Luận văn thạc sĩ kinh tế phát triển (FULL) đánh giá tác động của các loại hình truyền thông đến nhận thức và hành vi của phụ huynh

Đặtvấnđề CHƯƠNG1:GIỚITHIỆU Trướctìnhtrạngcórấtnhiềunguồntruyềnthôngtrâichiều,tiíucựctronglĩnhvựctiímchủngtrẻ emtrong văinăm trởlạiđđy.Khôngbiếtthực hưrasaonhưngh ă n h vicủacâcphụhuynhcó

BỘ GIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐẠIHỌCKINH

EMTẠITHÀNHPHỐHỒCHÍMINH.

LUẬNVĂNTHẠC SĨKINHTẾ

TP.HCM,04/2017

BỘ GIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐẠIHỌCKINH

Tôixincamđoantấtcảcácnộidungcủaluậnvănnàyhoàntoànđượchình

thànhvà

pháttriểntừnhữngquanđiểmcủachínhcánhântôi,dướisựhướngdẫnkhoahọccủaThầyPhạm KhánhNam–KhoaKinhtếpháttriển–TrườngĐạihọcKinhtếthànhphốHồChíMinh Cácsốliệuvàkếtquảcóđượctrongluậnvăntốtnghiệplàhoàntoàntrungthực

Tácgiảluậnvăn

NguyễnThịSơnHà TRANGPHỤBÌA

LỜICAMĐOAN

MỤCLỤC

DANHMỤCCÁCTỪVIẾTTẮTDA

NHMỤCCÁCBẢNG

DANHMỤCCÁCHÌNHVẼ

MỤCLỤC

CHƯƠNG1:GIỚITHIỆU 1

1.1 Đặtvấnđề 1

1.2 Mụctiêunghiêncứu 2

1.3 ĐốitượngvàPhạmvinghiêncứu 2

1.4 Phươngphápnghiêncứu 3

1.5 Cấutrúcluậnvăn 4

CHƯƠNG2:TỔNGQUANLÝTHUYẾT 5

2.1 Lượcthảolýthuyết 5

2.1.1 Lýthuyếthànhvi 5

2.1.2 Lýthuyếttruyềnthông 5

2.2 Tổngquanthựctrạng……….102.2 1

Truyềnthông……… 10

2.2.2 ThựctrạngtiêmchủngmởrộngtạiViệtNam……… 12

2.2.3 ThựctrạngtiêmchủngdịchvụtạiViệtNam………172.3 Lượcthảocácnghiêncứuthựcnghiệmliênquan 19

2.3.1 Nghiêncứungoàinước 19

2.3.1.1 Nghiêncứuvềtruyềnthôngsứckhỏe 19

2.3.1.2 Nghiêncứuvềhànhvitiêmchủngtrẻem 22

2.3.1.3 Nghiêncứunhậnthứcphụhuynhvềtiêmchủngtrẻem 24

2.3.2 Nghiêncứutrongnước 26

2.3.2.1 Nghiêncứuvềtruyềnthôngsứckhỏe 26

2.3.2.2 Nghiêncứuvềtácđộngcủacácyếutốkinhtếxãhộicủacánhânđếnnhậnthứcvềtiêm chủngtrẻem 27

CHƯƠNG3:PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU 29

3.1 Khungphântích 29

3.2 Môhìnhphântích 29

3.3 Môtảbiếnsố 30

3.4 Phươngphápnghiêncứu 33

CHƯƠNG4:KẾTQUẢ 35

4.1 Thốngkêmôtảbộdữliệu 35

4.1.1 Đặcđiểmkinhtếxãhội 35

4.1.2 Đặctínhvềsốconvàsốthángcủatrẻ 37

4.1.3 Nguồntruyềnthông 39

4.1.4 Nhậnthứcvềtiêmchủngvaccinechotrẻem 39

4.1.5 Nhậnthứccủaphụhuynhvềtiêmchủngtrẻemvàviệclựachọnvaccine 40

4.1.6 Loạihìnhvàchấtlượngtruyềnthông 41

4.2 Kếtquảphântíchhồiquy 43

4.2.1 Đánhgiát á c độngcácđặcđiểmkinhtếxãhộicủacánhânlênnhậnthứcvềtiêmch ủ n gtrẻe mcủaphụhuynh 43

4.2.2 Tácđộngcủabiếnkênhtruyềnthôngđếnchọnlựavaccine 44

4.3 Thảoluậnkếtquả 55

CHƯƠNG5:KẾTLUẬNVÀKIẾNNGHỊ 58

5.1 Kếtluận 58

5.1.1 Đặctínhcủamẫunghiêncứu 58

5.1.2 Nhậnthứctiêmchủngchotrẻ 58

5.1.3 Hànhvilựachọnvaccinetiêmchủngchotrẻ 58

5.1.4 Tácđộngcủatruyềnthônglênhànhvilựachọnvaccinetiêmchủngchotrẻ 58

5.2 Hàmýchínhsách 59

5.3 Hạnchếvàhướngnghiêncứutiếptheo 60

5.3.1 Hạnchếcủađềtài 60

5.3.2 Hướngnghiêncứutiếptheo 60

5.4 Kiếnnghị 60 DANHMỤCTÀILIỆUTHAMKHẢO

PHỤLỤC1:BảncâuhỏiphỏngvấnvàbảngmãhoáPHỤLỤC2

:Xửlýsốliệubằngstata

Bảng2.1.KếtquảduytrìthànhquảloạitrừUVSS

Bảng2.2.Tỷlệtrẻ2-10tuổimangHBsAgtheotìnhtrạngtiêmchủngnăm2010B ả n g 4.1.Phânbốnhậnthứcvềtiêmchủng

Bảng4.7:Tácđộngcủabiếntruyềnthôngkhôngchínhthức(mạngxãhội,cộngđ ồ n g ) đếnchọnlựavaccine

Bảng4.8:Tácđộngcủabiếntruyềnthôngkhôngchínhthức(mạngxãhội,cộngđ ồ n g ) đếnviệcchọnlựavaccine(tiếp)

1.1 Đặtvấnđề

CHƯƠNG1:GIỚITHIỆU

Trướctìnhtrạngcórấtnhiềunguồntruyềnthôngtrâichiều,tiíucựctronglĩnhvựctiímchủngtrẻ emtrong văinăm trởlạiđđy.Khôngbiếtthực hưrasaonhưngh ă

n h vicủacâcphụhuynhcóconnhỏphảitiímchủngluônlosợvềsựantoăncủav a ccin e, đặcbiệtvaccinetrongCTTCMR.Ởnhữngthănhphốlớn,đặcbiệtlăthănhph ố HồChí Min h,mộtsố phụhuynhchấp nhận bỏ tiềnvă thờigianchờ đợiđểchotrẻchíchngừavaccinedịchvụthayvìvaccinecósẵntrongchươngtrìnhTCMRvớihyvọnggiảmrủirotaibiếnsautiím

Đặcbiệtlăcuốinăm2015văđầunăm2016khiliíntiếpnhữngtaibiếnvătửv o

n g xẩyratríntoănquốcđêgđyhoangmangchongườidđn.Vớihơn40trườnghợpt r ẻ bịtửvongdovaccineQuinvaxemtrongthờigianqua,bộytếkếtluậncó1trườngh ợp lădovaccinecònlạilădotiềnsửbệnhlýcủatrẻvănhiềunguyínnhđndokhđuch ămsóc,khaibâo,điềukiệnytếchưađảmbảo

Sưbấtancủacâcbămẹvẵngbốcóconnhỏtrongđộtuổitiímchủngtrướcnhữngtaibiếnnguyhiểmkhitiímchủnggầnđđygđyníntđmlýtrìhoênviệctiímc h ủ n g đúnglịchchotrẻtrởnínrấtphổbiếntạiViệtNam.Nếutiímchủngkhôngđúngl ị ch , nguycơxẩyrabệnhrấtcao,bằngchứnglădịchsởibùngphâtvăonăm2014vănguycơbệnhhogă,bạchhầutrởthănhdịchnếukhôngđượctiímchủngđúnglịchvăđầyđủlăđiềukhótrânhkhỏi

Điềunăycóphảidotruyềnthôngkhôngđúngcâchhaysựsailệchtrongtruyềnthôn

g mădẫnđếntìnhtrạngnăy?

Sựđadạngvềloạihình(đặtbiệtlătruyềnthôngtừmạngxêhội,cộngđồng,bạnbỉngăycăngtrởnínphổbiếnhơnbaogiờhết)văphứctạpcủatruyềnthôngcóảnhhưởngđếnnhậnthứccũngnhưhănhvicủaphụhuynhcóco n nhỏtronggiaiđoạntiímchủngkhông?

