Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh hứng thú và ghi nhớ kiến thức lịch sử tốt hơn ở trường THCS nga tiến

Qua việc nghiên cứu, bản thân tôi sẽ có những hiểu biết sâu sắc về vị trí , vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Lịch Sử , tìm ra những giải pháp và ứng dụng những gi

I: MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài

Dạy và học Lịch sử là giúp HS hình thành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, có được tinh thần, khí phách của lịch sử dân tộc, khả năng nhìn nhận, đánh giá mọi sự kiện, hiện tượng lịch sử dựa trên những cứ liệu xác thực và tự liên hệ với thực tiễn để rút ra được bài học cho hiện tại và tương lai Từ đó hình thành nên năng lực và phẩm chất con ngườiđáp ứng yêu cầu trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.Muốn để môn Lịch sử trở thành môn học thực sự hấp dẫn đối với HS thì trong DHLS, cũng như các môn khác ở trường phổ thông, ngoài việc tiến hành bài học nội khóa, còn có hoạt động ngoài lớp Hoạt động trải nghiệm sáng tạo (TNST) là hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông Hoạt động TNST là một bộ phận của quá trình giáo dục được tổ chức ngoài giờ học và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy học, nó có ý nghĩa tích cực đối với giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện của HS HS được phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân HS được chủ động tham gia vào quá trình hoạt động, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng, được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, Từ đó, các em HS được hình thành và phát triển những giá trị sống và năng lực cần thiết Đưa hoạt động TNST vào trong chương trình giáo dục của nhà trường góp phần khắc phục những tồn tại của chương trình dạy và học lịch sử hiện nay, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Triển khai hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo chính

là thực hiện quan điểm“Học đi đôi với hành” Qua nghiên cứu thực tiễn, tôi nhận thấy tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh các trường THCS

ở huyện Nga Sơn còn đơn điệu, hiệu quả chưa cao, hoặc các hoạt động ngoại khóa nhằm vui chơi giải teis sau những thời gian học tập căng thẳng Với việc

tổ chức hoạt động này, từ đầu năm học 2019-2020 tôi đã mạnh dạn áp dụng ngay những kiến thức mà mình thu nhận được vào thực tiễn giảng dạy và nhận được những kết quả bước đầu Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Lịch sử là một hướng đi nhằm nâng cao và góp phần thu hút đông đảo

sự quan tâm của học sinh vào môn học Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài“Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh

hứng thú và ghi nhớ kiến thức lịch sử tốt hơn ở trường THCS Nga Tiến”

2 Mục đích nghiên cứu.

Qua việc nghiên cứu, bản thân tôi sẽ có những hiểu biết sâu sắc về vị trí , vai trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Lịch Sử , tìm ra những giải pháp và ứng dụng những giải pháp để giảng dạy, giúp cho học sinh nắm vững, hiểu sâu sắc và cụ thể hơn kiến thức lịch sử thế giới và dân tộc, từ đó góp phần hình thành cho các em những kĩ năng cơ bản, phù hợp với đặc trưng bộ môn Lịch sử, góp phần hình thành cho các em những phẩm chất của người công dân trong thời đại mới có thể hội nhập với sự phát triển toàn cầu

Nghiên cứu tình hình dạy học môn lịch sử để tìm ra phương pháp dạy học theo hướng tích cực để giảm bớt sự khô khan trong giờ học lịch sử phát huy tích tích cực chủ động của học sinh nhằm nâmg cao chất lượng dạy học

3.Phương pháp nghiên cứu

- Gặp gỡ và trao đổi với những GV giỏi, có kinh nghiệm lâu năm

- Điều tra xã hội học

- Thực nghiệm từ thực tiễn công tác

- Tìm hiểu sách, báo, tư liệu

4 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh trường THCS Nga Tiến

- Đề tài: “Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh hứng thú và ghi nhớ kiến thức lịch sử tốt hơn ở trường THCS Nga Tiến”

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến.

Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (tháng 4 năm 2011) nêu rõ: “Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn dân, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện tiêu chuẩn hóa, hiện đại hóa xã hội” Như vậy, việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, dạy các

bộ môn nói riêng đòi hỏi phải thực hiện tốt mối quan hệ giữa mục tiêu, nội dung

và đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở nhà trường hiện nay là một vấn đề lớn, thu hút sự quan tâm không chỉ của những người làm công tác giảng dạy mà ngay cả ở các cấp, các ngành ở Trung ương và địa phương

Nghị quyết của Đại hội Đảng lần VIII, IX về đổi mới phương pháp dạy học “phải đổi mới phương pháp dạy học, khắc phục lối dạy một chiều từng bước

áp dụng các phương pháp tiên tiến, phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, phát triển mạnh

phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên suốt đời học sinh” … “Đổi mới và

hiện đại hoá phương pháp giáo dục Chuyển từ việc truyền thụ tri thức thụ động, thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức; dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận thông tin một cách có hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp; phát triển năng lực của mỗi cá nhân; tăng cường tính chủ động, tính tự chủ của học sinh, sinh viên trong quá trình học tập.Có thể khẳng định, dạy và học tích cực là một trong những mục tiêu chung và cũng là một tiêu chuẩn về giáo dục hiệu quả, hướng dẫn cho việc đổi mới việc dạy học ở nói chung và dạy học môn Lịch sử nói riêng ở nhà trường phổ thông Trên cơ sở như vậy, môn học Lịch sử mới thực sự góp phần đắc lực trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo ở bậc trung học phổ thông

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế đã xác định mục tiêu giáo dục phổ thông : "Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện,

chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn "

Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã được thông qua.Theo đó, Quốc hội quyết định tiếp tục giữ môn học Lịch sửlà môn học độc lập, bắt buộc trong chương trình sách giáo khoa mới, không tích hợp Quyết định của Quốc hội đã khẳng định vai trò, vị trí của bộ môn Sử trong chương trình giáo dục quốc dân Các nhà nghiên cứu giáo dục cũng luôn khẳng định môn lịch sử vốn có vị trí, ý nghĩa đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Ở góc độ dạy học, Lịch Sử có ý nghĩa to lớn đối với quá trình phát triển nhân cách của học sinh Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc Tự hào với những thành tựu dựng nước của tổ tiên, xác định vị trí trong hiện tại, có thái độ đúng với sự phát triển hợp quy luật của tương lai Với vai trò và ý nghĩa to lớn như vậy, chương trình lịch sử THCS giữ một vị trí quan trọng trong chương trình lịch sử các cấp, bậc học của nước

ta, cần phải được nhận thức sâu sắc và hành động đúng đắn

2.Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến:

2.1 Thuận lợi:

- Trường THCS Nga Tiến là một trường có truyền thống dạy tốt và học tốt, giáo viên của trường luôn nhận được sự quan tâm của các cấp ngành,của ban giám hiệu, luôn tạo mọi điều kiện để giáo viên phát huy, nâng cao năng lực chuyên môn -Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, tận tâm trong giảng dạy Nhiều giáo viên có thâm niên cao, nhiều kinh nghiệm nên qua công tác dự giờ, thao giảng đã đóng góp ý kiến giúp cho bản thân nhiều kinh nghiệm quý báu để vận dụng khi lên lớp

-Chất lượng học tập của học sinh khá đồng đều ở bộ môn, kết quả thi học sinh giỏi đạt tỉ lệ khá cao

- Đa số hoc sinh chăm ngoan, lễ phép, vâng lời thầy cô Bên cạnh đó, học sinh cũng được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, các sách bài tập lịch sử, sách giúp học tốt lịch sử……

2.2 Khó Khăn:

- Đa số học sinh vẫn còn thói quen học thuộc lòng, học vẹt, không nắm sâu được kiến thức vì thế sẽ mau quên kiến thức cũ Nếu có nhớ thì nhớ không chính xác là hiện tượng không chỉ ở một số học sinh Hơn nữa trong quan niệm của phụ huynh và học sinh, môn Lịch sử là môn phụ không quan trọng bằng các môn Toán Ngữ văn và Ngoại ngữ Thực trạng này có ở các trường THCS Nga Sơn noí chung và trường THCS Nga Tiến nói riêng Thế nên, nhiều học sinh không thiết tha với môn sử, học chỉ là để đối phó với các kì thi mà thôi

