Nâng cao hiệu quả viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ bằng hình thức kẻ bảng biểu

Có một điểm mới là trong phần tự luận luôn có một câu 2 điểm dành cho học sinh thực hành viết đoạn văn nghị luận 200 chữ về vấn đề xã hội.. Luật Giáo dục, điều 28.2 đã ghi ‘‘...phương ph

MỤC LỤC

1- MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm ……… 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM……… 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiên kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.3.1 Kẻ bảng để hệ thống các dạng đoạn văn NLXH 200 chữ 4

2.3.2 Kẻ bảng để hệ thống các bước làm bài cụ thể … 5

2.3.2.1.Đối với đoạn văn 200 chữ về tư tưởng đạo lí………5

2.3.2.2 Đối với đoạn văn 200 chữ về một hiện tượng đời sống…………7

2.3.2.3.Đối với đoạn văn 200 chữ về một vấn đề xã hội đặt ra ……… 8

2.3.3 Hướng dẫn học sinh thực hành một số đề cụ thể…9 2.3.3.1 Gợi ý dạng đoạn văn 200 chữ bàn về một hiện tượng đời sống có tính chất tích cực ……….……… 9

2.3.3.2 Gợi ý dạng đoạn văn 200 chữ bàn về một hiện tượng đời sống có tính chất tiêu cực ……… … 10

2.3.3.3.Gợi ý dạng đoạn văn 200 bàn về một hiện tượng đời sống có 2 cả hai mặt……… ……11

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối vớ hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường……….12

2.4.1 Hiệu quả của sáng kiến đối với hoạt động giáo dục………… …12

2.4.2 Hiệu quả của sáng kiến đối với bản thân, đồng nghiệp………… 13

2.4.3 Hiệu quả của sáng kiến đối với nhà trường……… 14

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ……….… ….… ……….15

3.1 Kết luận……… ………15

3.2 Kiến nghị……… ……… ……….15

TÀI LIỆU THAM KHẢO………18

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn đề tài.

Từ lâu, môn Ngữ văn trong nhà trường được xem là một trong những môn học quan trọng hàng đầu để đánh gía két quả học tập của học sinh Với đặc thù

là môn học dạy về cái hay, cái đẹp, dạy về cách làm người, dạy văn hóa, kỹ năng… Môn ngữ văn đã đặt ra nhiều vấn đề về tiếp cận, phương pháp giảng dạy

và lựa chọn nội dung gíáo dục hướng tới trong tác phẩm văn học

Trước những thay đổi của xã hội, của người học, bản thân tôi và nhiều giáo viên văn ở trường phổ thông rất trăn trở về việc nâng cao hiệu quả dạy và học văn Có một thực tế đáng buồn là hiện nay có số lượng không nhỏ học sinh thờ

ơ thậm chí lãnh đạm với môn văn, nhiều em coi môn văn như một cực hình, nhất

là khi viết văn Hệ quả này cũng xuất phát từ sự phát triển không ngừng của các dịch vụ công nghệ thông tin, đó là sự hấp dẫn của các phương tiện nhanh và tiện ích như chát, nhắn tin điện thoại, Zalo và nhiều hoạt động phim ảnh hay, hấp dẫn đã dần thay cho việc đọc tác phẩm văn học Chính từ thực tế này đã đòi hỏi thầy cô phải luôn tìm tòi, sáng tạo các phương pháp, các cách thức nhằm nâng cao chất lượng bộ môn và hơn hết là giúp học sinh đạt hiệu quả ghi nhớ nhanh, tư duy nhanh giúp các em có kết quả tiến bộ trong học văn

Những năm gần đây, trong kì thi Trung học quốc gia, môn văn đã có những thay đôi lớn từ thời gian làm bài cho đến mức độ làm bài Có một điểm mới là trong phần tự luận luôn có một câu 2 điểm dành cho học sinh thực hành viết đoạn văn nghị luận 200 chữ về vấn đề xã hội Kĩ năng viết đoạn văn tưởng chừng đơn giản nhưng thực chất lại đòi hỏi người học phải nắm vững phương pháp, nắm vững các thao tác để vân dụng tốt nhất Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy rằng học sinh chưa biết cách thực hiện đầy đủ, thuần thục các bước viết đoạn văn đúng, đủ, hay Đa số các em đều nhận thức được đoạn văn về mặt hình thức là từ khi bắt đầu viết hoa lùi vào đầu dòng và kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng Song về nội dung các em chưa biết triển khai hệ thống ý, chưa biết cách định lượng số dòng để kết hợp tạo thành vẻ đẹp logic cho đoạn văn Sau một thời gian nghiên cứu tìm tòi và thực hành giảng dạy tôi muốn đề xuất sáng

kiến: Nâng cao hiệu quả viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ bằng hình thức kẻ bảng biểu.