TiímchủngphòngbệnhbằngcâcvaccinelămộtthănhtựutrongyhọcởthếkỷXX,cóýnghĩatolớntrongYhọcdựphòng.Chươngtrìnhtiímchủngmởrộngđêgópphầnlămgiảmđângkểtỷlệmắcvăchếtcủatrẻemdưới1tuổivă5tuổivềcâcbệnhtruyềnnhiễm.Ướctínhhăngnămtiímchủngđêcứusốngkhoảng1triệutrẻemởcâcnướcđangphâttriển

Hoạtđộngtiêmchủngvaccine trẻ emlàmộ tvấnđềxãhộirấtlớn, luônđượctoànxãhội,cơquanquảnlýNhànướcquantâm.Truyềnthôngvớivaitròquantrọngv ềtruyềntảithôngtin,địnhhướngcác xuhướng,phongtràoxãhộiđãvàđangtácđ ộ n g rấtmạnhđếnbậcphụhuynhvềvấnđềlựachọnvaccinetiêmchủngchotrẻemcũngnhưlòngtincủahọvớicơquanytếcáccấp.

Vaccinelàmộtbiệnpháphữuhiệunhấtđểphòngngừabệnhtậtnênviệctiêmch

ủ n g chotrẻđúnglịchvàđầyđủlàrấtcầnthiếtđặcbiệttrongđiềukiệnbiếnđổikhih ậu nhưhiệnnay,cácbệnhdịchđãđượcloạitrừcóthểsẽbùngpháttrởlại.Nghiêncứunhằmđánhgiámứcđộảnhhưởngvàvaitròcủatruyềnthônglênnhậnthứccủaphụhuynht r o n g t i ê

m c h ủ n g t r ẻ emc ũ n g n h ư v i ệ c l ự a c h ọ n t r ẻ t i ê m c h ủ n g t h e o chư ơng trìnhTCMRhaydịchvụlàcầnthiếtvàcóthểgiúpthiếtkếcácchínhsáchvềtruyềnthôngvaccinehiệuquả

1.2 MụctiêunghiêncứuM

ụctiêutổngquát:

Đánhgiátácđộngcủatruyềnthônglênnhậnthứcvềtiêmchủngvàhànhvicủaphụhuynhtrongtiêmchủngtrẻem

Mụctiêucụthể

(1) Đánhgiátácđộngcủacácyếutốkinhtếxãhộicủacánhânlênnhậnthứccủaphụhuynhtrongtiêmchủngtrẻem;

(2) Đánhgiátácđộngcủacácyếutốkinhtếxãhộicủacánhânlênhànhvilựachọnvaccinetiêmchủngtrẻemcủaphụhuynh;

(3) Đánhgiámốiliênquancủanhậnthức vềtiêmchủngcủaphụhuynhtrongtiêmchủngtrẻemtớiviệclựachọnvaccine;

(1) ChọnnhữngphụhuynhđưaconđếnViệnPasteurchíchngừa.Mẫuđượclấyngẫun h i ên theocácbướcsau:

Bước1:Chọnphụhuynhcócontừ2đến24thángtuổi

Bước2 : H ỏ i p h ụ h u y n h đ ồ n g ý t h a m g i a p h ỏ n g v ấ n k h ô n g , n ế u đ ồ n g ý t i ế n h à

n h phỏngvấn

Bước3:Phỏngvấnhếtphụhuynhnàythìtiếnhànhphỏngvấnđếnphụhuynhkhácđ ế nkhinàođủmẫuthìdừnglại

(3) Gửibả n k h ả o sá t q u a m a i l đ i ệ n t ử c h o n h ữ n g p h ụ huynhc ó c o n n h ỏ ( đ i ề n q u amail)

Phươngphápthốngkêmôtả:nhằmmôtảnhữngđặctínhcơbảncủadữliệuthuthậpđược,phươngphápnàytácgiảvậndụngtrongchương4

Phươngphápphântíchhồiquy:sửdụngmôhìnhhồiquyprobitđếđánhgiátácđộn gcủayếutốnhậnthứcvàtruyềnthôngđếnhànhvilựachọnvaccine,phươngphápn ày tácgiảvậndụngtrongchương4

Luậnvăncókếtcấu5chương(gồm60trang)và2phụlục,

CHƯƠNG1-Giớithiệu:Giớithiệulýdóthựchiệnđềtài,ýnghĩathựctiễn,mụctiêunghiêncứu,đốitượngvàphạmvinghiêncứu

CHƯƠNG2-Tổngquanlýthuyết:Trìnhbàylượcthảolýthuyết,thựctrạngvàcácn g h i ê n cứuthựcnghiệmliênquan

PHỤLỤC1:BảncâuhỏiđiềutraPHỤLỤ

C2:Xửlýsốliệubằngstata

Đặc điểm người mua (văn hoá, xã hội, cá tính, tâm lý)

Các tác nhân khác (Kinh tế, công nghệ, chính trị, văn hoá, vv )

Các tác nhân marketing(Sản phẩm, giá )

CHƯƠNG2:TỔNGQUANLÝTHUYẾT 2.1 Lượcthảolýthuyết

2.1.1 Lýthuyếthànhvi

ThuyếtHànhvidựđịnh(TPB)

(Aizen,1991),đượcpháttriểntừlýthuyếthànhđ ộ n g hợplý (TRA)(Ajzen&Fishbein,1975),

giảđịnhrằngmộthànhvicóthểdựbáohoặcgiảithíchbởicácxuhướnghànhviđểthựchiệnhànhviđó.Cácxuhướnghànhviđượcgiảsửbaogồmcácnhântốđ ộ n g cơảnhhưởngđếnhànhvi,vàđượcđịnhng hĩanhưlàmứcđộnỗlựcmàmọingườicốgắngđểthựchiệnhànhviđó

tố.Thứnhất,cáctháiđộđượckháiniệmnhưlàđánhgiátíchcựchaytiêucựcvềhànhvithựchiện.Nhântốthứhailàảnhhư ởn gxãhộiđượccảmnhậnđểthựchiệnhaykhôngthựchiệnhànhviđó.CuốicùngthuyếtHànhvi dựđ ị n h TPBđược Ajzen xây dựngbằngcách bổs u n g thêmyếutốki ểmsoáthànhvicảmnhận.Thànhphầnkiểmsoáthànhvicảmnhậnphảnánhviệcdễd à

n g haykhókhănkhithựchiệnhànhvi;điềunàyphụthuộcvàosựsẵncócủacácnguồnlựcvàcáccơhộiđểthựchiệnhànhvi

trongđ ó c ó í t n h ấ t h a i t á c n h â n t ư ơ n g t á c l ẫ n n h a u , c h i a s ẻ c á c q u i t ắ c v à t í n h i ệ uchung.Ởdạngđơngiản,thôngtinđượctruyềntừngườigửitớingườinhận.Ởdạngph

ứ c tạphơn,cácthôngtintraođổiliênkếtngườigửivàngườinhận.Pháttriểntruyềnthônglàpháttriểncácquátrìnhtạokhảnăngđểmộtngườihiểunhữnggìngườikhácnói,rahiệu,hayviết

2.1.2.3 Phươngtiệntruyềnthông

Phươngtiệntruyềnthônglàviệcvậndụngcáckhảnăngcủacơthể,sửdụngnhữngp hư ơn

g tiệncósẵntrongtựnhiên,nhữngcôngcụnhântạođểdiễntảvàchuyểntảin h ữ n gthôngtin,thôngđiệptừbảnthânđếnngườikháchaytừnơinàysangnơikhác

c , gâyh o an g mang,ngộnhậncũngnhưlàmphiềnlòngngườinhận.Theothốngkêcókhoảng45,6%sốngười lứatuổitừ18-

54chobiếthọchọnInternetlàphương tiệntruyềnthônghaynhất

Đốivớivấnđềtiêmchủngmởrộngthìcómộtloạikênhtruyềnthôngkhôngthểt h i ế u đólàtruyềnthôngtừcáccơsởytế(nhânviênytế)vàchươngtrìnhTCMR(sổtiêmchủngtờhướngdẫn )cungcấp

Truyềnthônggiữmộtvaitròquantrọngtrongviệcchămsócsứckhỏecủanhândân:

2.1.2.4 Chứcnăngcủatruyềnthông

CharlesRobertWright(1959)đãghinhậnbachứcnăngchínhcủatruyềnthônggồm:(1)Giámsát,thôngtinvềmôitrườngxãhội,

(2)sựtươngquancủacácbộphậncủaxãhội,và(3)truyềntảivănhoágiữacácthếhệ,đồngthờithêmgiảitrílàchứcn ă n g thứtưcủatruyềnthông

- Giáms á t , t h ô n g t i n v ề môit r ư ờ n g x ã h ộ i : M ộ t c h ứ c n ă n g q u a n t r ọ n g c ủ a truyềnthônglàtheodõitấtcảnhữngdiễnbiếntrênthếgiớivàcungcấpthôngtinchoxãhộiloàingười.Cácphươngtiệntruyềnthôngcótráchnhiệmcungcấptintứcvàcácvấnđềđếnxãhội.Trongthờiđiểmkhủnghoảng,truyềnthônggiúpduytrìsựổnđịnhxãh ộ i bằngcáchcungcấpthôngtinthựctếvàhướngdẫnvềcáchthứcứngphó.Nhưtr on gthiêntai,chiếntranh,sứckhoẻ, truyềnthôngtạorasựnhậnthứcchođạichúng

bằngcáchcungcấpthôngtinvềnhữnggìđangxảyravàcáchphòngngừa,tựbảovệch o cáccánhân.

