tôn vinh tầm vóc của những người chiến sĩ lái xe anh hùng

+Hay HS có thể thảo luận vấn đề: Từ hai bài thơ :“Đồng Chí” của Chính Hữu và “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật, nêu lên sự vận động, phát triển của thơ ca kháng chiến và sự trưởng thành tôi luyện của người lính cụ Hồ Đó là: Từ

sự mộc mạc đến sự trẻ trung, ngang tàng, tếu táo Từ những người nông dân cần lao” anh- tôi” nhỏ nhoi, đơn lẻ đến khí thế cả một đoàn quân Từ việc chiến đấu và chiến thắng với kẻ thù thực dân Pháp( hùng mạnh) đến đế quốc Mỹ( hùng mạnh nhất thế giới) Từ tư thế” đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới” đến tư thế chủ động “ lại đi, lại đi, trời xanh thêm”.

+GV tích hợp kiến thức môn Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 9 - Chủ điểm " Câu Lạc Bộ hướng nghiệp" để định hướng cho các em.

Thời chiến tranh, các anh bộ đội đã chọn con đường cho lẽ sống của đời mình, đó làđấu tranh giành độc lập Nay thời bình, nhiệm vụ của các em là học tập để xây dựng đấtnước giàu mạnh Các em cần lựa chọn cho mình một hướng phấn đấu, một trường, mộtnghề phù hợp với sức học và phải quyết tâm thực hiện khát vọng ấy

Tiết 47 + 48: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH

(Phạm Tiến Duật)

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1 Kiến thức: HS có những hiểu biết bước đầu về nhà thơ Phạm Tiến Duật.

- Đặc điểm của thơ Phạm Tiến Duật qua một sáng tác cụ thể: giàu chất hiện thực vàtràn đầy cảm hứng lãng mạn

- Hiện thực cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước được phản ánh trong tác phẩm: vẻđẹp hiên ngang, dũng cảm, tràn đầy niềm lạc quan cách mạng… của những con ngườilàm nên con đường Trường Sơn huyền thoại được khắc họa trong bài thơ

2 Kỹ năng: Rèn kỹ năng đọc – hiểu một bài thơ hiện đại.

- Phân tích được vẻ đẹp hình tượng người chiến sĩ lái xe Trường Sơn trong bài thơ

- Cảm nhận được giá trị của ngôn ngữ, hình ảnh độc đáo trong bài thơ

-Tích hợp: Lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ

-Liên hệ : Sự khốc liệt của chiến tranh và môi trường

- Giáo dục học sinh tình cảm trân trọng hình ảnh những người lính trong chiến đấu

3 Thái độ : Cảm phục, yêu mến anh bộ đội cụ Hồ.

B C HUẨN BỊ

1 Giáo viên : SGV, SGK, giáo án điện tử, tư liệu.

2.Học sinh: - Đọc bài, soạn bài, trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa.

- Sưu tầm tài liệu liên quan

C CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY- HỌC:

1 Ổn định tổ chức lớp :

2.Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc bài thơ “Đồng chí” của tác giả Chính Hữu và nêu cảm

nhận của em về hình ảnh người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp

3 Bài mới: Dẫn vào bài :- GV trình chiếu PowerPoint đoạn clip hình ảnh máy bay

Mĩ ném bom và hình ảnh những chiếc xe trên đường Trường Sơn

Đoàn giải phóng quân một lần ra đi.

Nào có sá chi đâu ngày trở về.

Ra đi ra đi bảo tồn sông núi.

Ra đi ra đi thà chết chớ lui.

Khúc hát quen thuộc từ xa chợt vọng lại gợi trong lòng chúng ta biết bao suy tưởng Chúng ta như được sống lại một thời hào hùng của dân tộc theo tiếng hát sôi nổi trẻ trung và cũng bình dị như cuộc đời người lính Không biết đã có bao nhiêu bài thơ nói

về họ - những chàng Thạch Sanh của thế kỉ hai mươi và tiêu biểu cho thời kì chống Mĩ

cứu nước là Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật.

Hoạt động 1 HDHS tìm hiểu chung

Dựa vào chú thích em hãy nêu những nét chính

- Quê huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ

- Tiêu biểu cho thế hệ nhà thơ trẻ thờichống Mỹ

- Thơ ông thường viết về người lính và

cô thanh niên xung phong trên tuyếnđường Trường Sơn

- Phong cách thơ: sôi nổi, trẻ trung, hồn