Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học (thực hiện soạn bài ở nhà có chất lượng , Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, hình thành cách ghi nhớ kiến th[r]
Trang 1Ngày soạn: ………….
Ngày giảng:………… Tiết 42
Đọc thêm văn bản
BÀI CA NHÀ TRANH BỊ GIÓ THU PHÁ
(Mao ốc vị thu phong sở phá ca)
(Đỗ Phủ)
I Mục tiêu
1 Về kiến thức:
- Hiểu sơ giản về tác giả Đỗ Phủ
- Hiểu về giá trị hiện thực: phản ánh chân thực cuộc sống con người và giá trị nhân đạo: thể hiện hoài bão cao cả, sâu sắc của Đỗ Phủ, nhà thơ của những người nghèo khổ, bất hạnh
- Thấy được vai trò và ý nghĩa của yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ trữ tình; đặc điểm bút pháp hiện thực của nhà thơ Đỗ Phủ
2 Về kĩ năng:
* Kĩ năng bài dạy: Đọc, hiểu VB thơ nước ngoài qua bản dịch Tiếng Việt Rèn kĩ
năng đọc hiểu phân tích bài thơ qua bản dịch Tiếng Việt
* Kĩ năng sống :
- Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ về tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê
hương, đất nước được thể hiện trong bài thơ
- Suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ,
vẻ đẹp của hình ảnh thơ
- Xác định giá trị bản thân: biết tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên và có trách nhiệm đối với quê hương, đất nước
3 Về thái độ: Giáo dục học sinh lòng yêu thương con người.
- Giáo dục đạo đức: gắn bó cuộc sống; đồng cảm với nỗi niềm tha hương, tình cảm thương nhớ quê hương, khát vọng cuộc sống hòa bình
- GD các giá trị sống: yêu thương, hòa bình, hợp tác, trách nhiệm, hạnh phúc
4 Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học (thực hiện soạn bài ở nhà có chất
lượng , Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, hình
thành cách ghi nhớ kiến thức), năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương ), năng lực sáng tạo ( có hửng thú, chủ động nêu ý kiến về giá trị của tác phẩm), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học Năng lực thẩm mĩ khi khám phá vẻ đẹp của tác
phẩm
II Chuẩn bị
Trang 2GV: - Nghiên cứu SGK, chuẩn kiến thức KN, SGV, giáo án, TLTK
HS: – Đọc kĩ văn bản, soạn bài theo hướng dẫn của gv
III Phương pháp:
- Phương pháp dạy học: Phát vấn câu hỏi, thuyết trình, phân tích, so sánh, giảng bình
- Kỹ thuật dạy học:
+ Động não: Tìm hiểu những hình ảnh, chi tiết nghệ thuật miêu tả vẻ đẹp của thiên nhiên, tình cảm con người trong bài thơ
+ Thảo luận nhóm, kỹ thuật trình bày 1 phút về những giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
- Hình thức: cá nhân, nhóm, dạy học phân hóa
IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1- Ổn định tổ chức (1’)
2- Kiểm tra bài cũ (5’)
? Đọc diễn cảm và phân tích bài “ Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê”?
a Hai câu đầu: - Dù thời gian trôi qua nhưng tình quê hương luôn đậm đà bền chặt trong cuộc đời tác giả
b Hai câu cuối
* Về quê tác giả thấy: - Vui: vì con trẻ hồn nhiên, ngoan ngoãn
- Ngạc nhiên : vì thấy con trẻ nhìn mình như 1 người xa lạ
- Buồn, xót xa: vì mình thành người xa lạ tại quê nhà
=> Khẳng định tình yêu quê hương thắm thiết, bền bỉ cùng năm tháng
3- Bài mới (34’)
Hoạt động 1: Giới thiệu bài (1’)
- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.
- Hình thức: hoạt động cá nhân.