- Sựtươngquancủacácbộphậncủaxãhội:Chứcnăngnàyliênquanđếncáchmàcácp h ư ơn g tiệntruyềnthônglựachọntintứcvàdiễngiảithôngtin,quađóđãgâyảnhhưởngđếnnhậnthứcxãhộivàsựđápứng.Tháiđộcủangườidânđốivớicácvấnđềchínhtrị,cácsựkiện,chínhsáchcông,vấnđềy

tế bịtácđộngbởitruyềnthôngquav i ệ c diễngiảivấnđềtrongcáccuộcthảoluậnvàthuyếttrình.Vídụ:báocáocủacácphươngtiệntruyềnthôngvềchiếntranhởViệtNamđãđóngmộtvaitròquantrọngt ro n g việcthayđổinhậnthứccủangườiMỹvềcuộcchiến;sựbàitrừvaccinetạiHoaKỳdonghingờcóảnhhưởngđếntrínãocủatrẻ

- Truyềntảivănhoá:Truyềnthôngnhưlàcôngcụđểgiảngdạycácchuẩnmực,quytắcvàgiátrịkhácnhauđangtồntại trongmộtxãhộivàđảmbảosựchuyểngiaotừthếh ệ nàysang thếhệkhác Như các chươngtrìnhtruyềnhình đạichúng phảnánh thựctếxãhộivàthúcđẩysựhiểubiếtvềdisảnvănhóacủamộtxãhội.Cácchươngtrìnhtruyềnhìnhdànhchotrẻ emđượcthiếtkếđểthểhiệntốtnhấtvềhànhvivàchuẩnmựcđạođứctốt

- Giảitrí:Chứcnănggiảitrícủatruyềnthônggiúpthưgiãnvàthoátkhỏicăngthẳngtr o n

g cuộcsốnghàngngày.Chứcnănggiảitrícủacácphươngtiệnthôngtinđạichúngcó c ả t á c đ ộ n g

t í c h c ự c l ẫ n t i ê u c ự c C h ấ t l ư ợ n g n ộ i d u n g t h ấ p t h ư ờ n g b ị c h ỉ t r í c h nhưngnhữnglợiíchkhácnhưgiúpmọingườitrảinghiệmnhữngsựkiệnmới,kíchthíchcảmxúcvàgiúpmọingườivượtquathờigianrảnhrỗichothấytầmquantrọngcủ achứcnăngnày

2.1.2.5 Lợiíchvàbấtlợicủatruyềnthông

Lợiíchcủacôngtáctruyềnthông:

(1) Truyềnthôngdễdànglôicuốnsựlưuýcủaquầnchúngđốivớicácvấnđềsứckhỏemộtcáchmauchóng

(2) Truyềnthôngcóthểđưaracácýkiếnvềsứckhỏehếtsứchữuhiệu

(3) Truyềnthôngcóthểkíchthíchquầnchúng,tạoranhữngđápứngtìnhcảmđển

g ư ờ i nghe-coithayđổinếpsốngđểcómộtsứckhỏetốt

(4) Truyềnthôngcóthểtácđộnglêndưluận,tạoracáccơhộiđểtranhluậncácht h ứ

c duytrìsứckhỏe,phòngngừabệnhtậtquaphượngtiệnliênlạc

(5) Truyềnthôngcóthểhợptácvớicácnhàchuyênmônđểtổchứccácbuổigặpgỡg i ữ a quầnchúng vớinhau hoặcgiữa cácnhàchuyênmônvớiquầnchúngđểtraođ ổ i nhậnthứcbảovệsứckhỏe

(6) Tínhcáchgiáodục,chiasẻnhậnthức,cổvõnhữnghànhvicólợichocôngích

(7) Giúpcảithiệnsựgắnbócácquanhệcôngcộng,giúpcáctổchứcliênquantớibảovệsứckhỏecùngsátcánhlàmviệc

(8) Gópphầntranhđấu,cổvõ,truyềnthôngtiếptayvớicácnhàlãnhđạođưaracácc h í n h sáchytế,dunghòacáctranhluậnvàtìmracáchỗtrợýkiếncótínhcáchquyếtđịnhđặcbiệt

(4) Doảnhhưởngcủakinhtếtựdocạnhtranh“khuyếnthị”,truyềnthôngcũnglệthuộcvàocácthôngtinquảngcáo,gâyxaonhãngnộidung

(5) Đôikhivìtínhcáchthờisựnónghổi,“giậtgân”,truyềnthôngcũngloantảicáctintứcchưađượcchứngminhtínhcáchxácthựchoặcchưacósựđồngthuậncủacácnhàchuyênmôn,gâyhoangmangchongườinhận

Russell,Cambridge(2009)Chính phủvàcáccơsởkhoahọcđãkhuyếnkhíchpháttriểntruyềnthôngkhoahọc.Trongcuốnsáchnày,NicholasRussellnêuraquanđiểmchínhđểcảithiệnthôngtinliênlạc.Cuốnsáchnàycungcấpmộtcáinhìnsâus ắc v

à o truyềnt h ô n g k h o a h ọ c t r o n g b a b ố i c ả n h : c á c môh ì n h c h u y ê n n g h i ệ p c ủ a truyềnthônggiữacácnhàkhoahọc,truyềnthôngphổbiếnchocôngchúng,vàkhoahọctrongvănhọcvàphimtruyềnhình.Khuônkhổbaphầnnàychothấycácyếutố

2.2 Tổngquanthựctrạng

2.2.1 Truyềnthông

WHO( 2 0 1 1 ) , đ ề x u ấ t mộtk ế h o ạ c h c h i ế n l ư ợ c c h o v i ệ c t ă n g c ư ờ n g c á c h o

ạ t độngantoànvaccinetrêntoàncầu.Nótậptrungvàoviệcxâydựngnănglựcquốcgiav ề antoànvaccinetrongnhữngnướcnghèonhấtthếgiớithôngquacácnỗlựcphốihợpcủacácbênliênquan.Pháttriểncáckếhoạchtruyềnthôngvềantoànvaccineởcấpquốcgiađểthúcđẩynhậnthứcvềrủirovaccinevàlợiích,hiểunhậnthứcvềrủir o , vàchuẩnbịđểquảnlýbấtkỳtác dụng phụvànhững longạivềan toànvaccinekịpthờinhư:

hiệntronggiaiđoạn2005-2007tạicácnướcĐanMạch,Đức,HyLạp,Latvia,NaUy,BaLan,BồĐàoNha

thôngtinsứckhoẻtrênInternet,trongđónguồnthôngtinquantrọngnhấtlàcácchuyêngiaytế,tiếptheolànguồntruyềnthôngđạichúng

TạiViệtNamcóhàngtrămtrangwebtruyềnthôngchínhthứcvềsứckhoẻcủaB ộYtế,SởYtếvàcácđơnvịtrựcthuộcnổibậtnhư:ChươngtrìnhTCMR;Trung tâmtruyềnthônggiáodụcsứckhoẻ;BệnhViện,ViệnvàTrungtâmYtếdựphòngvv B

ên cạnhđó cũngcómộtsốlượngkhông hềnhỏ cáctrang web khôngchínhthứcdocáctổchứcvàcánhânsánglập

DươngTrọngHuế(2014),Đốichiếuvớichuyệnphụhuynhlưỡnglựchoconemt i ê m Quinvaxemdohiệuứngtừmộtsốcatửvongnhưbáochíđãnêu,nhữngdữliệut ừ chươngtrìnhkhảosáttiêmchủngquốcgiatạiMỹnăm2004chothấycũngcótìnhtrạngt ư ơ n g t ự k h i n i

ề m t i n c ủ a d â n c h ú n g v à o t i ê m c h ủ n g đ i x u ố n g t r ầ m t r ọ n g N g h i ê n cứ u

về tì nh trạng nàychothấycácyếut ố sauđâycók hả n ă n g dẫn đế n s ự lư ỡn g lựđó:(1) Thứ nhất làsự pháttriểncủa công nghệ thôngtin đạichúng,nhấtlàtruyềnthôngxãhộiInternet,đãchophépcácnhậnđịnhchưađượckiểmnghiệmrõrànglantruyềntớicôngchúng.Nhữngnhậnđịnh,thậmchícảnhữngdiễngiảisailệchk èmtheocóthểđượccủngcốbởibáochí