- Mặc dù đã cải cách chương trình giảng dạy nhưng vẫn còn một số bài quá dài, kiến thức dàn trải dẫn đến tình trạng “quá tải” kiến thức đối với cả giáo viên truyền thụ lẫn việc lĩnh hội kiến thức của học sinh, đặc trưng của bộ môn là có rất nhiều sự kiện, mốc thời gian nên khó nhớ, dễ nhầm lẫn vì vậy học sinh không hứng thú học tập

- Hiện tại cơ sở vật chất của nhà trường đang còn vô cùng khó khăn, phòng thiết bị của trường vẫn còn thiếu một số lược đồ, bản đồ và các thiết bị khác phục vụ cho dạy học lịch sử

3.Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề.

3.1.Giới thiệu tổng quan về “ Hoạt động trải nghiệm sáng tạo”

3.1.1.Khái niệm

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục trong đó từng học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới

sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, các kĩ năng và tích lũy kinh nghiệm riêng của cá nhân Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học; đồng thời trong kế hoạch giáo dục cũng bố trí các hoạt động trải nghiệm sáng tạo riêng, mỗi hoạt động này mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kĩ năng khác nhau Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường cần được hiểu là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế, được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường Đối tượng để trải nghiệm nằm trong thực tiễn Qua trải nghiệm thực tiễn, người học có được kiến thức, kĩ năng, tình cảm và ý chí nhất định Sự sáng tạo sẽ có được khi phải giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn phải vận dụng kiến thức, kĩ năng đã có để giải quyết vấn đề, ứng dụng trong tình huống mới, không theo chuẩn đã có, hoặc nhận biết được vấn đề trong các tình huống tương tự, độc lập nhận ra chức năng mới của đối tượng, tìm kiếm và phân tích được các yếu tố của đối tượng trong các mối tương quan của nó, hay độc lập tìm kiếm ra giải pháp thay thế và kết hợp được các phương pháp đã biết để đưa ra hướng giải quyết mới cho một vấn đề

(phần kiến thức) nào đó, giúp học sinh phát hiện, hình thành, củng cố kiến thức một cách sáng tạo và hiệu quả Các hoạt động này được thực hiện trong lớp học,

ở trường, ở nhà hay tại bất kỳ địa điểm nào phù hợp

3.1.2 Tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo với việc hình thành và phát tiển nhân cách học sinh.

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo cù̀ng với các môn học khác được coi là một phương pháp học của học sinh, làm tăng giá trị cho bản thân người học Đólà một quá trình trong đó chủ thể (học sinh) trực tiếp tham gia vào các loại hình hoạt động và giao lưu phong phú, đa dạng, học sinh tự biến đổi mình, tự làm phong phú bằ̀ng cách thu lượm và xử lý thông tin từ môi trường xung quanh Quan niệm này làm vai trò̀ của người thầy phải thay đổi: hỗ trợ, hướng dẫ̃n, trọng tài, cố vấn nhằ̀m phát huy cao độ tính năng động chủ quan của người học Dạy - Học này là Dạy - Học hợp tác Hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh trong quá trình trải nghiệm thể hiện được giá trị của bản thân mình, thiết lập được các quan hệ giữa cá nhân với tập thể, với các cá nhân khác, với môi trường học và môi trường sống Sự trải nghiệm có ý nghĩ ̃a sẽ huy động tổng thể các giá trị của cá nhân từ cảm xúc đến ý thức và hành động Sự trải nghiệm huy động toàn bộ năng lực hành động, sự liên kết trách nhiệm của bản thân với xã̃ hội

Quá trình học tập qua trải nghiệm có thể quan sát trực tiếp được qua hành vi của người học và qua sản phẩm của quá trình học Hành vi mong đợi của người học

có thể được quan sát trực tiếp qua quá trình học, qua sự tiến triển thường xuyên vàqua hành vi cụ thể ở cuối các quá trình học Các hoạt động trải nghiệm trong nhà trường là sự hiểu biết của con người không phải tạo ra một bản sao thực tế

mà phải hành động để “chế biến” và biến đổi thực tế mà học sinh quan sát được Môi trường học tập tương tác trong đó có sự gắn kết giữa nhận thức với cảm xúc xã̃ hội và hành vi của người học trong những tình huống học tập sống động Quá trình học tập được diễn ra sôi động và có ý nghĩ̃a trong môi trường học tập, có sự tương tác, người học có thể học tập lẫ̃n nhau, người này có thể học tập kinh nghiệm của người khác, giá trị của mỗi cá nhân đều được thể hiện

và được điều chỉnh để thích ứng và điều phối với nhau, với môi trường học Trong quá trình người học trải nghiệm và hoạt động, một lượng lớn thông tin có thể được truyền qua lại với nhau trong môi trường kiến tạo xã̃ hội, các học thuyết, lý thuyết, định luật, nguyên lý có thể được hình thành và củng cố bởi chính sự khám phá của người học hoặc bởi sự truyền thụ kiến thức từ người học hiểu biết, để biến kiến thức khó nhớ thành kiến thức được ghi nhớ đễ dàng hơn

3.1.3.Vai trò của Hoạt động Trải nghiệm sáng tạo.

- Là cầu nối nhà trường, kiến thức các môn học với thực tiễn cuộc sống một cách có tổ chức, có định hướng góp phần tích cực vào hình thành và củng cố năng lực và phẩm chất nhân cách

- Giúp giáo dục thực hiện được mục đích tích hợp và phân hóa của mình nhằm phát triển năng lực thực tiễn và cá nhân hóa, đa dạng hóa tiềm năng sáng tạo

- Nuôi dưỡng và phát triển đời sống tình cảm, ý chí tạo động lực hoạt động, tích cực hóa bản thân…

3.1.4 Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo.

- Phương pháp giải quyết vấn đề

- Phương pháp sắm vai

- Phương pháp làm việc nhóm

- Dạy học theo dự án

3.1.5 Người thầy trong hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Giáo dục không chỉ diễn ra trong lớp học nhưng trong hoạt động định hướng phát triển sáng tạo, cha mẹ và người thầy, đặc biệt khi trẻ đã đến lớp học, thầy giáo đóng vai trò quan trọng nhất, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào Chính vì vậy, khi nói đến trẻ sáng tạo, hãy đặt vai trò Người Thầy sáng tạo lên trước hết Nếu như người thầy không sáng tạo, thì sẽ không tạo hứng khởi , khơi nguồn đam mê cho trò sáng tạo được ( Ít nhất là cho số đông học sinh) Bởi người Thầy luôn là tấm gương phản chiếu cho học sinh noi theo Vậy, làm sao tạo ra được Người Thầy sáng tạo? Thầy nắm chắc tri thức cơ bản để dạy và

có đam mê cập nhật tri thức mới, có khả năng mở rộng tri thức cơ bản ra những lĩnh vực nằm ngoài phần mình dạy.Tức là Thầy cũng có đam mê học suốt đời

và mở rộng tri thức của bản thân, thì mới mong dạy trò đi theo đam mê học tập suốt đời được.Hoạt động trải nghiệm sáng tạo có thể thực hiện thế này hay thế khác, tất cả đều khó “định hình” được, vì đã là sáng tạo, thì làm sao bảo người

này giống người kia, Thầy này dạy không giống Thầy khác, nhất là mỗi Thầy lại ở trong một hoàn cảnh khác nhau, đối tượng học sinh khác nhau, cơ sở vật chất và môi trường học hoàn toàn khác nhau Người Thầy sẽ là người định hướng, hướng dẫn và theo dõi, kịp thời uốn nắn để các em đi đúng hướng nhưng vẫn phát huy được khả năng sáng tạo của mình

3.2.Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh hứng thú học tập lịch sử và ghi nhớ kiến thức lịch sử tốt hơn

3.2.1 Vì sao “ Hoạt động trải nghiệm sáng tạo” có thể giúp học sinh hứng thú học tập và ghi nhớ kiến thức Lịch sử tốt hơn?

Tri thức lịch sử cung cấp cho học sinh vốn hiểu biết phổ thông, cơ bản vững chắc về xã hội loài người, làm cơ sở để rút ra những kết luận , lí luận khoa học, giúp học sinh nhận thức đúng về con đường mà nhân loại và dân tộc đã trải qua, về sự ra đời , hưng thịnh suy vong của mỗi chế độ xã hội đã tồn tại trong lịch sử Từ đó hình thành thế giới quan đạo đức, làm cho việc định hướng của học sinh trở nên đúng đắn và tự giác Bộ môn lịch sử ở trường phổ thông có khả năng giáo dục cho học sinh truyền thống tốt đẹp của dân tộc từ đó học sinh xác định rõ trách nhiệm của mình trong cuộc sống hiện tại Nhưng những nhận thức quan niệm sai lệch về vị trí, chức năng của khoa học lịch sử và môn lịch sử trong đời sống xã hội, trong giáo dục đã dẫn tới phương pháp nghiên cứu, học tập không đúng làm giảm sút chất lượng của bộ môn trên nhiều mặt Tình trạng học sinh không biết những sự kiện lịch sử cơ bản, phổ thông, nhớ sai hoặc nhầm lẫn kiến thức vẫn còn tồn tại Một trong những lí do khiến học sinh ngại học môn Lịch Sử là domôn Lịch Sử quá khô khan, các dữ liệu ngày/tháng/năm rất nhiều, quá trình lịch sử Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung rất dài, thật khó để ghi nhớ

Dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng theo đường lối đổi mới là nhằm hướng học sinh đến một phương pháp học tập tích cực, tự chủ và không chỉ giúp các em khám phá kiến thức mà còn nhằm giúp các em nắm vững và hệ thống kiến thức đã học, hình thành những kĩ năng, hoàn thiện nhân cách Qua đó đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện theo chương trình đào tạo của bộ giáo dục

và đào tạo đó là giúp các em học để biết, học để làm, học để tồn tại và học để chung sống Thúc đẩy được những hoạt động mang tính xã hội, phát huy được những nhân tố tích cực, hạn chế được những nhân tố tiêu cực đáp ứng tốt cho phong trào xây dựng trường học thân thiện - học sinh tích cực tạo ra môi trường giáo dục lành mạnh, trong sạch trong nhà trường Hơn 2000 năm trước, Khổng

Tử (551 – 479 TCN) đã nói “Những gì tôi nghe, tôi sẽ quên Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu” Người Việt Nam ta có rất nhiều câu thành ngữ “Trăm hay không bằng tay quen” “Học đi đôi với hành”, để nhấn mạnh yếu tố thực hành và vận dụng thực tế Quá đó chúng ta cũng phần nào thấy được vai trò của hoạt động trải nghiệm với việc ghi nhớ kiến thức, hình thành kĩ năng Vậy muốn học sinh ghi nhớ tốt kiến thức các môn học nói chung

và kiến thức Lịch Sử nói riêng thì hoạt động trải nghiệm chính là phương pháp hiệu quả nhất

Nói tới trải nghiệm sáng tạo (TNST) là nói tới việc học sinh phải kinh qua thực tế, tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện nào đó và tạo ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần, tìm ra cái mới, cách giải quyết mới không bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có, tạo điều kiện cho học sinh quan sát, suy nghĩ và tham gia các hoạt động thực tiễn, qua đó tổ chức khuyến khích, động viên và tạo điều kiện cho các em tích cực nghiên cứu, tìm ra những giải pháp mới, sáng tạo những cái mới trên cơ sở kiến thức đã học trong nhà trường

và những gì đã trải qua trong thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành ý thức, phẩm chất, kĩ năng sống và năng lực cho học sinh Thông qua việc tham gia vào các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, học sinh được phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân Các em được chủ động tham gia vào tất cả các khâu của quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân Các em được trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng, được đánh giá và lựa chọn ý tưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè,… Từ đó, hình thành và phát triển cho các em những giá trị sống và các năng lực cần thiết hoạt động trải nghiệm sáng tạo về cơ bản mang tính chất của hoạt động tập thể trên tinh thần tự chủ, với sự nỗ lực giáo dục nhằm phát triển khả năng sáng tạo và cá tính riêng của mỗi cá nhân trong tậpthể.Mặt khác học sinh ở lứa tuổi THCS đang trong lứa tuổi rất ưa hoạt động, ham hiểu biết, có sức lực, muốn làm được những công việc được mọi người biết đến, nhất là những công việc cùng làm với người lớn Các em không chỉ ước ao khám phá bí mật của thế giới xung quanh, mà còn rất muốn khám phá ra chính mình Trong mọi hoạt động hàng ngày, không

em nào không nảy sinh ý thức muốn tự khẳng định mình và tìm cách hòa mình với tập thể Các em rất cần tự biết mình là ai Tâm lí phổ biến ấy của các em giúp các em có cơ hội để nó được nuôi dưỡng, rèn luyện và phát triển theo hướng tích cực Được trải nghiệm, sáng tạo được thể hiện bản thân, được tự mình khám phá là mong muốn của chính bản thân các em và vì thế mà các em sẽ hứng thú hơn trong học tập nếu được trải nghiệm Từ đó có thể nói rằng hoạt động trải nghiệm sẽ giúp các em ghi nhớ kiến thức tốt hơn và hứng thú hơn trong học tập nói chung

và học tập Lịch Sử nói riêng

3.2.2 Giáo viên cần làm gì để tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh THCS:

Nằm trên địa bàn của một xã ven biển của huyện Nga Sơn, điều kiện cơ

sở vật chất còn nhiều khó khăn, nhưng hằng năm Trường THCS Nga Tiến vẫn thường xuyên tạo mọi điều kiện để tổ chức các hoạt động ngoài trời cho các em Các họat động đó tuy mới ở quy mô nhỏ nhưng nhưng đã thu hút được tất cả học sinh tham gia một cách tích cực Là một giáo viên dạy lịch sử và cũng có thời gian nhiều năm làm công tác Đội, bản thân tôi đã từng tổ chức các sân chơi tìm hiểu kiến thức lịch sử để cấp chuyên hiệu Nhà sử học nhỏ tuổi- một trong những nội dung quan trọng của chương trình rèn luyện Đội viên Tôi nhận thấy Hoạt

động trải nghiệm sáng tạo là một trong những hoạt động tích cực giúp học sinh hứng thú và ghi nhớ kiến thức lịch sử rất tốt Vì vậy ngay từ đầu năm học tôi đã

lên kế hoạch cùng với Tổ chuyên môn Thực hiện Chuyên đề cho cả tổ : Hoạt động Trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Lịch sử nói chung và học sinh khối

8 nói riêng (Phụ lục 1).

Với Hội thảo chuyên đề này, tôi đã triển khai từng nội dung cụ thể Các thầy cô giáo trong tổ cùng trao đổi bàn bạc và đi đến thống nhất nội dung hoạt động trải nghiệm trong năm học Sau khi triển khai chuyên đề tổ chuyên môn, chúng tôi thực hiện kế hoạch hoạt động theo các bước sau đây:

- Bước 1: Lập kế hoạch trải nghiệm Công việc này thường thực hiện vào đầu năm học mới hoặc đầu học kì Căn cứ vào mục tiêu của môn học, nội dung của sách giáo khoa, phân phối chương trình, ưu thế của từng địa phương, nhu cầu, hứng thú của HS mà GV xác định chủ đề trải nghiệm cho phù hợp với đối tượng

và khả năng nhận thức

- Bước 2: Thiết kế kế hoạch HĐTN (xác định chủ đề, mục tiêu, địa điểm, thời gian, công tác chuẩn bị, các hoạt động ) Trong đó, việc xác định/đặt tên chủ đề rất cần thiết vì nó định hướng cho GV xác định mục tiêu, nội dung và hình thức, cách thức tổ chức HĐTN hiệu quả Việc đặt tên cho hoạt động/chủ đề trải nghiệm cần rõ ràng, ngắn gọn, chính xác, phản ánh được nội dung trọng tâm của hoạt động, tạo sự chú ý và gây ấn tượng cho HS Tiếp đó, cần xác định mục tiêu của HĐTN; mục tiêu là “cái đích” cần đạt sau khi kết thúc hoạt động học Việc xác định mục tiêu của hoạt động chính xác, khoa học, tường minh là cơ sở để chọn nội dung, hình thức, phương pháp tổ chức HĐTN hiệu quả Mục tiêu HĐTN phải phản ánh các mức độ và yêu cầu cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái

độ và định hướng phát triển năng lực chung và năng lực chuyên biệt của HS Trên cơ sở mục tiêu của hoạt động, GV xác định nội dung kiến thức và đề xuất hình thức, phương pháp, phương tiện, kĩ thuật dạy học và cách thức tổ chức HĐTN phù hợp với nội dung Đây là nhân tố quyết định sự thành công của HĐTN Vì vậy, đòi hỏi GV phải đầu tư công sức, tìm tòi, sáng tạo để xây dựng

kế hoạch trải nghiệm khoa học và khả thi Trong khi thiết kế kế hoạch HĐTN, cần chú trọng công tác chuẩn bị chu đáo của cả GV và HS Về phía GV, cần thông báo kế hoạch cho HS, phân công nhiệm vụ, yêu cầu HS chuẩn bị đồ dùng học tập, nêu rõ mục đích và những quy định khi hoạt động, dự kiến các phương tiện, điều kiện cần thiết để hoạt động; dự kiến cụ thể về thời gian, địa điểm cũng như những tình huống có thể phát sinh để đưa ra các kế hoạch ứng biến kịp thời

Về phía HS, phải nhận thức rõ nhiệm vụ, chủ động phân công trong nhóm, chuẩn bị nội dung, thiết bị, sản phẩm và cách thức báo cáo nhiệm vụ

- Bước 3: Tổ chức HĐTN Đây là việc biến ý tưởng trải nghiệm trên văn bản, giáo án thành hiện thực, nhằm kiểm nghiệm tính hiệu quả và khả thi của kế hoạch trải nghiệm do GV đề xuất Để thực hiện thành công buổi trải nghiệm cần

có sự phối hợp chặt chẽ giữa GV trực tiếp phụ trách với HS và lực lượng tham gia hỗ trợ (Ban Giám hiệu, cán bộ quản lí di tích, GV bộ môn, phụ huynh HS ) Trước khi tiến hành HĐTN, GV cần nêu rõ nhiệm vụ học tập cho HS và hướng

dẫn HS cách hoàn thành nhiệm vụ theo “kịch bản” đã chuẩn bị từ trước( Phụ lục 2).

- Bước 4: Đánh giá HĐTN Đây làm cơ sở để rút ra bài học kinh nghiệm cho những lần tổ chức sau tốt hơn Việc đánh giá kết quả của HĐTN được tiến hành bằng nhiều hình thức phong phú và hấp dẫn Chẳng hạn, quay video về di tích; phát biểu cảm tưởng ngay tại nơi trải nghiệm; viết bài thu hoạch về điểm ấn tượng nhất đối với HS trong buổi trải nghiệm; bài học giá trị nhất đối với HS khi tham gia buổi trải nghiệm Kết quả làm việc của HS phải được tuyên dương, khen thưởng kịp thời để động viên, khích lệ tinh thần học tập của HS

3.3 Một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo hiệu quả trong dạy học Lịch Sử

Trải nghiệm sáng tạo gồm nhiều hình thức khác nhau như: Hoạt động câu lạc

bộ, hoạt động tình nguyện, tổ chức trò chơi, tham quan dã ngoại, sân khấu hóa, hoạt động nhân đạo… Bản chất của hoạt động này là vận dụng nội dung môn học, các kiến thức để thực hành, vận dụng, lĩnh hội kiến thức mới và giải quyết các vấn đề khác nhau trong cuộc sống hay có thể nói trải nghiệm là cầu nối hữu hiệu giữa lí thuyết được giảng dạy và thực tiễn thông qua các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo

Qua thực tiễn giảng dạy và tổ chức hoạt động trải nghiệm cho bản thân , tôi nhận thấy đối với môn Lịch Sử, những hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sau là rất phù hợp với đặc trưng bộ môn:

3.3.1.Hoạt động câu lạc bộ.

Câu lạc bộ là hình thức sinh hoạt ngoại khóa của những nhóm học sinh cùng sở thích, nhu cầu, năng khiếu,… dưới sự định hướng của những nhà giáo dục nhằm tạo môi trường giao lưu thân thiện,tích cực giữa các học sinh với nhau

và giữa học sinh với thầy cô giáo, với những người lớn khác Hoạt động của CLB tạo cơ hội để học sinh được chia sẻ những kiến thức, hiểu biết của mình về các lĩnh vực mà các em quan tâm, qua đó phát triển các kĩ năng của học sinh như: kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe và biểu đạt ý kiến, kĩ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng, kĩ năng viết bài, kĩ năng chụp ảnh, kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề,… câu lạc bộ là nơi để học sinh được thực hành các quyền trẻ em của mình như quyền được học tập, quyền được vui chơi giải trí và tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật; quyền được tự do biểu đạt; tìm kiếm, tiếp nhận và phổ biến thông tin qua hoạt động của các câu lạc bộ

Để tổ chức tốt hoạt động của các câu lạc bộ sử học, giáo viên cần chú ý những vấn đề sau :

- Mỗi câu lạc bộ cần có tôn chỉ, mục đích, những nguyên tắc nhất định về: Tinh thần, thời gian, địa điểm, sự công bằng, sự cống hiến sáng tạo, tôn trọng, bình đẳng

-Tìm ra các ý tưởng tốt để xây dựng chủ đề, xác định mục tiêu, phương thức hoạt động, giao nhiệm vụ cụ thể, coi trọng sản phẩm của học sinh sau một chủ

đề Chủ đề phải xuất phát từ mối quan tâm, hứng thú của học sinh, phải có mối

liên hệ mật thiết hoặc xuất phát từ chính cuộc sống, trải nghiệm của học sinh Chủ đề phải phù hợp với trình độ nhận thức, tâm lý lứa tuổi, sức khỏe của học sinh Chủ đề phải có tính hợp lý trong mối quan hệ với mùa và sự sắp xếp chương trình của nhà trường

- Giáo viên cần thắp lên ngọn lửa đam mê để rồi cháy hết mình thắp sáng đường

đi cho học trò Bởi các hoạt động trải nghiệm sáng tạo đòi hỏi chính chúng ta cũng phải suy tư, trăn trở thay vì chỉ quan tâm đến các tiết lên lớp

- Luôn động viên, khích lệ, tạo cho học sinh sự chủ động, tự tin khi trải nghiệm sáng tạo bởi học sinh là người được tham gia trực tiếp vào các hoạt động đó nhằm thích ứng với bối cảnh nhà trường

- Sau mỗi hoạt động, coi trọng sự đánh giá của chính học sinh, học sinh biết bảo

vệ, lí giải thành quả mà mình làm được, tạo cơ hội để học sinh đánh giá chéo lẫn nhau Chương trình “Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giúp các em học sinh hiểu sâu sắc, toàn diện hơn các bài học trên lớp, đáp ứng được mục tiêu giáo dục toàn diện : “Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống và học để tự

khẳng định mình”(Phụ lục 3)

Mô hình hoạt động câu lạc bộ cũng rất phong phú Có thể là Câu lạc bộ của những học sinh yêu thích môn Sử; có thể Câu lạc bộ được thực hiện với quy mô toàn trường như một hoạt động ngoại khóa nằm kiểm tra củng cố kiến thức đồng thời tạo niềm say mê phấn khởi cho các em trong quá trình học tập

Với mô hình hoạt động trải nghiệm quy mô toàn trường ta có thể thực hiện các bước sau:

Bước 1: Xây dựng kế hoạch

Bước 2: Mục đích, yêu cầu

Bước 3:Tổ chức thực hiện ( Cho 4 khối)

Bước 4: Đề xuất các Ban: Ban tổ chức và Ban nội dung

Bước 5: Lựa chọn chủ đề hoạt động

- Hoạt động 1: Theo dòng lịch sử

- Hoạt động 2: Mật mã ô chữ

- Hoạt động 3: Mảnh ghép kì diệu

- Hoạt động 4: Năng khiếu( hùng biện hoặc tiểu phẩm)

Bước 6:Thiết kế hoạt động

- Chào hỏi

- Trả lời câu hỏi kiến thức( Hoạt động 1,2,3)

- Phần năng khiếu

- Giao lưu với cổ động viên

- Kết thúc ( nhận xét ưu điểm và khuyết điểm)

- Công bố kết quả, trao giải và thông báo chủ đề kỳ sau

Như vậy, qua mỗi buổi sinh hoạt Câu lạc bộ như vậy sẽ giúp các em hiểu thêm

về lịch sử dân tộc, tự hào về những chiến công của ông cha, để từ đó ra sức thi đua học tập tốt, góp sức mình vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam