Đổi mới cách dạy bài ôn tập truyện kí việt nam trong chương trình ngữ văn 8 học kì 1

1, MỞ ĐẦU1,1, Lí do chọn đề tài Công văn số 5358/BGDĐT- GDTrH ngày 12 tháng 8 năm 2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã khẳng định mỗi giáo viên khi thực hiện hoạt động dạy học cần: “… chủ

1, MỞ ĐẦU

1,1, Lí do chọn đề tài

Công văn số 5358/BGDĐT- GDTrH ngày 12 tháng 8 năm 2011 của Bộ Giáo

dục và Đào tạo đã khẳng định mỗi giáo viên khi thực hiện hoạt động dạy học cần:

“… chủ động thiết kế bài giảng khoa học, sắp xếp hợp lí hoạt động của giáo viên

và học sinh; khắc phục lối dạy học thuần túy đọc- chép; chú trọng tổ chức cho học sinh làm việc cá nhân và theo nhóm hợp lí (…) phát huy tính tích cực, hứng thú trong học tập của học sinh và vai trò chủ đạo của giáo viên trong tổ chức dạy học (…) Chú trọng việc dạy học thực hành trong giờ chính khóa; bảo đảm cân đối giữa việc truyền tải kiến thức và rèn luyện kĩ năng cho học sinh” Phương pháp

dạy học tích cực không phải là một phương pháp dạy học cụ thể, chuyên biệt nào

đó, cũng không phải là sự phủ nhận các phương pháp dạy học truyền thống mà là muốn nhấn mạnh một định hướng khai thác mặt tích cực của phương pháp dạy học hiện có kết hợp với lối tư duy mới Những phương pháp thuyết trình, đàm thoại vẫn rất cần thiết trong quá trình dạy học Điều cốt yếu là phải lựa chọn, vận dụng các phương pháp sao cho phù hợp với nội dung bài dạy và đặc biệt là phù hợp với đối tượng học sinh, trong đó cần chú ý vận dụng kiến thức liên môn nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức và phát triển tư duy, hình thành cho các em khả năng độc lập, năng động, sáng tạo trong việc tiếp thu và xử lí thông tin, tạo cho các em cơ hội làm quen với việc giải quyết những công việc cụ thể trong đời sống

Trong sự phát triển của giáo dục, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học luôn được đặt ra và được ý thức như một yêu cầu tự nhiên, một động lực của sự phát triển, một yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo con người Trong chương trình Ngữ văn THCS tích hợp, phân môn Văn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết; cung cấp các tri thức đọc – hiểu văn bản Bản thân hoạt động đọc – hiểu văn bản cung cấp tri thức cho việc tạo lập các văn bản mới trong phân môn Tập làm văn Chính vì vậy nên phần văn bản góp phần tạo nên thành quả ở phân môn Tập làm văn

Tuy nhiên, trong thực tế dạy và học các kiểu bài ôn tập, giáo viên thì chưa tìm ra

được phương pháp tối ưu để giúp học sinh học tập tích cực Tiết 38 “Ôn tập

truyện kí Việt Nam” trong chương trình Ngữ văn 8 là một ví dụ Trong bài này, cả

người dạy và người học đều gặp phải những khó khăn nhất định Về phía học sinh,

bộ môn này nói chung chưa được học sinh quan tâm đúng mức, các em chỉ chú trọng các môn như: Toán, Lí, Hóa… Hơn nữa, khả năng khái quát, hệ thống kiến thức của học sinh trong tiết ôn tập còn hạn chế - đa số chỉ dừng lại ở việc liệt kê kiến thức Tâm lí chờ để chép chứ không tích cực tư duy sáng tạo Chính vì thế, việc tổ chức cho học sinh học tập sôi nổi, nắm bài hiệu quả ở tiết học này là rất khó Mặt khác, trong tổ chức giờ dạy học đối với tiết này, giáo viên chưa có nhiều lựa chọn về phương tiện, hình ảnh để có thể dạy học trực quan sinh động Nội dung kiến thức khá dàn trải cùng với lượng thời gian phân phối, nội dung kiến thức khô khan cũng khiến cho giờ học dễ đi vào sáo mòn, nhàm chán

Xuất phát từ những nội dung trên, trong chương trình giảng dạy ở trường THCS, bằng kinh nghiệm và khả năng của mình, trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm

này, tôi mạnh dạn đề xuất và chia sẻ kinh nghiệm: “ Đổi mới cách dạy bài “Ôn tập truyện kí Việt Nam” trong sách Ngữ văn 8, kì 1”

1,2, Mục đích nghiên cứu

Sáng kiến kinh nghiệm này tập trung nghiên cứu để đạt những mục đích cụ thể sau:

- Gợi ý một cách làm, giải pháp thích hợp để giúp công việc dạy học có hướng đi mới mẻ hơn

- Đổi mới cách dạy một bài ôn tập trong chương trình để đạt hiệu quả cao trong quá trình daỵ học

- Nghiên cứu và thực hiện nội dung sáng kiến để tự bản thân rút kinh nghiệm, tích lũy kĩ năng nghiệp vụ để ngày càng đóng góp được nhiều hơn vào sự nghiệp của ngành

- Đóng góp một tiếng nói, trao đổi một kinh nghiệm của cá nhân cùng với các đồng nghiệp để được chia sẻ, góp ý trong công việc

1,3, Đối tượng nghiên cứu

Liên quan đến nội dung đề tài đã lựa chọn, sáng kiến kinh nghiệm hướng đến những đối tượng sau:

- Học sinh khối lớp 8, trường THCS Quý Lộc

- Môn Ngữ văn 8 THCS (1 bài trong chương trình học kì I)

1,4, Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành bản sáng kiến kinh nghiệm, tôi sử dụng những phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết (thực hiện khi nghiên cứu về các hướng dẫn của ngành về hướng dẫn công tác viết sáng kiến kinh nghiệm và nghiên cứu khoa học)

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin (sử dụng chủ yếu khi khảo sát, thu thập thông tin về học sinh để có căn cứ tìm giải pháp, khai thác thích hợp khi dạy học môn Ngữ văn 8 tại trường THCS Quý Lộc)

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu (thực hiện trước, trong và sau khi thực nghiệm sáng kiến kinh nghiệm Từ đó có cơ sở để vận dụng hoặc điều chỉnh nội dung sáng kiến một cách phù hợp)

2, NỘI DUNG SÁNG KIẾN

2,1, Cơ sở lí luận

Lao động hăng say, tích cực luôn đưa chúng ta đến những sáng tạo bất ngờ- dù những phát minh từ những sáng tạo ấy có thể là rất nhỏ Theo định hướng chung, việc đổi mới phương pháp dạy học mà Nghị Quyết Trung Ương 2 (khóa VIII) nêu rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào trong quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh” Tiết ôn tập là người dạy và người học sẽ hệ thống hóa kiến thức trọng tâm trong mỗi chủ đề, chương, phần học ở từng giữa kì, cuối kì trong một năm Vì vậy giữa giáo viên và học sinh cần có sự phối kết hợp một cách nhịp nhàng thì giờ ôn tập sẽ có hiệu quả cao

- Qua thực tế giảng dạy, dự giờ đồng nghiệp một số tiết ôn tập, tôi thấy còn

có sự lúng túng , học sinh phần lớn bị thụ động trong khâu chuẩn bị bài, tiết học rất sơ sài nên không phát huy được yêu cầu và hiệu quả của tiết học này

2,2, Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

2,2,1, Thực trạng

a) Về phía giáo viên:

Trong thực tế, giáo viên đôi khi chưa ý thức được sâu sắc vai trò của giờ ôn tập với ý nghĩa cần và vốn có của nó Nhiều giờ ôn tập chưa đạt hiệu quả về nhiều mặt cả về chuyên môn, về qui trình, về tâm lí …

- Nguyên nhân trước hết là do giáo viên chưa tích cực tìm giải pháp nâng cao chất lượng giờ học, quá nặng nề đến việc trang bị kiến thức mà không thấy kiến thức ấy phải được tổ chức thế nào để giúp học sinh tiếp nhận một cách hứng

thú

- Nhiều khi chúng ta không coi ôn tập là một tiết học thực sự nên việc thực hiện các qui trình vẫn còn nhiều hạn chế thậm chí là không có một qui trình mang tính khoa học và sư phạm

- Giáo viên còn lúng túng trong việc xác định phương pháp dạy bài ôn tập phù hợp Những câu hỏi đưa ra miễn cưỡng, gượng ép, chưa tiếp nối uyển chuyển giữa các phần kiến thức Như thế, rõ ràng giáo viên chưa xác định đúng bản chất của đổi mới phương pháp, tâm lý sợ học sinh không biết nên phải nói hết, khả năng linh hoạt trong giờ dạy còn hạn chế

b) Về phía học sinh:

- Do đời sống còn nhiều khó khăn, một bộ phận học sinh chưa được gia đình quan tâm đến việc học ở nhà nên ít có thời gian để đọc các tài liệu tham khảo, mở rộng hiểu biết

- Nhà trường lại chưa đủ cơ sở vật chất để phục vụ cho việc học nên các em không có đủ tài liệu tham khảo Vì vậy chỉ có thể nắm bắt kiến thức ở trong sách giáo khoa một cách chung chung Thêm vào đó, nhiều em học sinh chưa chú ý đến việc học, ý thức chưa cao, về nhà không làm bài tập nên khi làm bài các em thường vụng về, lúng túng

- Phương pháp học tập của các em chưa phù hợp; đồng thời, các em chưa bị lôi cuốn bởi những cách làm mới, những phương pháp mới để có thể tự khơi gợi hứng thú, phát huy những năng lực còn tiềm ẩn trong quá trình học tập của mình Tâm lí nặng nề từ những giờ học mà các em không cảm thấy cuốn hút đã dần dần khiến các em xa rời, đánh mất dần niềm đam mê vốn đã có hoặc mới nhen nhúm của mình Ngại học Văn, chán học Văn là điều không ai mong muốn nhưng đó là một thực tế đáng buồn mà hiện nay chúng ta buộc phải đối diện

2,2,2, Kết quả của thực trạng

Khi tr c ti p d y h c l p 8A v 8B Trực tiếp dạy học lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ếp dạy học lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ạy học lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ọc lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- à 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ường THCS Qúy Lộc năm học 2019-ng THCS Qúy L c n m h c 2019-ộc năm học 2019- ăm học 2019- ọc lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học

2019-2020 Sau khi d y xong ti t ạy học lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ếp dạy học lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- Ôn t p truy n kí Vi t Nam “Ôn tập truyện kí Việt Nam” ập truyện kí Việt Nam” ện kí Việt Nam” ện kí Việt Nam” ”, tôi ti n h nh kh o sátếp dạy học lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- à 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ảo sát

b ng b i ki m tra 1 ti t v theo dõi qua i u tra, ánh giá; ch t là 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- ếp dạy học lớp 8A và 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- à 8B Trường THCS Qúy Lộc năm học 2019- điều tra, đánh giá; chất lượng như sau: ều tra, đánh giá; chất lượng như sau: điều tra, đánh giá; chất lượng như sau: ất lượng như sau: ượng như sau:ng nh sau:ư

Lớp Sĩ số

Mức độ nắm kiến thức

Tổng 72 3 4,1% 17 23,6% 35 48,6% 17 23,7%

Từ kết quả khảo sát trên tôi thật sự lo lắng đến chất lượng bộ môn mà mình trực tiếp giảng dạy và quyết định phải lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao chất lượng bộ môn mà mình đảm nhận và điều quan trọng là phải tìm biện pháp giúp học sinh nắm và làm tốt bài ôn tập Ở đây, tôi nhấn mạnh đến vấn

đề rất cụ thể: “Đổi mới cách dạy bài “Ôn tập truyện kí Việt Nam” trong sách Ngữ

văn 8, kì 1”

2,3, Các sáng kiến kinh nghiệm, giải pháp thực hiện

Xuất phát từ thực trạng và yêu cầu về đổi mới phương pháp để chất lượng dạy và học Ngữ văn được nâng lên, tôi đã mạnh dạn vận dụng cách làm mới để

dạy học hiệu quả tiết 38 “Ôn tập truyện kí Việt Nam” trong chương trình Ngữ văn

8 với các giải pháp sau:

1 Lựa chọn phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực phù hợp với đặc trưng tiết ôn tập.

2 Cách thức tổ chức các hoạt động giờ ôn tập.

3 Đánh giá kết quả học tập của học sinh bằng bài kiểm tra ngắn để so sánh, đối chiếu.

2,4, Các biện pháp tổ chức thực hiện

2,4,1, Lựa chọn phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực phù hợp với đặc trưng tiết ôn tập

Khi soạn giảng dạng tiết 38 - Ôn tập truyện kí Việt Nam (Ngữ văn 8 – Kì 1),

để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong việc hệ thống hoá kiến thức

đã học và áp dụng kiến thức vào bài tập thực hành, bản thân tôi luôn xác định bài

ôn tập gồm 2 phần: Hệ thống kiến thức cơ bản và rèn kĩ năng Từ đó xây dựng phương pháp ôn tập với hệ thống câu hỏi đa dạng giúp học sinh hệ thống kiến thức nhanh cho phần lý thuyết, đưa nhiều trò chơi kiến thức vào phần bài tập áp dụng

Cụ thể như sau:

- Nếu lớp có nhiều đối tượng học sinh khá - giỏi, ngoài việc yêu cầu học sinh chuẩn bị theo SGK, vở bài tập như các đối tượng học sinh khác, trong giáo án cần

có dạng câu hỏi nâng cao hơn, đi sâu vào dạng câu hỏi tư duy nhằm phát huy năng lực sáng tạo của học sinh (câu hỏi so sánh, khái quát, tổng hợp, liên hệ minh hoạ

…) Đồng thời phần luyện tập chú ý dạng bài tập từ phát hiện đến hiểu, vận dụng, suy luận, thực hành tổng hợp …Thông qua tiết ôn tập có thể mở rộng thêm nội dung khác nhằm đào sâu hơn kiến thức đáp ứng với tầm hiểu biết của học sinh giỏi

- Nếu đối tượng lớp có học sinh yếu nhiều chúng ta chỉ yêu cầu học sinh thống kê kiến thức theo bảng thống kê hoặc có thể phát phiếu học tập trước để yêu cầu học sinh chuẩn bị… Tuy nhiên vẫn có những câu hỏi tư duy nhằm giúp một số học sinh trung bình - khá của lớp phát huy sáng tạo Về phần bài tập chúng ta nên chọn dạng bài tập có trong SGK, chú ý cho học sinh vận dụng kiến thức từ thấp đến cao phù hợp với trình độ của học sinh lớp đó

- Nếu đối tượng học sinh của lớp có cả giỏi - khá và yếu - kém thì việc giảng dạy tiết ôn tập phát huy tính tích cực chủ động của học sinh không dễ dàng Bởi nếu giáo viên khái quát hoá, hệ thống hoá kiến thức nhanh theo sự hiểu biết của đối tượng khá - giỏi thì đối tượng yếu - kém chưa kịp nhớ, chưa kịp hình dung về nội dung kiến thức và ngược lại Với đối tượng này, tôi xây dựng phương pháp sau :

+ Trước hết, vào đầu tiết tôi kiểm tra kỹ việc chuẩn bị bài nhất là đối tượng học sinh trung bình - yếu kém

+ Đến khâu hệ thống kiến thức ôn tập, tôi gọi học sinh trung bình - yếu nêu phần chuẩn bị của mình, học sinh khá - giỏi lắng nghe và nhận xét bổ sung những

gì mà bạn còn thiếu sót

+ Những dạng câu hỏi tư duy, suy luận, tôi vẫn gọi đối tượng yếu - kém nói trước, đối tượng giỏi khá trình bày sau Sau đó chốt lại vấn đề, nhắc chậm cho học sinh yếu dễ hình dung

+ Trong phần luyện tập thực hành, tôi cho học sinh thảo luận nhóm Học sinh khá giỏi sẽ chỉnh sửa một bước ở nhóm cho học sinh yếu kém Tôi cho học sinh làm bài tập tuỳ theo trình độ của từng nhóm đối tượng Với dạng bài tổng hợp, tôi gọi học sinh giỏi làm; sau đó chốt lại và gọi học sinh yếu nhắc lại các bước tiến hành

Như thế, phần ôn tập nội dung kiến thức không bị mất thời gian nhưng vẫn đảm bảo sự hứng thú, không khí học tập vẫn được đồng bộ và sôi nổi Phần bài tập

sẽ giải quyết được trọn vẹn theo yêu cầu SGK và định hướng của giáo viên

2,4,2, Cách thức tổ chức giờ ôn tập

a Hoạt động khởi động:

Tôi sẽ cho học sinh khởi động bằng hình ảnh minh họa hoặc bằng trò chơi nhanh để tái hiện lại kiến thức bài ôn tập

Ví dụ:

Trong tiết 38 “Ôn tập truyện kí Việt Nam” lớp 8, tôi cho học sinh nhìn chân

dung để đoán tên tác giả, đoạn trích

Với những hình ảnh trực quan, học sinh sẽ bị hấp dẫn và tập trung được năng lực, trí tuệ để tư duy giải quyết vấn đề mà giáo viên đặt ra Cùng với hệ thống câu hỏi phù hợp, học sinh sẽ chủ động để khai thác và đón nhận tri thức, dù cho đó

là những kiến thức tái hiện Học sinh có thể liên hệ và khắc sâu nhanh mối quan hệ giữa tác giả và tác phẩm thông qua hình ảnh và câu hỏi

Củng cố kiến thức về truyện ngắn “Tôi đi học” và nhà văn Thanh Tịnh

TÁC PHẨM VIẾT NĂM 1941,

ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ LÀ

“BÀNG BẠC CHẤT THƠ”?

(Đáp án: “Tôi đi học”)

Củng cố kiến thức về Nguyên Hồng và tư tưởng sáng tác chủ đạo

TÁC GIẢ ĐƯỢC XEM LÀ

“NHÀ VĂN CỦA PHỤ NỮ

VÀ NHI ĐỒNG”?

(Đáp án: Nguyên Hồng)

Củng cố kiến thức về Ngô Tất Tố và giá trị đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”

NHÀ VĂN NÀO ĐƯỢC NGUYỄN

TUÂN NHẬN XÉT LÀ “XUI NGƯỜI

NÔNG DÂN NỔI LOẠN”?

(Đáp án: Ngô Tất Tố)

Củng cố kiến thức về Nam Cao và truyện ngắn “Lão Hạc”

TÊN NHÀ VĂN HIỆN THỰC PHÊ

PHÁN ÔNG SINH NĂM 1917, MẤT

NĂM 1951?

(Đáp án: Nam Cao)

Củng cố về truyện ngắn “Lão Hạc” và số phận nhân vật

NHÂN VẬT ĐÃ CHỌN CÁI CHẾT

NHƯ MỘT SỰ

TỰ GIẢI THOÁT MÌNH?

(Đáp án: Lão Hạc)

b Hoạt động hệ thống hóa kiến thức ôn tập:

Sau khi khởi động các em sẽ thực hiện bảng hệ thống hóa kiến thức Tôi có thể dùng một trong các phương pháp sau để hệ thống kiến thức:

- Dựa vào phiếu học tập hoặc bảng hệ thống kiến thức mà học sinh đã chuẩn

bị sẵn Tôi đặt những câu hỏi khái quát có tính chất hệ thống từng mục, các kiến thức cùng loại Sau đó cũng trong phần này giáo viên phải đặt những câu hỏi tư duy để phát huy sáng tạo của học sinh

Ví dụ: Thống kê những văn bản truyện kí Việt Nam đã học ở lớp 8:

Tên

văn bản

-tác giả

Thể loại PTBĐ Nội dung chủ yếu Đặc sắc nghệ thuật

Tôi đi học

(1941)

ThanhTịnh

(1911-1988)

Truyện ngắn

Tự sự xen miêu tả

và biểu cảm

Những kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò trong buổi tựu trường đầu tiên

Diễn tả bằng dòng cảm nghĩ với những rung động thiết tha, ngòi bút giàu chất thơ

Trong lòng

mẹ

(Những

ngày thơ ấu

- 1940)

Nguyên

Hồng

(1918-1982)

Hồi ký (Trích)

Tự sự (xen trữ tình)

- Nỗi cay đắng, tủi cực khi mồ côi cha

và phải sống xa mẹ của chú bé Hồng

- Thể hiện tình yêu thương và những khát khao cháy bỏng của nhà văn đối với người mẹ bất hạnh

- Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện rất đặc sắc, điển hình

- Nghệ thuật miêu

tả tâm lí nhân vật rất ấn tượng và giàu sức gợi cảm

- Lời văn chân thực

Tức nước vỡ

bờ (Tắt đèn

-1939)

Ngô Tất Tố

Tiểu thuyết (Trích)

Tự sự - Vạch trần bộ mặt

tàn ác bất nhân của chế độ thực dân nửa phong kiến, tố cáo

- Ngòi bút hiện thực khoẻ khoắn, giàu tinh thần lạc quan

(1893 –

1954)

chính sách thuế khoá vô nhân đạo

- Ca ngợi phẩm chất cao quý và sức mạnh quật khởi, tiềm năng mạnh mẽ của chị Dậu, cũng là của người phụ nữ Việt Nam trước CM

- Xây dựng tình huống truyện bất ngờ có cao trào và giải pháp hợp lý

- Xây dựng, miêu

tả nhân vật chủ yếu qua ngôn ngữ và hành động trong thế tương phản với các nhân vật khác

Lão Hạc

(Lão Hạc

-1943)

Nam Cao

(1915 –

1951)

Truyện ngắn (Trích)

Tự sự (xen trữ tình)

- Số phận đau thương và phẩm chất cao quý của người nông dân cùng khổ trong XHVN trước CM T8

- Thái độ trân trọng của tác giả đối với

họ

- Tài năng khắc hoạ nhân vật rất cụ thể, sống động, đặc biệt là miêu tả và phân tích diễn biến tâm lý của nhân vật

- Cách kể chuyện mới mẻ, linh hoạt,

kể và miêu tả ng-ười chân thực đậm chất nông thôn: triết lý nhưng giản

dị, tự nhiên

Sau khi học sinh đã hệ thống hoá, so sánh các kiến thức lý thuyết, tôi sử dụng máy chiếu có bảng hệ thống kiến thức nhằm chốt lại 1 lần nữa trước khi chuyển sang phần luyện tập Tôi chỉ cần ghi bảng: Tên bài ôn tập, các đề mục cần

ôn tập và các ý chính phần bài tập Để tiết kiệm thời gian tôi photo cho mỗi học sinh một bảng hệ thống hoá kiến thức theo yêu cầu nội dung ôn tập, học sinh lưu vào vở

* So sánh đối chiếu: Học sinh sẽ nhìn vào bảng hệ thống kiến thức để so sánh kiến thức cùng loại về điểm giống nhau và khác nhau về thể loại, về phương thức biểu đạt, về đề tài…

Ví dụ: So sánh sự giống nhau và khác nhau giữa các văn bản truyện kí?

- Giống nhau:

+ Về thể loại: Văn bản tự sự, là truyện kí hiện đại

+ Thời gian ra đời: Trước cách mạng, trong giai đoạn 1930 – 1945

+ Đề tài, chủ đề: Đều viết về con người và đời sống xã hội đương thời; đều

đi sâu miêu tả số phận những con người cực khổ, bị vùi dập

+ Giá trị tư tưởng:

Đều có lối viết chân thực, gần gũi đời sống, rất sinh động (bút pháp hiện thực); chan chứa tinh thần nhân đạo: yêu thương trân trọng những tình cảm, phẩm chất đẹp đẽ, cao quý của con người, tố cáo những gì tàn ác, xấu xa (giá trị nhân đạo)

- Khác nhau:

Tên tác

phẩm

Trong lòng mẹ

(Nguyên Hồng)

Tức nước vỡ bờ

(Ngô Tất Tố)

Lão Hạc

(Nam Cao)

tác giả

Thể loại -

Phương

thức

biểu đạt

Hồi ký ( tự sự – trữ tình)

Tiểu thuyết (tự sự)

Truyện ngắn (tự sự xen trữ tình)

Đề tài, chủ

đề

cụ thể

Tình cảnh khốn khổ của đứa trẻ mồ côi

Người nông dân cùng khổ bị dồn nén, áp bức đã vùng lên

Ông lão nông dân đau khổ tự tử để giải thoát mình

Nội dung

chủ yếu

Tình cảnh khốn khổ của đứa trẻ mồ côi

Phê phán chế độ tàn ác, bất nhân và

ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng của người phụ

nữ nông thôn

Số phận bi thảm của người nông dân

cùng khổ và phẩm chất cao đẹp

Đặc sắc

nghệ thuật

Lời văn chân thực, tình huống truyện đặc sắc, miêu tả tâm lý nhân vật rất ấn tượng

Khắc hoạ nhân vật

và miêu tả hiện thực một cách sinh động, chân thực

Nhân vật có chiều sâu tâm lí, cách kể chuyện tự nhiên, linh hoạt, vừa chân thực vừa đậm chất trữ tình và triết lý

c.Hoạt động luyện tập

- Phần luyện tập tôi sử dụng đan xen các hình thức, phương pháp linh hoạt nhằm tạo không khí lớp học sôi nổi và tạo cho học sinh sự hứng thú, tích cực làm bài Như vậy sẽ giúp học sinh lĩnh hội kiến thức nhanh hơn, khắc sâu, nhớ lâu

- Một số hình thức luyện tập :

+ Tạo nhóm thi “nhóm nào nhanh hơn ”

+ Thảo luận và lập bảng nhóm sau đó gắn lên bảng để cả lớp nhận xét, bổ sung

+ Trò chơi điền ô chữ

Ví dụ: Khi dạy bài Ôn tập truyện kí Việt Nam lớp 8, để tạo không khí sôi

nổi, gây hứng thú và phát huy tính tích cực chủ động cho học sinh, tôi cho các em chơi trò chơi ô chữ

Hàng ngang 1 (6 chữ cái): Tên tiểu thuyết nổi tiếng của nhà văn Ngô Tất Tố?

Hàng ngang 2 (11 chữ cái): Tên đoạn trích trích từ hồi kí “Những ngày thơ ấu”? Hàng ngang 3 (9 chữ cái): Điền từ còn thiếu vào chỗ trống “Hằng năm, cứ vào

cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, long tôi lại nao nức những kỉ niệm mơn man của buổi (……… )”?

Hàng ngang 4 (6 chữ cái): Cai lệ, người nhà lí trưởng được gọi là gì của chính

quyền thực dân phong kiến?

Hàng ngang 5 (10 chữ cái): “Tôi đi học” thuộc thể loại này?

Hàng ngang 6 (7 chữ cái): Tên nhân vật đại diện cho tầng lớp trí thức nghèo trong

xã hội cũ trong truyện “Lão Hạc”?