Tiết 46 Bài 44: THỰC HÀNH: TÌM HIỂU CHỨC NĂNG (LIÊN QUAN ĐẾN CẤU TẠO) CỦA TỦY SỐNG

Nếu còn thấy một trong các chi nào đó co chứng tỏ rễ sau bên trái chưa đứt. c) Nếu kích thích cả hai chi sau đều không thấy chi nào co thì chỉ có thể kết luận các rễ sau đã bị đứt hế[r]

Ngày soạn

Ngày giảng

Tiết 46 Bài 44: THỰC HÀNH: TÌM HIỂU CHỨC NĂNG (LIÊN QUAN ĐẾN CẤU

TẠO) CỦA TỦY SỐNG

I MỤC TIÊU

1.Kiến thức

- Tiến hành thành công các thí nghiệm quy định

- Từ kết quả quan sát thí nghiệm:

o Nêu được chức năng của tuỷ sống, phỏng đoán được thành phần cấu tạo của tuỷ sống.

o Đối chiếu với cấu tạo của tuỷ sống để khẳng định mối quan hệ giữa cấu tạo và chức năng 2.Kỹ năng

- Rèn kỹ năng thực hành, quan sát, phân tích kênh hình

- Thu thập và xử lý thông tin

- Hợp tác, lắng nghe tích cực

- Quản lý thời gian, đảm nhận trách nhiệm

3 Thái độ

- Giáo dục ý thức cẩn thận khi thực hành

4 Định hướng phát triển năng lực:

- - Năng lực tự học, năng lực hợp tác, năng lực giao tiếp, năng lực quan sát, năng lực phát hiện

và giải quyết vấn đề, năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống

II CHUẨN BỊ

- Giáo viên:

o Tranh vẽ theo sách giáo khoa

o Một con ếch, bộ đồ mổ

o Dung dịch HCl 0,3%, 1%

- Học sinh:

o Tìm hiểu trước bài

o Mỗi nhóm 1 con ếch, một bộ đồ mổ

III PHƯƠNG PHÁP/ KỸ THUẬT DẠY HỌC

- Hoạt động nhóm

- Thực hành – Quan sát

IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

1 Ổn định tổ chức( 1 phút)

2.Kiểm tra bài cũ ( 5 phút)

- Kiểm tra câu 1, 2 SGK –Tr 138

3 Bài mới

Họat động của giáo viên Họat động của học sinh Nội dung

HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động (5’) Mục tiêu: HS biết được các nội dung cơ bản của bài học cần đạt được, tạo tâm thế cho học sinh đi vào

tìm hiểu bài mới

Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương

pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan

Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng

lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp

VB: Trong bài trước các em đã Hiểu được các bộ phận của hệ thần kinh Các em biết rằng trung ương thần kinh gồm não và tuỷ sống Tuỷ sống nằm ở đâu? Nó có cấu tạo và chức năng như thế nào? chúng ta cùng tìm hiểu bài thực hành hôm nay để trả lời câu hỏi đó

HOẠT ĐỘNG 2: Hình thành kiến thức Mục tiêu: Tiến hành thành công các thí nghiệm quy định

Từ kết quả quan sát thí nghiệm:

Nêu được chức năng của tuỷ sống, phỏng đoán được thành phần cấu tạo của tuỷ sống

Đối chiếu với cấu tạo của tuỷ sống để khẳng định mối quan hệ giữa cấu tạo và chức

Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương

pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan

Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng lực

trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp

- Yêu cầu HS huỷ não ếch, để

nguyên tuỷ

- Yêu cầu HS tiến hành:

+ Bước 1: HS tiến hành thí

nghiệm 1, 2, 3 theo giới thiệu ở

bảng 44

- GV lưu ý: sau mỗi lần kích

thích bằng axit phải rửa thật sạch

chỗ có axit, lau khô để khoảng 3

- Từng nhóm HS tiến hành:

+ Cắt đầu ếch hoặc phá não

+ Trteo lên giá 3 -5 phút cho ếch hết choáng

- Từng nhóm đọc kĩ 3 thí nghiệm phải làm, lần lượt làm thí nghiệm

1, 2, 3 Ghi kết quả quan sát được vào bảng 44 (đã kẻ sẵn ở vở)

I Tìm hiểu chức năng của tuỷ sống

Tiến hành thành công thí nghiệm sẽ có kết quả:

+ Thí nghiệm 1: Chi sau bên phải co

+ Thí nghiệm 2: Co cả 2 chi sau

– 5 phút mới kích thích lại.