1.2 Mục đích nghiên cứu.

- Giúp giáo viên nhận thấy việc hướng dẫn học sinh nâng cao hiệu quả viết đoạn văn nghị luận xã hội bằng hình thức kẻ bảng là khoa học và hợp lí

- Giúp học sinh dễ học, dễ nhớ, dễ thực hành và thực hành có hiệu quả khi viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

- Môn Ngữ văn và toàn bộ học sinh trung học phổ thông

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp thử nghiệm

- Phương pháp thu thập số liệu : Điều tra thống kê

- Thông qua kinh nghiệm thực hiện giảng dạy đối với chương trình sách giáo khoa Ngữ văn lớp 10,11,12

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12-1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (2005), được cụ thể hóa trong các Chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo đặc biệt Chỉ thị số 14 (4-1999)

Luật Giáo dục, điều 28.2 đã ghi ‘‘ phương pháp giáo dục phổ thông phải

phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện

kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS.’’

Tiếp tục thực hiện kế hoạch ngành Giáo dục đã triển khai Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/6/2014 của Chính phủ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội khóa XIV; Nghị quyết số 51/2017/QH14 ngày 21/11/2017 của Quốc hội khóa XIV và Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 18/6/2018 của Thủ tướng Chính phủ về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông;

Trong công văn Số: 3869/BGDĐT-GDTH của ngành giáo dục đã nêu rõ

“Tiếp tục thực hiện các giải pháp đổi mới trong việc tổ chức các hoạt động dạy

học” và “ Tăng cường tập huấn, hướng dẫn giáo viên về hình thức, phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực; xây dựng kế hoạch bài học theo hướng tăng cường, phát huy tính chủ động, tích cực, tự học của học sinh thông qua việc thiết kế tiến trình dạy học thành các hoạt động học để thực hiện cả ở trên lớp và ngoài lớp học dành nhiều thời gian trên lớp cho học sinh luyện tập, thực hành, trình bày kết quả học tập của mình; giáo viên tổng hợp, nhận xét, đánh giá, kết luận để học sinh tiếp nhận và vận dụng”

Như vậy, xuất phát từ vêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học nêu trên giáo viên cần vận dụng các phương pháp giảng dạy vừa sáng tạo vừa phù hợp để tăng khả năng thực hành, vận dụng lý thuyết khi làm bài cho học sinh, từ đó có thể phát huy tính tự giác tích cực của học sinh

Qua thực tiễn giảng dạy tôi thấy rằng việc hướng dẫn các em viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ bằng hình thức kẻ bảng biểu sẽ tạo tiền đề các em khắc sâu kiến thức, làm bước đệm vững chắc cho các em làm bài thi ở câp trường và đặc biệt là cấp Trung học phổ thông quốc gia lớp 12

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm Trong đề thi THPT Quốc gia môn Ngữ văn hiện nay, phần Nghị luận xã

hội chỉ yêu cầu thí sinh tạo lập một đoạn văn có dung lượng vừa phải (200 chữ)

về một vấn đề xã hội (tư tưởng đạo lí hoặc hiện tượng đời sống) được gợi ý ngay

từ ngữ liệu của phần Đọc hiểu Dẫu còn có nhiều quan điểm khác nhau, song nó vẫn là một phần thi bắt buộc