(2) Thứhailàbáochí,dùcócốgắnglấycânbằnggiữacáctranhluận,đôikhilạichútrọngvàonhữngtranhcãihơnlàkhảnăngtincậykhoahọctừlậpluậncủacácbên.Chamẹdođósẽbịkẹtởgiữanhữngluồngthôngtintráichiềuvàphảilầnmòtìmsựthậttrongbểthôngtinmênhmông.Điềunguyhiểmlàkhithôngt i n chínhthốngkhôngcótầnsuấtcaovàsựminhbạchtrongnộihàmthôngtin,n ócũngsẽkhôngcónhiềusựtincậyhơnlàcácthôngtinkhôngchínhthống,kểc ả nhữngtinđồnquamạngxãhộihaygiữacáccánhân

Tổc h ứ c Y t ế t h ế g i ớ i (WHO)đ ã k h u y ế n c á o s ự t i ế p c ậ n ngàycàngt ă n g c ủ a ngườidânvớiInternetvàthiếtbịliênlạcdiđộngcầnđượckếthợpvớiứngdụngchiếnlượctruyềnthôngxãhộiđểmangthôngtinsứckhỏekịpthờitớingườidân.Sốlượngđiệnthoạidiđộngvàmáytínhcánhânđangtăngdầnvượtquasốlượngtivi,nhấtlà

vớil ứ a t u ổ i t r u n g n i ê n v à t r ẻ h ơ n , n h ữ n g n g ư ờ i đ ó n g v a i t r ò q u a n t r ọ n g t r o n

g c á c quyếtđịnhvềsứckhỏegiađình.Nhữngnghiên cứuvềtruyềnthôngcũngchothấymộtxuhướnglàngườitangàycàngdànhnhiềuthờigianlướtweblấytinhơnlàxemti vi.NhữngđặctínhcủaInternetnhưtươngtácthôngtinđachiềucao,kếtnốixãhộivàtìmkiếmthôngtintheonhucầuđãdầnđưativivàradiovàothếyếutrongcuộcđốiđầunày.ThôngtintừInternetvàmạngxãhộiđượccholàrộngrãi,khôngbịápđặt,dễt i ế p cận,cậpnhậtvàgiaotiếpqualạicóthểảnhhưởngđếncảmnhậnvềtínhkịpthờivàsựtincậycủathôngđiệpsovớicácphươngtiệnthôngtintruyềnthống

TạiViệtnam,trongtrang“webtretho.com”cóđến68.400kếtquảcóliênquanđếntừ“tiêmchủng”,trong30kếtquảđầutiêncó3kếtquảcónộidungphànnànvềchấtlượngdịchvụ,độtincậycủavaccine.Vềtừ“vắcxin”có6.960kếtquả,trong30kếtquảđầutiêncó8kếtquảcónộidungphảnánhchấtlượngkém,rủiro/nguyhiểmc ủ a vắcxin

2.2.2 ThựctrạngtiêmchủngmởrộngtạiViệtNam

TheoLuậtPhòngchốngbệnhtruyềnnhiễm,TCMRlàtiêmchủngbắtbuộc,nhưvậy tấtcảtrẻemphảiđượctiêmchủngđầyđủvàđúnglịch,nếukhôngcóthểbịmắcb ệ n h truyềnnhiễmđốivớitrẻemđóvàdẫnđếnmiễndịchtrongcộngđồngkhôngcao.N ếunhưmiễndịchcộngđồngkhôngcaothìcóthểgâyradịchbệnhtruyềnnhiễm

Chươngtrìnhtiêmchủngmởrộng(TCMR)bắtđầuđượctriểnkhaiởViệtNamt ừ năm1981.Ngaytừkhiđivàohoạtđộng,TCMRđãphảiđốimặtvớikhôngítkhókhăn.Đólàđiềukiệngiaothôngtừhuyệnđếnxãnhấtlàđếnnhữngthônbảnvùngs â u , vùngxa,ảnhhưởngđếntiếpcậndịchvụtiêmchủngcủaphụnữvàtrẻem,nhậnthứccủacộngđồngvàb

Truyềnthôngk h ô n gchínhthứcthườngbịquátảibởinhiềudịchvụytế.Nguồnkinhphíchotiêmchủnghoạtđộngcònthiếu…

Mặcdùvậy,chươngtrìnhTCMRcủaViệtNamđãtừngb ư ớ c khắcphụckhókhăn,đãtriểnkhaicókếtquảvàđượccộngđồngQuốctếthừan h ậ n lànướctriểnkhaicôngtáctiêmchủngmởrộngtốtnhất,hiệuquảnhất

Đếnnăm1985,chươngtrìnhTCMRđượcđẩymạnhvàđượctriểnkhaiở100%x ã phườngtrongcảnướcvới6loạivắcxinphòngbệnhtruyềnnhiễmnguyhiểmlàLao,B ạ

c h h ầ u, H o g à , U ố n vá n , S ở i , B ạ i l i ệ t T ừ n ă m 1991b ổ s u n g t h ê m vacc in e

VGBvàotrongCTTCMR.VaccineQuinvaxemđượcđưavàotiêmchủngmiễnphíc h o trẻdưới1tuổiởViệtNamtừtháng6/2010(VaccineQuinvaxemcòngọilàvắc

x in“5trong1”làvắcxinphốihợpgồmgiảiđộctốvikhuẩnbạchhầu,uốnván,vikhuẩnh o g à b ấ t h o ạ t , k h á n g n g u y ê n v i r ú t v i ê m ga n B v à k h á n g nguyênv i k h u ẩ nHaemophilusinfluenzaetypeb(Hib)

Từnăm1993đếnnaytỷlệtiêmchủngđầyđủchotrẻemdưới1tuổiluônđạttrên90%.Từnăm1995cảnướckhôngcònxãtrắngvềtiêmchủng.ViệtNamđãđạtđ ược cácmụctiêucamkếtquốctếlàthanhtoánbệnhBạiliệtnăm2000,loạitrừUốnv á n sơsinhnăm2005.Vớiviệckhôngngừngnângcaochấtlượngtiêmchủngmởrộng,tăngcườnghỗtr ợ tiêmchủngtạinhữngvùngkhókhăn,chúngtađãđạtđược10nămbảovệthànhquảthanhtoánbệnhBạiliệtvàduytrì5nămloạitrừbệnhUốnvánsơsinh,đạtcácchỉ tiêuvềgiảmtỷlệmắccácbệnhtrongTCMRvàđangnỗlựcthựchiệnmụctiêuloạitrừSởivàonăm2017

TheobáocáotrongtrangwebCHƯƠNGTRÌNHTIÊMCHỦNGMỞRỘNG,ghinhậnnhữngthànhquảcủachươngtrìnhtiêmchủngmởrộng:

(1) Tăngđộbaophủcủachươngtrình:

ỞViệtNam,CTTCMRtuymớibắtđầutriểnkhaitừđầunhữngnăm80nhưngđếnnayđịabànđượcbaophủbởiCTTCMRtăngdầnhàngnămởcả3tuyếntỉnh,huyệnv à xãtrênphạmvitoànquốc

Tuyến tỉnh :Từ27%năm1982tănglên100%sốtỉnhthànhđãcódịchvụTCMRvàon ăm 1985

Tuyến huyện :Từ9,8%năm1982đãđạttỷlệ100%vàonăm1989

Tuyến xã :Từmộttỷlệrấtthấp(khoảng5%)vàonăm1982,tỷlệbaophủtăngnhanhtrongvòng8nămđầu,đạttrên90%vàonăm1989

(2) )Tăngtỷlệtiêmchủngđầyđủchotrẻemdưới1tuổitrênphạmvitoànquốc:

Kểtừnăm

1994,saukhi100%sốxãphườngtrêntoànquốcđãđượcbaophủChươngt rì n h TCMR,tỷlệnàyliêntụctănglêntheocácnămvàkểtừnăm1995luônđượcduytrìởmứctrên90%ởquymôtuyếntỉnh.Kểtừnăm2004tỷlệnàyluônđượcduytrìmứctrên90%ởquymôtuyếnhuyện(trừnăm2007dothiếuvắcxinsởi)(biểuđồ2.1)

2012(nguồn:CTTCMRQG)

(3) Đạtvàduytrìthànhquảthanhtoánbạiliệt:

Chỉtrongvònghơn10năm,CTTCMRđãthựchiệnthànhcôngviệcthanhtoánbệnhbạiliệtvàduytrìviệcthanhtoánđếnnay(biểuđồ2.2)

Biểuđồ2.2TỷlệtiêmchủngvắcxinOPVvàtỷlệmắcbệnhbạiliệt,năm1985–

2012(nguồn:CTTCMRQG)

(4) Đạtvàduytrìthànhquảuốnvánsơsinh(UVSS)

ViệtNamlàmộttrong7nướccótỷlệmắcUVSScaonhấtkhuvực.UVSSlàbệnhcủanướcnghèo,nơimàcácbàmẹítcóđiềukiệntiếpcậncácdịchvụytếkhi

mangthaihoặcdịchvụytếkémchấtlượng.TổchứcYTTGđềramụctiêutrên80%phụnữcóthaiphảiđượctiêmđủ2liềuvắcxinuốnván.Sau4nămnỗlựcphấnđấu,tỷlệphụ nữcó

sinhởViệtNamđạt82%vàonăm1995.Từ1996-2004tỷlệnàyđượcduytrìởmức82-91%.Từnăm2006đếnnayluônduytrìtỷlệUVSSởmức0.04camắctrên100.000dânB ản g 2.1.KếtquảduytrìthànhquảloạitrừUVSS(nguồn:CTTCMRQG)

(5) Khốngchếvàtiếntớiloạitrừbệnhsởi

CTTCMRthànhcôngtrongviệcnângcaotỷlệmiễndịchsởitrongcộngđồngbằngviệcthựchiệnchiếndịchbổsungvaccinesởichotrên10triệuđốitượngtừ9thángđến20tuổitạicáctỉnhthànhtrongnướcĐồngthờităngcườnggiámsátvàxửlýcácvụ dịchsởikịpthờikhôngđểlâylan

Biểuđồ2.3.TỷlệtiêmvắcxinsởivàtỷlệmắcsởitạiViệtNam,1984-2012( n g u ồ n :CTTCMRQG)

(6) GiảmtỷlệnhiễmvirútviêmganBởtrẻemdưới5tuổi

ViệtNamlànướccótỷlệlưuhànhbệnhVGBcao,từnăm2004đến2012tỷlệtiêmphòngvacineVGBluôngiữởmứccao,riêngnăm2007dothiếuvaccineVGBnêntỷlệ giảmxuống71%(biểuđồ2.4).

Biểuđồ2.4.TỷlệtiêmvắcxinVGB3,1997-2012(nguồn:CTTCMRQG)

NhờvậymàtỷlệnhiễmvirútVGB(HBsAg)giảmrõrệtcòn2%năm2010,xuốngdưới2%năm2012vàtiếntớixuốngdưới1%

10tuổimangHBsAgtheotìnhtrạngtiêmchủngnăm2010( n g u ồ n :CTTCMRQG)

Bảng2.2.Tỷlệtrẻ2-(7) Giảmđángkểtỷlệmắccácbệnhbạchhầu,hogà

DuytrìtỷlệtiêmvaccineDTPcaoởcácnhómđốitượngtrongnhiềunăm,đạttrên9 0

% Nhờvậygiảmliêntụcsốcamắcvàchết.Năm2012,giảmsốcamắcbệnhbạchhầuxuốngcòn0.01trên100.000dân;bệnhhogàxuốngcòn0.1trên100.000dân;

(8) MởrộngdiệnbaophủcácvaccineviêmnãonhậtbảnB,tảvàthươnghàn

- Vắcx i n v i ê m n ã o N h ậ t B ả n : Đượcl i ê n t ụ c mởr ộ n g d i ệ n b ả o p h ủ q u a cá c năm.T

ínhđếnnăm2011,sốtỉnhtriểnkhaitiêmvắcxinviêmnãoNhậtBảnđãđạttới59/63tỉnh,thànhphố.Tỷlệtrẻtiêmđủ3mũicơbảnđạttrên90%theotuyếntỉnh

- Vắcxinthươnghàn:ĐượcđưavàochươngtrìnhTCMRnăm1997vớikếhoạchtri

ểnkhaitrongnhữngnămđầutiêntiêmchotrẻtừ3đến5tuổitại6tỉnhphíaNam.Tr on gnhữngnămtrởlạiđâydokinhphíhạnhẹpnênvắcxinthươnghànchỉđượct iêm tạinhữngvùngnguycơcaovàvẫnđượcduytrìởtỷlệcaochođốitượngcóchỉđ ị n h tiêmdựphòng

- Vắcxinphòngtả:ĐượcđưavàochươngtrìnhTCMRViệtNamtừnăm1998,sau1 4nă

mtriểnkhaiđãcótrên7triệuliềuvắcxintảdạnguốngđượcsửdụngởgần12tỉnh,thànhphốHiệnt ạ i c h ư ơ n g t r ì n h t i ê m c h ủ n g m ở r ộ n g t h ự c h i ệ n t i ê m m i ễ n p h í

1 2 l o ạ i v acci ne đ ể p h ò n g 1 2 b ệ n h p h ổ b i ế n v à n g u y h i ể m n h ấ t ở t r ẻ emt ạ i t ấ

t c ả c á c x ã phườngtrongcảnước.Cácloạivaccinephòng12bệnhlà:lao,bạchhầu,hogà,uốnván,bạiliệt,viêmganB, viêmphổi-viêmmàngnãodoHib,sởi-

rubella,viêm nãoN h ậ t Bản.Riêngvaccinetảvàthươnghànđượcthựchiệnởv ù n g cónguycơcao

2.2.3 ThựctrạngtiêmchủngdịchvụtạiViệtNam

Dotínhchấtlịchsử,hiệntạinướctacósựphântáchkhárõrệthai“hệthốngcungứngdịchvụtiêmchủng”làTCMR(hệthốngcônglập)vàTCDV(hệthốngbáncô ng lậpvàtưnhân).Sựphântáchnàynhiềukhilà“khôngthựcchất”vớitêngọiởmộtsốcơsở,mộtsốnộidungdịchvụnhưngvẫntồntạinhưmộtthựctếkháchquan.T ro ng khihệthốngcun

phủrộngkhắpcảnướcvớikhảnăngcungcấpvắcxinđềuđặn,tỷlệtiêmchủngcao,chấtlượngbảođảm,thìhệthốngTCDVchủyếumớitớituyếntỉnhvớisốđiểmtiêmcònhạnchế;môhìnhtổc h ứ c vàcungcấpdịchvụchưathốngnhất;trangthiếtbịthiếtyếu(dâytruyềnlạnh,dụngcụtiêmchủngantoàn,côngcụđăngký, quảnlý…)cònthiếuthốn.Sốlượngvắc

xinđượccungứngtronghệthốngTCMRkhoảng40triệuliềuchiếmtỷlệtrêndưới9 0

%

Trongkhiđóthìthịphần,sốlượngvắcxincủakhuvựcTCDVkhoảng3-4triệul i ề u c h i ế m k h o ả n g 1 0 % t r o n g t ổ n g s ố , t r o n g đ ó cón h ữ n g v ắ c x i n t h u ộ

c d i ệ n “thuốcthiếtyếu”chocộngđồng.Đấylàchưakểviệchỗtrợvềpháplý,truyềnthôngvàcơchếquảnlýhệthốngTCDVtừphíaNhànướchạnchếnhiềusovớihệthốngTCMR.Tuynhiênt r o n g h o ạ t đ ộ n g cu n g c ấ p d ị c h v ụ t i ê m chủng ở V i ệ t Nam,v i ệ c

TheoDượcsĩNguyễnTấtĐạt“Nhucầusửdụngvaccinedịchvụtrongthờigianq u achủyếulàởhaithànhphốlớn:HàNộivàTP.HCM.Theoướctính,chỉkhoảng8%t ổ n g s ố

t r ẻ em( k h o ả n g 1 0 0 0 0 0 t r ẻ ) t i ê m c h ủ n g v a c c i n e l à t i ê m l o ạ i v a c c i n e 6 t r o n g 1và5trong1.Trongkhiđó,hàngnăm

cảnướccókhoảng1,5triệutrẻemđượctiêmvaccineQuinvaxem5trong1theochươngtrìnhtiêmchủngmởrộng.Bêncạnhđ ó , côngtáctruyềnthôngthờigianquacòncónhữnghạnchế,dođócònmộtbộphậnn g ư ời dânđã ch ưac hủ độ ng choco nemđit i ê m chủngmởrộngh o ặ c sử d ụ n g các vaccinekhác:3trong1,4trong1kèmtheovaccineđơn.Để phụcvụnhucầutiêmchủng dịch vụ của người dân, hiện naycótới56 vaccinecó

đểph òng20loạibệnh.Theosốliệutổngkếtnăm2014,chỉcóbaloạivaccinebịthiếu

c ụ c bộtạimộtsốnơilà5trong1,6trong1vàvaccinethủyđậu,còncácloạivaccinekhác vẫnđủchonhucầutiêmchủngcủathịtrường”

Từđầunăm2015đến

cuốinăm2015,báochíđưatinnhiềungườidânđưaconratậnnước ngoài (Singapore, Thái

L an, H ồ n g K ô n g ) để chíchngừavaccin d ị c h

vụ.Mớiđây,ngày20-7-2015,báoPhụnữTPHCMđưatinngườidânHàNộiđổxôgiànhn hauchíchngừavaccindịchvụtạinhàbácsĩvớigiá2,5triệuđồng/

mũi.TheoôngNguyễnTấtĐạt,PhócụctrưởngCụcQuảnlýdượcthìnguyênnhânlàdonhàsảnxuất

(SanofiPasteurvàGSK)thayđổidâychuyềnsảnxuất,cólôsảnxuấtbịhỏng,cộngt h ê

m nhucầucủangườidântăngcaođộtbiến

Mộtchuyêngia,nguyênlàgiámđốcTrungtâmYtếdựphòngTPHCM,chobiếttrênthếgiớicótớisáunhàsảnxuấtvaccinecộnghợp,vaccineđagiáchứanhiềuthànhp h ầ n khángnguyêntrongmộtmũitiêmlàMERCK,GSK,SanofiPasteur,Novartis,C S L , Pfizer.Đâylànhữngcôngtyđaquốcgia,đượcTrungtâmKiểmsoátvàPhòngn g ừ adịchbệnhHoaKỳ(CDC),CụcQuảnlýthựcphẩmvàdượcphẩmHoaKỳ(FDA)c ấp giấychứngnhậnlưuhànhsảnphẩm,cóhợpđồngcungcấpsảnphẩmởrấtnhiềuth ịtrườngtrênthếgiới

TạiViệtNam,khôngphảicôngtynàocũngcóthểnhậpkhẩucácloạivaccinnàyd ù cógiấyphépnhậpkhẩudoBộYtếcấp(Nghịđịnh187/2013)màhọphảithôngquamộtcôngtyđaquốcgiacóquanhệvớinhàsảnxuấtvàsảnphẩmvaccindựđịnhnhậpk h ẩ u phảiđượcBộYtếkiểmđịnh,chophéplưuhành

ờ i d â n v ề m ộ t s ố v ấ n đ ề s ứ c k h ỏ e , b a o gồmcảv i ệ c d o d ự t i ê m v ac ci n e Kinhnghiệmchothấymộtkếhoạchtruyềnthôngcầncó:

LindsayCase(2015)chorằng:Sởdĩdịchsởibùngnổvàotháng12năm2014tạiD i s n e y(mặcdùMỹlànước đãcống bố thanhtoán bệnh sởivào năm 2000) làdohàngtriệu phụhuynhMỹđang chọnkhôngtiêm chủngchotrẻemcủahọtrướccácbệnhcó

140.065người thích trang của họ, 46 bài đăngthì41trong số họ không ủng hộ việcsửd ụ n gvắcxin,5bàiviếtlàtrunglập.Phầnlớncácbàiviết(72%)cótínhchấtchínhtrịliênquanđếnluậtphápsắptớiởcáctiểubangkhácnhautrêncảnướcđãđượcbiểuquyếtvềmiễnvàkhướctừtiêmchủngchotrẻem.TrêntrangGavi,HiệphộiVaccinel à một tổ chức quốctếkhông chỉ quảng cáoviệcsửdụngvắc-xinmàcòn cố gắngtăngtỷlệtiêmphòngtrêntoàncầu,tậptrungvàocácquốcgiathuộcthếgiớithứba.Với35.398lượtthích,có36bàivớitấtcảcácbàiviết(100%)hỗtrợsửdụngtiêmphòng.Hầuhếtcácbàiviết(69%)làcácchiến dịchtruyềnthôngvề sứckhoẻthảoluậnvềcáclợiíchvàhiệuquảcủaviệcchủngngừaởcácvùngmàhọlàmviệcnhưgiảmtỷlệnhiễmbệnhdovắcxinphòngngừa.

TrangFacebookcuốicùng,vactruth.com,đãvạchrarấtrõkhôngủnghộviệcsửdụngvắcxin.Trangnàycó77.593lượtthíchvà61bàiviếtvớihầuhếtcácbàiviết( 98 % ) khônghỗtrợsửdụngvắcxin.Phầnlớncácbàibáolàchiếndịchtruyềnthôngv ềsứckhoẻ(26

%)thảoluậnvềsựnguyhiểmcủavăcxinhoặccâuchuyệncánhân( 2 6 % ) , nơinólàmnổibậtthươngtíchhoặctửvongdotiêmchủng

Willisetal(2013),xácđịnhphạmvicủacáccanthiệptruyềnthônghiệncóđểt ă n gsựhấpthuthườngxuyêntiêmchủngtrẻem.Nghiêncứuđãsửdụngnhiềunguồnd ữ l i ệ u , thửnghiệmngẫunhiêncũng như nhữngkinh nghiệmvà kiếnthứccủacáchọcviên vàcácbênliênquantiêmchủng.Córấtnhiềukiếnthức vềtruyềnthôngtronglĩnhvựctiêmphòngtrẻem,nhưngchođếnnayđiềunàyrấtkhókhănđểđiềuhướng.Để giảiquyếtv ấ n đề này,N g h i ê n c ứ u đã phát tr iể nmộtp h â n loạican th iệ p truyềnthôngđểtiêmchủng,trongđóphácthảo7loạicanthiệpchính:thôngtinhoặcgiáod ụ c , nhắcnhởhoặcthuhồi,dạykỹnăng,hỗtrợ,tạođiềukiệnraquyếtđịnh,truyền

n t h i ệ p t h ô n g q u a ban h ó m mụct i ê u : c h a mẹh o ặ c n g ư ờ i s ắ p l à m c h a mẹ;C ộ n g đồng,thànhviêncộngđồnghoặctình nguyệnviên;Vàcác nhàcungcấpchămsócsứckhoẻ.Sựphânloạinàyvừalàmsángtỏvừatổchứckhuvựcnàyvàxácđịnhphạmvigiao tiếp“Truyềnthôngvớitiêmphòng”

Leaske t a l ( 2 0 1 2 ) , m ộ t yếutốq u a n t r ọ n g h ì n h t h à n h t h á i đ ộ củac h a mẹđ ểchủngngừalàtươngtáccủachamẹvớicácchuyêngiaytế.Mộttươngtáchiệuquảc ó thểgiảiquyếtnhữngmốiquantâmcủachamẹhỗtrợvaccinevàthúcđẩymộtphụhuynhdodựvềph

giaotiếpkémcóthểđónggópđểtừchốitiêmchủ nghoặckhônghàilòngvớiviệcchămsóc.Nghiêncứuđãtìmcáchcungcấpmộtkhuônkhổchocácchuyêngiasứckhỏekhigiaotiếpvớiphụhuynhvềtiêmchủng.Kếtquảtrênnămnhómchamẹkhácnhauđã

đượcxácđịnh:các'chấpnhậnmùquáng'(30-40%),các'chấpnhậnthậntrọng'

(25-35%);các'lưỡnglự'(20-30%);củachủng n g ừ a

muộnhoặccóchọnlọc"(2-27%);vàtừchốitấtcảcácloạivaccine(<2%).Cácmụctiêucủacuộcgặpgỡvớimỗinhómsẽkhácnhau,tùythuộcvàosựsẵnsàngcủach a m ẹ đ ể t iêm chủng.Trong tấtcả các

cầnxâydựngmốiq u a n h ệ , c h ấ p n h ậ n c â u h ỏ i v à mốiq u a n tâm,t ạ o đ i ề u k i ệ n v à đ ồ n

g ý h ợ p l ệ Nhânviênytếcómộtvaitròtrungtâmtrongviệcduytrìniềmtincủacôngchúngtrongtiêmchủng

NghiêncứucủaFredricksonetal(2011),khitiếnhànhkhảosát544người(baogồmcácnhàcungcấpchăm

sócsứckhỏevàchamẹ)chỉrarằngchamẹítkhitừchốitiêmvaccinechoconnhưngđôikhilạichốnglạimộtvaccinecụthể(phổbiếnnhấtlàvaccinengừathuỷđậuchiếm71%;DPT63%;VGB61%;Hib41%vàBạiliệt40%).N h à cungcấpdịchvụchămsócsứckhoẻướctínhrằngcóđến0,72%trẻemđộtuổi

<18tuổitừchốitiêmchủngdosợtácdụngphụđượcnghenóitừphươngtiệntruyềnthông/truyềnmiệnglàphổbiến nhất.Nghiêncứucũngchỉ rarằngthông điệptiêucựct ừ mộtbênthứba,đặcbiệtlàtruyềnhình,đàiphátthanh,vàtruyềnmiệngkhiếnchoc h

a mẹbỏtiêmchoconlà55%;niềmtinrằngcănbệnhnàylàkhôngcóhại(33%),lýdotriếthọc(30

%),vàlýdotôngiáo(28%)

Giai đoạn trước lựa chọn

Giai đoạn lựa chọn

Giai đoạn sau lựa chọn

Nhận dạng vấn đề: Tiêm chủng hay không tiêm chủng Tra cứu thông tin: Internet, mạng xã hội, hỏi

Thẩm định: nhận thức nguy cơ rủi ro tiêm chủng, mắc bệnh

Quyết định: tiêm chủng có hoặc không

Thực hiện hành vi: (Có/không) tiêm chủng Kinh nghiệm/Phản hồi: ví dụ: xảy ra hoặc không xảy ra rủi ro tiêm chủng, sự kiện vaccine bất lợi

Opel et al (2012), ghihình các cuộcthảo luận giữa tiêmchủng chotrẻemgiữa

Healy,P i c k e r i n g ( 2 0 1 1 ) , k h i n ghiênc ứ u “ L à m t h ế n à o đểg i a o t i ế p v ớ

i p h ụ huynhdodựtiêmVaccine”tạiBangTexasHoaKỳchothấymặcdùsựpháttriểncácl o ạ

i vaccineantoànvàhiệuquảlàmộttrongnhữngthànhtựuy

tếlớnnhất,tỷlệtiêmch ủ n g caoởHoaKỳ,HCPscóảnhhướngrấtlớnđếnquyếtđịnhcủachamẹđểtiêmchủngcho conemmình.85%các nhà cungcấp chămsócsức khỏe (HCPs)vẫncó

chamẹtừchốitiêmvaccinechoconemmìnhmỗinăm.Đểgiaotiếphiệuquảvớichamẹd o dựs

ử dụngvaccine,HCPsphảitìmhiểunhữngmốiquantâmcủaphụhuynhvềtiêm

chủngvàhiểunhữngảnhhưởngcóthểdẫnđếnthôngtinsailạcvềsựantoànvàh i ệ u quảvaccine.Khảosáttiêmchủngquốcgia2003-

2004trong28%chamẹdodựs ử dụngvaccine,vẫntiêmvaccinechotrẻemtrongkhivẫnnghingờrằngđólàđiềun ên làm(9%),trìhoãn mộtvaccine(13%), h oặ c từ chố i vacxin(6%) T rẻ emchưađượctiêmchủngnhiềukhảnănglà datrắng,cóchamẹvớimứcđộgiáodục, mứclươngcaohơn,vàcókếthôn

2.3.1.2 Nghiêncứuvềhànhvitiêmchủngtrẻemcủaphụhuynh

MixedSources,LAHealth,

(2015)chothấy“Chamẹquyếtđịnhtiêmngừachot r ẻ phụthuộcvàothôngtintừkinhnghiệmtrongquákhứ,lờikhuyêntừcácchuyêng i a chămsócsứckhoẻ,bạnbèvàcácthànhviêntronggiađình.Nhữngnămgầnđâydosựtậptrungcủatruyềnthôngvềnhữngtranhcãiliênquanđếnvaccineđãlàmpháhỏngsựhiểubiết, tháiđộvàniềmtincủ a ngườidânvề lợiíchvà tínhantoàncủav a cc i n e ”

Williams(2014),trướctìnhtrạngchamẹtừ chốihoặcchậmtrễtiêmvaccinechotrẻemđanggiatăng,nghiêncứumôtảnhữngràocảnđốivớitiêmchủngtrongnhând â

n nhưngítđềcậpđếncácyếutốthúcđẩy;bắtđầuđánhgiáphươngpháptiếpcậnkhácnh

au để giải quyết cácmốiquan tâm củacha mẹ dodựchíchvaccine;mộtsốmôhìnhđểgiaotiếpvớichamẹdodựsửdụngvaccine.Nghiêncứuđãđưaranhậnđịnh:g iáo dụclàyếutốchủyếutácđộnglênviệcraquyếtđịnhtừchốihoặcchậmtrễtiêm

v a c c i n e chotrẻ,tuynhiên quá trìnhra quyết địnhtừchối tiêmvaccine chotrẻrấtphứctạpvàbịảnhhưởngbởicácyếutốkhóđolường,chẳnghạnnhưảnhhưởngbởimạng

x ã hội

đến223ngườiđượckhảosáttrênt ra ng webch ốn g tiêmch ủn g t i n rằngrủi ro d o k hô

n gtiêmchủngt h ấ p h ơ n nhiềusovớicótiêmchủng.Bêncạnhđó,mạngxãhộiTwitter,Facebookcómộttỷlệl ớn n g ư ờ i d ù n g đă n g t i n t ì m h iể uv ề t i ê m c h ủ n g Mộ t ý k i ế n c h ố

n g t i ê m ch ủn g t ạ i F a c e b o o k ởNewZealandcóđược14.500likeschỉtrongthángTưnăm2011.Trongg i ai đoạnxuấthiệncúmH1N1,trênmạngxãhộiTwittercóđến22,5%tàikhoảncóthôngtinvềbệnhlývàvaccinengừaH1N1

2.3.1.3 Nghiêncứunhậnthứccủaphụhuynhvềtiêmchủngtrẻem

Masadeh(2014),mụcđíchcủanghiêncứunàylàđểđiềutranhậnthứccủabàmẹv ề v a cc i

n e v à t i ê m ch ủn g t r ẻ emởJ o r d a n , n g h i ê n c ứ u c ắ t n g a n g đ ư ợ c t h ự c h i ệ n ở nhữngnơicôngcộngtrongthànhphốIrbid.Dữliệuđượcthuthậptừ506bàmẹ,cácbàmẹđượcphỏngvấnđểđánhgiákiếnthức,tháiđộcủahọ,vàthựchànhđốivớitiêmchủ ng Kếtquảchothấyrằngphầnlớncácbàmẹcókiếnthứccóthểchấpnhậnvàtháiđộtíchcựcđốivớitiêmchủng.Hầuhếtcácbàmẹ(94,7-

86,8%)cóthểxácđịnhloạiv a c c i n e nàylàbắtbuộctheochươngtrìnhtiêmchủngquốcgia;quansátthấycácbàmẹ(71,6%)chorằngtiêmphòngHiblàbắtbuộc.Hầuhếtcácbàmẹ(97,2%)cóthẻtiêmchủng

chotrẻemđượccấpbởicácchươngtrìnhtiêmchủngquốcgia;Báocáovềcáccachủngngừachậmtrễchothấyliênquanđếntớikiếnthứctiêmchủng/tháiđộcủacácbàmẹlà36,6%

(p=0,001);cácbàmẹđượccungcấpthườngxuyênthôngtinv ề tiêmchủngtừcácnhânviênytếnhưlànguồnthôngtinchủyếu(p=0,002);Tuy

nhiên,mộtsốkhía cạnhcủa kiếnthức,tháiđộ, vàthực hànhtiêmchủng

cầnphảiđượccảithiện

Parrellaetal(2013), ng hi ên cứunhằmmụcđíchxácđịnhyếutố dựbáonhânkhẩuhọccủachamẹvềnhậnthứcantoànvàrủirovaccinevàđánhgiámốiquanhệgiữasựxuấthiệncáctácdụngphụsautiêmchủngvớinhậnthứccủa

chamẹ.Trongsố469phụhuynhđượcphỏngvấn,95%tựtinvàosựantoànvaccinenóichung,nhưnggần mộtnửabàytỏmốiquantâmvềthửnghiệmtrướckhicấpgiấyphépcủavaccine.Trongtấtcảcácbậcchamẹ,41%trảlờirằngítnhấtmộttrongsốconcáicủahọđãtrảiquamộtlầntácdụngphụsautiêm.Sựchấpnhận của cha mẹvềnhữngnguycơcog iậ t vàsốcphảnvệlầnlượtlà73%và76%.Sửdụnghàmhồiquylogisticchothấychamẹcủatrẻemđãtrảiquamộtlầntácdụngphụsautiêmcómốiquantâmtínhantoànvaccinelớnhơn(OR:0,53,p≤0.01).Saukhiđiềuchỉnhnhânkhẩuhọc,sựtựtinc ủ a phụhuynhtrongantoànvaccineliênquanđángkểvớimứcđộgiáodụccaohơn(OR: 2.58,

Cácbàmẹ,khisosánhvớinhữngngườicha,ítchấpnhậnnhữngrủirodovaccinenhư:sốtcogiật(OR:0,57,p =0,04)vàsốcphảnvệ,(OR:0.55,p=0,04)

