Tuy nhiên, các em lại quen với lối sống vật chất được sự quan tâm, bao bọc sát sao của bố mẹ, của thầy cô mà trở nên thụ động đối với cuộc sống xung quanh,kĩ năng sống của các em có nhiề
Trang 1MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3
2.3 Các giải pháp đã sử dụng khi tiến hành đổi mới dạy học phần truyện ngụ ngôn 4
2.3.1 Quy trình chuẩn bị bài: 5
2.3.2 Soạn bài: 5
2.3.3 Thiết kế một hệ thống phương pháp tích hợp để tổ chức dạy trên lớp: .8
2.3.4 Hướng dẫn học sinh học tập: 9
2.3.5 Minh họa bằng một bài soạn cụ thể: 9
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm: 16
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 17 3.1.Kết luận
3.2 Kiến nghị
* Tài liệu tham khảo
*Phụ lục
Trang 2DẠY THỂ LOẠI TRUYỆN NGỤ NGÔN GẮN VỚI VIỆC RÈN LUYỆN NHÂN CÁCH CHO HS TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 6 Ở
TRƯỜNG THCS LÊ QÚY ĐÔN.
1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Xã hội ngày càng phát triển đi lên, điều kiện vật chất thay đổi và phát triển hơn rất nhiều.Thế hệ trẻ ngày nay có rất nhiều điều kiện để phát triển bản thân về mọi mặt Tuy nhiên, các em lại quen với lối sống vật chất được sự quan tâm, bao bọc sát sao của bố mẹ, của thầy cô mà trở nên thụ động đối với cuộc sống xung quanh,kĩ năng sống của các em có nhiều hạn chế.Vậy trong nhà trường cần dạy học văn như thế nào để không những phát huy được vai trò, tác dụng của văn học mà còn nâng cao được chất lượng giáo dục nhân cách, đạo đức và kĩ năng sống cho học sinh Có hai vấn đề được đặt ra là:
Thực trạng giáo dục hiện nay nhiều khi đã xa rời bản chất của việc dạy học: nặng nề truyền thụ kiến thức đơn thuần, thầy cô giáo nghĩ hộ, áp đặt với học sinh nhiều quá mà chưa thực sự dạy cho học sinh biết học, và đặc biệt vận dụng những điều đã học vào cuộc sống - một quá trình kiến tạo của tư duy.Cùng với đó đôi khi giáo viên khi lên lớp còn mang nặng việc truyền thụ kiến thức cho học sinh mà quên việc rèn luyện nhân cách, đạo đức và lối sống cho các em
Trong khi đó thế hệ trẻ ngày nay có những cách nghĩ, góc nhìn cảm thụ văn chương rất kỳ lạ Yêu cầu của các em đối với môn văn học cũng khác so với trước: Văn học phải là một môn học hấp dẫn và có tác dụng thiết thực cho bản thân tuổi trẻ các em như: Qua việc học những tác phẩm văn chương các em được lĩnh hội tri thức mới; được nâng cao về tư tưởng, tình cảm; được rèn luyện
và phát huy năng lực, tư duy; được rèn rũa thêm về mặt nhân cách đây chính
là một sự trỗi dậy của ý thức độc lập trong tư duy tuổi trẻ
Trước tình hình thực tế trên, việc đổi mới dạy học môn ngữ văn trong trường trung học cơ sở đã và đang được tiến hành từng bước, nó thực sự trở thành một nhân tố quan trọng bên cạnh việc bồi dưỡng chuyên môn
Bản chất của đổi mới phương pháp dạy văn là lấy học sinh làm trung tâm của quá trình dạy học Thầy cô giáo cần phải bình tĩnh, lắng nghe, hướng dẫn, điều chỉnh, giáo dục để cùng các em đi tới nhân cách con người, xứng đáng là
“CON NGƯỜI”
+ Dù đổi mới phương pháp nhưng dạy học vẫn phải hướng vào mục tiêu đào tạo của nhà trường phổ thông hiện nay là giáo dục toàn diện mà một trong những trọng tâm là giáo dục đạo đức Xét trong mối quan hệ với các bộ môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội thì văn học ở mỗi kỳ, mỗi thể loại với những thế mạnh riêng đã đóng góp một phần không nhỏ vào việc hoàn thiện nhân cách con người
Trang 3+ Nằm trong chương trình ngữ văn 6, truyện ngụ ngôn có vai trò rất quan trọng vì nó cung cấp khá nhiều những hiểu biết cho học sinh về cách nhìn nhận cách đánh giá trong cuộc sống Đặc biệt những bài học mang tính triết lý, những lời răn dạy sâu sắc ẩn trong truyện ngụ ngôn lại được thể sinh động bằng thủ pháp châm biếm, bằng hình thức ẩn dụ, ám chỉ khiến học sinh thực sự thú vị khi tìm hiểu bài học
+ Học sinh lớp 6 mới chuyển từ bậc tiểu học lên, trí tuệ của các em đang
mở mang và phát triển, nhân cách đang trên quá trình hoàn thiện, cần rất nhiều
sự bổ sung, uốn nắn của các thầy cô Thầy cô giáo dục các em thông qua các bộ môn văn hoá Các em được bổ sung những nhận thức, tiếp nhận các tình cảm đạo đức thông qua thế giới hình tượng của văn chương Truyện ngụ ngôn với
bản chất là: “Bênh vực cho một quan điểm chân lý đạo đức, triết lý bằng cách giễu cợt những hành vi, những nhân vật đã xâm phạm, chà đạp lên quan điểm chân lí, đạo đức, triết lí đó ” (Lịch sử văn học Việt Nam - tập 1 - phần 1 NXB
Giáo dục 1978 trang 208) sẽ là những tiếng nói tâm tình rất có ưu thế trong việc bồi dưỡng cho học sinh những phẩm chất, năng lực phù hợp với đặc trưng lứa tuổi các em
Xuất phát từ lý do trên đây, tôi đã đi sâu nghiên cứu tìm hiểu và giới thiệu
đề tài “ Dạy thể loại truyện ngụ ngôn gắn với việc rèn luyện nhân cách cho
HS trong chương trình ngữ văn 6 ở trường THCS Lê Quý Đôn”
1.2 Mục đích nghiên cứu
+ Nghiên cứu, tìm hiểu, giới thiệu về việc đổi mới phương pháp dạy truyện ngụ ngôn theo đổi mới dạy học Ngữ văn, gắn việc học với việc giáo dục đạo đức cho học sinh
+ Nghiên cứu, tìm hiểu, giới thiệu cách tổ chức dạy học văn bản: “Ếch
ngồi đáy giếng” theo hướng tích cực
1.3 Đối tượng nghiên cứu
+ Cơ sở lý thuyết và thực tiễn để đổi mới phương pháp dạy - học Ngữ văn theo hướng tích cực
+ Ứng dụng đổi mới nội dung bài dạy theo hướng tích cực vào việc tổ
chức thiết kế dạy văn bản “Ếch ngồi đáy giếng” trong sách Ngữ văn 6 - tập 1
+ Xây dựng thiết kế bài giảng
+ Xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lý
+ Thiết kế hệ thống phương pháp, biện pháp hướng dẫn học sinh giải quyết và trình bày ý kiến của mình một cách chủ động
+ Tổ chức thực hiện dạy ở lớp 6C,6D - Trường THCS Lê Quý Đôn,Bỉm
Sơn
Trang 41.4 Phương pháp nghiên cứu
+ Phương pháp nghiên cứu lí thuyết, lí luận: Đọc, nghiên cứu tổng hợp lí thuyết, rút kinh nghiệm trong quá trình thực hiện, nghiên cứu các văn bản hướng dẫn của ngành giáo dục làm cơ sở lí luận, mục tiêu đề tài, đề xuất biện pháp thực hiện
+ Phương pháp quan sát: thu thập thông tin, lắng nghe ý kiến của HS, đồng nghiệp, tổ chuyên môn để làm cơ sở cho đề tài
+ Phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động của học sinh: GV dựa trên
cơ sở kết quả bài làm, các hoạt động của HS để đánh giá thực trạng cũng như hiệu quả đề tài nghiên cứu
+ Phương pháp đàm thoại: Thông qua hệ thống câu hỏi, trao đổi giữa người dạy và người học để nắm bắt mức độ nhận biết, thông hiểu cũng như vận dụng của người học