- Từ kết quả thí nghiệm và hiểu

biết về phản xạ, GV yêu cầu HS:

- Câu hỏi Hs Khuyết tật Dự đoán

về chức năng của tuỷ sống?

- GV ghi nhanh dự đoán của HS

ra góc bảng

+ Bước 2: GV biểu diễn thí

nghiệm 4,5

- Cắt ngang tuỷ ở đôi dây thần

kinh thứ 1 và thứ 2 (ở lưng)

- Lưu ý: nếu vết cắt nông có thể

chỉ cắt đường lên (trong chất

trắng ở mặt sau tuỷ sống) do đó

nếu kích thích chi trước thì 2 chi

sau cũng co (đường xuống trong

chất trắng còn)

- Em hãy cho biết thí nghiệm này

nhằm mục đích gì?

+ Bước 3: GV biểu diễn thí

nghiệm 6 và 7 (huỷ tuỷ ở trên vết

cắt ngang rồi tiến hành như

SGK)

- Các nhóm dự đoán ra giấy nháp

- 1 số nhóm đọc kết quả dự đoán

+ Trong tuỷ sống chắc chắn phải có nhiều căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi

+ Các căn cứ đó phải có sự liên

hệ với nhau theo các đường liên

hệ dọc (vì khi kích thích chi dưới không chỉ chi dưới co mà 2 chi trên cũng co)

- HS quan sát thí nghiệm, ghi kết quả thí nghiệm 4, 5 vào bảng 44 trong vở

- HS thảo luận nhóm và nêu được:

- Thí nghiệm này chứng tỏ só sự

liên hệ giữa các căn cứ thần kinh

ở các phần khác nhau của tuỷ sống (giữa căn cứ điều khiển chi trước và chi sau)

- HS quan sát phản ứng của ếch, ghi kết quả thí nghiệm 6, 7 vào bảng 44

+ Thí nghiệm 3: Cả 4 chi đều co

+ Thí nghiệm 4: Cả 2 chi sau co

+ Thí nghiệm 5: Chỉ 2 chi trước co

+ Thí nghiệm 6: 2 chi trước không co

+ Thí nghiệm 7: 2 chi sau co Kết luận: Tuỷ sống có các căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi (PXKĐK) Giữa các căn cứ thần kinh có sự liên hệ với nhau

- Qua thí nghiệm 6, 7 có thể

khẳng định điều gì?

- GV cho HS đối chiếi với dự

đoán ban đầu, sửa câu sai

- Yêu cầu HS nêu chức năng của

tuỷ sống

- HS trao đổi nhóm và rút ra kết luận

+ Tuỷ sống có nhiều căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi

- HS nêu

- GV cho HS quan sát lần lượt H

44.1; 44.2; mô hình tuỷ sống lợn

và 1 đoạn tuỷ sống lợn

- Nhận xét về hình dạng, kích

thước, mầu sắc, vị trí của tuỷ

sống?

- GV chốt lại kiến thức

-Yêu cầu HS nhận xét màng tuỷ

- GV cho HS quan sát kĩ mô hình

và mẫu tuỷ lợn

- HS quan sát kĩ hình vé, đọc chú thích, quan sát mô hình, mẫu vật

để nhận biết màu sắc của tuỷ sống lợn, trả lời câu hỏi:

- 1 HS trả lời, các HS khác nhận xét, bổ sung và rút ra kết luận

- HS trả lời, nhận xét, rút ra kết luận

- Đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét, bổ sung

II Nghiên cứu cấu tạo của tuỷ sống

1 Cấu tạo ngoài:

- Tuỷ sống nằm trong cột sống từ đốt cổ thức I đến thắt lưng II, dài 50 cm, hình trụ, có 2 phần phình (cổ và thắt lưng), màu trắng, mềm

- Tuỷ sống bọc trong 3 lớp màng: màng cứng, màng nhện, màng nuôi Các màng này có tác dụng bảo vệ, nuôi dưỡng tuỷ sống

HOẠT ĐỘNG 3,4,5: Hoạt động luyện tập,vận dụng,mở rộng (18’) Mục tiêu: Vận dụng làm bài tập