Nhìn chung, chương trình THCS chỉ mang tính giới thiệu và thực hành ở mức

độ sơ giản, chưa tập trung vào rèn luyện kỹ năng làm bài dạng câu hỏi này Đến cấp THPT, chương trình có tập trung vào nghị luận về một hiện tượng đời sống, nghị luận về tư tưởng đạo lí nhưng chỉ là những bài học về dạng thức nghị luận

và các bước viết bài Như vậy từ cấp THCS đến cấp THPT cho đến nay chưa có một bài nào riêng biệt dạy cho học sinh kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xã hội

200 chữ Vì vậy học sinh vẫn còn rất mơ hồ trong việc định dạng cách thức và các bước tiên hành viết đoạn

Hiện tại, có rất nhiều tài liệu hướng dẫn cách tạo lập đoạn văn 200 chữ nhưng phần lớn chỉ mới dừng lại ở những đoạn văn mẫu với những chủ đề quen thuộc, cho sẵn, không có một quy chuẩn nào cho các em học tập Bởi vậy, học sinh vẫn còn khá loay hoay, lúng túng trong quá trình thực hiện yêu cầu này của đề thi

Để phần nào định hướng và giúp cho các em hình dung một con đường đơn giản, hiệu quả, dễ thực hiện trong việc tạo lập đoạn văn 200 chữ Trong quá trình giảng dạy bộ môn Ngữ văn cấp THPT tôi mạnh dạn áp dụng ý tưởng sử dụng bảng biểu để giúp các em nhận diện đề và thuần thục hơn trong phương pháp viết đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ và bước đầu đã có hiệu quả

2.3.Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng đê giải quyết vấn đề

2.3.1 Sử dụng sơ đồ để hệ thống các dạng đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ

Có thể hiểu đoạn văn nghị luận xã hội thường hướng tới phân tích, bàn bạc về các vấn đề liên quan đến các mối quan hệ của con người trong đời sống xã hội, hoặc các hiện tượng xã hội có tính thời sự, nóng hổi, đang được cả xã hội quan tâm Mục đích cuối cùng của nó là tạo ra những tác động tích cực đến con người và những mối quan hệ giữa con người với con người Thông thường đoạn văn nghị luận xã hội có những loại sau

PHÂN LOẠI ĐOẠN VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Nghị luận xã hội về tư

tưởng đạo lí

Nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống

Nghị luận xã hội về vấn đề xã hội trong tác phâm văn chương

Bàn luận về một tư

tưởng, ý kiến, quan

điểm hay một câu danh

ngôn…

Hiện tượng đời sống tích cực, tiêu cực…

Vấn đề xã hội đươc đặt

ra trong tác phẩm văn chương

Đây là bảng biểu khái quát các dạng đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ mà học sinh thường gặp trong đề thi Các em sẽ định hình được đề mà mình bắt gặp thuộc dạng nào ? Từ chỗ dịnh dạng bước đầu cho học sinh chúng ta sẽ đi vào chi tiết các bước làm bài cụ thể cho học sinh

2.3.2 Sử dụng sơ đồ để hệ thống các bước làm bài cụ thể cho đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ

Trước bất cứ đề nghị luận xã hội nào, thông thường giáo viên đều phải hướng dẫn học sinh đọc kỹ, gạch chân những từ quan trọng và tự đặt ra câu hỏi.- Vấn

đề đặt ra trong đề bài là gì? Cần sử dụng thao tác nào để nghị luận ? Thực hành

tìm ý và lập dàn ý như thế nào ? Sau những câu hỏi gợi mở giáo viên sẽ định hướng cho nội dung bài viết một cách đầy đủ, logic, khoa học bằng cách tiến hành tìm ý và lập dàn ý khác nhau Tùy thuộc vào mỗi dạng đề bài để có dàn ý khái quát cho phù hợp Tổng hợp của tất cả các thao tác trên sẽ được thể hiện bằng hệ thống các sơ đồ sau

2.3.2.1 Đối với đoạn văn 200 chữ về tư tưởng đạo lí

- Bàn luận về một tư tưởng đạo lý dưới dạng 1 ý kiến, quan điểm hay một câu danh ngôn…

MỞ ĐOẠN

(1- 2 dòng)

DẪN DẮT VẤN ĐỀ

- Dẫn dắt trực tiếp đề cập tới tư tưởng đạo lý có trong đề bài.