- Kĩ thuật, PP: thuyết trình
Xã hội phong kiến đời Đường sau hơn một trăm năm phồn vinh đến năm Thiên Bảo thứ 14 (755) thì chuyển sang giai đoạn chiến tranh loạn lạc liên miên, nhân dân cực khổ trăm bề Thời loạn lạc ấy được phản ánh một cách sâu sắc trong thơ
Đỗ Phủ Đỗ Phủ đã đưa thơ ca cổ điển Trung Quốc vào một giai đoạn mới Thơ ông đi sâu vào cuộc sống hiện thực của nhân dân, khắc hoạ thực trạng tối tăm của con người trong thời loạn lạc, từ đó cất lên tiếng nói phản kháng mang giá trị nhân đạo cao cả Một trong những bài thơ tiêu biểu cho tư tưởng và phong cách thơ Đỗ Phủ là bài “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”
Hoạt động 2( 8’) Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả, tác
phẩm
- Mục tiêu: HS nắm được tiểu sử tác giả Đỗ Phủ và
hoàn cảnh ra đời bài thơ
I Giới thiêu chung:
1 Tác giả
- Đỗ Phủ(712-770), là nhà thơ nổi tiếng đời Đường
Trang 3- Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình
- Hình thức: cá nhân
- Kĩ thuật: động não, trình bày 1 phút.
- Cách thức tiến hành:
? Nêu những nét lớn về tác giả?
HS: Trình bày
GV: Chiếu một số hình ảnh về tác giả, hình ảnh
minh họa cho bài thơ và bổ sung:
- Cùng với Lí Bạch, Đỗ Phủ (712-770) là một trong
những nhà thơ nổi tiếng nhất của thơ Đường Ông lấy
tự là Tử Mĩ, hiệu là Thiếu Lăng, quê ở tỉnh Hà Nam
(Trung Quốc) Đỗ Phủ từng có một thời gian ngắn làm
quan nhưng không được nhà vua tín nhiệm Gặp lúc An
Lộc Sơn dấy loạn chống lại triều đình, ông từ quan về
sống với gia đình ở vùng Tây Nam Sống trong cảnh
loạn lạc, Đỗ Phủ chứng kiến muôn vàn nỗi khổ cực của
nhân dân (mà chính ông cùng gia đình cũng phải trải
qua), ông đã làm nhiều thơ để lên án cuộc sống xa hoa
vô độ của quan lại phong kiến, đồng thời tố cáo những
nỗi khổ cùng cực của nhân dân trong thời chiến tranh
Có thể nói, nếu như Lí Bạch tiêu biểu cho khuynh
hướng lãng mạn thì Đỗ Phủ là người tiêu biểu cho
khuynh hướng hiện thực của thơ Đường
- Là nhà thơ giàu lòng yêu nước, thương dân, lo đời,
ghét cường quyền bạo ngược -> phản ánh tâm hồn cao
đẹp của “nhà thơ dân đen”
- Ông để lại gần 1500 bài thơ Tác phẩm thơ của ông
được viết theo bút pháp hiện thực, thể hiện tinh thần
nhân đạo cao cả, có ảnh hưởng sâu rộng đến thơ ca TQ
đời sau
- Cuộc đời Đỗ Phủ trải qua nhiều bất hạnh: công danh
lận đận, con chết, lưu lạc tha hương, càng cuối đời càng
nghèo đói và chết trên một chiếc thuyền rách nát ở quê
? Nêu xuất xứ của bài thơ?
HS: Trả lời cá nhân
GV bổ sung:
- Viết bài thơ vào những năm cuối đời -> là một trong
số 100 bài thơ hay của Đỗ Phủ
- Chuyện mái nhà bị gió thu phá nát là chuyện thật của
của TQ Gần như suốt đời gặp nhiều đau khổ, bệnh tật
- Được mệnh danh là
“Thi thánh”
2 Tác phẩm
- Viết năm 760; thể hiện bút pháp hiện thực và nhân đạo cao cả
Trang 4chính cuộc đời nhà thơ Năm 760, được bạn bè và
người thân giúp đỡ, Đỗ Phủ dựng được một ngôi nhà
tranh bên cạnh khe Cán Hoa ở phía tây Thành Đô Ở
nhà mới được mấy tháng thì ngôi nhà bị gió phá tơi
bời Từ hiện thực riêng tư ấy ông đã viết bài thơ mang
tầm hiện thực chung, bộc lộ cái nhìn đầy tinh thần nhân
đạo của nhà thơ trước cuộc sống khổ cực của nhân dân
GD lòng yêu thương, đồng cảm.
GV: Bài thơ thể hiện một cách sinh động nỗi khổ của
bản thân vì căn nhà tranh bị gió thu phá nát nhưng Đỗ
Phủ còn cho thấy một khát vọng lớn lao, cao đẹp hơn
Vượt lên trên nỗi bất hạnh cá nhân, nhà thơ mong ước
có được ngôi nhà vững chắc ngàn vạn gian, che chở
cho tất cả người nghèo trong thiên hạ
Hoạt động 3( 18’)Hướng dẫn HS đọc-hiểu văn bản
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu giá trị
của văn bản
- Phương pháp: vấn đáp, thyết trình, đọc diễn cảm, nêu
vấn đề, phân tích so sánh đối chiếu, giảng bình
- Hình thức: cá nhân, nhóm, dạy học phân hóa
- Kĩ thuật: động não, trình bày 1 phút
- Cách thức tiến hành:
GV chiếu bài thơ.
? Bài thơ đọc với những giọng đọc như thế nào thì
phù hợp
- 3 khổ đầu : Chậm, buồn
- Khổ cuối: phấn chấn
GV chiếu toàn bộ bài thơ lên màn hình:
- Gv đọc, hs đọc -> nhận xét
- Yêu cầu HS giải thích một số từ khó
II Đọc – hiểu văn bản:
1 Đọc, tìm hiểu chú thích
a) Đọc b) Chú thích
? Bài thơ được viết theo thể thơ nào ?
- Thơ cổ thể # với cận thể (Đường luật) Cổ thể ra đời
trước đời Đường; thơ cổ thể vần, nhịp, câu chữ đều khá
tự do phóng khoáng
? Bố cục của bài thơ?
HS: Thảo luận nhóm bàn(2’)=> đại diện trình bày
GV: Chiếu bố cục bài thơ: 4 phần
+ P1: Từ đầu -> sương sa: Cảnh nhà bị phá trong gió
thu
2 Kết cấu và bố cục
- Kết cấu: Thơ cổ thể #
với cận thể (Đường luật)
- Bố cục: 4 phần
Trang 5+ P2: Tiếp -> ấm ức: Cảnh cướp phá khi nhà bị gió tốc
+ P3: Tiếp -> cho trót : Cảnh đêm trong nhà bị tốc
mái
+ P4: Còn lại: Ước muốn của tác giả
Hoặc 2 phần:
+ P1: 18 câu đầu: Kể và miêu tả
+ P2: 5 câu còn lại: hiện thực và ước mơ
? Nếu bố cục 4 phần, hãy xác định phương thức biểu
đạt của mỗi phần?
GV chiếu trên máy chiếu bảng liệt kê các PTBĐ của
từng đoạn.
- P1: miêu tả + tự sự
- P3: miêu tả + biểu cảm
- P2: Tự sự + biểu cảm
- P4: biểu cảm
HS đọc thầm bài thơ.
? Tại sao bài thơ được gọi là “bài ca” ?
- Bài thơ là tiếng lòng cao đẹp của tác giả
? Những phần nào phản ánh nỗi khổ của người
nghèo trong hoạn nạn?
- P1 +2 +3
GV chiếu khổ thơ 1:
? Nhà của Đỗ Phủ bị phá trong hoàn cảnh nào?
Nhận xét về căn nhà và chủ nhân của nó?
- Gió thét già -> thế gió nhanh, mãnh liệt, dữ dội
- Nhà đơn sơ, không chắc chắn -> chủ nhà là người
nghèo
? Chi tiết nào miêu tả cảnh nhà tranh bị phá? Nhận
xét?
- Mảnh tranh lợp nhà bị gió đánh
+ Tranh bay sang sông rải khắp bờ
+ Mảnh cao treo tót rừng xa
+ Mảnh thấp quay lộn mương sa
=> Cảnh tan tác, tiêu điều
GV : Các từ: “Cuộn, bay, sang sông, treo tót, quay lộn”
gợi tả những động thái liên tiếp hợp thành một bức
tranh rõ nét làm chấn động tâm khảm của nhà thơ
? Tâm trạng tác giả - chủ nhân của ngôi nhà như thế
nào?
- Bất ngờ, lo, tiếc, bất lực, sốt ruột, ai oán, phẫn nộ
3 Phân tích
a Giá trị hiện thực: Nỗi thống khổ của người nghèo trong hoạn nạn
* Cảnh nhà bị gió thu phá:
- Âm điệu thơ da diết, ai oán gợi cảnh nhà tranh bị gió phá tan tác, tiêu điều
Trang 6trước cảnh cuồng phong
? Em có nhận xét gì về cách gieo vần ở phần dịch
thơ? Tác dụng?
- Gieo vần bằng: già, ta, xa, sa -> tạo âm vang như
truyền tiếng gió “từng trận” 2 => Âm điệu thơ như tiếng
khóc, tiếng thở than
* GV chiếu khổ thơ 2:
Gọi HS đọc P2.
? Cảnh cướp giật mái tranh diễn ra như thế nào?
Cảnh tượng này gợi cho em suy nghĩ gì?
- Lũ trẻ con hàng xóm kéo đến cướp tranh ngay trước
mắt chủ nhà ( đạo tặc )
? Thái độ của bọn trẻ ?
+ Khinh nhà thơ “già yếu”
+ Trơ tráo trước tiếng kêu của chủ nhà
+ Ngang nhiên cắp tranh đi về tuốt
GD lòng nhân ái, sự sẻ chia.
* GV : Sau thiên tai gia đình nhà thơ lại gặp “đạo tặc”
một sản phẩm của xã hội đại loạn -> Đạo lí suy đồi đến
cùng cực =>Ta thấy cuộc sống khốn khổ, đáng thương
? Thái độ của Đỗ Phủ như thế nào? Vì sao?
- Ấm ức vì tuổi già xót xa cho những cảnh
vì nghèo khổ nghèo khó -> nhân đạo
GV: Tg còn ấm ức và cảm thấy bất lực trước cảnh: Đạo
lí suy đồi đến cùng cực
* GV chiếu khổ thơ 3:
Gọi HS đọc khổ 3
? Nêu phương thức biểu đạt của đoạn thơ?
HS: P.thức miêu tả + biểu cảm
? Đoạn thơ cho thấy cảnh ngoài trời và trong mái
lều dột của tác giả ntn? Các chi tiết trên gợi cho em
suy nghĩ như thế nào về thực trạng xã hội lúc bấy
giờ? Về cuộc đời của tác giả?
HS: Thảo luận nhóm bàn(2’)=> đại diện trình bày
- Bên ngoài: Gió lặng; mây tối mực; trời đêm đen đặc
=> Bóng tối dày đặc bao phủ lạnh lẽo
- Bên trong: - Nhà dột, mền vải lạnh tựa sắt; con đạp lót
nát;(chăn ướt và rách, giường ướt); nhà dột chẳng chừa
đâu
* Cảnh cướp giật khi nhà
bị gió thu phá:
- Lũ trẻ ngang nhiên cướp tranh khiến tác giả cảm thấy ấm ức, bất lực, xót
xa cho những cảnh đời nghèo khó, đạo lí suy đồi
* Cảnh đêm trong nhà đã
bị tốc mái:
Trang 7=> Nghèo khổ, bế tắc, đói khổ, không có đường tránh.
GV: Ta thấy mưa thu dầm dề sùi sụt suốt đêm, kéo
theo cái lạnh càng thêm lạnh Nhà dội khắp nơi ko khác
chi ở ngoài trời
? Tâm trạng của tác giả lúc này như thế nào?
- Tg ko ngủ được, trằn trọc suốt đêm trong mệt, đói, lo
lắng, buồn rầu Tác giả thương vợ, con, thương mình ->
Đêm như dài ra -> Nỗi đau khổ như dần lại trút lên đầu
tác giả một con người bất hạnh
? Nếu được chứng kiến cảnh ấy, em có suy nghĩ và
hành động thế nào?
HS: Tự do bày tỏ suy nghĩ và hành động(quyên góp
ủng hộ )
? Câu hỏi tu từ ở cuối đoạn có ý nghĩa gì?
- Câu hỏi tu từ:
+ Mong cho đêm chóng hết :
+ Đắng cay, lo lắng
+ Nỗi khổ của gia đình
+ Ngầm lên án giai cấp thống trị
+ Mong cho xã hội đổi thay
GD sự đồng cảm, yêu thương
? Từ nỗi khổ về vật chất và tinh thần của tg em có
liên hệ ntn đến thực tế XH TQ khi đó ?
- Nỗi khổ về vật chất và tinh thần của tg cũng chính là
nỗi khổ chung của nhân dân LĐ và các nhà trí thức đời
Đường
GV chốt và tiểu kết:
* GV: Khổ thơ là tiếng nói xót xa cho thân phận mình
và kiếp người trước thiên tai và tai ương do con người
gây ra -> Mỗi dòng thơ như một dòng nước mắt cứ
tuôn rơi
- Bằng NT m.tả , tác giả tái hiện cảnh nhà dột như ngoài trời, rét, ướt, khổ cực, nhà thơ không ngủ được Từ đó nhà thơ khái quát về cuộc sống của người nghèo khổ trong XHTQ đương thời Qua
đó ngầm lên án g.cấp thống trị
* GV chiếu khổ thơ 4:
Gọi HS đọc P4.
? Tác giả đã ước mơ gì? Mục đích?
- Có ngôi nhà rộng, vững chắc để che chở cho mọi
người trong thiên hạ
- Vì ông là kẻ sĩ nghèo nên ông thấu hiểu
? Từ ước vọng của tác giả em có nhận xét gì về thực
trạng xã hội?
- Người có tài đức mà nghèo khổ
b Giá trị nhân đạo - Ước
vọng của nhà thơ:
Trang 8- Xã hội đói khổ, không có công bằng
? Hai câu kết bài đem bất ngờ đến cho mọi người Vì
sao? Hãy phân tích?
- Than ôi! Bao giờ nhà ấy sừng sững dựng tước mắt
Riêng lều ta nát, chịu chết rét cũng được
- Dùng thán từ
- Dùng lời nói biểu cảm trực tiếp bộc bạch
- Cái bất ngờ là ở chỗ : trong cảnh đói nghèo, khổ cực
cùng quẫn tg ko hề nghĩ đế lợi ích của mình mà tg nghĩ
đến cuộc sống của mọi người
GD lòng khoan dung, nhân ái.
? Qua đây em nhận xét ntn về mơ ước của tg ?
- Là ước vọng đẹp đẽ, cao cả, đáng kính trọng bởi nó
mang tinh thần vị tha, tới mức xả thân vì người khác
=> Tấm lòng vị tha, tư tưởng nhân đạo của nhà thơ; vì
thế ông được mọi người phong là “ thi thánh”
* GV : - Sự thấm thía sâu sắc nỗi thống khổ của những
người nghèo Mong có ngôi nhà ngàn gian, vững chắc
cho người nghèo trong thiên hạ Niềm vui của bản thân
trước niềm hân hoan của những người nghèo khổ
không có nhà trong tưởng tượng 5 câu thơ cuối thẫm
đẫm tình người, chứa chan tư tưởng nhân đạo, thể hiện
sự kết hợp giữa hiện thực và lãng mạn, tạo giá trị nhân
bản sâu sắc cho bài thơ.
- Tác giả mong có ngôi nhà ngàn gian, vững chắc cho người nghèo trong thiên hạ Là ước vọng đẹp
đẽ, cao cả, mang tinh thần nhân đạo cao cả, xả thân
vì người khác
? Em cảm nhận như thế nào về ND- NT của bài thơ?
GV: Chiếu phần tổng kết
- Phản ánh nỗi khổ của người nghèo, khát vọng nhân
đạo cao cả, lòng vị tha, tinh thần vượt lên nỗi khổ của
bản thân
- Kết hợp biểu cảm, miêu tả, tự sự
4 Tổng kết
a Nội dung:
- Bài thơ giúp người đọc hiểu được lòng nhân ái vẫn tồn tại ngay cả khi con người phải sống trong hoàn cảnh nghèo khổ cùng cực
b Nghệ thuật :
Bài thơ được viết theo bút pháp hiện thực, tái hiện lại những chi tiết, các sự việc nối tiếp, từ đó khắc hoạ bức tranh về cảnh ngộ những người nghèo khổ Sử dụng kết hợp các
Trang 9yếu tố tự sự miêu tả và biểu cảm
c Ghi nhớ: sgk(134)
Hoạt động 4( 3’)
- Mục tiêu: học sinh thực hành kiến thức đã học.
- Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình.
-Hình thức: cá nhân
- Kĩ thuật: động não,.
- Cách thức tiến hành:
? Đọc diễn cảm khổ thơ cuối
Bài thêm : Những bài thơ của VN cũng mang tình cảm
nhân đạo và cách biểu cảm giống bài thơ của Đỗ Phủ ?
- Em bé trong nhà lao Tân Dương, Người bạn tù thổi
sáo, Phu làm đường
III Luyện tập
Bài 2 (134)
4 Củng cố ( 2’)
- Mục tiêu: củng cố kiến thức đã học, học sinh tự đánh giá về mức độ đạt được những mục tiêu của bài học.
- Phương pháp: Khái quát hoá.
- Hình thức: cá nhân
- Kĩ thuật: động não.
? Chỉ rõ giá trị hiện thực và nhân đạo của bài thơ?
- Hiện thực: tình cảnh của nhà thơ: nhà bị tốc mái, trẻ con cướp tranh, nhà dột, ko ngủ được Hiện thực cuộc sống của người nghèo khổ
- Nhân đạo: sự thấm thía nỗi thống khổ của người nghèo, mơ ước ngôi nhà rộng che nắng mưa cho người nghèo, vui trước niềm hân hoan của người nghèo khổ (trong mơ tưởng)
GV chốt nội dung cơ bản của bài học
- Lòng nhân ái vẫn tồn tại ngay cả khi con người phải sống trong hoàn cảnh nghèo khổ cùng cực
- Viết theo bút pháp hiện thực,tái hiện lại các chi tiết, các sự việc nối tiếp
- sử dụng các yếu tố TS-MT-BC
5 Hướng dẫn học bài ở nhà và chuẩn bị bài sau (3’)
GV chiếu ND hướng dẫn về nhà:
- Học, nắm chắc nội dung bài học, học thuộc bài thơ
- Trình bày suy nghĩ về tấm lòng của nhà thơ với những người nghèo khổ
- Chuẩn bị KT Văn 1 tiết:
+ Rèn kĩ năng viết đoạn văn
+ Nhớ được tên tác giả, tác phẩm các văn bản truyện kí, thơ trung đại
Trang 10+ Học thuộc lòng ca dao, thơ trung đại
+ Nhớ được giá trị nội dung, nghệ thuật các văn bản đã học từ tuần 1 – 11
+ PT được nét đặc sắc về nghệ thuật của văn bản
+ Biết liên hệ, đánh giá so sánh về giá trị của các tác phẩm
V Rút kinh nghiệm :
………
………
………
………