Trong chương trình giáo dục THCS, môn Mĩ thuật hình thành, phát triển ở học sinh năng lực mĩ thuật, phân môn vẽ tranh góp phần cùng các phân mônkhác như vẽ trang trí, vẽ theo mẫu và thườ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
Trang 26 5 Phạm vi, giới hạn và kế hoạch nghiên cứu đề tài 5
10 II Thực trạng về nhận thức thẩm mỹ của học sinh lớp 6 khi học
phân môn vẽ tranh tại trường trung học cơ sở X 8
11 III Giải pháp đẩy mạnh giáo dục thẩm mĩ cho học sinh lớp 6
thông qua phân môn vẽ tranh tại trường trung học cơ sở X 9
Trang 31 Lý do chọn đề tài
Giáo dục thẩm mĩ có góp phần trong việc hình thành nhân cách của học sinh.
Biết yêu cái đẹp, biết tránh điều xấu Vấn đề quan trọng là phải đưa đến cho các
em những hiểu biết đúng đắn và xác thực về giá trị nghệ thuật, các phương thứctạo ra những bài vẽ tốt, từ đó khả năng khả năng cảm thụ hình thành thái độ biếttrân trọng và bảo vệ cái đẹp
Trong chương trình giáo dục THCS, môn Mĩ thuật hình thành, phát triển
ở học sinh năng lực mĩ thuật, phân môn vẽ tranh góp phần cùng các phân mônkhác như vẽ trang trí, vẽ theo mẫu và thường thức mỹ thuật thể hiện năng lựcthẩm mĩ của mỗi HS
Nếu như tiếp thu và cảm nhận cái đẹp trong nghệ thuật đã khó thì việcdạy, học mĩ thuật lại khó càng khó hơn Nhất là đối với các em học sinh lớp 6, làlứa tuổi luôn thích học và là theo người lớn Các em thích khám phá cái đẹp, chỉcần một chút sai lệch của giáo viên thôi cũng có thể đưa các em hiểu khôngchính xác về cái đẹp
Làm sao để các em học sinh có thể cảm nhận được cái đẹp, cách tạo ra cáiđẹp như thế nào quả là điều mà mà một giáo viên giảng dạy Mĩ thuật như tôiluôn trăn trở Chính vì vậy tôi chọn đề tài "Một số giải pháp hướng dẫn học sinh tìm bố cục theo nội dung chủ đề qua phân môn vẽ tranh cho học sinh lớp
6 tại trường THCS Cẩm Sơn”
2 Mục đích nghiên cứu :
Tôi suy nghĩ, nghiên cứu để viết sáng kiến kinh nghiệm này với mục đích
tìm ra phương pháp, cách truyên đạt tốt nhất để HS hoàn thiện các kỹ năng thựchành mỹ thuật thông qua phân môn vẽ tranh, góp phần nhằm nâng cao chấtlượng dạy và học môn mĩ thuật của huyện nhà nói chung và của khối 6 trườngTHCS Cẩm Sơn nói riêng
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu :
a) Đối tượng nghiên cứu :
- Học sinh khối 6 trường THCS Cẩm Sơn.
b) Phạm vi nghiên cứu:
Trang 44 Phương pháp nghiên cứu :
a) Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết
+ Phương pháp phân tích lý thuyết:
- Phân tích nguồn tài liệu (các văn bản, chương trình, giáo trình, sáchbáo, tạp chí và báo cáo khoa học, tác phẩm khoa học, tài liệu lưu trữ thông tinđại chúng) về phương pháp dạy học môn Mĩ thuật bởi nỗi nguồn tài liệu đều cógiá trị riêng biệt
- Phân tích nội dung (theo cấu trúc logic của môn Mĩ thuật) đặc biệt vớiphân môn Vẽ tranh để bổ xung cho các lý luận
+ Phương pháp tổng hợp lý thuyết:
- Bổ sung tài liệu, sau khi phân tích đề tài
- Lựa chọn tài liệu cần, đủ để xây dựng luận cứ cho việc hướng dẫn họcsinh tìm bố cục theo nội dung chủ đề qua phân môn vẽ tranh cho học sinh lớp 6tại trường THCS Cẩm Sơn
- Làm tái hiện quy luật để mục đích tìm ra các giải pháp tối ưu cho đề tài
- Giải thích quy luật để đưa ra những phán đoán bởi vấn đề tìm bố cụctheo nội dung chủ đề qua phân môn vẽ tranh luôn là khó khăn của HSvới phânmôn Vẽ tranh cho học sinh lớp 6 tại trường THCS Cẩm Sơn
b) Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Dự chuyên đề trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm về phương pháp giảngdạy môn Mĩ thuật nói chung, phân môn Vẽ tranh nói riêng
- Thực hành giảng dạy theo phương pháp dạy học tích cực lấy học làmtrung tâm của quá trình Dạy – học
Trang 5- Phân loại học lực của các học sinh lớp 6 ở một số trường THCS tronghuyện và dạy thực nghiệm thí điểm ở một số lớp thuộc khối 6 bằng phương pháp
mà mình đề ra
- Kiểm chứng quá trình nhận thức của HS, xem HS có kiểu và làm đượcbài Vẽ tranh đề tài do GV đưa ra với các gợi ý về phương pháp xây dựng bố cục
- Tìm hiểu thái độ học tập của học sinh và tìm giải pháp rút kinh nghiệm
5 Phạm vi, giới hạn và kế hoạch nghiên cứu đề tài :
- Tôi lên kế hoạch viết SKKN nghiên cứu trong năm học 2020- 2021 nhưsau:
để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Mĩ thuật
Trang 6B PHẦN NỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
1.1 KHÁI QUÁT VỀ DẠY - HỌC MỸ THUẬT Ở TRƯỜNG THCS.
1.1.1 Mục tiêu
Dạy mỹ thuật THCS không nhằm đào tạo học sinh trở thành họa sỹ hoặcnhững người chuyên làm nghề mỹ thuật Môn mỹ thuật không chỉ là vẽ mà lấyhoạt động mỹ thuật để nâng cao hiểu biết về mọi mặt như Đức - Trí - Thể - Mỹ
Vì vậy mục tiêu mỹ thuật ở THCS là:
Môn Mĩ thuật lớp 6 nằm trong nhóm môn học giáo dục cơ bản Chươngtrình tạo cơ hội cho học sinh làm quen và trải nghiệm kiến thức mĩ thuật thôngqua nhiều hình thức hoạt động; hình thành, phát triển ở học sinh khả năng quansát và cảm thụ nghệ thuật, nhận thức và biểu đạt thế giới; khả năng cảm nhận vàtìm hiểu, thể nghiệm các giá trị văn hoá, thẩm mĩ trong đời sống và nghệ thuật
Phân môn Vẽ thanh giúp các học sinh hiểu biết cái đẹp và vận dụng cáiđẹp vào bài vẽ và sinh hoạt hàng ngày, như vậy dạy tốt môn mĩ thuật trong đó
có phân môn vẽ tranh ở THCS góp phần hoàn thiện phẩm chất yêu cái đẹp,chăm chỉ và sáng tạo của mỗi HS, từ đó xây dựng môi trường thẩm mỹ cho xãhội
Phát triển khả năng tư duy hình tượng và sáng tạo ra cái đẹp, góp phầnhình thành nhân phẩm con người trong thời kỳ đổi mới đất nước
1.1.2 Nhiệm vụ
Căn cứ vào những mục tiêu trên, nhiệm vụ của đề tài là:
Giáo dục thẩm mỹ cho học sinh:
Hướng dẫn học sinh quan sát nhận ra vẻ đẹp của đối tượng về đường nét,hình dáng, đậm nhạt, cấu trúc, màu sắc để các em cảm thụ đối tượng trước khivẽ
Dạy học sinh cách suy nghĩ tìm tòi sáng tạo để có nhiều cách làm bài và
có nhiều kết quả khác nhau, biết lựa chọn phương án cho bài vẻ đẹp mang tínhtổng thể
Trang 7Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản phổ thông về môn vẽ tranh để HS
có thể nhận biết rõ hơn về phân môn này, đồng thời đề xuất các giải pháp xâydụng bố cục cho từng bài
Hiểu biết về bố cục thông qua các bức tranh đẹp
Bổ trợ cho các phân môn khác (vẽ trang trí, vẽ theo mẫu)
Vẽ tranh là phân môn có sự sự tích hợp các phâm môn khác trong môn Mĩthuật, đồng thời có quan hệ mật tiết với các môn học khác trong chương trìnhTHCS, chúng hỗ trợ lẫn nhau tạo nếp suy nghĩ làm việc sáng tạo khoa học pháthiện bồi dưỡng những mầm non mỹ thuật
1.2 PHÂN MÔN VẼ TRANH TRONG DẠY HỌC MỸ THUẬT Ở LỚP 6 1.2.1 Khái niệm vẽ tranh đề tài.
Tranh đề tài là loại tranh phản ánh cuộc sống phong phú, sinh động củathiên nhiên và con người Vẽ tranh đề tài là hình thức học tập sáng tác tranh vàtạo sự phát triển năng khiếu
1.2.2 Các yếu tố tạo hình trong vẽ tranh đề tài.
Người vẽ sử dụng đường nét, hình mảng, màu sắc để xây dựng một bứctranh, qua đó phản ánh những tâm tư tình cảm hoặc nhận thức của bản thânmình với thế giới xung quanh
1.2.2.1 Bố cục
Bố cục là cách sắp xếp các hình vẽ (người, cảnh vật) sao cho hợp lí cómảng chính, mảng phụ Mảng chính thường có vị trí quan trọng nhất trong tranh,thu hút sự chú ý của người xem Mảng hình phụ hỗ trợ và làm phong phú thêmcho bố cục, nội dung của tranh Vì vậy, bố cục có vai trò quan trọng nhất trongquá trình vẽ tranh đề tài Nếu không tìm được bố cục tốt thì mọi hình vẽ, màusắc dù tốt đến thế nào cũng sẽ không gây được hiệu quả thị giác cao
1.2.2.2 Hình vẽ.
Các hình vẽ trong tranh đề tài thường là người, cảnh vật Hình vẽ chínhlàm rõ nội dung tranh, hình vẽ phụ hỗ trợ cho hình ảnh chính Các hình vẽ phảisinh động hài hòa trong một tổng thể không gian nhất định, không rời rạc, khônglặp lại để tránh sự đơn điệu tẻ nhạt
Trang 81.2.2.3 Màu sắc
Màu sắc trong tranh cần phải hài hòa, thống nhất, có thể rực rỡ hoặc êmdịu tùy theo đề tài và cảm xúc của người vẽ Không nhất thiết phải vẽ màu nhưthực tế mà có thể vẽ theo cảm xúc của mỗi người
1.2.3 Chương trình
* Các bài vẽ tranh trong chương trình mỹ thuật 6 bao gồm:
- Cách vẽ tranh đề tài
- Vẽ tranh đề tài học tập
- Vẽ tranh đề tài bộ đội
- Vẽ tranh đề tài ngày tết và mùa xuân
- Vẽ tranh đề tài mẹ của em
- Vẽ tranh đề tài quê hương
* Các bài trên đều cho thấy cấu trúc đồng tâm của trương trình phân môn vẽtranh đều phải thông qua các bước:
a Tìm và chọn nội dung đề tài
b Tìm bố cục (phác mảng chính phụ)
c Hoàn chỉnh hình
d Vẽ màu
Vì vậy việc tìm bố cục theo nội dung chủ đề cho học sinh lớp 6 là nhiệm
vụ quan trọng trong việc dạy học phân môn Vẽ tranh không chỉ tại trường THCSCẩm Sơn mà còn quan trọng với tất cả các trường THCS
II THỰC TRẠNG VỀ NHẬN THỨC THẨM MĨ CỦA HỌC SINH LỚP 6 KHI HỌC PHÂN MÔN VẼ TRANH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CẨM SƠN.
2.2.1 Thuận lợi:
Trường THCS Cẩm Sơn là một trường chuẩn quốc gia giai đoạn I củahuyện Cẩm Thủy có bề dày học tập, được Ban giám hiệu nhà trường quan tâm,
vì vậy trường đã có một số trang thiết bị dạy học mĩ thuật (máy tính, máy chiếu,
hệ thống bảng phụ và kho đồ dùng trực quan ) Hầu hết HS đều yêu thích vàhào hứng với môn học.Tất cả các em đã hiểu được đây là môn học nghệ thuật và
Trang 9thấy rằng môn học bổ trợ tích cực cho các môn học khác nên các em đón nhậnviệc học một cách nhiệt tình và sôi nổi, trong các tiết dạy các em chăm chú lắngnghe hăng say làm bài, riêng phân môn vẽ tranh các em tỏ ra rất hứng thú cácbài vẽ điều có chất lượng không sao chép Vì vậy đa phần các phụ huynh rất coitrọng đầu tư thiết bị đồ dùng học tập cho các em
2.2.2 Khó khăn:
Bên cạnh những thuận lợi như trên thì dạy và học môn mỹ thuật ở trườngTHCS Cẩm Sơn vẫn còn gặp một số khó khăn, cơ sở vật chất còn hạn chếtrường chưa có phòng học dành riêng cho môn mỹ thuật, phòng học chật hẹp,Phương pháp dạy học đang còn nặng lý thuyết, chưa tạo hứng thú cho các em đểnâng cao chất lượng giảng dạy Đa số các em là người dân tộc thiểu số ít đượctiếp xúc với mĩ thuật nên cũng ảnh hưởng không ít tới nhận thức thẩm mĩ Mà
mĩ thuật lại là môm học giáo dục nhận thức cho các em về cái đẹp, vì vậy làmthế nào để giáo dục thẩm mĩ cho các em quả là một điều khó khăn Tất cả hạnchế này đòi hỏi tìm ra giải pháp mới làm sao phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh Bên cạnh đó một số phụ huynh chưa nhận thức được môn mỹ thuật làmột môn học bổ trợ cho các môn khác, họ xem nhẹ môn mỹ thuật, coi môn mỹthuật là môn phụ làm HS mất hứng thú trong học tập
III GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 6 TÌM BỐ CỤC THEO NỘI DUNG CHỦ ĐỀ QUA PHÂN MÔN VẼ TRANH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CẨM SƠN
3.1 Các giải pháp
3.1.1 Giải pháp từ hướng dẫn quan sát:
Là cách thức hướng dần HS quan sát đối tượng một cách khoa học đểmang lại hiệu quả cho công việc: vẽ, tả, kể lại nhằm cảm thụ đối tượng về vẻđẹp hình dáng, màu sắc Quan sát tổng thể trước để tìm hình dáng chung baoquát, kích thước lớn - chiều cao, chiều ngang Sau đó quan sát chi tiết sau đểhiểu vị trí và tỉ lệ các bộ phận của đối tượng, màu sắc, đậm nhạt của đối tườngcần miêu tả Dùng phương pháp này trong phân môn vẽ tranh, GV cần hướng
Trang 10dẫn HS quan sát tranh mẫu và các bước thực hành để rút kinh nghiệm cho bài vẽcủa mình.
Ví dụ: thông qua việc ngắm nhìn tranh , tìm hiểu đối tượng để phân tích,
so sánh Giáo viên hỏi học sinh:
? Các bức tranh trên vẽ về nội dung gì
? Hình ảnh chính trong tranh là gì
? Màu sắc trong tranh như thế nào
Đi học dưới mưa – Sáp màu (2020),
Phạm Kim Chi - Lớp 6A- THCS Cẩm Sơn
Vệ sinh đường phố -Sáp màu (2020),
Trịnh Yến Nhi – Lớp 6A- TTHCS Cẩm Sơn
Phương pháp này giúp học sinh quan sát phân tích nhận xét các tư liệutham khảo cho bài học như tranh ảnh từ sách báo, tác phẩm nghệ thuật của hoạ
sĩ hoặc bài vẽ của học sinh các năm trước Từ đó học sinh hiểu được cách thựchành và có thể đánh giá kết quả của bài học của bản thân và các bạn
3.1.2 Giải pháp từ hướng dẫn trực quan.
Phương pháp trực quan: Trực là thẳng, trực diện, quan là nhìn, là thấy, làxem Trực quan có nghĩa là dùng các hình vẽ, biểu bảng, ảnh tranh, mô hình
để mô tả nội dung cho rõ ràng, dễ hiểu hơn Với phân môn vẽ tranh, HS đượctrực tiếp quan sát các ảnh tranh của họa sĩ và các bạn cùng lứa khóa trước đểcảm nhận cái đẹp
GV nên treo đồ dùng trực quan trên bảng, trên tường hoặc cầm tay, sắpxếp theo các hình ảnh có màu sắc, nóng lạnh, đậm nhạt Có hình ảnh treo để suốtgiờ dạy Ngược lại có hình ảnh cất ngay sau khi giới thiệu từng nội dung Lời
Trang 11hướng dẫn, giải thích câu hỏi gợi ý quan sát, nhận xét của giáo viên cần ngắngọn, sát với các hình ảnh Tránh xếp các hình ảnh cùng màu, cùng đậm nhạt
Dạy mĩ thuật chủ yếu là bằng đồ dùng dạy học Dạy trên những gì họcsinh nhìn thấy Vì vậy khi dạy học môn vẽ tranh giáo viên cần phải lựa chọn đồdùng dạy học rõ nội dung, để học sinh dễ quan sát
Dạy học bằng đồ dùng dạy học giúp học sinh lĩnh hội tri thức nhanh, nhớlâu và hứng thú hơn
* Để sử dụng đồ dùng dạy học trong phân môn vẽ tranh giáo viên cầnphải chú ý:
+ Lựa chọn ĐDDH phù hợp với nội dung
+ Đồ dùng trực quan phải đảm bảo tính khoa học, thẩm mĩ, đa dạngphong phú, hấp dẫn
+ Trình bày theo trình tự bài giảng để học sinh theo dõi từng phần của nộidung
+ Sau khi giới thiệu đồ dùng dạy học theo từng nội dung, giáo viên phảicất đi để học sinh tập trung vào nội dung khác Cuối cùng trình bày tổng thể đểchốt lại nội dung tổng quát của bài dạy
+ Cần phải chú ý tới vị trí trình bày đồ dùng dạy học
VD: Tiết 33,34mĩ thuật 6: Vẽ tranh: Vẽ tranh đề tài Quê hương
Thăm mẹ Việt Nam anh hùng – Sáp màu, (2020),
Trần Tuấn Anh – Lớp 6A- THCS Cẩm Sơn
Chọi gà - Sáp màu (2021)
Hà Thị Diệu Linh – Lớp 6B- THCS Cẩm Sơn
Trang 12
Cô giáo em –
Màu nước (2021), Trần Tuấn Anh – Lớp 6A- THCS Cẩm Sơn
-Học sinhnắm bắtđược đặcđiểm đề tài,
ôn lại kiếnthức vẽ tranh theo đề tài
- Học sinh linh hoạt trong việc nhận xét và sử dụng hình tượng Hoàn
thiện kỹ năng bố cục tranh, sử dụng màu sắc có tình cảm, phù hợp với chủ đề
- Học sinh yêu thích môn học, yêu thiên nhiên, rèn luyện thói quan quan