+ Phương pháp nêu vấn đề: GV đặt ra các tình huống có vấn đề để HS suy nghĩ và tìm câu trả lời
+ Phương pháp thống kê toán học: Thu thập kết quả, tính toán, so sánh, phân tích, tổng hợp, nhận xét và đánh giá hiệu quả của sáng kiến áp dụng
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
“Văn học là nhân học” Văn học có vai trò quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển trí tuệ cũng như nhân cách của con người
Là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội, môn văn có tầm quan trọng trong việc giáo dục quan điểm tư tưởng, tình cảm cho học sinh Đồng thời là môn học thuộc nhóm công cụ, môn văn cũng thể hiện rõ mối quan hệ với các môn học khác Học tốt môn văn sẽ tác động tích cực tới các môn học khác và ngược lại các môn học khác cũng góp phần học tốt môn văn Điều đó đạt ra yêu cầu tăng cường tính thực hành giảm lý thuyết, gắn học với hành, gắn kiến thức với thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc sống
Dạy thể loại truyện ngụ ngôn trong chương trình ngữ văn lớp 6 mang nội dung giáo dục gần gũi đối với cuộc sống của con người và cộng đồng bởi những bài học mà chuyện ngụ ngôn mang đến là những bài học về cách ứng xử, về việc rèn giũa nhân cách mỗi người trong mối quan hệ với cộng đồng cho phù hợp qua hình thức châm biếm, bằng lối nói ẩn dụ, bóng gió… Do đó những văn bản này giúp cho người dạy dễ dàng đạt được mục tiêu: tăng tính thực hành, giảm lý thuyết, gắn bài học với thực tiễn Xuất phát từ thực tế đó tôi muốn tìm hiểu, nghiên cứu sâu hơn để trang bị cho mình PPDH có hiệu quả qua các câu chuyện ngụ ngôn
Trang 52.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Hiện nay học sinh có xu hướng xem nhẹ học những môn xã hội nói chung, môn ngữ văn nói riêng Cũng chính vì thế mà chất lượng học văn có chiều hướng giảm sút Học sinh không say mê, yêu thích môn học mà say mê vào những môn mang xu hướng thời cuộc như tiếng Anh, Tin học Chính vì thế lại càng đòi hỏi người giáo viên đặc biệt là giáo viên Ngữ văn phải tạo được giờ học thu hút học sinh, làm cho học sinh mong chờ đến giờ học Điều này đòi hỏi người giáo viên phải có tâm huyết với nghề nghiệp, tìm ra được những thuận lợi , khó khăn trong giờ học để kịp thời uốn nắn, rút kinh nghiệm cho mình
Chương trình SGK Ngữ Văn 6, bên cạnh các thể loại truyện cổ tích, truyền thuyết, học sinh cũng được học về truyện ngụ ngôn – một thể loại rất gần gũi với lứa tuổi các em, bởi nội dung câu chuyện ngắn gọn, thế giới nhân vật phần lớn là loài vật ngộ nghĩnh, trẻ thơ, nghệ thuật kể chuyện có nét dí dỏm, hài hước gần với chuyện cười…nên gây được sức hấp dẫn, lôi cuốn Song bên cạnh
đó, trí tuệ các em lớp 6 vẫn còn non nớt mà những triết lý, những bài học nhằm răn dạy con người ta được gửi gắm kín đáo qua những lời nói có “ ngụ ý” lại là thử thách không chỉ với các em trong việc tiếp cận văn bản mà còn là thử thách với giáo viên trong việc truyền đạt để những bài học đó không phải là sự áp đặt với người học Hơn nữa, các văn bản truyện ngụ ngôn trong chương trình Ngữ Văn 6 đưa ra các bài học nhận thức có phần cao hơn so với tầm nhận thức, dánh giá của các em