EkosResearchAssociatesInc(2011),Nghiên cứuđịnhlượngđượctiếnhành

vớic h a mẹởCanadađểhiểunhậnthứccủahọvànhucầuthôngtinliênquanđếnchíchngừa.Cuộcphỏngvấnquađiệnthoạiđãđượctiếnhànhvới1745mẫungẫunhiên,sànglọcđốivớinhữngngườicóítnhấtmộttrẻemdưới18tuổi.Câuhỏiphỏngvấnđ iều trachamẹởCanadavềnhậnthức,nhậnthức,tháiđộvàhànhviliênquanđếntiêmchủng:Chíntrongmườichamẹchỉrarằngchủngngừachoconcủahọđượccậpn h ậ t , trongkhimộttrongmườibáocáorằngconmìnhđãbỏlỡítnhấtmộttrongcácl o ại vaccineđượckhuyếncáo;Cácvaccinethườngbỏquanhấtbaogồm:bệnhcúmt h e o mùa,thủyđậu,viêmganBvàMMR.28%cácbậcchamẹnóiconmìnhđãbỏlỡmộtmũichíchngừavìchorằngvaccinelàkhôngcầnthiết,16%c h a mẹkhôngtinv i ệc sửdụngvaccine(lýdotriếthọchoặctô

n

giáo),vàmộttỷlệtươngtựcónhữnglongạivềsựantoàncủavaccine;Nhậnthứcvềtiêmchủng,chỉcó6%chamẹcókiếnt h ứ c vềvaccineởtrẻemlàtươngđốihạnchế.Cácvaccinethờithơấuchouốnván/bạch hầu / Hib/hogà/bạiliệt, viêmmàng não,sởi / quaibị/rubella vàbệnh phếcầu

khuẩnđặcbiệtđượccoilàrấtquantrọng;Hầuhếtcácbậcchamẹtintưởngvàosựant o àn củavaccinetrẻem,với65%chamẹđánhgiáchúngrấtantoàn,30%đánhgiáant o àn vàrấtítnóirằnglàkhôngantoàn;Thôngtinvàquytrìnhraquyếtđịnh:80%cácbậcchamẹcảmthấyrằng họcóđủthôngtinđểđưaraquyếtđịnh

choconcủahọtiêmchủng,mộttrongmườingườiđượchỏicảmthấyrằngquyếtđịnhđểchủngngừachoconemcủahọđãkhókhăn,bàytỏlongạivềtácdụngphụcủatiêmchủngđượcbiếtđếnbởicácphươngtiệntruyềnthông.Hầuhếtcácbậcchamẹđãtìmkiếmthôngtinl i

ê n quanđếnvaccinechotrẻem

từnguồncácbácsĩtrênInternet.ChamẹđãsửdụngInternetđểtìmkiếmthôngtinphổbiếnnhấtlàsửdụngmộttìmkiếm

webcủaGooglenó ichung,hoặcthamkhảoýkiếncáctrangwebchínhphủkhácnhau,baogồmcảytếCanada.MặcdùviệcsửdụngrộngrãiInternetđểtìmkiếmthôngtinvaccine,chỉcómộtphầntưchamẹthấyInternetlànguồnđángtincậynhấtvềthôngtin.Hầuhếtcácb ậ c chamẹ(68%)chorằngnguồnthôngtintừcácbácsĩlàđángtincậynhất.Điềunàyphùhợpvớipháthiệnrằngsáutrongmườiphụhuynhtinrằngthôngtinsailệchđ án g kểvềvaccinelàtrênInternet.Gầnmộtnửasốphụhuynhđãcómộtcuộcthảoluậnvớimộtchuyêngiaytế vềmộtmốiquantâmliênquan đến tiêmchủng Trongsốnày,mộtphầnbachothấynhữnglongạivềtácdụngphụtiềmnăngvàhơn15phầntrămcâuhỏivềsựcầnthiếtcủaviệcchủngngừavaccine.Vàkếtquảlà68%nhữngng ười cómốiquantâmcuốicùngđãđưaconcủahọđitiêmchủngtrongkhi23%thìkh ôn g.Trongthựctế,hầuhếtcácbậcchamẹđượckhảosátđồngýrằnghọthườnglàmtheolờikhuyêncủabácsĩhoặcytácủaconemmình.Chỉcó4%chamẹtrongcuộckhảosát(74chamẹ)báocáophảnứngcóhạiđếnthuốcchủng.Cácphảnứngth ường gặpnhấtbaogồmsốt,mệtmỏi,mẩnđỏ,sưnghoặcphátban.Hơn50%c á c bậcchamẹngườiCanadanhậnthứcđượcrằngcácphảnứngbấtlợiđượctheodõi,36%cácbậcchamẹtintưởngvàohệthốngtheodõicáctácdụngphụ

2.2.2 Nghiêncứutrongnước

2.2.2.1 Nghiêncứuvềtruyềnthôngsứckhoẻ

Tronghộithảo“Nângcaohiệuquảtruyềnthôngvềcôngtác y tế”tạiHàNộingày8/12/2015nhậnđịnh:Hằngnăm,ĐảngvàNhànướcđãchimộtkhoảnlớnngânsách cholĩnhvựcytế,đầutưcáccơsởkhámchữabệnh.Đểgiảiquyếtnhữngvấnđề

liênquanđếnlĩnhvựcytếđòihỏisựthamgiatíchcựccủacảhệthốngchínhtrị,cáctổchứcytế,cácphươngtiệnthôngtintruyềnthông.Trongđó,côngtáctruyềnthôngyt ế nóichungvàcôngtácytếdựphòngnóiriêngcóýnghĩaquantrọngđốivớixãhội.Nhậnthức được tầmquantrọng đó,vào tháng 11-2014,Bộ Ytếcùng Bộ ThôngtinvàTruyềnthông đãtiếnhànhkýkếtquychếphốihợpvềcôngtáctuyêntruyềnchămsócv à bảovệsứckhỏenhândân.ĐánhgiávềsựphốihợpgiữahaiBộtrongthờigianqua,BộtrưởngNguyễnThịKimTiếnchorằngcôngtácphốihợpđãmanglạinhữnghiệuq u ảthiếtthực,đặcbiệt

bàmẹlàmnông11%.Liênquanhiểubiếtcủabàmẹ:trẻtiêmchủngkhôngđầyđủởnhómbàmẹhiểuđúnglợiíchcủatiêmchủnglà9,5%,nhómbàmẹhiểukhôngđúnglà90,5%.Trẻt i ê m c h ủ n g k h ô

n g đầyđủl à 9 , 7 % , t r o n g đ ó c o n c ủ a c á c b à mẹngườidântộcKatuchiếmđasố85,7%.Bàmẹnhậnđượcthôngbáovềtiêmchủng:cón h ậnt h ô n g b á o 9 9 , 5 % ; K h ô n g n h ận0 , 5 % N

h ậ n thấylýd o k h ô n g đ e m t r ẻ đ i t i ê m chủngđầyđủlàsợtaibiếndotiêmchủngchiếmtỷlệcao27,7%(p<0.01)

NghiêncứucủaĐàoVănKhuynh,NguyễnVănQuyvàcộngsự(2009),tạiCàM auchothấytrẻtiêmchủngđầyđủ5loạivaccinechiếmtỷlệ77,94%vàtiêmđúngl ị c h 54,62

%.Cácbàmẹcóđộtuổidưới 30,nghềnghiệpcánbộcôngnhânviêncót rì nh độhọcvấntừphổthôngtrunghọctrởlênthựchànhtiêmđủliều,đúnglịchchocontốthơnsovớicácbàmẹlớnhơn30tuổi,nghềnghiệpkhácvàtrìnhđộhọcvấnđếnphổthôngcơsở.Cácbàmẹcónhậnthứcchungđúngchiếmtỷlệ58,19%,bàmẹcó nhận thứcchung đúng thìthực

chiếmtỷlệ71,48%sovới31,16%cácbàmẹcónhậnthứcchungkhôngđúng(p<0.001)

Tómlạitừcáclýthuyếtthựcnghiệmliênquanđãchỉrarằng:

Nhữngnămgầnđâytruyềnthôngvềnhữngtranhcãiliênquanđếnvaccineđãl à

m p h á hỏngsựhiểubiết,tháiđộvàniềm tincủangườidânvềlợiíchvàtínhantoàncủavaccine;

Hầuhếtcácbậcchamẹđãtìmkiếmthôngtinliênquanđếnvaccinechotrẻemt ừnguồncácbácsĩtrênInternet;

Truyềnthôngđangngàycàngpháthuytácđộngđếnviệcthayđổinhậnthứcvàhànhvitiêmchủng;

Cácyếutốkinhtếxãhộicánhân(giáodục,nghềnghiệp,dântộc,sốcon,tuổi )quyếtđịnhđếnviệcnhậnthức:Cácnghiêncứungoàinướcchỉrarằngtrên80%chamẹcónhậnthứcđúngvềtiêmchủngtrẻem.Cácnghiêncứutrongnướcchỉrarằngtrên50%chamẹcónhậnthứcđúngvềtiêmchủngtrẻem

NHẬN THỨC CỦA PHỤ HUYNH

Nhận thức về vaccine và tiêm chủng đạt hoặc chưa đạt

Lựa chọn giữa vaccine dịch vụ và Vaccine trong CTTCMR

THÔNG TIN CÁ NHÂN

hội+3X2ikênhtruyềnthông+ε2;Ymr(TCMR)=α3+4X1ikinhtếxãhội+5X

2ikênhtruyềnthông+ε3;C ác biếnX1iyếutốkinhtếxãhộicủacánhângồm:

Nhómbiếnnhậnthứcđượcxâydựngdựatrênbộcâuhỏi16câu(căncứvàocácnộidungđãđượctruyềnthôngtạicơsởytếvàCTTCMR)

7 Nguyênnhântrẻtửvongsaukhitiêmvaccinelàdovaccine 1

2

ĐúngSai

2345

CôngnhânviênchứcTựdo

NộitrợLàmnôngKhác

Trạmytếxã/

phườngTrungtâmytếBệnhviện/

ViệnKhác