sát, khám phá thiên nhiên, hình thành phong cách làm việc khoa học, lôgích.Ngoài ra giáo viên cần có kế hoạch sưu tầm bài vẽ của học sinh để làm tư liệugiảng dạy Sau khi có tư liệu, cần phân loại từng bài dạy sao cho sát đối tượng,đúng với nội dung yêu cầu của từng bài dạy Chính những bài vẽ của học sinhmới là là minh chứng sinh động cho bài dạy, bởi chúng sát nội dung, yêu cầu bàihọc, phù hợp với khả năng học sinh, vì vậy có tác dụng khích lệ động viên các
em học tập
3.1.3 Giải pháp từ câu hỏi vấn đáp:
Phương pháp vấn đáp là phương pháp dạy học trong đó giáo viên đưa ramột loạt các câu hỏi ở mức độ khác nhau dưới nhiều dạng rồi tổ chức điều khiểnviệc trả lời của học sinh nhằm thực hiện mục đích: gợi mở, làm sáng tỏ vấn đềmới, những vấn đề phức tạp, rút ra những tri thức mới, từ những tri thức và kinhnghiệm đã có kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
Trong quá trình dạy học để tích cực hóa hoạt động nhận thức và sử dụngkinh nghiệm đã có của người học giáo viên thường sử dụng hệ thống các câu
Trang 13hỏi Cũng nhiều khi hiểu sâu sắc hơn, sử dụng phương pháp đàm thoại để tiếnhành dạy học
Với phân môn vẽ tranh, GV sử dụng hệ thống câu hỏi để thực hiện traođổi, gợi mở cho HS về nội dung nhằm khai thác một nội dung,một vấn đề nào
đó của bài học Tạo điều kiện cho HS bộc lộ những hiểu biết về đối tượng Suynghĩ, tìm tòi và giải quyết được bài tập nâng cao chất lượng bài vẽ bằng khảnăng của mình Một số GV còn hạn chế trong phương pháp này như: Sử dụngcâu hỏi quá đơn giản, công thức hoặc không rõ ràng gây ức chế cho học sinh,giảm tính hấp dẫn Học sinh còn e ngại sự góp ý gợi mở vì sợ phải sửa chữa bài
vẽ hoặc còn tâm lí ỷ lại chờ G/v mới pháp biểu ý kiến
Ví dụ, GV nên hỏi HS:
- Ý tưởng của bức tranh của em là gì?
- Em dự định chọn hình ảnh gì tiêu biểu để nói lên nội dung đề tài địnhvẽ?
- Em sẽ tìm bố cục cân đối hay tự do, theo nhịp điệu gì?
- Dùng những màu sắc gì?
3.1.4 Giải pháp từ hướng dẫn gợi mở.
Có hiệu quả cao khi sử dụng trong dạy học phân môn vẽ tranh Giáo viêndùng lời nhận xét, câu hỏi gợi mở để học sinh nhận xét, suy nghĩ, so sánh đốichiếu và tự điều chỉnh, sửa chữa bài vẽ của mình Phương pháp này rất phù hợpvới việc hướng dẫn học sinh làm bài tập, vì nó phát huy được khả năng độc lậpsuy nghĩ, tìm tòi, tính tích cực học tập của mọi học sinh Sử dụng phương phápgợi mở giáo viên tạo điều kiện cho học sinh tự suy nghĩ, tự tìm hiểu để tìm đếnkiến thức bài học
Ở giải pháp này, GV đưa thêm các mẹo hay và độc đạo, hấp dẫn ngoàikiến thức của sách giáo khoa, từ kinh nghiệm thực hành của cô, nhằm giúp HS
có thêm kiến thức kỹ năng thực hành
3.1.5 Giải pháp từ cách nêu vấn đề
Đây cũng là một trong những phương pháp dạy học theo phương pháptích cực Giáo viên hoặc học sinh đưa ra một vấn đề chung cho các nhóm hoặc