Một vài kinh nghiệm sân khấu hóa giờ học văn bản ngữ văn nhằm phát triển năng lực học sinh ở trường THCS a huyện cẩm thủy

Khi đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông 2018 đã được Thủ tướng chính phủ phê duyệt, không chỉ riêng nhóm Văn mà cả tổKHXH ở trường chúng tôi đã có nhiều lần đưa

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

MỘT VÀI KINH NGHIỆM SÂN KHẤU HÓA GIỜ HỌC VĂN BẢN NGỮ VĂN NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG THCS CẨM THẠCH HUYỆN CẨM THỦY

Người thực hiện: Nguyễn Thị Chung Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trương THCS Cẩm Thạch

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2021

Nội dung Trang

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7

2.3.1 Giải pháp 1: Xác định các bước để tiến hành một giờ sân

2.3.4 Giải pháp 4: Tiến hành đóng kịch và diễn kịch 13

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

TT Viết tắt Nội dung

8 PGD&ĐT Phòng Giáo dục và Đào tạo

9 SGD&ĐT Sở Giáo dục và Đào tạo

10 SKKN Sáng kiến kinh nghiệm

11 PHHS Phụ huynh học sinh

13 THCS Trung học cơ sở

14 THPT Trung học phổ thông

16 CSTĐ Chiến sĩ thi đua

18 KHXH Khoa học xã hội

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông 2018 đãđược Thủ tướng chính phủ phê duyệt Chương trình giáo dục phổ thông mớiđược xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh;tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất

và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháphọc tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựachọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lựccần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có vănhoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sựnghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạngcông nghiệp mới

Mục tiêu của chương trình Ngữ văn mới cũng được xây dựng trên tinh thầnđó: vừa hình thành và phát triển cho học sinh những phấm chất cao đẹp vừa gópphần giúp các em phát triển các năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học thôngqua hệ thống kiến thức phổ thông cơ bản về văn học, Tiếng việt

Việc dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lựcchính là góp phần đắc lực vào quá trình hoàn thiện đổi mới phương pháp dạyhọc theo chương trình mới Từ đó xây dựng nên những thế hệ học sinh có kiếnthức, kĩ năng, thái độ, năng lực phù hợp với đòi hỏi của thời đại Một số nănglực chung, năng lực đặc thù được hình thành và phát triển cho học sinh thôngqua môn Ngữ văn đã được xác định đó là:

- Năng lực tự chủ và tự học

- Năng lực giao tiếp và hợp tác

- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

- Năng lực ngôn ngữ

- Năng lực văn học

Có một triết gia đã nói “Không có phương pháp thì người tài cũng có lỗi,

có phương pháp thì người bình thường cũng làm được những điều phi thường”.

Câu nói ấy chính là sự khẳng định vai trò của giáo viên trong việc làm mới mỗibài dạy, vận dụng linh hoạt mỗi phương pháp, kĩ thuật dạy học để học sinh đượchọc, được chơi, được làm việc mà không thấy áp lực, nặng nề, chán môn họcnhư thực trạng đang báo động hiện nay Có nhiều phương pháp dạy học mớitheo định hướng phát triển năng lực học sinh như dạy học theo dự án, trạm,phương pháp hoạt động nhóm, tạo tình huống có vấn đề, và sân khấu hóa giờhọc văn bản cũng là một hình thức dạy học mới

Phương pháp này do Tiến sĩ Nguyễn Quang Trung (Đại học Quốc gia HàNội) sáng tạo và được áp dụng ở nhiều trường học trên cả nước Với mô hìnhsân khấu hóa tác phẩm văn học, thay vì những giờ giảng “thầy đọc, trò chép”,những tiết mục sân khấu hóa sinh động, giúp học sinh dễ học, dễ nhớ, nhập tâmhơn với những tác phẩm văn học Mô hình “Sân khấu hóa tác phẩm văn học” sẽgiúp học sinh có thêm nhiều kỹ năng trong cuộc sống Cách học văn này đã tạothói quen cho mỗi học sinh luôn chủ động tìm hiểu, nhập tâm vào tác phẩm, cảm

nhận rõ nét về nội dung, tư tưởng, chủ đề của mỗi tác phẩm văn học, hướng conngười tới những giá trị chân - thiện - mỹ trong cuộc sống…”.

Từ năm 2013 đến nay nhiều trường học trên cả nước áp dụng mô hình này.Bằng hình thức kịch ngắn, phim ngắn, múa dân gian, múa đương đại, ngâm thơ,

kể chuyện, nhạc kịch đã thu hút sự quan tâm của tất cả học sinh tham gia.Nhóm Văn trường chúng tôi cũng đã áp dụng mô hình này từ trước 2013, tuynhiên còn nhỏ lẻ, thưa thớt, chưa đồng bộ, mạnh ai nấy làm, chưa có sự đấu mối,rút kinh nghiệm sau mỗi giờ dạy văn bản có sân khấu hóa Giờ dạy - học mônNgữ văn dù có sôi nổi hơn, song vẫn chưa có sức hấp dẫn, lôi cuốn thực sự đốivới học sinh

Khi đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông 2018

đã được Thủ tướng chính phủ phê duyệt, không chỉ riêng nhóm Văn mà cả tổKHXH ở trường chúng tôi đã có nhiều lần đưa vấn đề sân khấu hóa văn bản vănhọc ra thảo luận trong các buổi sinh hoạt chuyên môn, nhằm tìm ra giải phápcho việc nâng cao chất lượng bộ môn và phát triển năng lực người học thì môhình này mới bắt đầu được chú trọng và thực sự đem lại kết quả đáng mừngtrong việc dạy - học Chúng tôi nhận thấy, không chỉ những em học sinh học khágiỏi bị lôi cuốn mà ngay cả những học sinh trước đây không thích học Văn, kếtquả học tập luôn ở mức trung bình, thậm chí yếu kém cũng tham gia rất nhiệttình, có em vào vai còn tốt hơn cả những bạn học khá, giỏi Con đường đónnhận kiến thức của các em đã mở ra một lối đi mới, việc ghi nhớ bài học khôngcòn là nỗi lo lắng thường trực nữa Giờ học Văn bắt đầu đã được học sinh háohức mong chờ

Năm học 2020-2021, tôi được phân công dạy Ngữ văn lớp 8, tôi tiếp tục sử

dụng phương pháp này trong các giờ dạy - học các trích đoạn văn bản truyện,

hồi kí, tiểu thuyết (Ngữ văn 8 - tập 1) và tôi nhận thấy sân khấu hóa giờ học văn

bản là một phương pháp hữu hiệu trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh Thông qua hình thức sân khấu hóa đã đưa những tác phẩm

ngữ văn, trích đoạn văn học đến gần hơn với các em học sinh; giúp các em cóthể đồng sáng tạo với nhà văn và tạo ra sân chơi bổ ích cho các em; làm chonhững tiết học văn thú vị, hấp dẫn hơn rất nhiều

Đó chính là lí do tôi mạnh dạn đưa ra đề tài “ Một vài kinh nghiệm sân

khấu hóa giờ học văn bản Ngữ văn nhằm phát triển năng lực học sinh trường THCS Cẩm Thạch huyện Cẩm Thủy”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Chọn sáng kiến “ Một vài kinh nghiệm sân khấu hóa giờ học văn bản Ngữ

văn nhằm phát triển năng lực học sinh trường THCS Cẩm Thạch huyện Cẩm Thủy” tôi muốn đưa ra một số giải pháp đã làm và thấy hiệu quả trong việc SKH

văn bản văn học, qua đó để truyền tải những kiến thức và kỹ năng từ văn bảnvăn học đến học sinh một cách dễ hiểu nhất, sinh động nhất, từ đó giúp học sinhnắm vững, nắm chắc các kiến thức về văn bản văn học đồng thời phát triển nănglực cho học sinh

Sáng kiến kinh nghiệm này còn nhằm giúp các em hứng thú hơn, tích cựchơn khi học các văn bản văn học và sẽ yêu thích, học tốt môn Ngữ văn hơn

Ngoài ra nghiên cứu đề tài này nhằm đánh giá thực trạng việc thực hiệncác hoạt động dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS trongmôn Ngữ văn ở trường THCS Cẩm Thạch huyện Cẩm Thủy.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Các giải pháp, biện pháp để sân khấuhóa một cách hiệu quả các văn bản Ngữ văn trong SGK Ngữ văn bậc THCS

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi sử dụng các phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

- Phương pháp so sánh, phân tích và tổng hợp

1.5 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

1.5.1 Về phạm vi: Nếu năm học 2012-2013, phạm vi nghiên cứu của

SKKN là “ Một vài kinh nghiệm sân khấu hóa giờ học văn bản Ngữ văn 6 nhằm

phát triển năng lực học sinh trường THCS Lương Nội huyện Bá Thước” thì

năm nay SKKN của tôi mở rộng cho cả bậc THCS - “ Một vài kinh nghiệm sân

khấu hóa giờ học văn bản Ngữ văn nhằm phát triển năng lực học sinh trường THCS Cẩm Thạch huyện Cẩm Thủy”

1.5.2.Về nội dung: Tôi phát triển thêm các giải pháp đã trình bày ở

SKKN năm học 2012-2013, đồng thời đề ra thêm 1 giải pháp và 2 biện phápmới mà bản thân tôi đúc rút ra được trong quá trình dạy học từ năm 2012-2013đến nay Đó là: Giải pháp 1: Xác định các bước để tiến hành một giờ sân khấuhóa; mục 2.3.3.1 biện pháp 1của giải pháp 3 Chọn hình thức sân khấu hóa văn

bản; mục 2.3.4.3 biện pháp 3 của giải pháp 4 Sân khấu hóa trong trải nghiệm

hoạt động sáng tạo, ngoại khóa ngoài trời (trình bày trong phần nội dung)

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận

Với mục tiêu “chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiếnthức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi vớihành; lý luận gắn với thực tiễn…” [3] của Nghị quyết TƯ 29 về đổi mới căn bản

và toàn diện GD&ĐT đã đặt ra cho các nhà lý luận dạy học về đổi mới nội dung,hình thức và phương pháp tổ chức dạy học sao cho hiệu quả nhất “Dự thảochương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn được công bố tháng 1 năm 2018

có thể nói đã phản ánh định hướng đổi mới chương trình và sách giáo khoa theohướng hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất người học Trong dự thảochương trình môn Ngữ văn quy định, bậc THCS có tổng số 105 tiết chia đều mỗilớp 35 tiết để dạy học các chuyên đề tự chọn Nội dung các chuyên đề tự chọn

do Nhà trường và giáo viên thiết kế xây dựng sao cho phù hợp với tình hình thực

tế về đội ngũ, cơ sở vật chất, điều kiện đặc thù của nhà trường và địa phương.Hình thức và phương pháp tổ chức các chuyên đề tự chọn có thể là dạy học dự

án theo hướng vận dụng các kiến thức đã học kết hợp kiến thức tìm hiểu mởrộng để xây dựng một ý tưởng dự án có tính khả thi Ví dụ như sân khấu hóa cáctác phẩm văn học hay trích đoạn tác phẩm, viết kịch bản và xây dựng một phóng

sự văn học, điều tra – nghiên cứu về một vấn đề có liên quan đến lĩnh vực ngônngữ và văn học do thực tiễn xã hội đặt ra….Rõ ràng đây là một trong nhữngđiểm rất mới mẻ của dự thảo chương trình Chương trình phổ thông hiện hành,tuy có giờ học tập ngoại khóa nhưng lại không bắt buộc, do đó thực tế là giờ họctập ngoại khóa thường biến thành giờ tham giam quan cho học sinh sau khi kếtthúc năm học - đó là giờ “chơi” chứ không phải giờ “học” Dự thảo chương trìnhNgữ văn mới đã khắc phục được những hạn chế của chương trình hiện hành nhưchương trình khép kín, chưa tạo được không gian cho sự sáng tạo, sự chủ độngcho nhà trường, bộ môn và giáo viên, hình thức tổ chức dạy học cố định, dạyhọc chủ yếu diễn ra trên bục giảng lớp học, dạy học nặng về kiến thức mà khôngcoi trọng phát triển năng lực thực hành Ưu điểm nổi bật của chương trình Ngữvăn mới là nó gắn việc hiểu kiến thức với vận dụng và sáng tạo, tức không chỉ

có nguyên lý học đi đôi với hành mà còn yêu cầu cao hơn là sáng tạo trên nềnkiến thức đã được trang bị Trong số các hình thức và tổ chức dạy học cácchuyên đề tự chọn, hình thức sân khấu hóa tác phẩm hoặc trích đoạn tác phẩmvăn học là một hướng dạy học dự án, dạy học chuyên đề khá hay và có tính khảthi rất cao” [5]

Sân khấu hóa giờ học văn bản là mọt trong những phương pháp dạy họchấp dẫn với học sinh

Kịch bản văn học thực chất là sự hoán đổi ngôn từ nằm im trên trang giấythành ngôn từ sống động qua những lời thoại, hành động biểu diễn trên khuônmiệng, đôi tay, dáng điệu của các em học sinh Chúng ta đều biết để nắm đượcnội dung một văn bản thông qua việc đọc một lần sẽ khó hoặc không thể , và sẽnhanh chóng quên trong thời gian ngắn nếu không được ôn luyện nhưng nếuchuyển thể văn bản đó thành “phim” - kịch bản thì mọi việc lại thật dễ dàng Bởi

vì khi viết kịch,diễn kịch là các em được sống ngay trong tác phẩm, hóa thânvào nhân vật, sống đúng cuộc đời của họ, chưa kể việc diễn bằng một hoàn cảnh

cố định có sự chuẩn bị và tham gia của khán giả là các bạn thì ấn tượng biết baonhiêu!

Việc xây dựng sách giáo khoa theo hướng mở cho phép giáo viên sử dụnglinh hoạt các phương pháp và kĩ thuật dạy học mục tiêu cuối cùng là đáp ứngđược kiến thức mà bài học yêu cầu , rèn luyện được những kĩ năng, năng lựcchủ yếu cho học sinh Việc kịch bản hóa các văn bản sách giáo khoa Ngữ văn làmột biện pháp tuyệt vời, rất hiệu quả

Tâm lí của con người nói chung và học sinh nói riêng là luôn muốn đónnhận những điều mới mẻ, luôn muốn thể hiện và khẳng định bản thân và được

cổ vũ, biểu dương, tán thưởng Vận dụng nguyên tắc này, giáo viên cho học sinhđược tiếp cận văn bản từ kịch bản đã chuyển thể, rồi diễn thành những đoạn kịchngắn Rõ ràng học sinh đang được học một nội dung bài học theo cách hoàn toànmới mẻ, phải thể hiện được khả năng của bản thân thông qua việc vào vai nhânvật để diễn Sau mỗi đoạn kịch truyền tải nội dung bài học chính là học sinh đãnắm chắc được kiến thức một cách lâu dài Còn các kĩ năng , năng lực khác cũng

từ đó được hình thành, hoàn thiện

Theo phân tích của các nhà khoa học thì bộ não của con người có 3 cách đểđón nhận những thông tin đó là thông qua hình ảnh, ngôn ngữ hoặc âm thanh.Điều đó có nghĩa là mỗi học sinh sẽ có một thế mạnh tiếp nhận, ghi nhớ thôngtin khác nhau Trong khi đó thực tế, trên lớp giáo viên hầu hết chỉ cùng một cáchdạy cho tất cả các học sinh Điều đó dẫn đến kết quả có những học sinh khôngthích, không thể nắm bắt hết nội dung bài học Vậy nên nếu được học văn bảnthông qua con đường kịch bản văn học thì hiệu quả sẽ hoàn toàn thay đổi.

Dựa vào những cơ sở trên và thông qua quá trình dạy học thực tế trên lớp,

tôi đã mạnh dạn đưa ra đề tài “Một vài kinh nghiệm sân khấu hóa giờ học văn

bản Ngữ văn nhằm phát triển năng lực học sinh trường THCS Cẩm Thạch huyện Cẩm Thủy”

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.2.1 Thực trạng chung

Dạy – học môn Ngữ văn nói chung, văn bản văn học nói riêng trong mônNgữ văn ở trường THCS Cẩm Thạch huyện Cẩm Thủy những năm gần đây cónhiều chuyển biến đáng kể, chất lượng HSG được nâng cao đặc biệt là có HSGcấp tỉnh môn Ngữ văn, chất lượng đại trà có chuyển biến vượt bậc, nhà trườngliên tục nằm trong top 3 trường dẫn đầu huyện về chất lượng dạy học và giáodục Tuy nhiên vẫn chưa đáp ứng được sự kì vọng của lãnh đạo ngành, sự mongmỏi của các bậc phụ huynh

2.2.2 Thực trạng đối với giáo viên

Việc sân khấu hóa (SKH) văn bản văn học trong dạy học môn Ngữ vănnói thì dễ nhưng làm thì thật sự không đơn giản Mặc dù tổ, nhóm chuyên môn

đã thảo luận rất nhiều nhưng không phải giáo viên nào cũng tâm huyết đầu tưcho việc sân khấu hóa tất cả các văn bản thuộc lớp mình phụ trách Do vậy, chấtlượng hoạt động sân khấu hóa văn bản chưa cao Có nhiều nguyên nhân dẫn đếnthực trạng này Theo tôi do một số nguyên nhân chủ quan sau:

Một là, Giáo viên chưa thực sự say mê với việc dạy học.

Hai là, Mặc dù giáo viên đã áp dụng phương pháp dạy học mới vào quá

trình dạy học nhưng để đào sâu và áp dụng triệt để mọi phương pháp thì chưaphải giáo viên nào cũng làm được Việc đổi mới phương pháp dạy học của GVnhiều khi còn mang tính hình thức

Ba là, Giáo viên chưa tìm ra giải pháp hữu hiệu cho việc SKH văn bản.

Nhất là đối với việc soạn kịch bản nhiều thao tác phức tạp, lạ lẫm thì giáo viênrất ngại mày mò Chính vì thế việc dạy học văn bản bằng chuyển hóa kịch bản ítkhi được diễn ra

Bốn là, Việc nhà trường không sẵn trang phục và đạo cụ cũng hạn chế tư

duy sáng tạo và hứng thú của giáo viên trong SKH tác phẩm văn học

Trong những nguyên nhân trên, theo tôi nguyên nhân quan trọng nhất dẫnđến thực trạng trên là do giáo viên

Từ thực trạng trên, tôi luôn có suy nghĩ mình phải làm sao để HS yêuVăn, học Văn, phát triển được năng lực học sinh qua dạy học môn Ngữ văn Do

đó, từ năm 2018 đến nay tôi đã luôn trao đổi với đồng nghiệp trong tỉnh và

huyện để tích luỹ kinh nghiệm SKH văn bản văn học

2.2.3 Thực trạng đối với học sinh

Có một thực trạng đáng buồn hiện nay là khi đất nước bước vào thời kỳcông nghiệp hóa, hiện đại hóa thì một bộ phận học sinh coi nhẹ môn Ngữ văn vàcác môn xã hội, nhân văn nói chung Các em chỉ quan tâm học Ngoại ngữ, Tinhọc và các môn khoa học tự nhiên Thế kỉ XXI đã và sẽ chứng kiến tốc độ pháttriển như vũ bão của khoa học và công nghệ; do đó, không quá khó hiểu khi giớitrẻ hiện nay có xu hướng tìm đến Ngoại ngữ, Tin học và các môn khoa học tựnhiên như là một sự bảo đảm cho tương lai dù cho môn Ngữ văn là một trongmôn bắt buộc để thi vào THPT và THPT quốc gia Học sinh của trường THCSLương Nội, Bá Thước nơi tôi từng công tác (10/2004- 8/2020) và trườngTHCS Cẩm Thạch, huyện Cẩm Thủy nơi tôi dang dạy học cũng không nằmngoài thực trạng trên Việc học sinh yêu Văn, học Văn, phát triển được năng lựcqua việc học môn Ngữ văn đó là một bài toán rất khó đối với giáo viên

Khảo sát mức độ hứng thú học môn Ngữ văn của HS trường THCS

Lương Nội, Bá Thước 2009 – 2012 (số liệu khảo sát này lấy từ SKKN “ Một vài

kinh nghiệm sân khấu hóa giờ học văn bản Ngữ văn 6 nhằm phát triển năng lực học sinh trường THCS Lương Nội huyện Bá Thước” viết năm 2012-2013) và

trường THCS Cẩm Thạch, huyện Cẩm Thủy (đầu năm 2020 – 2021) trước khi

áp dụng SKKN, tôi thu được kết quả như sau:

Bảng số 1 Kết quả khảo sát mức độ hứng thú học môn Ngữ văn của HS

Năm học Sĩ số

Rất hứng thú Hứng thú

Bình thường

Không hứng thú

Qua việc khảo sát trên ở hai đơn vị trường, tôi thực sự trăn trở vì số lượnghọc sinh hứng thú với môn Ngữ văn rất ít; trong khi số lượng học sinh khônghứng thú và bình thường lại rất cao Sau khi áp dụng SKKN “ Một vài kinh

nghiệm sân khấu hóa giờ học văn bản Ngữ văn 6 nhằm phát triển năng lực học sinh trường THCS Lương Nội huyện Bá Thước” viết năm 2012-2013,tôi nhận

thấy có sự cải thiện đáng mừng trong việc phát triển năng lực học sinh cũng nhưchất lượng dạy học ở trường THCS Lương Nội, Bá Thước.Vì thế tôi đã mạnhdạn tiếp tục đưa ý tưởng SKH của mình vào quá trình dạy học văn bản và ấp ủ

đề tài “Một vài kinh nghiệm sân khấu hóa giờ học văn bản Ngữ văn nhằm

phát triển năng lực học sinh trường THCS Cẩm Thạch huyện Cẩm Thủy”

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

2.3.1 Giải pháp 1: Xác định các bước để tiến hành một giờ sân khấu hóa

Bước 1 Lựa chọn văn bản để tiến hành sân khấu hóa

Bước 2 Lựa chọn hình thức sân khấu hóa văn bản

Bước 3 Chia cảnh và hình thành kịch bản (giáo viên hoặc học sinh viết

kịch bản )Bước 4 Lựa chọn diễn viên để đóng kịch

Bước 5 Lựa chọn không gian diễn kịch

Bước 6 Tiến hành diễn kịch

Bước 7 Nhận xét, đánh giá, kết luận

2.3.2 Giải pháp 2: Hệ thống những văn bản có thể chuyển hóa thành kịch bản văn học

Không phải văn bản nào ta cũng đem sân khấu hóa, chỉnên lựa chọn những văn bản có khả năng sân khấu hóa đem lạihiệu quả cao cho giờ dạy học, tránh sự gượng ép, phản tácdụng Theo cảm quan của riêng mình, tôi lựa chọn những vănbản sau đây:

Lớp Văn bản có thể chuyển thành kịch bản

Lớp 6

Thánh GióngSơn Tinh, Thuỷ Tinh

Sự tích hồ GươmThạch Sanh

Em bé thông minhẾch ngồi đáy giếngThầy bói xem voiTreo biển

Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòngBài học đường đời đầu tiên

Buổi học cuối cùngĐêm nay Bác không ngủLớp 7 Cổng trường mở ra

Mẹ tôi

Cuộc chia tay của những con búp bêSống chết mặc bay

Côn Sơn caBánh trôi nướcQua đèo NgangBạn đến chơi nhà Cảnh khuya Rằm tháng giêng

Lớp 8

Tôi đi họcTrong lòng mẹTức nước vỡ bỡLão Hạc

Cô bé bán diêmĐánh nhau với cối xay gióChiếc lá cuối cùng

Chiếu dời đôHịch tướng sĩ Bàn luận về phép học

Lớp 9

Chuyện người con gái Nam XươngHoàng Lê nhất thống chí (Hồi thứ mười bốn) Lục Vân Tiên cứu Kiều nguyệt Nga

Đồng chíBài thơ về tiểu đội xe không kínhLàng

Lặng lẽ Sa PaChiếc lược ngà

Cố hươngMùa xuân nho nhỏ Viếng lăng Bác Những ngôi sao xa xôi

Bố của Xi-mông

2.3.3 Giải pháp 3: Hình thành kịch bản

2.3.3.1 Biện pháp 1: Chọn hình thức sân khấu hóa văn bản

Để hình thành kịch bản thì việc lựa chọn hình thức SKH là vô cùng quantrọng Đây là yếu tố định hướng cho quá trình SKH một văn bản văn học Chúng

ta có rất nhiều hình thức SKH như: kịch ngắn, phim ngắn, múa dân gian, múađương đại, ngâm thơ, kể chuyện, nhạc kịch Tuy nhiên, trong điều kiện của nhàtrường và học sinh nơi tôi dạy học thì chủ yếu chọn các hình thức sau:

- Kịch nói: Đối với các truyện, trích đoạn truyện, hồi kí, tiểu thuyết, hịch, chiếu.

Bài thơ “ Đêm nay bác không ngủ” cũng có thể chuyển thể thành kịch

- Ngâm thơ, hát, múa: Mùa xuân nho nhỏ, Viếng lăng Bác (Ngâm thơ, hát),

Cảnh khuya, Rằm tháng giêng (Ngâm thơ); Bánh trôi nước (Ngâm thơ,múa)

Các hình thức ngâm thơ, hát tiến hành khá đơn giản, chỉ có hình thứcđóng kịch là đòi hỏi công phu Bởi vậy, trong giải pháp 3 này tôi ưu tiên đào sâunghiên cứu các biện pháp cho hình thức sân khấu hóa theo hình thức chuyển thểthành kịch bản kịch nói.

2.3.3.2 Biện pháp 2: Phân chia các cảnh trong văn bản kịch

Nếu khi dạy một văn bản chúng ta sẽ chia bố cục khi phân tích thì viết kịchbản cũng cần chia các cảnh phù hợp Một văn bản chỉ nên chia thành 2 đến 3cảnh là phù hợp, có những văn bản không cần phải diễn tất cả mọi cảnh vì cònphụ thuộc vào thời gian của tiết học, có những cảnh không phải trọng tâm bàihọc hoặc quá dài thì cũng cần lưu ý Nếu sử dụng kịch bản cho những cảnh đóthì nên cho học sinh diễn trong các buổi trải nghiệm ngoài trời có nhiều thờigian

2.3.3.3 Biện pháp 3: Xây dựng lời thoại

Sau khi chia cảnh thì tiến hành viết kịch bản dựa trên nội dung và ngônngữ trong văn bản Khi viết kịch bản quan trọng nhất là lời thoại của nhân vật.Giáo viên phải làm thế nào đó để học sinh đón nhận kịch bản cảm thấy dễ hiểu,

dễ nhớ, dễ nhập vai “Lời thoại được xem là một trong những bước khó nhất khiviết kịch bản Một kịch bản hay và hấp dẫn đòi hỏi kịch bản phải có những lờithoại ấn tượng, làm sao cho các nhân vật có sự tương tác với nhau và làm nổi lênđặc trưng tính cách nổi bật Để xây dựng được lời thoại hay thì bạn cần chú ýđến 2 điểm sau đây:

- Lời thoại không nhất thiết phải quá dài: Nếu lời thoại dài sẽ khiến chongười xem khó nắm bắt được nội dung mà nhân vật muốn truyền tải Theo đó,lời thoại chỉ nên ngắn gọn, súc tích, có điểm nhấn

- Lời thoại tập trung vào tính cách nhân vật: Tùy thuộc vào nhân vật màbạn nên xây dựng lời thoại phù hợp Ví dụ, đối với những nhân vật dịu dàng,hiền lành thì bạn nên dùng câu thoại mang tính chất nhỏ nhẹ Còn đối với nhânvật có tính cách bặm trợn thì bạn nên dùng ngôn ngữ mang tính hằn học, gắtgỏng hơn” [1]

2.3.3.4 Biện pháp 4: Viết kịchbản

Việc viết kịch bản sân khấu phải đảm bảo kịch bản phải có phân hồi, phânlớp, phân vai và đúng hình thức thể loại sân khấu, đặc biệt các quy tắc có tínhước lệ nghệ thuật về ngôn ngữ (lời thoại), hành động và các đạo cụ được sửdụng trong vở diễn Khâu viết kịch bản sân khấu là khâu khó, vì vừa phải viếtđảm bảo đúng loại hình sân khấu vừa phải hình dung, tưởng tượng vở diễn sẽdiễn ra theo đúng ý đồ của người biên kịch Vì là khâu khó nhất nên rất cần thiếtgiáo viên trực tiếp biên kịch, dĩ nhiên cũng tham khảo những ý tưởng nhiều khirất mới mẻ và bất ngờ của những học sinh có thiên hướng năng khiếu nghệthuật Kịch bản có thể do giáo viên viết hoặc hướng dẫn học sinh viết, sau đógiáo viên sửa lại cho hoàn chỉnh Cách làm này thực ra rất hay và hiệu quả cực

kì cao Học sinh muốn viết được kịch bản bắt buộc phải đọc văn bản , mà đọc kĩ,đọc nhập tâm vào nhân vật thì mới có thể viết được kịch bản Cho nên khi họcsinh viết xong kịch bản thì cũng là lúc các em đã nắm hết nội dung văn bản Điều đó thực sự rất tuyệt vời Có một số yêu cầu cần lưu ý như sau:

- Kịch bản phải truyền tải được nội dung cơ bản của văn bản đang chuyểnthể.

- Cảnh phải phân chia hợp lí

- Lời thoại giữa các nhân vật phải phù hợp, có độ dài vừa phải, mạch lạc,không rối rắm để học sinh dễ thuộc

- Lời thoại sử dụng ngôn ngữ trong sáng, phù hợp năng lực tiếp nhận củalứa tuổi học sinh

- Kịch bản cần có lời dẫn vì thời gian diễn không dài như một bộ phim khichuyển cảnh hay vào cảnh, suy nghĩ của nhân vật…cần phải có sự dẫn dắt đêngười xem hiểu vấn đề

- Kịch bản có thể do giáo viên viết hoặc hướng dẫn học sinh viết, sau đógiáo viên sửa lại cho hoàn chỉnh Cách làm này thực ra rất hay và hiệu quả cực

kì cao Học sinh muốn viết được kịch bản bắt buộc phải đọc văn bản ,mà đọc kĩ,đọc nhập tâm vào nhân vật thì mới có thể viết được kịch bản Cho nên khi họcsinh viết xong kịch bản thì cũng là lúc các em đã nắm hết nội dung văn bản.Điều đó thực sự rất tuyệt vời

Sau đây là một số kịch bản đã được chuyển thể từ trong sách giáo khoaNgữ văn cấp THCS

TIỂU PHẨM: “DẾ MÈN PHIÊU LƯU KÝ”

Trích đoạn: “Bài học đường đời đầu tiên” (Ngữ văn 6, Tập 2)

Nhân vật chính: Dế Mèn, Dế Choắt, Chị Cốc

Nhân vật phụ: mấy chị Cào Cào, anh Gọng Vó

Cảnh 1: Dế Mèn tự giới thiệu về bản thân mình, ra oai với anh Gọng Vó và

mấy chị Cào Cào

Dế Mèn: (Vừa đi nghênh ngang vừa hát)

Trên trời có đám mây xanh

Ở giữa mây trắng xung quanh mây vàng

Ước gì anh lấy được nàng

Để anh mua gạch Bát Tràng về xâyXây dọc rồi lại xây ngang,Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân

Dế mèn: À há thời tiết hôm nay dễ chịu quá!

Gọng Vó: (đang đào bùn dưới ao thấy Dế Mèn liền hồ hởi): Ôi anh Mèn! Anh

Mèn ơi, bữa nay anh đi đâu mà trông anh bảnh bao vậy

Dế Mèn: (quát to): A, tưởng ai, thì ra là cái thằng Gọng Vó lúc nào cũng lấm

lem bùn đất, trông chú kìa, người ngợm gì đã gầy giơ lại còn để bẩn, hic hix chútránh xa ta ra

Gọng Vó: Vâng, em biết cái thân em, em không được bóng bẩy, sạch sẽ như anh

cũng tại bởi cái số em nó khổ, hết ngụp sâu xuống bùn lại ngoi lên bờ kiếm ăn

Mấy chị Cào Cào: (đang gặm cỏ nghe Gọng Vó giải thích, vừa cười vừa đỡ

lời): Vâng đúng đấy anh Dế Mèn, anh Gọng Vó kiếm ăn vất vả lắm vì còn phảinuôi một đàn em nhỏ ở nhà Nên lúc nào anh ấy cũng gầy gò

Dế Mèn (quát to): mấy mụ Cào Cào chuyên gặm lúa phá hoại hoa màu kia, biết

gì mà nói chen vào Mấy chị tưởng ta tự nhiên mà có thân hình cường tráng nhưthế này hả?

Mấy chị Cào Cào: ối ối các chị nào đâu có dám chen ngang chen dọc gì!!!

Thôi, chị xin! Chị xin!

Dế Mèn: (bắt đầu nhún nhảy, múa tay múa chân khoe khoang về cơ thể mình)

Hix hix, mấy chị và em nghe ta nói này:

- Bởi ta ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực nên ta chóng lớn lắm.(Vươn vai, lên tấn 2 tay)

- Đôi càng ta xem này: mẫm bóng (đạp cao 2 chân lên)

- Đôi cánh ta này: vũ lên 1 cái là nghe thấy tiếng phành phành giòn giã

- Còn đầu ta ư, nhìn này: rất to và nổi từng tảng

- Hai cái răng của ta: nhìn đi! Chúng đen nhánh, lúc nhai cỏ thì ngoàmngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc

- À quên, còn nữa, hãy nhìn sợi râu của ta đi: dài và uốn con hùng dũng(Vừa vuốt râu vừa đi qua đi lại)

Gọng Vó: Dạ dạ, dáng của anh chẳng khác nào dáng con nhà võ.

Mấy chị Cào cào: Đúng đấy, trông anh Mèn giống kiểu cách con nhà võ lắm ạ.

Dế Mèn: (thích chí, cười): ha ha, phải thế chứ Thôi, ta còn đang bận sang nhà

thằng Dế Choắt, để xem dạo này nó đã đào xong cái hang mà ở chưa Ta đi đãnhé!

Gọng Vó và Cào Cào (đồng thanh chào): Vâng, chúng em chào anh Dế Mèn ạ.

TIỂU PHẨM: “TỨC NƯỚC VỠ BỜ”

Trích đoạn “Tức nước vỡ bờ”

(Ngữ văn 8, Tập 1)

1 Diễn viên:

- Diễn viên: Chị Dậu, Anh Dậu, Cai lệ, Lý trưởng, bà lão hàng xóm, thằng Dần

- Diễn viên phụ: người gõ trống mõ, tù và, quần chúng…

2 Đạo cụ:

- Đạo cụ của Cai lệ + lý trưởng: gậy sắt, thước gỗ, dây thừng (dây chão)

- Đạo cụ trong nhà chị Dậu: chõng tre (phản gỗ), nồi cháo trắng, bát cổ

3 Âm thanh:

- Cảnh 1: tiếng chó sủa, trống mõ inh ỏi… (trong làng quê)

- Cảnh 2: nhạc không lời buồn (trong nhà chị Dậu)

- Cảnh 3: nhạc gay cấn (đánh nhau)

Cảnh 1: Cảnh buổi sáng ở nhà chị Dậu Chị Dậu (dìu anh Dậu ngồi xuống chõng, xoa trán chồng) rồi nói: Thầy em thấy

trong người thế nào? Đã hết đau chưa?

- Thầy em ráng húp tí cháo cho tỉnh

Anh Dậu (Lắc lư, thều thào): Đắng mồm lắm không ăn được.

Chị Dậu: Thầy em có thương em, thương các con thì cố ăn đi, húp lấy vài húp

cho đỡ xót ruột, mấy ngày nay thầy em cầm hơi rồi

Anh Dậu: u nó à, tôi nhớ cái Tí quá, không biết nó giờ này đã được ăn miếng gì

chưa? Không biết ông bà Nghị Quế có cho nó ăn không hay để nó đói

Chị Dậu: (lấy áo lau nước mắt) em xin thầy em, từ lúc dắt nó sang ở nhà ông bà

Nghị đến giờ lòng em đau hơn cắt, em thương con quá mà không biết làm sao,thà bắt em chết còn hơn…

Anh Dậu (thở dài, mắt nhìn chị Dậu): tất cả tại tôi, tại tôi hèn, tôi không lo

được xuất sưu cho em chú nên mới để mình và các con phải chịu khổ

Bà lão sang nhà chị Dậu

Bà lão: vợ chồng bác Dậu có nhà không nhỉ.

Chị Dậu: dạ, cụ ạ, vợ chồng con đây ạ.

Bà lão: Bác trai đã khá rồi chứ?

Chị Dậu: cảm ơn cụ, nhà cháu đã tỉnh táo như thường Nhưng xem ý hãy còn lề

bề, lề bệt chừng như vẫn còn mỏi mệt lắm

Bà lão: Này, bảo bác ấy có trốn đi đâu thì trốn Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ

vào thúc sưu, không có, họ lại đánh trói thì khổ Người ốm rề rề như thế, nếu lạiphải một trận đòn, nuôi mấy tháng cho hoàn hồn

Chị Dậu: vâng, cháu cũng đã nghĩ như cụ Nhưng để cháo nguội, cháu cho nhà

cháu ăn lấy vài húp cái đã Nhịn suông từ sáng hôm qua tới giờ còn gì

Bà lão: Thế thì phải giục anh ấy ăn mau đi, kẻo nữa người ta sắp sửa kéo vào rồi

đấy! Thôi tôi về đây (bà lão lật đật trở về, vừa đi vừa lẩm bẩm: khổ cho nhà bác

ấy quá…)

Chị Dậu (gọi thằng dần): Dần ơi, cháo nguội rồi, ăn đi con.

Thằng dần (ngồi cùng chóng tre với thầy): dạ, con mời thầy, con mời u, (vục

đầu vừa thổi vừa húp soàn soạt)

Cảnh 2: Chị Dậu đánh nhau với Cai lệ và người nhà lý trưởng Cai lệ: (gõ đầu roi xuống đất): thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn

sống đấy à? Nộp tiền sưu! Mau!

Anh Dậu: (sợ quá, hốt hoảng, vội để bát cháo xuống phản): bẩm bẩm 2 ông.

(nói xong lăn đùng ra phản/chõng)

Lý trưởng: anh ta lại sắp phải gió như đêm qua đấy! (nói xong chỉ tay vào mặt

chị Dậu)

- Chị khất tiền sưu đến chiều mai phải không? Đấy! Chị hãy nói với ông cai, đểông ấy ra đình kêu với quan cho! Chứ ông lý thì không có quyền dám cho chịkhất một giờ nào nữa!

Chị Dậu run run:

- Nhà cháu đã túng, lại phải đóng cả xuất sưu của chú nó nữa, nên mới lôi thôinhư thế Chứ cháu có dám bỏ bễ tiền sưu của nhà nước đâu! Hai ông làm phúcnói với ông lí hãy cho cháu khất

Cai lệ không để cho chị được nói hết câu, trợn ngược hai mắt,quát: Mày

định nói cho cha mày nghe đấy à? Sưu của nhà nước, mà dám mở mồm xinkhất!

Chị Dậu vẫn cố thiết tha: Khốn nạn! Nhà cháu đã không có, dẫu ông chửi

mắng cũng đến thế thôi Xin ông trông lại!

Cai lệ vẫn giọng hằm hè: Nếu không có tiền nộp sưu cho ông bây giờ, thì ông

sẽ rỡ cả nhà mày đi, chửi mắng thôi à?

(Rồi quay ra bảo anh người nhà lí trưởng)

- Không hơi đâu mà nói với nó, trói cổ thằng chồng nó lại, điệu ra đình kia

(nói xong Cai lệ giật phắt cái thừng trong tay lý trưởng và chạy sầm sập đến chỗAnh Dậu)

Chị Dậu (xám mặt, vội vàng đặt con bé con xuống đất, chạy đến đỡ lấy tay cai

lệ): Cháu van ông, nhà cháu vừa mới tỉnh được một lúc, ông tha cho!

Cai lệ: Tha này, tha này! (Vừa nói hắn vừa bịch luôn vào ngực chị Dậu, mấy

bịch, rồi lại sấn đến để trói anh Dậu)

Chị Dậu (tức quá, liều mạng cự lại): Chồng tôi đau ốm, ông không được phép

hành hạ

Cai lệ: tát vào mặt chị một cái bốp, rồi hắn nhảy vào cạnh anh Dậu.

Chị Dậu: (nghiến hai hàm răng): Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!

(Rồi chị túm lấy cổ cai lệ, ấn dúi ra cửa)

Cai lệ:

(ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng nham nhảm): thằng lý đâu gô cổ cả nhà nóvào cho tao…gô cổ cả nhà nó vào mau…

Người nhà lí trưởng: sấn sổ bước đến, huơ gậy chực đánh chị Dậu Nhanh như

cắt, chị Dậu nắm ngay được gậy của hắn Hai người giằng co nhau du đẩy nhau,rồi ai nấy đều buông gây ra, áp vào vật nhau Kết cục lý trưởng bị chị Dậu túmtóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm

Anh Dậu (sợ quá muốn dậy can vợ, nhưng mệt lắm ngồi lên lại nằm xuống, vừa

run vừa rên): U nó không được thế! Người ta đánh mình không sao, mình đánhngười ta thì mình phải tù phải tội

Chị Dậu (vẫn chưa nguôi giận, 1 tay chống nạnh, 1 tay chỉ vào 2 tên): Thà ngồi

tù Ðể cho chúng nó làm tình làm tội mãi thế, tôi không chịu được

( Xem thêm Phụ lục 3, trang 8-32 ) 2.3.4 Giải pháp 4: Tiến hành đóng kịch và diễn kịch

2.3.4.1 Biện pháp 1: Lựa chọn diễn viên và đóng kịch

Kịch bản các văn bản được viết xong, khâu tiếp theo là lựa chọn “diễnviên” (học sinh) vào vai các nhân vật Những em học sinh có lòng yêu thíchnghệ thuật và khả năng diễn xuất được chọn để thử vai Yêu cầu cần đạt là họcsinh phải biết hóa thân vào nhân vật và biết diễn xuất trên sân khấu Kịch bản dù

có hay mà học sinh không biết diễn xuất, không biết biểu cảm, không thể hiệnđược tâm lý, tính cách của nhân vật thì vở kịch coi như thất bại Ngoài việc chọnđúng được học sinh vào vai, giáo viên lúc này giống như nhà đạo diễn phải tổchức cho học sinh tập luyện thường xuyên theo kế hoạch, chỉ dẫn cách diễn xuấtsao cho phù hợp với nhân vật mà mình hóa thân từ ngôn ngữ, hành động, điệu

bộ, cử chỉ…cũng như biết tương tác với bạn diễn

Về phía học sinh, cần chuẩn bị tâm thế tốt nhất đề hòa nhập vào vai nhânvật Muốn vậy, các em phải nắm chắc nội dung tư tưởng của kịch bản, thuộclòng lời thoại của nhân vật và phải huy động tối đa trí tưởng tượng cũng như khảnăng đào sâu tâm lý, tính cách nhân vật và suy nghĩ mình phải diễn sao cho hiệuquả nhất Dĩ nhiên điều này không phải một lần là làm được mà phải trải qua tậpluyện nhiều lần với sự góp ý, tư vấn của thầy cô và bạn diễn

Sau khi lựa chọn được diễn viên thì giáo viên hướng dẫn học sinh tiếnhành đóng kịch Hoạt động này được thực hiện ở nhà, có sự hỗ trợ của giáo viênkhi học sinh cần.

Hình 1: Trích đoạn “ Tức nước vỡ bờ” do HS lớp 8C trương THCS Cẩm Thạch

thể hiện trong lớp học

2.3.4.2 Biện pháp 2: Sân khấu hóa lớp học trong giờ học văn bản

Như vậy, sau một quá trình chuẩn bị từ khâu lựa chọn trích đoạn, xâydựng kịch bản, tập luyện diễn xuất, cuối cùng là thực hành trình diễn trích đoạntrên sân khấu Đây là khấu cuối cùng và là khâu quyết định thành bại của cả mộttập thể qua vở diễn Tùy vào điều kiện thực tế của nhà trường, lớp học mà bố trísân khấu biểu diễn, các phương tiện, đạo cụ và trang phục… để buổi trình diễnđược tốt nhất

Hình 2: Trích đoạn “ Lão Hạc” do HS lớp 8B trương THCS Cẩm Thạch thể

hiện trong lớp học

Thực tế thì học sinh cấp THCS rất ham khám phá những điều mới mẻ vàghi nhớ lời thoại rất tốt, giáo viên hướng dẫn kĩ càng thì sẽ được một dàn diễnviên không chuyên nhưng diễn rất hay

Chuẩn bị:

- Diễn viên đã có

- Trang phục: tùy vào từng nhân vật để sử dụng trang phục phù hợp Cónhững văn bản chỉ cần sử dụng trang phục bình thường nhưng cũng có nhữngvăn bản phải tìm trang phục hoặc thuê

- Trên bảng giáo viên viết tên văn bản theo số tiết trong phân phối chươngtrình bình thường

- Bàn ghế nên sắp xếp hình chữ U theo khung lớp học để có sân khấu chohọc sinh diễn

Trong lớp học, chúng ta có thể diễn 1-2 cảnh tiêu biểu, thể hiện nội dungtrọng tâm của văn bản, không nhất thiết diễn tất cả các trích đoạn nếu như vănbản dài (Tức nước vỡ bờ, Lão Hạc ) Thời gian cho SHK trong lớp chỉ nên tối

đa là 15phút, còn lại ta tổ chức cho HS tìm hiểu nội dung bài

Sau khi học sinh diễn xong, giáo viên sẽ tiến hành tổng kết nội dung bàihọc bằng nhiều cách như vấn đáp, làm bài tập, hoạt động nhóm và chốt kiếnthức lên bảng tinh gọn để học sinh ghi vào vở

Hình 3: Trích đoạn “ Cuộc chia tay của những con búp bê” do HS lớp 7B

trương THCS Cẩm Thạch thể hiện trong lớp học

Như vậy, “phương pháp này giúp học sinh chủ động tiếp cận văn bản,thâm nhập vào thế giới của tác phẩm để cảm nhận về các nhân vật và chi tiếttrong tác phẩm sau đó tái hiện trên sân khấu lớp học Ngoài ra học sinh cònđược tự mình sáng tạo trong cách diễn xuất làm sao để diễn tả được sâu sắc tínhcách, nội tâm của nhân vật mình đóng vai Với những học sinh không tham giadiễn xuất cũng cần đọc văn bản thật kĩ và cảm nhận về nhân vật trong tác phẩm

để đối chiếu với hình ảnh nhân vật được tái hiện trên sân khấu lớp học và đưa ranhận xét của mình Từ đó, các tiết học theo hình thức sân khấu đã thực sự tạođược hứng thú cho đại đa số học sinh để các em học tập có hiệu quả Phươngpháp học này cũng góp phần xây dựng ở các bạn học sinh thói quen đọc sách đềhiểu tác phẩm nhiều hơn” [1]

2.3.4.3 Biện pháp 3: Sân khấu hóa trong trải nghiệm hoạt động sáng tạo, ngoại khóa ngoài trời.

Ngoài việc sân khấu hóa giờ học trong lớp thì còn có một cách tiến hànhkhác là diễn ra ở ngoài trời với thời gian nhiều hơn và đối tượng học sinh thamgia đông hơn

“Với phương châm tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy gắn với nhucầu thực tế của học sinh, những năm gần đây, các buổi sinh hoạt ngoại khóa theohình thức “sân khấu hóa các tác phẩm văn học” đã quen thuộc đối với học sinh Ngữ văn là bộ môn mang đến cho học sinh nhiều kiến thức, giúp các em bồi đắptình cảm tốt đẹp, nuôi dưỡng tâm hồn trong sáng” [2] Để tạo hứng thú cho họcsinh với môn học này, nhà trường nên thường xuyên quan tâm, tạo điều kiện chohọc sinh các khối lớp tổ chức sân khấu hóa các tác phẩm mà các em đã học bằngcác hoạt động ngoại khóa môn Ngữ văn hoặc câu lạc bộ “em yêu văn học “ hoặclồng ghép vào hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhân một số ngày lễ như 20/11/,26/3, sinh nhật Bác… Tham gia hoạt động này, học sinh của từng lớp được lựachọn những tác phẩm ngữ văn, trích đoạn văn học trong chương trình giảng dạy

để nghiên cứu, chuyển thể sang hình thức sân khấu hóa Thông qua hình thứctrình diễn, các tác phẩm văn học dường như sống động và hấp dẫn hơn so vớinhững giờ giảng trên lớp Các em học sinh được dành thời gian nghiên cứu vềđặc điểm, tính cách nhân vật, từ đó “nhập vai” sao cho sát nhất với nội dung củatác phẩm văn học

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Dạy học các tác phẩm theo hướng trải nghiệm sáng tạo với hình thức sânkhấu hóa trích đoạn rất phù hợp với định hướng giáo dục hình thành phẩm chất

và năng lực cho học sinh của chương trình phổ thông mới Học sinh không chỉđược học, tiếp thu một chiều mà còn biết vận dụng kiến thức để “tạo” ra một sảnphẩm mới – vở kịch hoặc tiểu phẩm trích đoạn, mà ở đó học sinh dưới sự hướngdẫn của giáo viên phải huy động tổng hợp nhiều kiến thức liên ngành lịch sử,ngôn ngữ, văn học, văn hóa, sân khấu … để xây dựng thành một tác phẩm sânkhấu

2.4.1 Đối với giáo viên:

Eugene P Bertin đã nói : Dạy học là đặt vết tích của một người vào sự phát triển của một người khác Và chắc chắn học trò là ngân hàng nơi bạn có thể gửi kho báu quý giá nhất của bạn.

Thông qua việc dạy học bằng kịch bản văn học đã được chuyển thể, giáoviên đã có thêm “kho báu” về phương pháp để gửi đến các em học sinh , mộtcách dạy học mới thú vị có thể áp dụng cho rất nhiều văn bản Giáo viên đã

được nghỉ ngơi, rảnh rang, còn được thương thức những bữa tiệc “phim ngắn”với dàn diễn viên nhí thật hấp dẫn.

Giáo viên có điều kiện để phát huy những khả năng tiềm ẩn của bản thânlâu nay do sức ì Viết được kịch bản đã “lao tâm khổ tứ”, cho học sinh đếnbước diễn kịch giáo viên cũng có nhiều việc để làm, để thấu hiểu học sinh Sau nỗi vất vả chắc chắn hoa quả ngọt ngào xuất hiện

Riêng bản thân tôi, quá trình áp dụng Sân khấu hóa trong dạy học trênlớp, trong các buổi sinh hoạt chuyên môn qua nghiên cứu nội dung bài học,trong các Hôi thi GVDG cấp huyện và đặc biệt là hội thi GVDG tỉnh năm2019-2020, đã đem lại cho tôi những giờ dạy ấn tượng được Ban giám khảo vàđồng nghiệp ghi nhận và đánh giá cao.Từ năm 2011 đến 2021, tôi liên tục đạtlao động tiên tiến xuất sắc trong năm học, có 05 năm được công nhận là CSTĐ

cơ sở ( trong đó có 3 năm liên tiếp từ 2017- 2020); năm học 2020-2021 tôi tiếptục được đề nghị công nhận CSTĐ cơ sở Điều đó chứng tỏ việc SKH trongdạy học văn bản Ngữ văn thực sự có hiệu quả trong việc nâng cao chất lượngdạy học Chính cách làm này đã trở thành hiệu hứng để đồng nghiệp nhóm Văntrong nhà trường, đồng nghiệp đồng môn trong huyện, trong tỉnh thử nghiệm,

áp dụng và đang được nhân rộng

Bảng thành tích cá nhân đã đạt được ( Bảng 1, Phụ lục 1, trang 1)

2.4.2 Đối với học sinh:

Jacques Bazun Với nghề dạy học không thể nhìn thấy kết quả của một

ngày làm việc Kết quả ấy vô hình và có lẽ vẫn còn đó đến 20 năm sau Tại sao

là 20 năm sau? Bởi đó là lúc quả chín thực sự khi học sinh của mình trưởngthành Vậy hôm nay học sinh nhận được gì để 20 năm sau thành của mà thầy côgieo hôm nay mới nở?

Dạy học văn bản theo hướng sân khấu khấu hóa giúp học sinh hiểu mối

quan hệ giữa văn học với nghệ thuật sân khấu, biết thế nào là sân khấu hóa tác

phẩm/trích đoạn tác phẩm từ đó lựa chọn được các trích đoạn văn bản phù hợp

để tiến hành biên kịch

Thông qua các sân khấu hóa tác phẩm/trích đoạn sân khấu văn bản , học

sinh không chỉ được học mà còn được trải nghiệm, được sống, được hóa thânvào vào các nhân vật để cùng “khóc” cùng “cười” cùng “tri âm” với nỗi niềmcủa nhà văn Được hóa thân vào nhân vật, được sống và trải nghiệm cuộc đời

cùng các nhân vật trong văn bản thiết tưởng đó là một cách giáo dục lòng nhân

văn, nhân ái, yêu truyền thống văn hóa của cha ông một cách sâu sắc tự nhiên

mà không cần đến những lời thuyết lý khô khan, trừu tượng nào

HS được tham gia trực tiếp vào hoạt động khai thác nội dung văn bảnngay từ khâu chuẩn bị ở nhà HS được trả lời các câu hỏi, nắm tất cả nội dungliên qua nđến bài học; được thể hiện các năng lực, phẩm chất bản thân: năng lực

tư duy, năng lực làm việc nhóm, năng lực hát, kể chuyện, đọc thơ, năng lực cảmthụ âm nhạc, phim ảnh, đặc biệt là năng lực diễn xuất của một diễn viên…

Sau khi áp dụng các giải pháp trên, tôi nhận thấy học sinh đã hứng thúhơn với mỗi tiết văn bản , nhiều em yêu thích và say mê môn học Bắt đầu mỗitiết học, học sinh không còn cảm giác mệt mỏi, nhàm chán, nặng nề, lo lắng như

khi giáo viên kiểm tra bài cũ Các em được thoải mái tham gia vào hoạt độnghọc tập mà không hề hay biết Giờ học cũng bớt sự căng thẳng khô khan Đặcbiệt thông qua các hình thức đóng kịch mà bài học đi qua, hết giờ các em vẫncòn luyến tiếc; và nhờ đó đã góp phần quan trọng không nhỏ vào việc phát triểnnăng lực, phẩm chất HS Rõ ràng, tôi đã giúp HS hình thành và phát triển cácnăng lực như: năng lực tư duy sáng tạo, năng lực thuyết trình, năng lực phản xạnhanh, …

Sau khi áp dụng hình thức dạy học bằng sân khấu hóa văn bản vào mônNgữ văn, tôi nhận thấy kết quả rất đáng mừng Cụ thể là:

Bảng số 1 Kết quả khảo sát mức độ hứng thú học môn Ngữ văn của HS

Năm học số Sĩ

Rất hứng thú Hứng thú Bình thường

Không hứng thú

Bảng số 2 Kết quả đại trà môn Ngữ văn của HS

Năm học số Sĩ Điểm dưới Tb Điểm Tb Điểm Khá Điểm Giỏi

Bảng số 3 Kết quả thi học sinh giỏi cấp huyện, tỉnh môn Ngữ văn các lớp do

cá nhân phụ trách (có danh sách ở Bảng 3, Phụ lục 1, trang 2,3,4)

Dù kết quả chưa như kì vọng của BGH nhà trường, của PHHS và bản thântôi nhưng với đối tượng học sinh dân tộc vùng khó như vậy đã có sự cải thiện rấtđáng kể, tôi thấy có niềm tin vào sự thay đổi phương pháp của mình Trong thờigian tới, khi dịch Covid được đẩy lùi, tôi hy vọng nhóm Văn trường tôi có thể tổchức thành công những buổi Sân khấu hóa tác phẩm văn học ngoài trời với quy

mô lớn để các em học sinh có cơ hội trải nghiệm và phát triển năng lực tiềm ẩncủa bản thân

Dạy học là một nghệ thuật, người dạy - giáo viên là những “kỹ sư tâmhồn”, sản phẩm tạo ra của quá trình dạy học là sản phẩm đặc biệt - con người

(nhân cách) Không thể trồng cây ở những nơi thiếu ánh sáng, cũng không thể

nuôi dạy trẻ với chút ít nhiệt tình - Can Jung Giáo viên - nó không hề giống

với bất kỳ một ngành nghề nào Điều đó đặt ra những yêu cầu khắt khe đối vớinhững người đứng trên cánh đồng gieo chữ Chúng ta không thể dạy ai làm bất

cứ điều gì, chúng ta chỉ có thể giúp họ khám phá ra điều đó bằng tất cả nhiệttình, nhiệt tâm của bạn Cho nên, nếu khơi dậy được sự hứng thú, say mê chohọc sinh thì sẽ tạo ra động cơ học tập tích cực, giúp các em hăng say, nỗ lựcvượt qua mọi khó khăn, trở ngại để đạt kết quả học tập tốt nhất, và từ đó ngườihọc sẽ tiếp nhận tri thức một cách chủ động và tự giác, không bị épbuộc Có thểnói hoạt động diễn kịch có thể giúp học sinh đón nhận thức bài học một cáchhứng thú say mê

Qua thực tiễn dạy học, có thể thấy rằng phương pháp dạy học bằng kịchbản đã để lại những hiệu quả tuyệt vời Nhưng để hoạt động này có ý nghĩa thìgiáo viên cần linh hoạt, nhạy bén trong cách tổ chức và thực hiện

Qua việc ứng dụng Sân khấu hóa trong quá trình giảng dạy, bản thân tôithấy, để tổ chức sân khấu hóa hiệu quả, thì GV cần rút ra được những kinhnghiệm sau:

- Thứ nhất, Quá trình lựa chọn Văn bản (đoạn trích), hình thức để sân khấu hóa phải thật tinh, thật kĩ

- Thứ hai, Lựa chọn đối tượng HS để tham gia sân khấu hóa phải làm saophát huy được tích tích cực và năng lực của trò

- Thứ ba, Việc chuyển thể kịch bản phải có sự đầu tư, tâm huyết

- Thứ tư, Việc tổ chức giờ học SKH phải được chuẩn bị kĩ càng, thời gianthích hợp

Cuối cùng, phải có sự chung tay của tổ, nhóm chuyên môn, của bạn bèđồng nghiệp và đặc biệt là sự quan tâm đầu tư của nhà trường thì hoạt độngSKH mới thành công và hiệu quả.

2 Kiến nghị

Đổi mới phương pháp dạy học hiện đang là vấn đề chính yếu để nâng caochất lượng dạy học, tôi xin mạnh dạn đưa ra một số kiến nghị, đề xuất cụ thểnhưa sau:

a) Đối với Tổ/ nhóm chuyên môn

Tăng cường dự giờ thăm lớp, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướngnghiên cứu bài học

b) Đối với Lãnh đạo nhà trường

Thay vi đầu tư các loại đồ dùng dạy học mà hiện nay ít sử dụng đến thìnhà trường nên đầu tư một số trang phục để học sinh có thể đóng kịch Bởi vìmỗi lần đi thuê chi phí cũng tốn kém, nếu mua một lần và sử dụng mãi mãi thìtốt hơn nhiều

Quan tâm nhiều hơn nữa đến chất lượng giáo dục 2 mặt của học sinh: tăngcường các hoạt động trải nghiệm và sáng tạo cho học sinh; chuẩn bị tốt hơn nữa

cơ sở vật chất, thiết bị dạy dạy học để giáo viên có điều kiện tốt nhất lên lớp

c) Đối với Phòng giáo dục và đào tạo và Sở giáo dục và đào tạo:

Tổ chức nhiều lớp tập huấn để thầy cô được trao đổi, bồi dưỡng vềchuyên môn, phương pháp nghiệp vụ sư phạm

Trên đây chỉ là một số ít kinh nghiệm tôi đúc rút từ thực tế công tácgiảng dạy ở trường THCS Lương Nội, huyện Bá Thước và trường THCS CẩmThạch, huyện Cẩm Thủy Đề tài này tôi đã ấp ủ khá lâu, ngoài kiến thức đã có và

sự trải nghiệm qua quá trình dạy học, bản thân tôi đã sưu tầm, tham khảo thêmtài liệu từ nhiều nguồn khác nhau để sáng kiến đạt hiệu quả cao Tuy nhiên trongkhi thực hiện và trình bày khó tránh khỏi sai sót và chưa thật sự khoa học Tôikính mong các đồng chí góp ý để bản thân tôi làm tốt hơn nữa công tác giáo dục,góp phần thực hiện thành công nhiệm vụ “trồng người”

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn BGH nhà trường, các đồng nghiệp

đã giúp đỡ tôi trong quá trình công tác và đúc rút kinh nghiệm

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Người viết

Nguyễn Thị Chung

1 Kịch bản - yếu tố quan trọng cho những thử nghiệm sân khấu – CaoNgọc

2 Sân khấu hóa tác phẩm văn học có sức hấp dẫn với học sinh - TạQuang Đạo

3 BCHTW, Nghị quyết số 29 về Đổi mới căn bản và toàn diện về giáo dục và đào tạo, ngày 4/11/2013

4 Sách giáo khoa Ngữ văn 6,7,8,9 nxb giáo dục

5 Bộ GD&ĐT, Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (dự thảo), Hà Nội, tháng 1/2018

6 Sân khấu hóa trích đoạn Truyện Kiều, một hình thức dạy học trảinghiệm sáng tạo – TS Trần Văn Trọng

7 Phát huy tính sáng tạo của hoc sinh qua hình thức sân khấu hóa tácphẩm văn học

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN, TỈNH VÀ CÁC

CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN

TT Tên đề tài SKKN

Cấp đánh giá xếp

loại

(Ngành GD cấp huyện/tỉnh; Tỉnh )

Kết quả đánh giá xếp loại

(A, B, hoặc C)

Năm học đánh giá xếp loại

1. Kinh nghiệm nâng cao hiệu

quả soạn – giảng môn tự chọn

2 Một số Phương pháp tổ chức,

chỉ đạo của GVCN nhằm

nâng cao chất lượng toàn diện

cho học sinh ở trường THCS

Lương Nội, Bá Thước

3 Kinh nghiệm kiểm tra, đánh

giá các bài kiểm tra định kì

nhằm nâng cao chất lượng

dạy học môn Ngữ văn 9 ở

trường THCS Lương Nội, Bá

Thước

4 Kinh nghiệm tích hợp kiến

thức liên môn đem lại hiệu

quả trong dạy – học văn bản

“Đấu tranh cho một thế giới

hòa bình” - Ngữ văn 9, tập 1

ở trường THCS Lương Nội,

Bá Thước

5 Kinh nghiệm tích hợp kiến

thức liên môn đem lại hiệu

quả trong dạy – học văn bản

“Đấu tranh cho một thế giới

ở trường THCS Lương Nội,

6 Một vài kinh nghiệm sân

khấu hóa giờ học văn bản

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN CẨM THỦY

Sáng kiến kinh nghiệm tiêu biểu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH THANH HÓA

Xếp loại:

TM HỘI ĐỒNG KHOA HỌC SỞ GD&ĐT

Chủ tịch

PHỤ LỤC Phụ lục 1

Bảng số 1 Thành tích cá nhân đã đạt được trước và sau khi áp dụng SKKN

Năm học Danh hiệu

thi đua

Số, ngày, tháng, năm của quyết định công nhận danh hiệu thi đua; cơ quan ban hành

QĐ

2010-2011 CSTĐ cơ sở Số: 1144 /QĐ-UBND ngày 08 / 8 /2011 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2011-2012 Lao động tiên

tiến xuất sắc

Số: 1254 /QĐ-UBND ngày 15 / 7 /2012 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2012-2013 Lao động tiên

tiến xuất sắc

Số: 1642 /QĐ-UBND ngày 13 / 7 /2013 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2013-2014 Lao động tiên

tiến xuất sắc

Số: 1244 /QĐ-UBND ngày 11 / 7 /2014 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2014-2015 CSTĐ cơ sở Số: 2044 /QĐ-UBND ngày 07 / 7 /2015 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2015-2016 Lao động tiên

tiến xuất sắc

Số: 1244 /QĐ-UBND ngày 11 / 7 /2016 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2016-2017 Lao động tiên

tiến xuất sắc

Số: 1844 /QĐ-UBND ngày 13 / 7 /2017 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2017-2018

CSTĐ cơ sở Số 2240/QĐ-UBND ngày 15/8/2018 của Chủ

tịch UBND huyện Bá Thước

2018 -2019 CSTĐ cơ sở Số 1528/QĐ-UBND ngày 04/7/2019 của Chủtịch UBND huyện Bá Thước.

2019-2020

Giáo viên giỏicấp tỉnhCSTĐ cơ sở

GVG19-0103 số 2014/QĐ-SGDĐT ngày 11/11/2019

Số 2821/ QĐ/UBND ngày 29/7/2020 của Chủ tịch UBND huyện Bá Thước

2020-2021

Lao động tiên tiến xuất sắcCSTĐ cơ sở

Quyết định số 24 ngày14 tháng 05 năm 2021 của hiệu trưởng trường THCS Cẩm ThạchĐang đề nghị