- Dẫn dắt trực tiếp đề cập tới nhận định được nói trong đề bài

THÂN ĐOẠN

(10 - 15 dòng)

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

GIẢI THÍCH

- Giải thích các khái niệm cốt lõi , từ khóa

- Giải thích toàn bộ nhận định, quan niệm

PHÂN TÍCH - BÀN LUẬN

- Phân tích nhận định thành các khía cạnh.

- Dùng dẫn chứng để chứng minh

- Bàn về mức độ sâu sắc, đúng đắn của nhận định.

- Bàn về mức độ đầy đủ, toàn diện của nhận định

BÀI HỌC

- Nêu bài học nhận thức

- Nêu bài học hành động

KẾT ĐOẠN

(3- 5 dòng)

ĐÁNG GIÁ KHÁI

QUÁT

- Khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề

- Mẫu đề 1: Viết đoạn văn 200 chữ bàn về lòng nhân ái

MỞ ĐOẠN

(1- 2 dòng)

DẪN DẮT VẤN ĐỀ

- Dẫn dắt trực tiếp đề cập tới tư tưởng đạo

lý có trong đề bài là : Lòng nhân ái.

THÂN ĐOẠN

(10 - 15 dòng)

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

GIẢI THÍCH

- Giải thích - Nhân ái là gì?

- Lòng nhân ái là gì?

PHÂN TÍCH - BÀN LUẬN

- Phân tích: tại sao phải có lòng nhân ái?

- Dùng dẫn chứng để chứng minh: Trong

thời chiến lòng nhân ái bộc lộ như thế nào?trong xã hội ngày nay lòng nhân ái tiếp tục thể hiện ra sao?

- Bàn về mức độ đầy đủ, toàn diện của nhận

định : Ngược lại với lòng nhân ái là lối

sống ích kỉ, vô cảm Phê phán lối sống ích

kỉ, vô cảm.

BÀI HỌC

- Nêu bài học nhận thức

- Nêu bài học hành động

KẾT ĐOẠN

(3- 5 dòng)

ĐÁNG GIÁ KHÁI QUÁT

- Khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề: Con

người muốn trưởng thành cần có những phẩm chất tốt đẹp đặc biệt là lòng nhân ái;

xã hội muốn phồn thịnh, hạnh phúc thì cần biết tương thân tương ái

- Mẫu đề 2: Viết đoạn văn 200 chữ bàn về lòng tự trọng

MỞ ĐOẠN

(1- 2 dòng)

DẪN DẮT VẤN ĐỀ - Dẫn dắt trực tiếp đề cập tới tư tưởng đạo

lý có trong đề bài là : Lòng tự trọng

THÂN ĐOẠN

(10 - 15 dòng)

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

GIẢI THÍCH

- Giải thích - Lòng tự trọng là gì?

- Người có lòng tự trọng ?

PHÂN TÍCH - BÀN LUẬN

- Phân tích: thế nào là sống có lòng tự

trọng?

- Dùng dẫn chứng

- Vai trò của lòng tự trọng

- Bàn về mức độ đầy đủ, toàn diện của nhận

định : phân biệt tự trọng với tự đại, tự ái

ví dụ phê phán lối sống tự cao, tự đại

BÀI HỌC

- Nêu bài học nhận thức

- Nêu bài học hành động

KẾT ĐOẠN

(3- 5 dòng)

ĐÁNG GIÁ KHÁI QUÁT

- Khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề:

2.3.2.2 Đối với đoạn văn 200 chữ về một hiện tượng đời sống

Nghị luận xã hội về một hiện tượng đời sống là một trong 3 dạng bài cơ bản trong văn nghị luận xã hội Kiểu bài này tập trung vào những hiện tượng có thật trong đời sống Đó có thể là một hiện tượng tích cực, cũng có thể là một hiện tượng tiêu cực hoặc một hiện tượng có cả mặt tích cực và tiêu cực… Với dạng

đề này đòi hỏi người viết bằng nhận thức của bản thân thể hện được chủ kiến của mình, bằng phân tích và lập luận để ca ngợi và biểu dương cái đẹp, cái tốt, cái thiện và lên án, vạch trần cái ác, cái xấu… Sơ đồ dưới đây góp phần định hướng học sinh cách làm đối với kiểu bài này

Nếu đề bài đề cập đến một hiện tượng đời sống tích cực, được ca ngợi trong đời sống, cách làm như sau:

MỞ ĐOẠN

(1- 2 dòng)

DẪN DẮT VẤN ĐỀ - Dẫn dắt, nêu trực tiếp vấn đề nghị luận

xã hội có trong đề bài

THÂN ĐOẠN

(10 - 15 dòng)

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

GIẢI THÍCH THỰC TRẠNG

- Giải thích hiện tượng ;

- Nêu thực trạng của hiện tượng xã hội

NGUYÊN NHÂN, HẬU QUẢ

- Nguyên nhân khách quan; Nguyên nhân chủ quan

- Hậu quả đối với gia đình, bản thân và

xã hội.

GIẢI PHÁP

- Đề xuất ý tưởng, suy nghĩ, hành động, việc làm thiết thực

KẾT ĐOẠN

(3- 5 dòng)

ĐÁNG GIÁ KHÁI

QUÁT

- Khẳng định lại ý nghĩa của vấn đề đối với bản thân và trách nhiệm

- Mẫu đề 1: Viết đoạn văn 200 chữ bày tỏ quan điểm của bản thân về nghề

từ thiện trên mạng xã hội.

MỞ ĐOẠN

(1- 2 dòng)

DẪN DẮT VẤN ĐỀ - Dẫn dắt, nêu trực tiếp vấn đề nghị luận

xã hội có trong đề bài

THÂN ĐOẠN

(10 - 15 dòng)

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

GIẢI THÍCH THỰC TRẠNG

- Giải thích hiện tượng: làm việc tốt từ

lòng yêu thương con người

- Nêu thực trạng của hiện tượng: tham gia từ thiện theo phong trào, đánh bóng tên tuổi và làm giàu

NGUYÊN NHÂN, HẬU QUẢ

- Nguyên nhân ; ích kỉ, chỉ biết lợi ích

của bản thân; thiếu lòng tự trọng, vô cảm, quản lí chưa tốt

- Hậu quả: Đánh mất niềm tin của xã

hội, tác động xấu đến các hoạt động từ thiện.

GIẢI PHÁP

- Lên án, xử lí nghiêm

- Đề cao, nêu gương người giàu lòng vị tha, nhân ái

KẾT ĐOẠN

(3- 5 dòng)

ĐÁNG GIÁ KHÁI

QUÁT

- Nhận thức đúng đắn về hoạt động từ thiện; hướng đến từ thiện cá nhân, tổ chức uy tín, chính đáng.

2.3.2.3 Đối với đoạn văn 200 chữ về một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn chương

Đây là một dạng đề tổng hợp, đòi hỏi học sinh kiến thức cả về hai mảng văn học và đời sống, cũng đòi hỏi kĩ năng phân tích văn học và kĩ năng phân tích, đánh giá các vấn đề xã hội Nghĩa là có thể kiểm tra được người viết cả về kiến thức văn học và kiến thức đời sống Đề thường xuất phát từ một tá phẩm văn học nào đó để yêu cầu học sinh bàn bạc rộng ra về vấn đề xã hội đó Vấn đề xã hội được bàn bạc có thể rút ra từ một tác phẩm văn học đã học trong trương trình nhưng cũng có thể từ một văn bản văn học chưa được học (thường là một bài thơ ngắn, một câu chuyện ngắn, giàu ý nghĩa)

Cách làm đối với dạng đề này có thể cấu trúc theo sơ đồ sau:

Sơ đồ các bước viết đoan văn nghị luận xâ hội về một vấn đề xã hội đặt ra

trong tác phẩm văn chương

2.3.3 Sử dụng sơ đồ để hướng dẫn học sinh thực hành một số đề cu thể

2.3.3.1 Gợi ý dạng đoạn văn 200 chữ bàn về một hiện tượng đời sống có tính chất tiêu cực.

Đề bài : Ý kiến của anh / chị về nạn bạo hành trong xã hội.

MỞ

ĐOẠN

Dẫn dắt giới

thiệu vấn đề

-> Dẫn dắt từ thực tế đời sống

Nêu hiện

tượng xã hội

-> Nạn bạo hành trong xã hội