Bản thân tôi đó trực tiếp giảng dạy chương trình Ngữ văn 6, tôi nhận thấy mình và các đồng nghiệp còn bộc lộ những hạn chế về phương pháp khi dạy các văn bản ngụ ngôn
Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài: “ Dạy
thể loại truyện ngụ ngôn gắn với việc rèn luyện nhân cách cho học sinh trong chương trình Ngữ văn 6 ở trường THCS Lê Quý Đôn” để góp phần nâng
cao hiệu quả giờ dạy văn bản ngụ ngôn và để học sinh yêu thích giờ học văn một cách tự nhiên nhất
2.3 Các giải pháp đã sử dụng khi tiến hành đổi mới dạy học phần truyện ngụ ngôn
Trường THCS Lê Quý Đôn đa số học sinh có điều kiện học tập,có sự quan tâm sát sao của các bậc phụ huynh Tuy nhiên rất ít em có niềm say
mê ,yêu thích với môn học Từ thực tế đó điều tôi luôn trăn trở là chất lượng của từng bài dạy Nếu chỉ truyền đạt đầy đủ nội dung bài học trong một tiết dạy thì các em mới chỉ nắm kiến thức cơ bản mà chưa có khả năng tư duy sáng tạo, linh hoạt Do đó tuỳ vào từng bài dạy mà tôi chọn cách thức dạy khác nhau Đối với thể loại truyện ngụ ngôn tôi thường chọn cách thức dạy theo phương pháp hoạt động tích cực Đây chính là hình thức học tập giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với nhau Cách dạy này tạo giờ học không khí sôi nổi, em nào cũng được làm việc và rút ra được bài học cho chính bản thân mình Chính bản thân
Trang 6các em tự đánh giá năng lực tiếp thu bài học của mình cũng như các kĩ năng sống mà các em được trang bị qua từng bài học Trong quá trình giảng dạy học tập từ các kinh nghiệm của đồng nghiệp và sự giúp đỡ của tổ chuyên môn, căn
cứ vào thực trạng học tập của học sinh, tôi thưc hiện 2 lớp học có chất lượng đồng đều cùng một văn bản “Ếch ngồi đáy giếng” nhưng dạy theo hai phương pháp khác nhau để tôi so sánh chất lượng học tập của học sinh
Lớp 6c: Dạy theo phương pháp tích cực một cách triệt để
Lớp 6D: Dạy theo câu hỏi trong sách giáo khoa và không cho học sinh
hoạt động theo nhóm
2.3.1 Quy trình chuẩn bị bài:
Đây là việc rất cần thiết vì học sinh có chuẩn bị bài, tạo được tâm thế tốt cho giờ học thì giáo viên mới thực hiện đổi mới phương pháp dạy học
a Học sinh:
Đọc sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa để nắm được nội dung bài học, chuẩn bị một mẫu truyện tương tự
b Giáo viên:
Đọc sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo để ấn định được nội dung bài giảng (bao gồm cả bài giảng 1, bài giảng 2) Kiểm tra vở soạn của học sinh để nắm được trình độ của học sinh , trên cơ sở đó người giáo viên mới chính thức soạn bài
2.3.2 Soạn bài:
- Theo tôi đây là bước quan trọng nhất Hoàn thành tốt bước này là đạt được 70% thành công trong đổi mới phương pháp dạy học một tiết giảng văn
- Khi soạn bài giảng về truyện ngụ ngôn, tôi luôn chú ý hai vấn đề, đó là:
+ Phương hướng chung khi dạy thể loại truyện ngụ ngôn
+ Hệ thống câu hỏi hợp lý nhằm khai thác những thế mạnh của truyện ngụ ngôn và góp phần phục vụ công tác giáo dục nhân cách cũng như kĩ năng sống cho học sinh mà truyện trực tiếp hay gián tiếp đề cập đến
a Phương hướng chung khi dạy thể loại truyện ngụ ngôn:
- Xác lập một quy trình khái quát các bước dạy một thể loại văn học dân gian, bắt đầu từ việc cung cấp những kiến thức ban đầu và cơ bản như định nghĩa sơ lược, đặc trưng của thể loại để học sinh có cái nhìn bao quát (về lý thuyết) đối với thể loại truyện ngụ ngôn
- Dùng các truyện ngụ ngôn trong chương trình để phân tích làm sáng tỏ cho lý thuyết thể loại vừa đưa ra Việc này tiến hành song song với việc khai
Trang 7thác những giá trị riêng độc đáo của từng truyện với mục đích vừa là giúp các
em cảm thụ văn chương, vừa là rèn luyện nhân cách cho các em
Để đánh giá kết quả giảng dạy, tôi dựa vào một số tiêu chí sau:
+ Kết quả bài viết của học sinh về truyện ngụ ngôn
+ Kết quả bài tập làm văn, kiểu bài phát biểu cảm nghĩ đối với một truyện ngụ ngôn
+ Trong quá trình học tập trên lớp, Giáo viên lắng nghe sự khám phá, tìm hiểu, cảm thụ của học sinh để nắm bắt được sự rung cảm, chiều sâu suy nghĩ của các em trước mỗi nhân vật, mỗi tình huống của truyện
+ Đánh giá qua những hành động đạo đức của học sinh trong quá trình học tập hàng ngày
b Về hệ thống câu hỏi:
- Hướng học sinh khai thác tốt nội dung của bài giảng nhằm phục vụ tốt cho giờ dạy
- Khơi gợi gây hứng thú phát huy được trí tuệ của học sinh
Với truyện ngụ ngôn, để phát huy được thế mạnh riêng của thể loại nhằm bồi dưỡng nhân cách cho học trò, ngoài hai yêu cầu trên hệ thống câu hỏi còn phải giúp các em trong quá trình chiếm lĩnh tác phẩm phải phát huy toàn bộ các yếu tố nhân cách của mình: sự tự giác, cảm giác, liên tưởng, suy tưởng, suy luận Những biểu hiện ấy góp phần bộc lộ cá tính, sở thích, quan điểm, lối sống của học sinh Nhờ đó thầy cô giáo hiểu các em hơn Biết các em phải nghĩ gì ? Nghĩ như thế nào ? Từ đó chúng ta có thể bồi dưỡng, bổ sung, uốn nắn những nhận thức lệch lạc nhằm hoàn thiện hơn nữa nhân cách của các em
Khi soạn bài bao giờ tôi cũng bám sát các câu hỏi trong sách giáo khoa Ngoài ra tôi còn đặt ra một số câu hỏi khác nâng cao để học sinh trao đổi, thảo luận, hoặc có thể “chế biến” lại một số câu hỏi trong sách giáo khoa nếu thấy cần thiết
Câu hỏi trong sách giáo khoa đưa ra rất trọng tâm với nội dung của thể
loại nói chung và của bài: “Ếch ngồi đáy giếng” nói riêng đó là:
Câu hỏi 1, 2 đều tập trung hướng dẫn học sinh tìm hiểu nghĩa đen của truyện
Câu hỏi 3 giúp các em hiểu được nghĩa bóng của chuyện và yêu cầu các
em trình bày suy nghĩ, thái độ của mình về bài học ngụ ngôn rút ra từ mỗi truyện
Cách sắp xếp các câu hỏi như vậy là rất hợp lý bởi truyện ngụ ngôn bao giờ cũng là những truyện kể có ngụ ý, tức là truyện kể ngoài nghĩa đen còn có nghĩa bóng Cái đích cuối cùng của việc dạy ngụ ngôn là các em nắm được
Trang 8nghĩa bóng (tức cái ý tứ sâu kín mà các tác giả dân gian đã gửi gắm trong đó) và biết vận dụng vào thực tế
Song muốn học sinh hiểu được nghĩa bóng của truyện thì việc đầu tiên là giúp các em nắm chắc nghĩa đen là điều tất yếu
Vì vậy, trong một bài giảng về truyện ngụ ngôn, bao giờ tôi cũng đặt những câu hỏi hình dung - tưởng tượng trước Gặp loại câu hỏi này học sinh sẽ
kể lại hoặc hình dung tưởng tượng để kể lại những sự việc, tình huống xảy ra trong truyện Điều đó có nghĩa là các em đã nắm được nghĩa đen của truyện
Ví dụ: - Vì sao ếch bị trâu giẫm bẹp ?
- Em thấy ếch đáng thương hay đáng giận ? Sau đó tôi mới đưa ra những câu hỏi mang tính chất nêu vấn đề buộc học sinh phải suy nghĩ, trao đổi, tranh luận để rút ra được chủ đề, tác dụng, ý nghĩa của tác phẩm cũng như giá trị đặc sắc nghệ thuật của nó
Ví dụ: - Truyện ngụ ngôn “Ếch ngồi đáy giếng” khuyên ta điều gì ?
- Truyện nêu lên bài học gì cho chúng ta ? (Văn bản: “Ếch ngồi đáy giếng” – Ngữ văn 6 - T1)
Cuối cùng, khi học sinh đã rút ra được bài học ngụ ngôn trong mỗi câu truyện, đã hiểu được dụng ý của người đặt truyện, tôi sẽ đưa ra những câu hỏi khơi gợi cảm xúc để học sinh tự bày tỏ quan điểm, ý kiến của riêng mình về bài học ngụ ngôn ấy
Qua đó lối sống, cá tính, quan điểm của các em sẽ được bộc lộ Đây chính là cơ hội để tôi bồi dưỡng, uốn nắn giúp các em dần dần hoàn thiện nhân cách của mình
Ví dụ: - Ý kiến của riêng em về bài học từ câu chuyện ngụ ngôn này ?
- Hãy nêu một vài ví dụ trong thực tế để chứng minh bài học từ chú ếch này là đúng?
Khi giúp các em tìm hiểu truyện ngụ ngôn không thể không xem xét việc
sử dụng các thủ pháp nghệ thuật của truyện ngụ ngôn Truyện thường sử dụng thủ pháp châm biếm với các yếu tố gây cười Yếu tố gây cười khiến bài học triết
lí bộc lộ trong một tình thế hiển nhiên tới mức ai cũng có thể nhận ra một cách
dễ dàng Yếu tố gây cười còn giúp mỗi người tự thú nhận ra sai lầm mình đã từng mắc phải một cách vui vẻ, không tự ái, không sĩ diện Truyện ngụ ngôn đặc biệt còn hay biểu đạt ý tưởng bằng hình thức ẩn dụ, ám chỉ Mỗi con vật, đồ vật làm nhân vật chính vừa phải phù hợp với đặc tính vốn có của nó, vừa phải giống với hạng người mà nó đóng vai
Dựa vào những đặc điểm này mà khi dạy truyện ngụ ngôn cho các em ta
có thể kết hợp “một công đôi việc” Ngoài bài học ngụ ngôn trong truyện, còn
có thể cho các em thưởng thức tính chất thú vị của nghệ thuật châm biếm, hài
Trang 9hước hay dạy cho các em hình thức “nói bóng gió, xa xôi” để biểu đạt ý tưởng hoặc chút kiến thức về loài vật Như vậy, yếu tố nghệ thuật không những có tác dụng rất lớn trong việc thể hiện bài học triết lý của truyện mà còn tạo nên hứng thú trong học tập cho học sinh
Điều đáng nói ở đây là trong hệ thống câu hỏi mà SGK đưa ra không có (hoặc rất hiếm) những câu hỏi hướng dẫn học sinh khai thác thế mạnh này của truyện ngụ ngôn Người giáo viên cần lưu ý để trong quá trình soạn bài bổ sung thêm cho đầy đủ Ví dụ trong tiết dạy cuối cùng về truyện ngụ ngôn bài “chân, tay, tai, mắt, miệng” tôi đặt câu hỏi :
? Từ các truyện ngụ ngôn đã học em hãy phân biệt những nét giống nhau
và khác nhau giữa truyện ngụ ngôn và truyện cười ?
Nói tóm lại, trong một bài soạn giảng ngữ văn theo phương pháp mới, việc xây dựng hệ thống câu hỏi hợp lý khi lên lớp luôn là điều kiện đảm bảo cho tiết dạy thành công Đây cũng là vấn đề cần phải bắt rễ và thực tế, trở thành hàng ngày của giáo viên bộ môn Ngữ văn
2.3.3 Thiết kế một hệ thống phương pháp tích hợp để tổ chức dạy trên lớp:
Mô hình lấy học sinh làm trung tâm trong quá trình dạy học đã khẳng định người giáo viên chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn, tổ chức, là trọng tài cố vấn cho học sinh tự học và hợp tác trong học tập với bạn PTS Đỗ Kim Hồi cũng đã
nhấn mạnh “Điều có ý nghĩa quyết định trong sự lao động của người thầy giáo chính là tạo lập một con đường nhận thức cho học sinh để các em từ chỗ đã biết
có thể đi đến chỗ chưa biết và cần biết”
Như vậy, trong một tiết học người giáo viên phải khéo léo đưa học sinh vào những tình huống mà mình đã đặt ra qua hệ thống câu hỏi buộc học sinh phải suy nghĩ, tranh luận để bộc lộ những điều chưa biết, chưa tới Trên cơ sở đó giáo viên hướng dẫn các em từng bước chiếm lĩnh giá trị văn chương
Khi soạn bài và hướng dẫn học sinh học tập trên lớp, người giáo viên phải nhìn vào bài giảng từ con mắt học trò Đây là một việc làm tương đối khó, đòi hỏi giáo viên phải có bản lĩnh kiến thức, kinh nghiệm đạt tới mức nghệ thuật
Trong khuôn khổ cho phép, tôi xin đưa ra một vài biện pháp có hiệu quả
để tổ chức hướng dẫn học sinh học tập khi tiến hành bài giảng trên lớp
- Có thể chia nhóm để học sinh thảo luận trao đổi tuỳ thuộc vào từng bài
a Khi nêu câu hỏi cần phải:
- Dành thời gian cho học sinh chuẩn bị trước ở nhà hoặc có thời gian suy nghĩ (ở lớp)
- Mỗi câu hỏi đưa ra phải cho 2 - 3 học sinh trình bày
- Lắng nghe, ghi nhanh tóm tắt ý kiến của học sinh, chấp nhận và lý giải các tình huống khác nhau để điều chỉnh, bổ sung vấn đề từ phía học sinh để các
Trang 10em thấy ý kiến của mình được tôn trọng, đề cao Từ đó khích lệ các em hăng hái phát biểu Cũng từ ý kiến của học sinh, giáo viên chọn lời bình giảng hoặc tổng kết vấn đề
- Biểu dương, đánh giá bằng cách cho điểm những ý kiến hay
b Khi tổ chức tranh luận phải:
- Chọn được tình huống hay có tác dụng khơi gợi các hướng cảm thụ khác nhau
Tình huống hay thường là tình huống được nảy sinh từ phía học sinh (có thể ngay trên lớp hoặc qua vở soạn) hoặc do giáo viên đặt ra hay có ngay trong SGK)
Một tiết học được đánh giá là thành công khi chúng ta tạo được không khí thực sự thoải mái, tạo được sự giao cảm tự nhiên giữa thầy và trò
2.3.4 Hướng dẫn học sinh học tập:
a Hướng dẫn học sinh học bài và làm bài:
- Học sinh không chỉ học trong vở ghi, trong sách giáo khoa mà phải tập trung nắm vững bài ngay trên lớp
- Khi giáo viên yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi, học sinh phải thực hiện các bước sau:
Bước 1: Nghe, đọc kỹ câu hỏi để nắm vững yêu cầu
Bước 2: Suy nghĩ, lựa chọn các sự kiện, các chi tiết, tình huống để trả lời câu hỏi
Bước 3: Tiến hành trả lời miệng hoặc viết
b Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài:
Đây là việc làm rất cần thiết vì học sinh có chuẩn bị bài, tạo được tâm thế tốt cho giờ học thì giáo viên mới thực hiện được đổi mới phương pháp dạy học
Để học sinh chuẩn bị bài tốt giáo viên cần hướng dẫn các em đọc trước bài và trả lời các câu hỏi theo yêu cầu cụ thể
Chú ý: Với những câu hỏi khó giáo viên cần gợi ý hướng trả lời trước cho học sinh để học sinh về nhà soạn bài
2.3.5 Minh họa bằng một bài soạn cụ thể:
Ngữ văn: Tiết 39 Văn bản: Ếch ngồi đáy giếng
(Truyện ngụ ngôn)
A Mức độ cần đạt:
Giúp học sinh:
- Có hiểu biết bước đầu về truyện ngụ ngôn