Phương pháp dạy học: Dạy học nhóm; dạy học nêu và giải quyết vấn đề; phương

pháp thuyết trình; sử dụng đồ dung trực quan

Định hướng phát triển năng lực: Năng lực thực nghiệm, năng lực quan sát, năng lực sáng tạo, năng

lực trao đổi Phẩm chất tự tin, tự lập, giao tiếp

1 Chuyển giao nhiệm

vụ học tập

1 Thực hiện nhiệm vụ

- Chức năng của chất trắng trong tuỷ

GV chia lớp thành

nhiều nhóm

( mỗi nhóm gồm các

HS trong 1 bàn) và giao

các nhiệm vụ: thảo luận

trả lời các câu hỏi sau

và ghi chép lại câu trả

lời vào vở bài tập

- Hãy nêu dự kiến các

bước tiến hành trong thí

nghiệm để phát hiện các

rể tuỷ liên quan đến dây

thẩn kinh tuỷ đi tới các

chi sau ếch xem rễ nào

còn, các rễ nào đã bị đút

khi em Quân mở các

cung đốt sống để tìm

các rễ tuỷ chuẩn bị cho

thầy, cô tiến hành thí

nghiệm "tìm hiểu vể

chúc năng của dây thẩn

kinh tủy"

2 Đánh giá kết quả

thực hiện nhiệm vụ

học tập:

- GV gọi đại diện của

mỗi nhóm trình bày nội

dung đã thảo luận

- GV chỉ định ngẫu

nhiên HS khác bổ sung

- GV kiểm tra sản phẩm

thu ở vở bài tập

- GV phân tích báo cáo

kết quả của HS theo

hướng dẫn dắt đến câu

trả lời hoàn thiện

HS xem lại kiến thức đã học, thảo luận để trả lời các câu hỏi

2 Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận

- HS trả lời

- HS nộp vở bài tập

- HS tự ghi nhớ nội dung trả lời đã hoàn thiện

sống là liên hệ giữa các căn cứ điều khiển các chi dưới với trên và ngược lại.

- Rễ sau là rễ cảm giác, dẫn truyền xung hướng tâm và rề trước là rễ vận độn: dẫn truyền xung li tâm.

- Dựa trên những hiểu biết đó, ta có thể

đề ra các phương án dự kiến thí nghiệr

để tìm xem rễ nào còn, rễ nào mất giúp Quân trước khi đưa lên lớp để thấy minh hoạ cho bài dạy.

- Phương án 1 Kích thích các chi sau, có thể xảy rạ các trường hợp sau :

a) Kích thích chi sau bên phải:

- Không chi nào co cả → kết luận : rễ sau chi sau bên phải đứt.

- Chi sau bên phải và trái đều co : rễ sau bên phải, cả rễ trước đi tới hai chi đó đều còn.

- Chỉ có chi sau bên phải hoặc bên trái

co : rễ sau bên phải còn và chi bên nào

co chứng tỏ chi bên đó còn rễ trước, nhưng chưa biết rễ sau chi bên trái còn không ?

b) Phải tiếp tục kích thích chi sau bên trái :

Nếu còn thấy một trong các chi nào đó

co chứng tỏ rễ sau bên trái chưa đứt c) Nếu kích thích cả hai chi sau đều không thấy chi nào co thì chỉ có thể kết luận các rễ sau đã bị đứt hết ; vậy các rễ trước còn hay đứt ? Muốn biết rõ phải tiếp tục bước d.

d) Kích thích mạnh chi trước, xung sẽ truyền theo chất trắng xuống các căn cứ

điều khiển chi sau, nếu rễ vận động bên nào còn thì chi bên đó sẽ co.

- Phương án 2 Đơn giản hơn nhiều, chỉ cần :

a) Kích thích ngay chi trước thật mạnh, chi sau bên nào co chứng tỏ rễ vận động tương ứng với chi bên đó vẫn còn, chưa bị đứt.

b) Tiếp đó lần lượt kích thích mạnh các chi sau để xem rễ sau bên nào còn, bên nào đứt ? Nếu còn, ếch sẽ phản ứng, nếu đã bị đứt, sẽ không gây phản ứng ở ếch.

4 Hướng dẫn về nhà:

 Học bài, trả lời câu hỏi SGK

 Đọc trước bài 46 “Trụ não, tiểu não, não trung gian”.

 Kẻ bảng 46 (trang 145) vào vở bài tập.

V RÚT KINH NGHIỆM: